Skip to main content

Full text of "Hugo Grotius De veritate religionis christianae"

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



HUGO GROTIUS 

D E .1 , , , \ V4^; . 
» - ' ■ ^' 
V E R I T AT E 

RELIGIONIS 

CHRISTIANiE. - 

Cu/n Noiulis 

JOANNIS CLERICI} " 

Acceflerunt ejufdein 

De eligenda inter Chrijlianos diffintientes Stntenti^j 
^ contra InMfferentiam ReSgionum^ 

L I B R I D U O. 



Editio noviffima, ex collatione opttmorum exem* 
plarium emendata. 



L O N 6 I N !• 

Afud JOANi/eM NTttU.RSK. V 
MDCCLV. -: T. , 



■•?«::^v:- 



.^M 



THE NBW TORK 
PaBLIC LIBRAftY 

806972A 

ASTC".,I-ENOX AKO 

TlLDr::N FOUNDATION8 

H 1935 L 



VE RITATIS ET VIRTVTIS, 
' A M A N T I B U S 
S. P. P. 

\ JOANNES CLERICUS; 

VO B I S folis, fi verum hic di-i- 
cendum fit, quemadmcxiura 
omnino. puto; vobis, inquam, folis 
fcriptus eft & dicatus liber Summi 
Viri Hugonis Grotii^ qui Veritatem ac 
Virtutem amatis. Sine eo amore, non 
poteft placcre hoc opus, quod eo ten^» 
dit ut Veritatem Evangelicam, ab 
omnibus partibus ac faftionibus alie-* 
nam, in clara luce coUocet; idquc 
cum in finem, ut Virtutem, eamque 
itidem Evangelicam in animis pariat. 
Verum ut vis earum probe fentiatur, 
% oportet animum antea amare id quod 
\ verum & reftum eftj qui enim men* 
\ a 2 dacii 



DEDICATIO. 

dacii amici funt, & vitio addifti, non 
poffunt ejufmodi cognitionibus adfici. 
Alioquin aurei libelli leftio prorfus eft 
inutilis. EJiote fadlores Verbi^ ait Ja- 
cobus Ep. Cap. L 22. & feqq. Gf norr 
auditores tantutn^ fallentes vofmet ipfos ; 
quia Ji quis auditor ejl Verbi & non 
faBory bic comparabitur viro conjide-- 
ranti vultum nativitatis fua in fpeculo ; 
cmfderavit enim fe^ & abiity & fiatim 
eblitus eji qualis fuerit ^ qui autem per- 
fpexerit in legm perfeSiam libertatis fis? 
permanferit in ea^ non eji auditor obli-- 
viofus faSluSy fed faBor operis^ hic 
beatus in fa£lo fuo erit. Qui legit hoc 
Opus de Veritate Religicnis Chrijiiana^ 
ejufque dogmata & praecepta perlpe- 
xit, nec tamen melior fit j is in dete- 
riore ftatu eft, quam fi numquam le- \ 
giflfet. Eo cnim non fpeftat ut nos 
tantum doftiores, fed potiffimuro ut 

mc- 



i 



DEDlCAtlO. 

meliores faciat. EpiSietus^ Stoica& 
fcftae decus, homini qui fe in Philo- 
fophia profecilTe putabat, cupiebatquc 
ab EpiSleto interrogari de doftrina^ 
quae crat in Libro Chryjippi de Ad- 
petitu, ut videret quam adtente eum 
librum legiflet , hoc refponfum dedit : 
Manciptuniy non id quaro^ fed quomoda 
perfequaris & fugias (bona ac mala) 
quomodo adpetas atque averferisf quo-- 
modo res adgrediaris^ ut adfentiaris & , 
teprcepares? naturcene cofivenienter, an 
contra? Ji convenienter quidem^ ofiende 
mihi^ & dicam te proJicere\ Jin minus^ 
difcede. Diflert. Lib. L c. 4. Sic & 
quifquis legerit hoc Grotii opus, & 
quae ei funt ad calcem adje<5la, melior-^^ ^ 
que faflus fuerit, is demum profe- 
ciflfe jure cenfebitur \ fin vero mancat 
in pravis habitibus doftrinae Evange* 
licae hic traditae contrariis, nihil pro- 
a 3 £cdfi| 



D E D t C A r I 0. 

fecifle merito judicabitur, & indignu» 
qiii talia legerei ; quae non tantum teo 
fpeftiant ut do6Viores ab eorum leftio- 
ne homines abeant, fed potiffimum ut 
meliores fiant, atque ad ultimum uf- 
qu€ halitum maneant, QupdLe6irori-; 
bus noftrisi non fecus ac niihi,i opto 
& voveo. Valete. 

Dabam Amjlidolawi Cakndh, 
Martih Anni ^ C N.m^cqxxiy. 



\ 



L E C- 



L E C T O R I 

S. P. D. 

JOANNES CLERICUS. 

CEpcrat Bibliopola confiUum de recudendo 
hoc opere Grotianoy cum eum monui 
imlfa (^ gravia efft menda^ in prioribus edi^ 
timibus reliSa^ prajertim in tejlimoniis F^- 
terumy qu^e e re ejus &at emendari^ 6? pau^ 
cula^ non fine fruStu^ in Notis addi pojfei 
nec fore ingratum aut inutile LeStori^ fi fub^ 
jitngeretur libelluSy quo ofienderetur ubi inve^ 
niatur ^uam puriffima GhrifHana illa Reiigi&^ 
cujus veritatem demonflravit Vir fummus^ 
Ille vero continuo me orarCy ut hoc in ejus 
graiiam praftare vellem \ quod ^ pro obfer'- 
vantia^ qua Grotii memoriam colo^ &? prop^ 
ter rei utiUtatem, non illibenter fufcepi. 
S^uomodo autem prafiiterim^ tui erit^ Lec- 
TOR Candide, judicii. Permulta vitiO^ 
Typothetarum emendavi^ pluraque fdrte emen^ 
daffem^ fi potuiffem omnia loca invenire". 
Notulas perbreves addidl^ quod fatis uberes 
jam effent fubjeStay nec plures poftulareh m§» 
a 4 res^ 



PRiEFATIO. 

res ipfa videretur. Eas a Grotianis nomen 
meutn diftinguet. Denique libellum GroiioHh 
adjeci^ de eligenda inter dijfentientes Cbrifti' 
anos fententia^ Ecckjiaque ; «r quo Jpero me 
nibil^ prater mentem magni virij aut certe 
prater veritatem protuUJfe. Argumentis ufus 
fum qua cuivis paullo prudentiori probarentur^ 
facilibuSy nec longe accerfitis\ atque itaftatui 
gerere fe in boc n^otio Cbriftianos oportere^ 
quemadmodum in gravijjimis vit^e negotiis 
prudentijjimi quique fefe gerere fotent. Abfti^ 
nui ab omni acriore controverfia^ diSifque 
quibufvis acerbioribus ; qu^e abejfe debent ab 
omnibus noftris de Religione Judiciis^ fi moda 
per adverfarios liceat. Stylo fimplici^ nec 
talamijtris ullis inufto, animi mei fenfa expo^' 
fui^ protit in re tam feria fieri oportere cen-- 
febam ; ubi pondus argumentorum^ non leno* 
cinia verborum^ quaruntur. Slua in re^ 
Grotium meum fum imitatus^ Csf imita- 
bunturj ut putOj quicumque ferio fc? animo 
argumenti gravitate perculfo de ejufmodi rebus 
fcribere adgredientur. 

Dum autm bac meditarery mifit ad me 
litteras eas^ quas ad calcem videbis^' Amplif- 
fimus juxta ac DoSfiffimus vir Csf cujus fin^ 
gulari humanitati multum debeo^ a Serenif- 

fima 



P R JE F A T I O. 

Jima Magna Britannia Regina ad Regiam 
Celfitudinem Sereniff. Etruria Magni Ducis 
extra ordinem miffus. EaSy cum bona ejus 
venia^ commodum edi poffe ad finem bujus 
volumints judicavi^ ut liqueret quid Grocius 
de Ecckfia Anglicana fenferit\ qu^e quidem 
gratias ei babebit^ ringentibus licet nonnullis 
bominibusy qui pugnantia inter fe dogmata^ 
Socinianifmumy Papifmum^ imo fc? Atbeif^ 
mum hmge doSliffimo & reiigiojiffimo viro obji* 
ciunt \ ne, ut opinor^ immortalia ejus Scripta 
legantur^ quibus inania eornm dogmata fun^ 
.^ ditus evertuntur. Slua in re^ ut -in muUis 

^^aliisJimilibuSy fruftra aliorum luminibus offi-» 
0ere adbuc conati funt. Sed iis Deus ignofcat 
(aliud enim nibil imprecor) & meliores eorum 
animis cogitationes injiciat j ita ut Veritatis 
6? Pacis amore omnes tandem conjungamur^ 
(sf in unum ovikj fub uno paftore Cbrifto^ 
conveniamus! Hoc te etiam^ Optime Lec- 
TOR, vovere i^ exoptare nobifcum decet\ 6? 
Jic tibi fane DeuSy tuifque omnibus adfit^ 

^ prout rem^ qua licebitj promovebis &? omni 
ope adjuvabis! Vale. 

Dabam Amftelodami Calcndis Martiis 
Anni mdccix. 

EIDEM 



P R iE F A T I O. 



E I D E M. S. D. J. C. 

Iis quae ante ofto annos dicebam nihil 
^ft, quod nunc adjiciam, nifi me, in hac 
fccunda mca Grotii Editione, aliquot No- 
tulas addidiffe, & plura mcnda c Veterum 
teftimonHs fuftuliffe. Vaie. 

Dabam AmfitUd. Calendis yuniis Jnni 
Mtfcoxviu 

lotM de hac tertia ctiam intcllcftum vc« 
lictij cui etiam addidi Libellum, quo eo* 
rum fchtentiam oppugnavi, qui pcrindc eift' 
putant in quacumque Chriftiana fcfta vi-^ 
vant. Vale. 

'< Jitdm Calendis Martiis Ann. mdccxxiv. 



IJohi- 



r 



NoiiHffinio An^liffim^ue DotnittOf 

D. HIERONYMO 

BIG NONIO, 

ADVOCATO REGiO 

In rummo Auditorio F^iCicnCu 

Vtr IstobiliJJime ^ AmprtJJime^; 

PEccem in Juftitiam ipTam, ii tempora ei in 
duguftiffimo loco exerccndsB debita alio £* 
vertam. Scd audacem me facit ReligionisXhrir 
^Aum tutek, pars Juftitla&tuique muneris magna. 
Neque Juftitia finit, ut acceffio bsec ad qiiemquam 
priys.perveniat,^.quam ad'eui?i, exxujus n6min<^ 
magnam tituli (uperbiim fibqf prsrfcrt. *Non di- 
cam me partem pofcere de otio tuo, quod tibi tam 
fete diffufa muneris fun£fio non cbncedit. Sed* 
cum occupatis pro .oti(]( fit negotiorum mutatio, 
rogo ut forenfes curas harum chalrtarum le<Siion6 
diftinguas., Ne fic quidem longe abibis ab aftibuS' 
folitis. Audies teftes, vim teftlmoniorum expen- 
des, judicium feres. Ego judicatum fatiam. Vald 
Vir Maxime. Lutetiae 27. Augufti, cId Ioc 

2XXIX. 

HuGO Grotius. 



- AN A- 



ANACEPH AL^OSIS 
eorum 

Qux fingulis quibufque libellis ab Auflore, in koc 
Opere de Veritate Religionis Christi- 
Avx^ tradantur. 



LiBER Primus. 

I. /^ Ccafio operii, Pag. l 

II. VJ Prebmtur Deum ejfe^ 3 
JII. Deum effe unum^ 6 

IV. In Deo ejjle omnem perfeBio- 
ftem, 7 

V. Et quidem infnitam, 8 

VI. Deum ejfe atemum,- omni' 
fotentem, omnifcientem, & 
omnino honum, ibid. 

VII. Deum ejfe caufam omnium, 

ibid. 

VIII. Occurritur ohjeSiioni de 
mafi caufa, 15 

IX. Contra en dijferitvr fui duo 
principia fiatuunt, . i% 

X. AfferitMT UMtverfum' i Deo 

regi, ibid. 

XI. Etiam fuhhtnaria, ibid. 
Etiam fngularia, IJ 

XII. 3uod demonJiraSur nt eon- 
pi^icnel^trimm, ibid. 

XIII. Et ex miraculis, X9 

XIV . Prafertim autem apud Ju- 
daos, quibusfidei ad/iruitur 
ex durationere/igionis, ibid. 

XV. Item ex Sfofis veracitate, 
i^ antiquitate, 21 

XVI. Et ex teftimoniis extraneo- 
rum, 23 

XVII. Prohatur idem, quod fu- 
pra, ex preediSionihus, & 
argumentts aliis, 66 

XVI II. Soivitur ohjeffio, quod 
miracula nunc non ccnfpici- 
antur, 70 

XIX. Et qu9d tanta Jit fcelerum 
licentia, ibid. 



XX. Ita ut fafe opfrimanfur 
honi, 72 

XXI. Retorquetur boc ipfum, ad 
prohandum animos Jvp^i^Jpe 
corporihus, ibid» 

XXII. S^uod confirmatur tradi" 
tione, ibid. 

XXIII. Etquidemta/i,cmifmIIa 
ratio repugvet, 75 

XXIV. Multa fa-veant, 78 

XXV. Vnde confeqtutur, finm 
bominis ejfe feVtcitatem p^ 
hanc vitam, 79 

XXVI. Ad quam comparane&m 
indagania efi wra Re/ii^, 



LXBBR SeCVNDUS. 

J. T T t p*9hit9f titu/nm vtref 

KJ ReUgims comfttereCbri» 

fiiana ReHgiont, 80 

XI. Ofienditur ^efum vveiffe, ib. ^ 
Item eumdem merte ignemt" 
niofa affeSium, 81 

JII. Et tamen pofi mortem ado' 
ratum, etiam livirisfapien* 
tibus, 82 

rV. Oficnditur ^us aderationit 
eaufam a/iam effe non potu" 
iffe, quam miracu/a ah ipfn 
edita, 8 3 

V. Atque hac miracu/a non na- 
turali efiicacia neqye diaho' 
/ica potentia adferihenda, 
fed omnino- a foio Deo pro^ 
feaa effe, 84 



VI. 



VI. rroiat auffor, de ip/ta LlBER TbRTIUS. 

h A Dferitur auBoritas li' 



yeju T^urreBimt emi^Uart 
tejkmoniii fide digniSf 96 

VII. Sch/ii ohjeffionem fum^am 
abeo, quod refurrehio vidt' 
atur imfoffihilis, 90 
Doeet reJurre£fione Jefupo» 

Jitay ewnci dogmatis veriia' 
tem, 91 

VIII. Cf^enditur Cbnfiianam re^ 
Ugiettempreeftare aliis omni" 
bus^ 92 

nC. Jdaue st preemii propofii eX' 
eetlemia, ibid. 

X. Hine fohitur obiter obyeSiio 

inde fumpta, ^uod dijoluta 
corpora reflitut nequeant, 96 

XI. Apreeeeptorum eximiafanc^ 
tit^te circa Dei cultum, 99 

XII. Cirea ea.officia humanitatit 
qua proximo debemus etiam 
Uefi, 103 

Xm. Cirea maris etfoemina con^ 

- junBionem, 106 

XIV. Circa ufum temporalium^ 

... '^^ 

XV» Circa jusjurandum, iift 

XVI. Circafaaa alia, ibid. 

XVII. Occurritur objeSiioni ex 
controverfiii, qua ptnt inter 
Chrifiianos, 113 

XVIII. Probatur porro prafian'^ 
tia reUgionis Cbrifiianee ex 
prafiantia ipfius magifiri,. 

Ex admtrabili propagatione 
bttjus religiottis, 1 1 S 

Pracipue fi cottfideretur iu' 
firmitas aeJimpUcitas eorum, 
fui eam primis temporibus 
docuerunt, 122 

XIX. Et maxima in^^menta^ 
fuee homines retraberent ab 
ea ampIeSIenda, aut i pro" 

fitenda deterrerent, 123 
Obiter refpondetur his, quf 
plura aut vaUdeora argu- 
wtenta requirunt, %%% 



brorum Novi Foederis, 
Pag. 129 

II. Docttur Ubros qui nomina ' 

preefcripta habent, eorum 
ejfe, fuorum nomen proffe" 
runt, 130 

III. De Ubris dim dubitatit fub* 
latam ejfe du^tatimiem, 13X 

IV. Libris fine nomine confiart 
amfforitatem, ex fualitate 
fcriptorum, 13» 

Vt Probatur bos Jeriptoret vera 
feripfijfe, quta notitiam ha" 
bebant eorumf qua fcribl* 
bant, ibid« 

VI. Et quia mentiri noUbant, 

?34 

VIL Adfiruitar quoque indt 
fcriptoribut fiXes, quod mi^ 
raeuUs iUufiret fiteritU, 195 

VIII. Et infcriptis eorum muha 
fint, aua eventus comproba- 

vit . aivinitus revelata effe, 
137 

IX. Tnm etiam ex eura, quam 
decebat i Deofufcipi, ne 
falfa fcripta fubjicerentur, 

13« 

X. Solvitur objeSio, quod muhi 

Ubri a quibufdam rejeffi 
fuerint, ibid. 

XI. Refutatur ohjeffio quafi hit 
Ubris contineantur impoffibi- 
Ua, 141 

XII. Aut ^ ratione dijfona, ibid. 

XIII. Solvitur objeSio iUa, quod 
his Ubris qtuedam inter fe 
repugnantia coxtineantur,^ 

H3 

XIV. Sohitur aUa ex tefiimo- 
niis extrittfecis! ubi oftendi" 
tur ea magis ejfepro b^s U- 
bris, 145 

XV. Demque fohvitur iUa de im- 
mtatafcriptura, 146 

XVL 



tas librorum veteris Feedc" 
ris, 149 



LlBER QUARTUS. 

Efutantur fpicialiter. re^ 
gimtes a Cbriftiana dif~ 
161 



!• TJ Efutatftur Jptcialiter.reli- 

crepanteSf 

11. Ac primum jui^em Pagamf' 
mus ; ofienditurque unum 
tantum effe Dcum, Mentes 
'vero ereatas bonas ejffe, aut 
walas, Bonas non colendas^ 
niji ad frajcriptum Junmi 
Deiy .162 

m. Brobatur mahs Jpiritus a 
Paganis adoratoSf et quam, 
idjit indigrium, . * 164 

IV. Difputatur contra cultum 
exbibitum bominibus vita 
funifis in Paganijnto, 166 

V. Contra culttm ajhrorum et 
"elementorum, 167 

VI. Contra cultum hrutorum ani- 
mantium, 168 

VII. Denique contra cultum ea^ 
rum rerum, qua Juhflantia 
non Junt, 1 69 

VIII. Sotvitur objeBlio Pagana- 
rum, Jumpta a mirflcu/is 
apud ipjoi, 171 

1%. Et ab craculis, 174 

X. Rejicitur Paganica religio ex 

eo, quod Jponte defecent, 
Jimul ac bumana auxilia de- 
fuerunt, I77 

XI. Rfjpondetur iis, qui ortus et 
interitus rehgionis aftrorum 
efjicacia adjcribunt, 178 

XII. Denique ojhnditur praci- 
Pua Cbrijliana religionis 
probari a Japientibus Paga- 
mrum : ac Ji quid eft in ea 
difficile creditu, pariaapud 
Paganos rfperiri, 1.8 1 

LXBER QyiNTUS. 

I. ¥ Udaijmus refutatur, 187 

II. J Ofttnditur Juda9i dtbere 



miracula y^u bmh&g /rp 
Ji^ciemer probatis, . i8S 
m. Sofvitttr quod objieiimt m- 
raeula bacfaffa ope damo^ 
num, 189 

IV. Autvivocum, 190 

V. Oftenditur divina fuijfe Jefu 

miraeula, quod is docuerit 
cultum unius Dei, fuimundi 
opifexefi, #194 

VI. SoMtur oijea/o Junfta ex 
dijcrepantia, qua eft inter 
legem Mojis & Jefu: ojhn^ 
diturque aliam perfeffiorem 
dari potuijfelege Mojis, 192 

VII. Ab Jeju in terris objenua'' 
tam fuijfe kgem Mofis, «f 
mlla alia pracepta pqflem 

fiije abolita, niji ea, fv^ 
intrinjecam bonitatem nom 
babebant, 194 

VIII. Ea fuijfe Sacrijicia, qua 
numquam perfe Veo plaeuC' 
runt, 198 

IX. Item ciborum difcrimen, ao2 

X. Et dierum, zoj 

XI. jIc circumcifionem externam, 

209 

XII. Et tamen in bis quoque tO" 
lerandis facihs fuijfe Apo^ 

ftolosjefu, 211 

XIII. Argumtntum fumitur con- 
tra Jud^os ex eo, quod in 
eonfejfo fit promijfum exi" 
mium Mejfiam, ibid. 

XrV. Oftenditur eutp veniffe ex 

prafignificatione ten^oris, 

212 

XV. Sohiturid, quod objiciunt, 
dilatum adventum obpeccata 

populi, 215 

XVI. Item ex ftattt prafenti Ju^ 
daorum collato cum bis qu^ 
lex promittit, 216 

XVJI. Probatur Jefum ejfe Mef- 

fiam ex bis, qua ae Meffia 

pradiRa fuere, .219 

XVIII. Solvitur id, quod dt- 

. cuntur quadam non impleta^ 

22 X 

XIX. 



:iX. Itm quod o/fomtur, ie 
bumiU Jiatu et mortejefu^ 

tSL Et quafi vin probi faerintf 

qui eum morti tradidenmtf 

227 

CXI. Refpondetur ad objeaio- 
nem, piures Deos a Chrifti' 
nis eoii, 230 

QCII. Item bumanam naiuram 
adorari, 233 

3CIII. Abfoiutio bujMS parti* 

cum precibus pro Judais, 

»35 

LlBER SeXTUS. 

. n Efiitatur Jldabumetifmus, 

Jt^ ct breviter ejus origo in-- 

, dicatur, . 236 

r. Evertuntur fundamenta ejuf- 
dem Mahumetifmiy quod non 
lieeat ibi in religioncm in- 
fuirere, 241 



JII.. '^pptf aiverfus Mabume» 
tiftaSf ex libris facris He^ 
breeorum et Cbriftianoi^umf 
probaturque eos non e£e cof- 
ruptosy 242 

rV, Comparatur Mabumetes eum . 
Cbrtfio, . 24^ 

V. ItemfaSli utriufqite, »44 

VI. Jilis etiam, qui primi mtramr 
que reiigionem receperuntf 

VII. Modi itidem, quibus U^ 
utraque propagata eft^ 246 

TIII. Denique pr^tcepta inter fe, 

IX. Solvitur id quod objiciunt 
Mabuasetiftee de Dei flio, 

24S 

X. Recenfentur abfurda pbtrima 

ex libris Mabumeticts, 249 

XI. Feroratio totius Operis atte^ 
xitur ad Cbriftianos, qui,e^ 
occaftone antedi£iorum officti 
fui admenentur, 250 






J.e. 



J. C. L I B E R 

De eligenda inter difientientes Chriftianos 
tentia. ' 



\J Cbrifii doSirina^ 964 

II. lis adbaraidum, qtiiCbrifii" 

anoritm nomru dignijimi 

funt, 267 

in. Cbrifiiahorum nmine dignif- 

fones ejftf fui purijpme /r«- 

fitentur doifriaam, cujus ve" 

ritatem frtbavit Grotius^ 

*70 

IV. Deconfenfu&diJenfuCbri' 
fiianorum, 271 

V. Unde Cbrifiiana Religionis 

cognitionem baurire oporteat, 

VI. AKud Cbrtfitams non tmpo- 
nendum, prater id quod ex 
N, T, baurire pojiintf 277 

VII. De confervatione doffrin^ 
CbriftiaMt, »79 



yni. Cur Deus inter Ci 
difiidia et errores na 

IX. Sluinam purifiime 
antur Evangelium, 

X. Cum iis Eucbarifiii 

brandum, 

XI. De Difciplina Eui 

XII. A Grotio magno i 
babitam antiquami 
nam, fed Jine aheri 
natione, 

XIII. Paranefis ad dij, 
Cbriftianos, ne ca^ 
doBrina, prater 
quivis in Novo Tt 
wdet, funtque fem 
dita, a fe iwvicem 



EJUSDEM LIBER 

f 

Contra indiiFerentiam Religionum. 



'I. A fdari oportert veritatem, 

XX prafertim in rebus magni 

momeniif 294 

II. Nibil effe majoris momenti 

fuam Reliponem, 295 

III. tndifferentiam efie itticitam, 
legibus divinis et bitmanis 

298 

iV. Nonfacile dijfentientes dam^ 

nandos, quafi reos erroris, 

aut euhus illiciti, cum aui" 

bui falus atema cwpjkre 



non pojfit \ ad^ 
eorum, qui eos a 
mifericordiam ei Deo 
pojftt^ nec tamen 
profiteri nos eredei 
non credimus, aut 
quod damnamus, 
Deo gratum ejfe pofft 
tem, atque ex error 
qitentem, Jimulaior, 



HI 



HUGO GROTIUS 

D E 

VERITATE 

RELIGIONIS 

CHRISTIANJE 

Ad Vtrum Anj^UJftmm^ 

HlERONYMUM BlGNONIUM,^ 

Advocatum Regium 
In fummo Auditorio Parijienji. 

LIBER PRIMUS. 



§ I. Occafio Operis. 

UaBrerc identidem ex me folcs, Vir ic 

de patria tua, & de literis, &, fi id 

adjici pateris, de me quoque optime 

^^^ merite, HieronymeBignoni^ 

!uod aigumentum fit eorum librorum, quos pn> 
Leligionc Chriftiana, patriae meae fermone» 
fcripii. Neque id quaerere te miror. Non enim 
ignoras, ut qui omnia legi digna, & quidem tanto 
cum judicio legeris» quantun]^ excgluerint i&sm 
A maet- 



Q 



2 H. GrotiusdeYerit. 

matcriam, philpfophica fubtilitate, < Raemundtis# 
Scbundus, dialogorum varietatc Ludovicus Vives, 
maxima autem cum eruditione, tum facundia 
veftras Philippus Mornaeus. Quam ob caufam 
videri potell: magis ex ufu fuiffc, alicujus^illonim 
in fennonem popularem verfio, quam inchoatio 
novi operis. Sed quid alii hac de re judicaturi 
fint, nefcio: te quidcm, tam benigno ac facili 

{'udice, facile fpero me poffe abfolvi, fi dicam, me 
e(Sis non illis tantum, fed & Judaeorum pro 
Judaica vetere, & Chriftianorum pro ChriftiSna 
Religione fci-iptis, uti voluiffe meo qualicumque 
judicio, & animo dare negatam, cum id fcriberem, 
corpori libertatem. Exiftimabam enim pro vcri- 
"^ tate certandum, & quidem tali, quam ipfe animo 
ix apfirobarem : fruftra enim daturum me operam, 
V ut perfuaderem aliis, quae non ante mihi perf - 
fiffem. Itaquc felegi, ex veteribus ac novis, quae 
."^ mihi fe probabant maxime, omiflis argumentis, 
S quae parum mihi ponderis habere videbantur, & 
g audtoritate eorum librorum, quos fubdititios effe 
« aut certo fciebaiH, aut merito fufpicabar. Quibus 
< autem ipfe affentiebar, ea & ordine certo difpofui 
& expofui, quam potui maximc populariter, & 
verfibus inclufi, quo reftius memoriae mandaren- 
tur. Propofitum enim mihi erat omnibus quidem 
civibus meis, fed praecipue navigantibus, operam. 
navare utilem, ut in longo illo marino otio im(kfn- 
derent potius tempus, quam, quod nimium multi 

I RamurJus Scbundusy &c ] imitatiy & interdum etiain ei> 

i^tate Grotiiy hi erant potiffi- pilanmt. Quare prima tami 

mi ea de re Scriptores j ied a piae & tam neceflarix fcriptio* 

Grotii sevo innumcri Scripto- nis gloria ad eum redundat. 



res, Anglice pra;fertim & Gal- Ceterum ii, ^os nomine ad- 

lice , de Veritate Religionit pellat, 

ChriAianae fcriplerunt ; quos noc argi 

taroen exemplo fuo excitavit quamvis 

Crotius, ^uem receiltiores fuBt CUrkuu 



lice , de Veritate Religionit pellat, noodum praedarum 
ChriAianae fcriplerunt ; quos noc argumentum concoxerant, - 
taroen exemplo fuo excitavit quamvis pie animo fcripferint. 



iaciunt. 



R £ L. C H R I S T. L I B. I. J 

iaciunt, fallerent. ItaquefumptoexordioaUude 
noftrae gentis, qus navigandi follertia caetera< facile 
vincat, excitavi eos, ut hac arte, tanquam divinp 
beneficio, non ad fuum tantum quaemim, fed & 
ad Verae, hoc eft, Chriftianae Religionis propaga- 
tionem, uterentur. Neque enim deeffe materiam, 
cum per loginqua itinera paifim incurrerent, aut 
in Paganos, ut in Sina & Guinea ; aut in Mahu- 
metif&s, ut fub imperio Turcae, Perfap, & Poeno- 
nim; tum vero Judaeos, & ipfos jam Chriftia- 
nirmi profeflbs hoftes, difperfos per maximas pai- 
tes terrarum orbis: Neque deeffe impios, qui 
abditum metu venenunv, ex occafione, apud fim- 
pljces prodant : adverfum quae mala optare me, 
ut refte armati fmt noftrates, & qui ingenio prae- 
ftant, incumbant pro virili revincendis erroribus, 
^.^teri faltem id caveant, ne ab aliis vincantur. 

§ n. Dium ejfe. 

Ac primo quidem libro, ut oftendam non efle 
rem inanem religionem, ab ejus fundamcnto or- 
dior; quod eft, Numen effe aliquod. Id autem 
probare fic aggredior. Res aliquas effe, quas efle 
cceperint, fenfu ipfo & coilfeflione omnium conftat. 
Eae autem res fibi non fuenint caufa ut eflent : 
nam quod non eft, agere non poteft; nec ipfa 
res efle potuit, antequam effet. Sequitur igitur^ 
ut aliunde habuerint fui originem : quod non tan- 
tum de illis rebus, quas ipn aut confpicimus, aut 
confpeximus, fatendum eft; fed & de iis, unde 
' illae ortum habent, * donec tandcm. ad aliquam 

caufam 

2 Donec tandeWf &c.] Quia runi} qtise cceperunt, autnullaj 

^ari non poteft progreflio, ut fi qu» fit prima caufa, Deus 

loquuntur, in infinitum. £ft eft ; fi ulla prima caufa efTe 

enim caufa aliqua prima^ eo- negetur, oportebit nuDam eiTe 

A % omniao 



4 EL Grotius de Verit. 

caufam perveniamus, quse efle numquam ceepe-* 
rit, quseque fit, ut loqui folemus, non cotiitin- 
genter, fed neceflario. Hoc autem, qualeciun- 
que tandem fit, de quo mox agemus, idipfum eft, 
quod Numinis, aut Dei voce fignificatur. Alte- 
rum argumentum, quo probamus, Numen eflle 
aliquod, fumitur a manifeftiflimo confenfu omnium 
gentium, apud quas ratio & boni mores non plane 
exftindta funt, inducta feritate. Nam ciim, quae 
ex hominum arbitratu veniunt, nec eadem iint 
apud omnes, & faepe mutentur; haec autem notio 
nufquam non reperiatur, neque temporum viciffi- 
tudine mut^tur, 2 quod ipfl etiam Ariftoteli nota* 
tum, homiiii ad tajia minime cr^dulo: omnino 
caufam eJMS aliquam dari convenit, qux fe ad 
omne genus humanum extendat: quas alia efle 
non poteft, quam aut oraculum Dei ipfius, aut 
traditio, quae a primis humani generis parentibus 
manarit ; quorum prius fi admittimus, conftat de 
quo quaeritur : fin pofterius» nulla fane ratip affig- 
jiari poterit idoncA, .cur pripios illos parentes cre- 
damus falfum aliquod jn re momenti maximi ad 
omnes pofteros prodidifle. Accedit quod, fivc 
olim cognjtas, fiye nppe^ repertas orbis partes 
ifpe6lemu?, ubi ippdoi u$ ^iximus, aliquideft 

omnino caufam rerum, quae xtfi 4>(Xoo-«^mk '^2 vaKiv ^dstpor 

cire cceperunt, ac proinde eas /ulyuc^ xat ravras r«c ^o^aq 

per fe exftitiile, feu e nihilo Ixctwy oXw Tni^^etfu, mficrte-S' 

-prodiilTe, quod eft abfurdum* r^ta fJi-^XP 'f^ ^^ < fwrnm fi 

tli*ricus. quii^ dtjiiniiiotte faRa^ boe tatf' 

^ ^t^odififi, StCf] Metffphyf, turn Jumat' qu(J prymum fiit^ 

Lih. xt. c. 8. Ubi memoratis fuod Dtos effi putarent frimoM 

labulis de Diis, ita loquitur: Julfiantias, divine diRa exiftim 

pov «i rn; ^ttt^la-A^ alro XaCoi met, ^, ut credibile eft, fapius 



fxcvov ro TTfwTov oT» Cftff «©>• inn/enta, fupad licuit, omm arte 

.To rkq Vfxtaf ^ciaq sTvat, i^ philofaphia & itnrur- ^-^-^' 

^ciu^ Av Eip^V&ai vofjiicrtii, kcu ta, bafce illorum opinii 

yara, ro e;x^; TrcXXs-xif evfnfxhni relifutas, ad bitc temp 

fi^ ro ^uvaTcy ixafijs Kal ri^vns tasfui^^ Clericus, 



bunuu 



humanitatis, exferit fe haec notitia; cum apu^ 
gentes fapientia, aut ingenio valcntes, tum apud 
mipidiores alias ; quarum nec ilias omnes decipi 
potuifle, nec has reperifle, quo alii alios decipe- 
rent, ullo pa£lo credibile eft. Nec eft, quod 
opponat hic quifquam paucos, in multis fjeculis, 
qui Deuni efle aut non crederent^ aut non credere 
fe profiterentur. Nam & paucitas ipfa, & quod 
ftatim intelle£tis argumentis reje<fta univerfim eft 
eorum opinio, oftendit, non provenire hoc ex ufu 
re&x rationis, quae hominibus comniunis eft ; fed 
aut ex ftudio novitatis, quali tenebatur, qui nivem 
atram eflie contendebat; aut ex mente corrupta, 
licut vitiato palato res, non ut funt, ita fapiunt: 
praefertim cum & hiftoriae, & alia fcripta doceant, 
quo quifque fuit probior, eo diligentius ab ipfo 
cuftoditam de Deo notitiam. Atque adeo a prava 
ingenio eorum maxime, quorum intereft, ne quis 
fit Deus, id eft, humanarum aftioiium judcx, 
venire hanc a tam recepta antiquitus fententia 
difceflionem, vel hinc apparet, qupd quicquid illi 
ponunt, five generum fucceflioncm abfque ulla 
primordio, five atomorum concurfum, five aliud 

Suidvis; 4 id non minores, fi non majores, habere 
iflicultates, neque eo, quod receptum eft, magis 
cflTe credibile cuivis ad rem mediocriter attendenti^ 
fatis apparet. Quod enim obtendunt nonnulli,- 
quia non videant Deum, eo fe nec credere; fi 

4 IJ nott mirtora, &c "] Potu- nx funt apertis repugnantiis,^ 

iffet QrotiuSy fine ulla teme- ut multi, a tempore Grotiif ad- 

ritate, diccre, multo majores curatius dcmonftrarunt j inter 

efTe diificultates in eorum fen- quos fu© merito eminet vir 

tentiis, qui vohint Mundum do^iffimus RudoifusOiJwortbusy 

aeternum eflTe, femperque fuifle, in Opere Anglico de Syftemate 

qualis eft, vel fponte fua e IntellcBuaU Univerfitntis Rerum: 

nihilo prodiiHe, vel atomo- funtque ctiAm alii prreftantif- 

rum fortuito concurfu eflfe fimi Theologi & Phyfici Angli. 

conflatum 5 qu« fententiee ple- Clericus, 

A 3. quid 



^ H.GrotiusdeVerit. 

a^d vident, fatis vident, quam hoc fit homijie' 
ifidignum; qui modo mentcm habere fe credat, 
quam nec ipfam videt. Nec fi capere Dei natu- 
ram noftro ingenio non poflumus, ideo talem eile 
naturam negandum eft. £ft enim id inferioris 
cujufque proprium, ut quae fe fuperiora atque 
cxcellentiora funt, capere non poffit. Ne beftiae 
quidem, quid homo fit, capiunt ; multoque minus 
fciunt, qua ratione homines refpublicas inftituant, 
acregant, aftrorum curfus metiantur, mare navi- 
gent. Hxc enim omnia ipfarum captum fuperant* 
Atque ex hoc ipfo homo, quippe fupra beflias 
nobilitate naturae conftitutus, idque. non a fefe,. 
inferre debet id, a quo fuperior beftiis eft confli- 
tutus, non minus fefe fuperius» quam ipfe flt 
beftiis; ideoque efle aliquam naturam, quae, ut**. 
|K>te excellentior^ fui captus modum excedat. 

§ IH. Dium ijfi ununu 

Evi£lo Numen efle aliquod, reftat ad Attributa 
cjus vcniamus; quorum prinium hoc occurrit, 
non plures efl!e I)eos, fed unum Deum. Hoc 
inde coUigitur, qupd Deus, ut fupra jam di£hun 
cft, eft id, quod eft neceflario, five per fe : necef- 
fario autem, five per fe, quidqife eft, non qua in 
genere confideratur, fed qua a£lu eft : ^ aSu au- 
tem funt res fingulae. Quod fi plures Deos ponas, 
jam in fingulis nihil invenias, cur neceflikrio fint : 
nihilque cur magis duo quam tres, aut decem 
quam quinque credantur. Adde quod muldpli- 
catio rerum fingularium congenerum eft ex caufa- 
riim fcecunditate, pro qua plures ipfae rcs cna- 

^ASfuautemfuntreiSngulae.^ hoc argumentum omitti forte^ 
^M res plurcs fingulae funt indi- fine bonae cauf^ detrimento, 
iduae plares naturs. Ideoijue f otuit* Cifritus, 

. fcuntur» 






.ReuChrist. Lii|. L ^ 

fcuntur, aut pauciores. Dei autem nec origo, 
nec caufa ulla eft. Tum vero in fingulis diverfis 
fimt quaedam proprietates fingularcs, quibus inter 
fe difcriminentur : quas in Deo, qui natura cft 
necei&ria, ponere non eft neceflarium. Neque' 
vero ufquam ligna deprchendas Deorum plurium. 
Nam tota hsec univerfitas unum facit mundum : 
in eo * unum pulcherrimum, fol : in homine 
etiam unoquoque unum imperat, mens. Pne- 
terea, fi duo effent, aut plures dii, libere agentes 
& volentes, poflent contraria velle: impediretur 
autem alter ab altero, quo minus qudd vellct efli- 
ceret: impediri autem pofle Dco indignum eft» 

§ IV. Ih Deo, ijfe emnem pirfe^lhnem. 

Ut caetera Del attributa nofcamus, omne id^ 
quod perfedtionis nomine iiitelligi folet (ucamur 
nunc fane hbc vocabulo, quando aliud Ungiisi 
Latina non fuppeditat; Graecum eft fifiuirrK) i» 
Deo eflTe, hinc intelligitur: quod qusecumque tft 
perfeflio in rebus, ea dut coeperit, aut non coepe-4 
rit. Quae non ccepit, Dei eft. Quae coepit,-. 
neceflfe eft habuerit, unde inciperct. Et cum a 
nihilo nihil fiat eorum quae funt, fequitur, utquae 
in eflFedis apparent perfe&iones, in caufa fuerint^ 
ut fecundum eas caufa efficere aliquid poffit, & 
proinde omnes in prima caufa. Neque prima 
cauia ulla perfe£Hone poftea orbari potuit : non 
aliunde, quia quod aeternum eft, ab aliis rebus 
non pendet, neque quicquam ab illarum adlione 
patitur : neque verp a fe, quia natura omnis fuam 
perfe<9ionem appetit. 

6 Unum pukberrimum, yi/.] incol'9 : ficut aliis vorticibus 
Certc vorticis hujus noftri, ut centra illa ignea, quae Jidlai 
roore hodiemo loquar. iblaris vocamus. Clericu», 

A 4 § V. £f 



8 H. GrotiusdeVerit. 

§ V« Et quidem tnfinilamn 

Addendum eft, efle has perfeftiones m Deo^ 
modo infinito : quia attributum cujufque finitur, 
aut quia caufa, per quam exdflit, tantum, nec 
plus ei communicavit; aut quia ipia tantum, nec 
amplius capiebat. Deo autem nuUa natura quic- 
quam fui communicat: nec ipfe aliunde capit 
quicquam exfiflens, ut ante diximus, per fe, five 
neceflario. 

§ VI. Deum effi aiemumy omnipotentemy omni- 
fcientem^ omnino bonum. 

Cum vero apertiffimum fit perfedliora dici ea, 
quae vivunt, iis, quae non vivunt; quae agendi 
pollendam habent, iis, quae non babentj qu« 
intelligunt, non intelligentibus \ quae bona funt, 
his, quae nunus funt talia; fequitur ex his, quai 
medo diximus, haec onmia attributa Deo conve* 
nire, & quidem infinite. Itaque efTe eum vitae 
*ihfinitae, idefl, aeternum, polientis immenfs, id 
eft, onmipotentem, fic & omnifcientem, & omni- 
no fine ulla exceptione bonum. 

§ Vn. Deum effe caufam omnium. 

Quaecumque autem fubfiftunt, a Deo cxfiftcndi- 
habere originem, connexum eft his, ijuae aiitc 
diximus. Conclufimus enim, id quod per fe, 
iive necefTario eft, unumefle. Unde fequitur, ut 
alia omnia fmt orta ab aliquo diverfo a feipfls. 
Quae autem aliunde orta funt, ea omnia in fe, airt 
in caufls fuis, orta eflTe ab eo, quod ortum num- 
quam eft, id eft, a Deo, jam ante vidimus. 
. Neque ratio tantum, fed ipfe id quodam modo 
fenfus evincit. Nam fi humani corporis admira- 

bilem 



Rel. Christ. Lib. I. 9 

bilem conftrudionjem intus extraque confpicimus, 
& ut omnia ibi, etiam minima, fuos ufus habeant^ 
nuUo ftudio, nulla iriduftria parentum, arte vero 
tanta, ut philofophorum ac medicorum praeftan- 
tiffimi numquam ea fatis poilint admirari, oftendit 
hoc opificem naturae efie mentem excellentiffi- 
mam : qua de re videri poteft 7 Galenus, prsefer- 
tim qua partc oculi & manus ufum examinat. 
Imo & mutorum animantium corpora id lo- 
quuntur. Non enim ex vi materia;, fed ad finem 
certum coUocatae ac figm^tae funt eorum partes. 
Neque animantium tantum, fed & plantarum & 
herbarum, ut a Philofophis accurate notatum eft. 
Idem egregie * Strabo notavit in aquarum pofitu^ 
quse, fi materiae qualitatem refpicias, mediae efle 
debuerunt inter terram atque aerem, cuni nunc 
terris interfufae fint j nimirum, ut terrae fcecundi- 
tati hominumque vitae nihil obftaret. Ob finem 
autem agere noa eft, jiifi intelligentis naturae. 

7 DeuJufarUimr Lil». ni. «rXi^ ^«-oy ;^(-ii0-i,a«y r^ 4evdpji>crxij# 
c lo. qpi locus le£tu digniffi- j^vet «Mt tok f^i. avT^ {a^o;« xa2 
shaSy at prolixior quam huc ^tnrcr;. 3ed cum circutn terram 
transferri queat. Sed haec ad- Jituijitaquanaturalixy bomoak- 
curatius multi recentiores, in tcm nonji: animai afuaticum, fcd 
Anglia^ Phyfici Sc Theologi ex- partim terreftre, partim aereum^ 
poruemnt. Qericus» tmltifqMe partibus lucis capax, 

8 Stralw notavit,} Locus eft fecit providentia multas in terra 
Cbro XVII. ubi cum diftinxiilet exfiantias, deprefficnefque, ut hoi 
opera ^v^got^^ natura, id eft, quidem reciperent aquam aut plu» 
nsaterieef Sg 'offotMQ, id tft^ di" rimam ejus partem, qua occulta- 
•vin^ provideutia, addit : «XX ' retur quod jub ea eft terra : per 
f nrfi^ T? yn irtfUtirM tS tia^, iffas vcro altolleret fe terra, ae 
iu, fr« J*2n^pov {5oy i ivBfaov^, fub fe aquas iccu/taret, mfi qua- 
•^^* /t*?^**®'> *** IWp"*'» ^ '^*^ *^ 'Pf^ humano generi, C^ 
vro\\o7i xoiMtfvtxoy «jxwTif, ivin- fudt buic infervtunt, animalibui 
ffvt i^»X*i ^^ ''f yV ^^^"^eLi Kal pLraifque ejjent ufui, Obferva» 
tla'§xa.t, &c* IvVtif /t*fy avo>M.fX" runt hoc inter Hebraeos Rabbi 
CaMff-&a«To«nJ/owf<ty«jeaXTOffXfoy Juda Levita, & Abenefdra , 
W»f. dTronivmlov Tny trtr aitrS mter Chrlilianos vero Chry- 
ynv" h eug yi^i^sif Tvy yny avo.' foflomus dc Statuls nono fer- 
ngvv\¥9-M W lavT^ to Zl»^^ mont. 

A 5 * Neque 



jo H. GrotiusdbVerit. 

Neque vcro fingula tantum ad peculiarem fuum 
finem ordinantur, fed & ad communem Univerfi ; 
ut apparet in aqua, ^ quae contra naturam fibi pro- 
priam furfum movetur, ne inani interpofito hiet 
Univerfi compages, itafa£la, utcontinuapartium 
cohaefione femet fuftineat. Finis autem hic uni- 
verfalis intendi, & vis ad eum finem inferi rebus 
non potutt, nifi ab intelledu, cui fubeffet hoc 
Univerfum. Quin & beftiarum nonnullae a£his 
exercent ita ordinatos atque diredtos, ut omnino 
C08 appareat a ratione aliqua proficifci : quod in 
formicis, & apibus maxime apparet ; fed & in aliis 
quibufdam, quae ante onme experimentum aut 
nocitura fuciunt, aut profutura quserunt. Non 
ipfis inefl^ vun hoc aut inveniendi aut dijudicandi, 
indc apparet, quod femper agunt confimiliter, & 
ad alia neutiquam graviora nihil valent : quare 
■ ab extrinfeca ratione ipfas aut dirigente, aut 
efficaciam fuam ipfis imprimente, necefle eft ifta 
proficifci : qux quidem ratio non aliud eft, quam 
quod Dcus vocatur. Jam vero cceleftia quoque 

^ £^11^ fontra Kgturam,^ hxc fit. Nihil vetat fendentittm & 

hahrt vir fummus ex Peripate- inteUigentium Naturarum plu- 

ti(a Philofophiai qux aquam res e0e ordines, quonim in- 

■irtu vacui pcr antlias adfcen- fimi fint in corporibus Bruto- ^ 

drre ftatuebat ; quod pondere rum. Nam Bruta machinas cffe 

•cris firri jam omnibus con- mere corporeas, qnod voluit 

ftit. Srd in gravitate, quem- Ren, Cartefias, nemo, ut pnto^ 

sdmodum a Recentioribus ex- ferio crcdidit. Sed qnid fit, io- 

plicatur, ncn minus ordo Uni- quies, iis animabns, cum Bfu- 

verff, & Conditoris fapientia ta moriuntur? Id Tero nefcio^ 

cTuccnt. Ciericus» nec propterea mimu venim ii» 

I Ab extrinfecaratione, llmo animas mefft. Non necefTe 

vcro fiunt ab ipfa anima Bra- eft nos omnia fcire^ nec prop- 

torum, qux eatenut fa6ta eft terea neganda funt ea, qno- 

Rationis particcps, ut talia rom rationem rcddere noa 

faccfe poflmt, ncnalia. Alio- poffumus. Ttneada fnnt ea, 

^ui Deus ipfe in iis vice Animz de quibus conftat, atque aequo 

ageiet, qucd vix * perfuaderi Animd fiuit ignoranda, qvse 

adcuratiue philofophaAti' fof- iicire jwn •pOflWnott ' Cy^r/V»v, 

fidera^ 



Rbl* Chkzst, L&b. I. II 

- fidera, & qi^e in iis maxhne eminent, fol & luna^ 
curfus agunt ita attemperatos ad tcrrarum iiaecun- 
ditatem, & animantium valetudinem, ut ne exco- 
gitari quidem aptius quicquam poffit. Nam cum 
aJioqui multo fimplicior fuifiet per asquatorcm 
motio, aliam illis attributam videmus pcr obli* 
quum circulum, quo ad plura terrarum fpatia 
beneficia ipibrum pertingerent. Sicuti vero terra- 
rum ufus penes animantia eft, ita animaiitium 
cscterorum penes hominem maxime, qui violen- 
tiffima quaeque, exfuperantia ingenii, fibi fubjicit.. 
^ Unde Mundum hominis caufa fadum etiam 
Stoici colligebant. Cum vero eo ufque vis homi- 
nis non pofiit pertingere, ut & cceleftia lumina 
fibi fervire cogat, nec illa ultro fe homini manci- 
pafie credenda fint : fequitur, ut fuperior qu<cdam 
fit Mens, cujus imperio pulcherrima illa corpora 
homini tanto infra pofito operas perpetuas prae- 
ftent : qu<e ipfa Mens non alia eft, quam opifex 
fiderum, atque univerfi. J Motus autem fiderum,. 
< qui ecccntrici, quique epicyclici dicuntur, niani- 
fefte oftendunt non vim materiae, fed liberi agen- 
tis ordinationem. Idem teftantur aftrorum alii ex 
hac, alii ex altera coeli pr.rte pofitus, terrarumque 
ac marium tam inxqualis forma. Nec alio referri. 

2 UndeMundumbminiscaufa gari hsrc cmnia, ut & reqofn- 
fa3um etiam Stoici nUigebant.'^ da Donnuila, opinione, qux 

Docet Ciceso de Officiis primo jam expiofa. Sed non minus 

A de natora Deorum fecundo. dirinae pctentiae efficacia cer- 

3 Motus autem Jiderum qui nitur in contbntibus illis mo* 
eccentrici^ quique efticyclici di' tibo» Planetarnm cllifticis, 
cuntur,'] Tradat dode hoc ar« circa Solem^ pn- ftuidilfimum 
gumentom Maimoiiides Du- vorticem; ita ut nec accedant 
£lore dubitantium parte n. c. umqoam, nec reccdant, pluf- 
34. Quodfi- terram perpetuo quam folenty a centro, fem- 
moyeri fhituasf rcs fub aliit perque pari obliquitate Solis 
Aominjbus eodem redibit. aeitt^toxem fieceat, Clericus, 



4 ^itceentrid &€.] Exful^ 



A & poteft^ 



12 H. GrotiusdeVerit. 

poteft, quod fidera in hanc magis, quam in itlam 
partem eunt. Ipfa vero mundi figura perfeftiflima, 
fcilicet, & partes ejus in coeli quafi finu conclufse, 
atque ordine admirabili difpofitae, fatis loquuntur, 
non cafu haec confluxiflfe, fed ab intelledu, & 
quidem excellentifllimo, efle conftituta. Nam quis 
adeo ftultus eft, ut a cafu aliquid tam accuratum 
exfpeftet, quafi credat, cafu lapides & ligna, ' in 
domus fpeciem coalitura, aut ex jatSKs forteliteris 
exftiturum poema: cum & qui hguras geometri- 
cas in littore viderat, hominis fc dixerit videre 
veftigia, fatis perfpiciens a cafu talia proficifci non 
potuifle? Praeterea non ab aeterno exftitifle homi- 
num genus, fcd a certo tempore communem ftirpr 
fiimpfiflTe originem, evincunt inter alia, ^ artium 

progreflus^. 



5 Jn dmus fpeciem,'] Aut 
siivis^ aut baliftae. 

6 Artiumfrogrejfui&ineuha 
4lim tcrrat qua babitari pofiea 
cteperuKt,"] TertuUianus ex hi- 
i^oriis hoc tra£lat> libro dc 
AnimZf fe£liofie x:^x. Inveni- 
mui autem apud omnes cornmenta" 
riosy etiam bumanarum antiqui^ 
$atum, paulatim bumanum genus 
«xubcrajje, &c, Et mox: I/fe 
crbis in prcmptu efi cultior in dies 
^ infiruBior prifiiuo. Duo haec 
argumenta Ariftotclis fenten- 
tiae, quae numquam coBpiflc vult 
^enus humanum, au^loritatem 
apud hiftoriarum pcritos ade- 
ihcrunt, etiam apud Epicureos. 
Lwcretius v. <J25. 

Fraterea Ji nulla fuit genUalis 

origo 
Terrarum & cee/i, femperque 

aternafiere, 
Curjupra bellum Trojanttm & 
wa troia. 




Non aliat aFii queqve res ceci- 

nere Polta ? 
Siuo tot faSa virum toties te» 

cidere f nec ufquam 
JEternis fama m^numentis in^ 

fita fiorentf 
Verum, ut opinor, babet novi-, 

tatem fumma^ recenfque 
Natura efi mundi^ weque prhm 

dem exordia crpit, 
Sluare etiam quadam nunc artet 

expoiiuntur, 
Kunc etiam augefcvnt, nunc 

addlta navigiis funt 
'Multa, modo organki meiicos 

peperere fonores 
& quae ibi fequuntnr pKira. 
Virgilius Ecloga vi. 
— ut bis exordm primis 
Omnia, & i^Jmr Muttdt 

concreverit ori($^ 
Itcm Georgicon i. 

Ut varias vfus meditando «r- 

tuaderet arm, 

fsuIaiiiM 



Rel« Christ* Lib. L 



»3 



progrefliis, Sc incultae olim terrae quse habitari 
poftea coeperuiit, quod & infularum fermo teftatur 

profe^lus 



Paulatim & fukis Jrumaiti 

quarertt berbam, 
Etjiiidivemi abfirufum txcu- 

deret ignem. 
Tanc o/hos primum fiuvii fen* 

fere cavatas^ 
Nofvita tum fieUit memeros & 

nominafetitf 
TktadaSy Hyadasy elaramque 

Lyeaonis ArSion, 
Tum laqueis eaptare ftras & 

failere vifco 
Jnventum, & magnos eanihus 

circumdare faltus : 
Atfue alius latum funda jam 

verberat amnem 
Aha petenss pelagoque alius 

trabit bumida lina: 
*Tum fcrri rigor atque arguta 

iaminaferra, 
^am primi cuneis fcindebant 

fijih lignum s 
Tum ofarta veaere artes, 
Horatius lib. T. Satyra iil, 
Cum prorepferunt prinris ani- 

maHa terris, 
Mutum 6f turpe pecuSf gfan' 

dem atque cubilia propter, 
Unguibus fif pugfiis, dein fw 

fiibus, atque ita porro 
Pugnabant armis , quit pofifa - 

bricaverat ufus : 
Donec verba, quibus voces fen- 

fufque notarentf 
Nominaque invenere : dcbinc 

abfifiere bel/o, 
Oppida cteperunt munire^ pO" 

nere leges : 
Ne quis fitr effet^ neu iatro, 

neu quis aduiter, 
Plinitis Ebro tertio Katuralis 
hifloris circa initium : Slttare 
fic Ofcipi velim, ut ficubi vidua 



fama fua nminaf qualia fuere 
primordio ante ullai res geftas, 
ttuMcupentur» Idem robora Her- 
cynia Mundo congenlta dixic 
Jib. XTi. £t in pleao cunfio 
mortalium generi minorem 
indies fieri menfuram obfer* 
vatnm ait Libro tii. Seneca 
apud Ladantium: Nondumfunt 
mille anni ex qu$ initia fapientia 
nota funt, Tacitus Annallum 
III, Vetuflifiimi mortedium nulla 
adbuc mala libidine, fine pro" 
bro, feelere, eoque fine peeia aut 
ecercitionibus agebant : neque pree^' 
miis opus erat, cttm bonepa fuepte 
ingenio pcterentur: & ubi nibil 
eontra morem cuperent, nibil per 
metum vetabantur, At pofiquam 
exui eequalitas, & pro modeftia 
ae puddre, ambitio & vis ince» 
debat, provenere dominationes, 
multofque apud fopulos aternum 
manjere, ^idam fiaiim, aut 
poftquam regum pertafum, leges 
wafuerunt, H^ primo rudibus 
bcminum animis fimpUces erant^ 
Neque vero non aiiis tantum, 
fed nec plene fibi ipfi probarit 
AriHoteles illam fuam> de 
hominum gencre numquam 
coepto, uffidf^iy. Harfitan- 
ter enim compluribus in locis 
ea de re loquitur, ut notatura 
Moli Maimonid» Du^oris da- 
bitantium parte ii, in prae- 
loquio Libri fecundi de Co?- 
lo, capite primo; ejus quod 
ipfc hac in rc ponit TriV*»' P"^- 
fuafionem efTe dicit, non au- 
tem dicit A-roht^jv, demon- 
ftrationem. Eft vero ejufdcm 
Philorophi didum libro nr. 
d« 



14 H. XjRotirs DE Verit- 

profe£his a terris adjacentibus, Tum vero irifti- 
tuta quaedam ita bominibus communia, ut non 
tam naturae inftinftui, aut evidenti rationis col- 
le£tioni, quam perpetuae & vix paucis in locis per 
malitiam aut cal^itatem interruptse traditioni, 

Ip^et, n Ky SrKt, i^k to wspi afX' 
^OTSpwy uvai Xo^c tri^avtiq) »al 
'mtfit £v Xiyov fxh f;^o/ufiv, 9v7anr 
fAsyaKotyf 'j^a^ktirol olo/^ivot tJvat 
To ha rl airo^avai, oTov oro^ 
Tffov Kocfx^ ath^, h 5, xaI 
yip Ta TOiauTa ^itriiTiitv «y rtg, 
^geftiones funt di quibus & in 
idtermm partem efi ratiocmarii 
ubi nempe difputari potefi, resjic 
fe habeat, an aliter, quia in 
utramque partem arptmenta funt 
probabilia, Tum etiam de quibus 
certi aliquid non babmus, quia 
cum res ipfa fint graves, caufas 
cur Jic vel Jic fe res babere pro 
certo habeatur, non invenimus t 
ut an ah aterno fit Mundus, an 



de Anlma, cap. iri. io^n 
tinrat m^iq, Opinionem fequi- 
tur perfuafio, Praecipuum au» 
tem cjus argumectum eft cx 
abAirdo contrariae fententiae: 
£a autem ponebat non crea- 
tum ccelum Sc univerfum, fed 
generatum, quod eft irvg^- 
rov. Libro xii. Metaphyiico- 
rum cap. viii. veriiimile ait 
eandcm artem faepiue inven- 
tam corruptamque. Libro au- 
tem m, capite ultimo dc Ge- 
aerationc animantium fic lo- 
quitur: Aio koI Trsfi rr.q rSh 
av^fMiruv xxtl rtrfiairo^oov yfvf- 
««f u^oXaf oi Ti; av ixvi^ ly»- 
yyoy7o «"OTt ynyfvfT-p, &ovif 
♦«e-( TiVl^, Ko rfitrvv yivio-bat 
rh ?Tfpoy, h y*g •»? o-kmXhk^ 
0-mT*tfAife ro vrfiSorov, v If 
ifxv S^are fif de bominum ac 
quadrupedtm ortu non abfurde 
quis conjiciat, fi olim ex terra 
tditi funt, id ducrum modorum 
altero evenijfe, aut ut vermicuii 
frimum exfifierent, aut ut ex 
mis ederentur, Utrumquc hunc 
modum cum cxplicaiTct, addit t 
Zri fAiV 3y, frvfpvy tic «^X^ 
nni yfvw-f«c vaa-i roXg fiwic, 
fSXo^^ov ^eiy T^TOiV tTvat rhv 
irifav «^avapoy. ^are fi quod 
initium exfifietidi animatibus 
fuit, id altero de duobus ifiis 
modis contigijft manifeftum tfi, 
Idem Ariftotcles Topicorum 
1. c. XI. 'Eri^^frMlSx^fiMlaW 
Mv lyavT^oi flrlv t( cvli^JVyivfi,^ 
(«vtfiav }^ap l^fii, vintM^ jfrnift 



nom nam talia foletit mcnire in 
difputationem Dc. eadem re 
idem dilTerens libro i* de coelo. 
cap. ro. au.a H Kf /uaXXoy avfiQ 
«•i5-a rk /wfiXXovra Xi-xphjta^at^ 
VfoaKnxooo-t ra rojv afjt^icffnl&V'' 
rm xiyett ^iKaKofAara : Sic ^ 
cndibiliora erunt qua diientur, Ji 
prius difputamium momenta reEie- 
expenderimus. Merito . igitur 
Tatianus, ubi caufas adfcrt cur 
facris Scripturis. credat, etiam 
hanc non tacuit, t^c ^^ «raylof 
itotnon»^ ro tvitaraKnirlw, com" 
prehenfu facile illud quod' tradunt 
de Univerfi hujus fabricatione^ 
Sume de Platone Mundi origi- 
nem fuiftb aliquam : ab Arifto*^ 
tele noR cfle genitum i 8c ha- 
bebis ipfam Judsorum Quifti^ 
anorumque iSMiteatiam* 

acccpta 



R £ L. C H R I S T. L I B. L 15 

accepta ferri debeant : qualis olim fuit vi£tiina«> 
rum in facris mad^atio, & nunc quoque pudor 
circa res Veneris, nuptiarum folemnia, & incefto-^ 
rum fuga. 

§ Vni. Ad objeSfionem de mali caufa. 
Neque ab eo, quod diximus, dimovere nos 
debet, quod mala multa eyenire cemimus, quo- 
rum videtur orieo Deo adlcribi non pofle j ut qui 
perfe<%i&me, ncut ante didlum eft, bonus ut. 
Nam cum diximus, Deum onuiium efle caufam^ 
eddidimus, eorum^ quae vere fubfiftunt; nihil 
enim prohibet, quominus ipfa, quae fuUiftunt, 
deinde caufae fmt accidentium quorumdam ; qua» 
les funt a£tiones. Deus hominem & mentes^ 
fublimiores homine» creavit cum agendi libertate; 
quae agendi libertas vitiofa non eft^ ied '' poteft 
fua vi aliquid vitiofum producere. Et hujus qui- 
dem generis malis, quae moraliter mala dicuntur^ 
onmino Deum adfcribere audorem nefas eft. At 
funt, quae alio fenfu dicuntur mala, quia certae 
perfonae doloris aut damni adferunt aliquid„ quae a 
Deo proficifci, puta ad emendationem hominis, 
aut etiam in poenam delifto refpondentem, nihil 
vetat : cum in eo nihil fit, quod bonitati repug- 
net : imo fsepe haec ab ipfa bonitate proficif- 

' 7 Pfl/^y»tf •»/,&€.] Praevidit noluit incommoda: ex naturae 

quidem etiam Deus fore ut na- mutabilitate promanantia ante-> 

turae liberee libertate faa abu- vertcre, quia ea poteft, cum 

terentur, indeque multa maia vifum erit^ per totam aeterni* 

Sc phyfica ic moralia exoritura \ tatem emendare \ iis modis^ 

iaihilo fecius abufum illuih, qui nonnifi bonitati ejus con« 

-confeflai^iaque ejus pati ma- vementiifimi efie poflunt, 

luity quam naturas libertate quamvis eos nondum revela- 

f rsditas non creare. Qoid ita ? rit. Qua de re, multa nuper 

Quia cam natura libera fit prae- Gallico fermone fcripfimus , 

'ftantifiima creatura, quseque contra Manichaeorum perfo« 

fummam Opificis potentiam natum pationum Pet» S^lium» 

^uam, snaxine oftendit; Deus Ciericvs. 

- - I cantur. 



i6 H. Grotius de Verit. 

cantur, ilcut a bono medico ingratum fapori 
pharmacum. 

§ IX. Contra duo princtpla, 

Rejicienda autem hic obiter eorum fententia, 
qui • duo principia agenda, altenun bonum, alte- 
rum malum pofuerunt. Ex duobus enim pug- 
nantibus inter fe deftrud^ fequi poteft, ordinata 
conftrudtio non poteft. Neque vero ikut aliquod 
eft per fe bonum, ita aIi<)uod efie per fe & omni 
modo malum poteft : cum malum defedlus iit qui- 
dam, qui efle neqult, juii in re exiiftente: ipfum 
autem cxfiftcre jam 9 boni eft aliquid. 

§ X. Univerfum a Deo regi. 

Dei autem providentia regi hoc univerfum, inde 
apparet, quod non tantum homines, quippe in- 
telleflu praediti, fed & aves, ferae, quadrupedes, 
quibus aliquid eft quail vice intelledlus, curam 
habent corum, quae a fe produfta funt. Quae 
perfedtio cum pars iit bonitatis, a Deo removenda 
non eft^ eoque magis, quod fit ipfe, & omniieius, 
& omnipotens, rta ut non poilit non cognofcere 
ca, quae aguntur, aut agenda funt, eaque ipfe 
temperare ac dirigere faciliime poifit : quo & illud 
pertinet, quod fupra jam diximus, de motu rerum 
contra naturam propriam,. ob iinem univerfalem. 

§ XI. Etiam juhtunaria. 
Multum autem errare eos, qui provideiitiam 
hanc ^ coeli' orbibus incliidunt, cum ex ratione 

jam 

■ % Duo Prittcifia»'] Refptoit phyfico, qualis eft txnfteotia» 
Tcteres 21oroaftri8 dilcipulos Sc I^rseftitiiTet hac ratiocinationc 
Jklanrchiaeos. Clericus» abftinere. Clericus, 

9 Soni ^ filiquidA Sedagitur i Ceeli orbibus, &c.] Haecfuit 
hic de boao monJi^ . non dc featentia jirifiottlit^ yide.i?/i»« 

tarfivm 



Rel. Christ.- LiB. I. 17 

jam allata, & ad res omnes conditas vim fuam 
cxferente apparet : tum inde etiam, quod aftro* 
nun curfus, ut Philofophorum potii&mi agnof* 
cunt, & experientia fatis demonftrat, ordinati 
iint > ad ufum hominum. .£quum autem eft^ 
ut magis curetur id cujus gratia eft aliud, quam 
quod in ufum alterius comparatum eft. 

Etiam Jingularia* 
Neque minus falluntur, ' qui univerfalia ab co 
curari volunt, non & fingularia. Nam fi igno- 
rari a Deo fingularia volunt, quod quidam profi- 
tentur, ne fe ipfe quidcm Deus agnofcet. Nequc 
vero infinita erit fcientia, quod jam ante conclufi* 
mus, fi ad fmgula non extenaitur. Quod fi & 
illa cognofcit Deus, quidni et curet, prarfertim 
cum & fmgula, quaiingula funt, ordinentur ad 
finem certum cum peculiarem, tum univerfalem: 
& ipfa rerum genera, quse a Deo confervari illi 
ipfi au£tores agnofcunt, non fubfifbnt, nifi in fin- 
gulis, ita ut fi fihgula perire poffint, abdicata a 
divina providentia, poilint & ipfa genera. 

§ Xn. Probatur id ex confervatione Impericrum» 
Providentiae divinae circa res hominum non leve 
argumentum & Philofophi & Hiftorici agnofcunt, 

tarchum de placids Philofo- rurdum efret, nos a cafu quae 

pboruin^ L. 11. c. 3. 8e Atti' neceiTaria nobis funt accepifle 

cum apud Euf^ium de Praep. fingamus; ut fi quis incideret 

EvangelicaLib. V. c. 5. C/?r/V»f. in domum omnibus necefla- 

2 jid ufum bominum^ Si non riis inftru^lam^ nec eam tamen 

hominum folonml^ cum nobis in gratiam ullius hominis, qtii 

Don conftety nullas alias efte folus.ea frui poteft^ inftru£tam 

inteiligentes naturas, in aliis putaret. CUricus, 

Planetis; certe partim &. qua- 3. S^ui umverfalia, &c.] Ea 

tenus iis utimur, fine ulHus fuit fententia Stoicorum^ de 

alius creaturae injuria. Cum qua vide Arrianeas Diflertati* 

Sole carere nequeamus, pro- oncs EpiSieti Lib. i. c. 12.. & 

pter nos eflc creatum merito Juji, hipfium in Phyfiol, Stoica, 

€patendimu8 } nifi> quod ab- Clericuu 

ia 



a8 H^Grotiusdb Verit, 

in confervatione rerum-publicarum : primum uni- 
verfim, quod ubicumque * ordo ille regendi pa-- 
rendique receptus eft, manet femper : deinde faepe 
etiam fpecialiter, in longa duratione hujus aut 
illius formae imperii^ per multa faecula, ut regii 
apud Aflyrios, -ffigyptios, Francos; optimatum 
apud Venetos. Quamquam eijim humana f;^pien- 
tia aliquid in hoc poteft : tamen, fi refte confide- 
retur multitudo malorum hominum, & quae ex- 
trinfecus nocere poffint, & agnatae quafi rebus 
viciflitudines j non videtur tam diu imperium ali- 
quod poflTe fubfiftere, nifi peculiari quadam Divini 
Numinis cura; quae evidenrius etiam fpeftatur, 
* ubi Deo vifum eft mutare imperia. Nam quibus 
ille, tum ad eam rem, tanquam fibi deftinatam^ 
inftrumentis utitur, puta Cyro, Alexandro, Cae- 
fere didbttore, apud Tartaros ^ Cingi, 7 apud Si- 
nenfes Namcaa : his omnia, etiam quae ab humana 
prudentia non pendent, fluuntfupravotum, magis 
quam fert folita cafibus humanis varietas : quas tan- 
ta eventuum fimilitudo, & ad certum finem miafi 
con&iratio, indicium eft providae direftionis. Nam 
in alea Venerium aliquoties jaccre cafus effe po- 



4 OrJoilliregemfff &c.] QitU 6 Clngiyl Videtur intelHgere 
£ne eo Societar Huroana non Genghiz-Can, qui ex Tartariat 
conftat, nec fine Societate Ge- Orieatali ortusj, ac urbe Cara^ 
nus Hiunanum confervari po« caroniy non tantum Tarta- 
teft. Unde colligere eft a Pro-» riain, fed & feptemtrionalem 
iridentia Divina homines crea- Sinam, Indiamque fubegit. Ab 
tos, ut Jn Societate viverent, eo orti Mogolenfes Reges,. Sc 
legibvrque uterentur, fine qui- Tartariae Minoiis Principes* 
bu8 nulla eft, nec efl*e poteft Cu}us vita Gallicc exftat, Lute- 
Societas. dericus, tiae anno 1710. edita. C/ericus, 

5 U6i Veo vifum e/i mutare 7 y^uj Sinenfes Namcaa,^ 
im^iaJ] Lucretluc ipfe: Suo jure nominari hic pofcit 

Ufque adeo res.bumofios vif Peruani imperii inchcator Man- 

abdita ^uegdam ca-Capacus. [Vid. GarJHaxiaum 

Obterit. dt la yega, in Incarum Hiftoria,] 

teft : 



Rbl. Chrjst. Lib. I. 19 

teft: at centies fi quis eumdem jaciat, nemo erit 
qui non hoc ab arte aliqua dicat proficifci. 

§ Xni. Ex tmracuUs. 

At certiffimum divinsfe providentiae teftimonium 
praebent miracula, & praediftiones quae in hiftoriis 
exftant. Refenmtur quidem multa id genus fabu- 
lofa: fed quae teftes fui temporis idoneos habue- 
runt, id eft, tales quorum nec judicium, nec fides 
laboret, rejicienda non funt, quafi omnino talia 
fieri non poflint. Nam cum Deus fit omnipotens, 
quid eft, cur non poffit aut quod fcit fignificare, 
aut quod vult agere, etiam extra conununem 
naturae ordinem, quippe a fe conftitutum, & fibi 
opificii jure fubjedum? Quod fi quis dicat, talia 
quaedam etiam a mentibus Deo inferioribus potu- 
me proficifci, concedi {ane poteft : fed hoc ipfum 
viam ftruit, ut facilius de Deo idem credatur: 
tum vero & quod illae mentes tale faciunt, Detis 
aut per ipfas facere, aut fapienter permittere cen- 
fendus eftj cum in regnis bene conftitutis nihil 
fieri foleat, extra communes leges, nifi fummi 
reftoris arbitratu. 

§ Xiy. Prafertim autem apud JudaoS', qutbus 
fides adjlruifur ex duratione Keligionis, 

Miracula autem aliqua revera aliquando efle 
confpedla, etiamfi de aliarum hiftoriarum fide 
dubitari poffit, vel fola Judaica Religio facile 
evincat; quae jampridem onuiibus humanis auxi- 
liis deftituta, imo contemtui ac derifui expofita, 
per onmes ferme mundi plagas, * in hunc diem 

perduratj 

S Jrt bufic diem ferdurat,'^ Alexandri tempora fuere. T0(« 
Hecataeus de Judaeis^ ^ui ante ^o^Sy xaI juwA; i*kvrt%%,\m\ 



20 H* GvLonvs de Verit* 

perdurat j cum 9 Rdigiones aliae omnes (excepta 
Chriftiana, qua Judaicae quafi perfeftio eft,) aat 
•evanuerint, umulatque fubdufta eft ipfis vis atque 
au£toritas imperantium, ut Paganicje omnes ; aut 
eadem imperii vi adhuc perpetuo fuftententur, ut 
Mahumetifmus. Quod fi quaeratur, quae fit caufa, 
cur Judaica Religio in Hebraeorum omnium ani- 
mos tantas egerit radices, ut evelli nequeat ; nulla 
poterit alia adferri aut iingi, quam quod, qui nunc 
iiint a fuis parentibus, ut illi rurfum a fuis, atque 
ita porro, donec ad eos veniatur, qui Mofis ac 
Jofuae aetate vixerunt, * certa ac conftanti tradi- 

tione 



'rZv a^vystrSyMV xeu rZv tlo-et^pt- 
KyufjLivuv vdyrxv, xtd «rp«0-9ni* 
>iaM^6fxgvoi voWixiq vvo TdSv 
nif^ixwy Baa-ihiotv xa2 leir^am 
vSVf & ^aylat f*Sam/Tb%yat 
rf havola, ^XX^ ytyvfAifar/Ai' 
ymq infi r&rm xaX - ahdai^ x»t 
^av&roif ^vforkroiq fji.a>sca 
^&yiiov &vayrtM-ii fM a^6f4.tvoi 
rd varfSia, S^are quamquam 
& malediSlis impeti folent a vici' 
nis advenifquey (^ tnjuriofe fape 
traSiaii funt a Perjicis Refrihus ac 
Satrafis^ t.on fojjunt a ftntentia 
dcduci, fed pro ca palam ownes 
cruciatus favijlimaf^ue mortes 
fubeunt, nec adduct pojfunt ut 
patria inpituts ahdicent» Locum 
Jjobis fcrravit Jofcphus contra 
Appioflcm pilmo, & ex co- 
dem Necataeo exemplum addit 
Alcxandri temporum, cum ad 
reparandum Beli templum Ju- 
daei milites operam fuam con- 
ftanter negarunt. Bcne autem, 
libro contra Appionem altero^ 
oftendit Jofephus, hinc appa- 
rere firmam Judaeorum ab anli- 
ouo perruafionem de Deo legum 
^urum au£tore ^ quod non^ ut 



czteri populi^ mutare quk« 
quam in illis legibus aufi funt 
umquam j ne tunc quidem cum 
in exfiliis longinquis^ fub exte- 
rorum Regum imperio^ omni 
genere Sc minarum 6e blandi- 
mentorum tentarentur. Ad- 
dendum his Taciti illud de pro- 
felytis: TranfgreJ^ in morem 
eorum idem ufurfant \ nec quic* 
qttam prius imbuuntur, quam 
ctntemnere Deos, exuere pairiam j 
farer.tesy fratres vilia habere* 
Nempe, prae Dei lege, quod 
immcrito culpat homo irreli- 
giofus. Vide & qi»» de Judae^ 
onim conftantia Porphyrius tra- 
didit libro, De non edendis ani- 
malibus, fecundo, & quarto j 
ubi & Antiochi mentio, & 
inter Judjeos fpeciatim conftan- 
tiae Elfenorum. 

9 Religiones alia omnesS^ ImQ 
& leges etiam illae laudatiftim» 
Lycurgi, quod 8c Jofephus nota- 
vit & Theodoretus. 

I Certa ac 'conjianti traditicne, 

&c.] Cui fidem habemus, quia 

Deo tanti erat condere Religio- 

nem, in qua unum Deom om. 

nium 



RsL. Christ. Lib. I. II 

tione acceperint ea miracula, quae cum alias, tum 
maxime in ipfo ^g^ti exitu, atque itinere, tc 
in Chanansae ingrelm, contigerant; quorumque 
ipfi illi progenitores eorum teftes fuerant. Nequc 
vero credibile eft, alioqui fieri potuille, ut ingenii 
fatis contumacis populus, legem tot ritibus onero- 
fam in fe fufciperet: aut ut homines fapientes ex 
mulds, quae reperire humana ratio poterat, notis 
religionis, circumcifionem eligerent j quae & * fuf- 
' cipi fine dolore gravi nequiret, & ^ ab externis 
omnibus derideretur, nec quicquani haberet, quo 
fb commendare pofiet, extra Deum au£lorem. 

§-XV. Mojis veracitate £? antiquitate. 

Mofis quoque fcriptis, quibus illa miracula 
memorix prodita funt, fidem maximam conciliat, 
non tantum, quod Dei oraculo ipfum commenda- 
tum ac populo praefe<^m perpetua, inter He- 
braeos, fama femper conftitit: fed & quod nec 
fuae gloriae, nec fuorum commodis eum ftuduiflfe, 
fatis appareat, cum & peccata fua, quas diflimu- 
lare poterat, ipfe tradiderit, & regni facerdotiique 
dignitatem aliis adfignaverit, fua pofteritate in 
Levitarum plebem redafta : quae omnia fatis often- 
dunt, nihil ei caufae fuifle, cur mentiretur: ficut 
nec fucata aut illecebrofa utitur oratione, qualis 
mendacio fidem impetrare folet j fed & fimplici, 
& conveiSente rei ingenio. Accedit indubitata 
fcriptorum Mofis antiquitas, cui nullum aliud 
fcriptum poffit contendere: cujus argumentum 

iuum CrejLtorcm, fc quidem fadum, ait Philo. 
fptritualem ^^^:, eumque folum 3 Et ab exteVnii omnihus deri- 

eolendum docebatur. Clericus. deretur,] Tdem Philo, mfxyfXi^ 

. a ^ufcipsjir.e dolore gravi ne- ythMfASVoy ^arafx v}<\oVg. Hinc 

cuiret,^ Mfla ;^aXstrwv aX/n. Judxicurtii verpi, recutitiapud 

9imv^ cum grepvibus dohribus roetas, 

& hoc 



22 



H. G R O T I U S D £ V E R I T. 



& hoc eft, quod Graeci, unde omnis ad alias gen-- ] 
tes fluxit eruditio, ♦ Htteras fc aliunde accepifie ^ 
fatentur, quae apud ipfos litterae & ordinem & no- ' 
men & ^ duftum quoque veterem non alium habent. 



4 Litteras fe aliunde accepijfe 
fatentur ] Hcrodotus Terpu- 
chore: \(om% «rapaXaCovlfi; ^- 
^A')^ weLf* rSn ^omxetv rk ypeLfx- 
/A»ia, fjLSapfvBfjuTarig c4>i»v 
i\iya,f fp^plwv7o. ^icofAgVM ii 
t<pcte-av, &Tmf ital ro ^(XAtov 
f4>fpEV, tlTayayoyJcot ^otVMm I; 
rhv *EXXaJA, ^oriKftia xtxXn- 
a-^ai, lones cum a Pbcenicibui 
litteras didicijenty uji eit funt 
cum immutatione quadam» Et 
cum vfu effecere^ ut aquum erat, 
at litterne il/ee, quod eas Pharnices 
in Grac^m aflulijfcnty Phcenicia 
dicerentur. Tinaon dixit : 
^omKitLa Tiifntda Ka^fxa, 
Cadmi Phacnicia Jigna, 
' Callimachus : 

Ka^fAoq, a<^* u y^a^jtlkq 'EXXac 

l)(ii j-eXi^af. 
Cadmus, ab hoc fcriptos Gracia 
naSa libros, 
Litteras Phcenicias five Puni- 
cas dixit & Plutarchus Sympo- 
iiacorum lib. ix. problemate 
ww ubi & Alpha lingua Phop- 
nicum ait (ignificare bovem, 
quod veriiTimum. Eupolemus 
Jibro de Judxae Regibus ait : 
Tov M»fl^-«rg«Tov vn^ yivi- 
c^ai iteu yfafjtrfmliiia «rpw rov roU 
'itf^ctoic va^uvaif xal vaf 
*la^aiMV ^oiviKat vafaXaCtTv, 
Mofem prjmum fiijfe fapientum, 
atque ab eo datam Ittteraturam 
Judais, qua ab yudeeis ad Phee" 
nicespervenerit, Nimlrum, lin- 
gua verus eadem Judaeis que 
Phaoicibus^ aut certe paululum 



diverfa. Lucianus: *0 ^e ^oevae 
nvaq dThfJt.»i ^biyyofAiv^ y 0^« 
yivoivr av 'fiCpiMaBV h ^otviKotv* 
Loquebatur is verba quadam 
ignota : qualia fint Hebrdtca aut 
Pletnicia, Choerllus in verfibus 
dc Solymis, quos ad lacum ha- 
bitaiTe dicit, Afphaltiten puto^ 
rxSuTTav fxiv ^olviTTav ««ro 

COfJtaretv a*^(fv?f ?. 
Hi vcro orefuo Phtenicia verba 
fonabant, 
Vide Scenam Punicam Plauti, 
ubi qux pofita funt lingua Pu- 
nica bis hahes, ex duplici fcrip. 
tura, deinde interpretationem 
Latinam, unde corrupta facile 
corrigas Sicut autem lingua 
Phosnicibbs eaNtem & Hebr*is, 
ita & litterae Hcbra;orum vc- 
tuftiilimae eaedem quae Phani- 
cum. Vide hac de re virrs 
magnos, Jofephum Scaligerum 
in DiatriBa ad annum Eufebii 
ciD loc XVII, & Gerardum 
Voflium Grammatices Libro • . 
cap. X. [ac prxfertiin Sam, 
5ofi>iirrtt»;, inChanaane.] Adde, 
fi placet, Clementcm Alexan- 
drinumStrom. Libro i. & Eu- 
febium Prxparatione Evange- 
lica, Libro x. cap. v. 

5 DuBum quoque, &c.] In- 
teljjgendae Samariticae litterae, 
quae eaedem ac Phcenicise^ ut 
oftenderunt Lud, CapeliuSf-uam. 
Bocbartus, aliique. Nos>i|tioque 
Callice de iis egimus, Bibliotb, 
SeUSa VoL xi. Clericus, 

quam 



R E L. C H R I S T, L I B. I. 



23 



quam Syriacse five Hebraicae : ficut & ^ antiquif- 
iaixise leges Atticae, unde & Romanie poilea de- 
fuinptse funt, ex legibus Mofis originem ducunt. 

§ XVI. Tejiimoniis extraneorum, 

Accedunt ad hxc non paucorum alienorum a 
Judaica Religione teftimonia, quse oftendunt, 
vetuftiffimam apud onrnes gentes famam ita ha- 
buifle, ut Mofis fcnpta pnedicant. Nam quae 
ille de mimdi origine fcripta reliquit, eadem ferme 
erant & ^ in antiquiffimis Phcenicum hiftoriis, 

quas 

6 Antiqvijlima leges jietica,'] 
Exenaplum habes iiluftre in fure 
ooAurnOy qua de re egimus 
lib. IX de Jure belli, cap. i. 
• § :2. Alterum in lege illa 
ijuam Sopater rccitat, Tn iirt~ 

qvam Tcrentius (ic expcnit, 

Le:e eft, ut^rb^quijint genere 
proximi 

lis nubant, fef ilhs ducere ea- 
dem bae lex jitbet. 
Donatus autem ad eam locum 
fic t Orba proxim» nubat : orbam 
pmximus ducat : lex Attica eft. 
Sumpta, nimirum, ex lege Mo- 
/is, Numerorum ultimo : qua 
dc re alibi plenius agendi erit 
Iccus. Multa alia reperiet, fi 
cui cura fuerit quaercre. Ut 
icyp^iv. ex fcfto Tabernacu- 
lomm : legem ne Pontifex nifi 
virginem & civem ducat: ut 
poft forores ad fucceffionem vo» 
centur agnati. [Ideo leges At- 
ticae confentaneae funt in multis 
Hebi cis, quod Attid multas 
confueL^iines Cecropi ^gyptio 
deberent; quodque apud He- 
brasos Deus multas i^gyptio- 



adfueti erant, fimiles leges tu- 
lerit, iis tamen emendatis quae 
noxia efle potcrant; quod nos 
ad Pentateuchum fippius oflen- 
dimus & ante nos Joan, Spen" 
cerusy in Opere de llegibus Ri- 
tualibus Hebraeorum. Clericus.'] 
7 In antif:ti//imis Pbanicum 
bifioriis, quas a Sancbuniatbone 
colkcias vertit tbih Byblius {\ 
Indeha*c nobis fcrvavitEufcbius 
Lib. I. Praeparationis capite x. 
^omxm ^ttlkoyia th rSav c>.vf 
df^h vwori^trai eiip» ^o^iiin 
xal imvfxarsSiri, n Wiohv di^i 
^o^xioQ, Xeu ^a^ &9X6p5y, Ipf • 
Cxhi. ralra ii elvat airit^a 
%al ha, TrcXy» aXaiya [xh f;^«tv 
iti^a^* ore ie. ^vlv, hpas-in ro 
insvfjiM. rxv «Jmwv d^X^ ^*** ')^" 
VfTO g-iyKfaa-tf, h wXsxi Ixf/yq 
IxX^dq woS^. atm W dpx^ 
iOie-iooq k'Txdrr»v* alro tt uk 
iylwffiu rtiv alru Kris-iv. xdl 
Ik rr.g dlrS oTjfxmXoxr^ r5 wvfv» 
fAoi^ iyinro M*t. rSro Ttvlff 
^a-tv (Xvy* ol U liarviut fxi^tvi 
tf"?4*y, xa\ ix ravrrtq iyinr^ 
^Zret ff-vofi xaVffltff xal yma-ig 
rSffoXm. Pbcenicum Tbeologia 



rum inftitutis, ^uibus Hebrsei principium bujus Univerji ponie 

mirem 



28 



H. Gr-otius de Verit. 



* unde apud Linum, * Hcfiodum, & Graecorum 

plures 



1 Vnde dpttd Ltnum] Vcrfu 
Aipra citato. 

2 Hefiodtm] Tn Theogonia. 

avnrk^ iitwra 
TaT tlfu^t^y frdvlvy FJoj 

dff^aXtg altl 
*A^avdrWf « l;^»»'» Ka^ n- 

^efloq '0Xi;/u9rtf, 

■ Tapafd r hsfwla fJwyS jfio^ 

wc lupwoJftifC' 
"H^* Ipo? oc lutXAicTj f V d&avd- 

roiff-i ^(oTn, 
AvTifMX^q, vdvrm n ^svv, 

wdvrcav r dvh^dmvN 

■ tidfAVarat Iv ^Bbo-o^ vow koX 

iiei^fofa 0u\kv. 
*Cx x^^ ^* "EpfCoc Tf fAkhaivd 

rs Nu| l>lvovJo« 
Ntixloc )* «Zfr* Al&qp Ti Kai 

hfjii^ l^t}4vcfvlo, 
. Oi'c Tlxf xua-0nf4*vii, *EplCu 

Brificipio natnm cbaos, hinc 

prodivit in auras 
Larga finu tellut, divum cer" 

t^ma fedes, 
Summa tenent qui templa nit/es 

tangentis Olympi, 
^artaraque obfcur^ terra coU' 

clufa receffu, 
Jnde etiam Dpvos inter pukber' 

rimus omnes - 
Curarum ckpulfor jimor, bo"' 

minumque Deumque 
Sollertes animos & fortia pecr 

tora mulcens* 
Hine Erebum fimul & Noaem 

Cbaos edidit atram,. 
JEtbera fupremum genuit Nox 

atra, diemque, 
S^uos commifta Erebo grato con" 

tepit Jbnmrt, • * • 
Gonfer hoec cuin Phcmieus qnsBt 
nodo habttimtfii videbii inde 
I - • 



adumbrata. Vicinus, fcilicet, 
Thebarum Boeotiae, quas Cad- 
mus Phoenix condidit, fuit He- 
fiadus. •EpfCoff eft 'y^ Mofis, 
quem fequitur nex & dies in 
hymnis, qui Orphei nomen 
praeferunt. 
*A^;tattf fjh v^Sh-a ^dei dfxi'- 

yafcf» dvdyKHV. 
Vim primum immenfam cbaeos, 
qua rebus origo, 
In Argonavticis ejufdem no- 
minis : 

n^ «ret ^EV d^j^oAH x^'£Of fjtA" 

Xiti<pd}ov tfAvav, 
'Slf ivdfjLSi^s ^atii* isq t* 

Ufavog Eiff irlpAff ^X&f, 
r?? r ftpyripvtf ysvBcTiv mjO» 

fjtiva TS hahda-g-rtq, 
Tlfso-Bvrarov rs Koi avrori)\n 

Vo\vfJt,r^.iV "Epaola. 
"Oa-ffa r f^uxiv airavla, Sii. 

)^vg J* a XXov «TT* a XXif, 
jintiqui Chaeos meUitum ante 

omnia carmen, 
Naturam ut mutarit, ^ ut Jit 

conditus ather, 
Terraque latipatens, fundami' 

naque aquoris ahi, 
Conjiliique pctem, quo nil prius 

exfiat, Amorem, 
Difeemens aHis aliud qui cunEfa 
creanit* 
Unde haec fua fumfit Apol- 
lonius, in ejufdem argumenti 
libro : 
"HfiJsv y »c ydtaKM, vfavof 

q)l ^dKaovu, 
To «rptv iv* dXk(i>uotffi fjun ffw«- 

pjjpfr* /wop«|>r, 
NsiXfoc f^ dXadiO ^isxpfdiv a/t*. 
^t iKafa. 
' Namque canebat, tai tel/us, 
CKlumfue, fabmque 

Mifia 



R B L. C H R I S T. L I B. I. 



29 



plures Chaos ab aliis ovi nomine fignificatum ; ic 
animantium, ac poftremo hominis, & quidem ad 
divinam effigiem exftruftio ; & in animantia cse- 
tera dominium homini datum : quae paifim apud 



Mifta aliis alia (^ communem 

naSa Jiguram, 
t^eeperunt cacatandm difcedere 
i>ugna, 
Ejucnannus Comiconim ve- 
tuftiflimas antiqaam traditio- 
nem referens: 

'AXXa "kiyvrat fMf xA^ ^f*' 

Sed Deosprimum exflitijfe fer" 
tur ante omnes cbaos, 
Ariftophanes in Avibus confer- 
Tatus a Luciano in Philopatride 
4rSaida: 

/jiiXag v^Srov, nsi Ti{1«- 
f^ ivpvq. 

«Mff 

T«jt?tt 9rffltfTir«' vfmvifJunViu^ 

n uiKayMtf^ Stw, 
*£^ » mpiTiXXo^Evctif &fait 

ICXet^-fV 'Epwc «•odfiVOf , 
ZrtxCdtfV vStov vlefvyon ;^py- 

a-aiy^ ioiMi dnfAOiiia-k ^i- 

vat;. 
o7t0' U ;ta« vlfpetv fM' 

^tU vyx*V* **''■* Taplapov 

ftpiv, 
*£v60i7fyc-|v >iv^ hfAirtfOV, 

Kai TrpwTOV av^^^aysv itc 

^»?' 
npcTEpoy J' tfK ?vyly^a*!&a. 

vaVatfV w^iy "Epwf a-wifxi^tv 

arravla. 
Svf/kfAiyWfAkvw ^*.krifaiv iri' 

pwj yfviT* ufavoq wxiavo; 

Tf. 

S:«« y?» «•aVTfltfV Tf dfwy .^fcut- 
uafotv yif©* ei^iloY, 

B 



Ci>a0l & Nox primum erai 
atque Erehus nigriean* & 
Tartarus ingens : 
Nec bumus, nec ceelum erat 
aut den tunc^ ceu w fiami' 
nis ovum 
Cremium fuper infnitum Erebi 

peperit Nox decolor alis : 
Ex quo bonus inde emerjit Amor 

circumvohfentibus boris, 
Radians tergo aureoUs pennis^ 

par magni turbinis auraa 
Sl^i deinde volans miftufque 
cJbaOf flabat fua Tartarus, 
atro^ 
Noftrum pnns edit & in diat 

productt lumims oras, 
Neque enim Divum genus antt 
fuit quam junxit cunSia Cu» 
pido: . 
Simulatque bac funt aliis com- 
mifta alia, atberprodit & 
aquor, 
Ei terra, beatorumque Deum 
genus immortale. 
Cuivis vel leyiter infpicicnti ap. 
paret furopta haec c traditione 
Phoenicum, quibufcum vetus 
Atticae incolis» lonumantiqirif. 
iiimis, commercium. De Ere- 
bo jam diximus. Tartarus eft 
Cyirtn, aBua-o-of, Amor ex 
voce rTZjrT^* ut fupra in- 
dicatum eft: quo & illud Par- 
menidis pertinet: 

npwTirov /ttiv "Epwla ^fS fxii" 

riToJo vivlvv. 
Omnibus ex divis primum per' 
fecit Amorem, 
Et Simmiae Rhodii carmen ala« 
rum figuram praeferens. 

3 plurimos 



32 H. GrotiusdeVerit, 

Dei fa£fci omnia, ^ etiam Epicharmo * & Plato 

niri 



des fa£hiin eum ad Dei aut 
ccelitum imaginem. Euryfus 
Pythagoreus libro dc fortuna: 
To a-itxf^ roi^ XoirsTf cfxoiov, 
9M, ysyivoi Ik to^ avTciq LXa?" 
iaro rs^urx H il^yaa-fxivfA Xoif«* 
o; eTH;i^v*'T6u«» «iTOV Ap;^ETuflp« 
Xf^f^iTfof ieLvrx. Homincm cor- 
pore fimiltm reliquis, quippe ex 
eadm corjlantem materia : Jed ab 
cptimo ejpSfum artifice, q:.i in e9 
facitndo femetipjum babuit exem- 
plar» Ubi e-»?»^ cft cerpus^ 
ut Sapientiae ix. 15. 2 Cor. v. 
I. & 4. Adde quod Horaiius 
animam Tocat, 

Dvvitue particulam aura, 
Virgilius, JEtberium Jenjum, 
JuTcnalis vero Satjrra zr. 

atqw adeo venerabile Joli 

Sortiti mgeniumf divinorumque 
capaces, 

Atque exercendis capiendijque 
artibus apti, 

Senjum i cadefii deimjfum tra- 
ximus arce, 

Ckjus egent prona & terram 
Jfeffantia. Mundi 

Frtncipio indu/fit commuttis CM- 
ditor illis 

^antum animas, ttobis animum 
quoque, 
Adde egregia ad hanc rem Pla- 
lonis Akibiade Se Phaedone. 
Cicero de Natura Deorum ii. 
X/am cum c^eras animatttes ab- 
jecijfet ad paBum, Jdum homi' 
nem erexit, adcmlique, fuafi cog- 
nationis & domiciniprtftini, con' 
JpeSumexdtavU, Salluftius ini* 
i\o belli Catilinarii : Omnes ho- 
minesj 9^t feje ftudent praeftare 
4ateris anima/ibus, Junrnia o^ 
mti duet, ne vitamfientio tranj" 
taaty vebtti pecer^, quee natura 



nicis 

prona atque ventri obedientia fin' 
xit. Plinius Libro 11. cap. 26* 
HipparcLus numquam Jatis lau^ 
datur, ut quo nemo magis appro~ 
baverit cognationem cum bomine 
Jiderum, animajque nofiras partem 
ejfe coeli, 

4. Etiam Epicbarmo.'] 

*0 Ji yt r avQ^xVM >i6y^ «i- 
^K airo rS Gi3 Xoytt, 

Et Dei a ratione ratio najcitur 
mortalium, 

5. Et Platonicis^ Amelius 
Platonicus : Kat ur^ a^a h • 
Xo}^, uaff S» ait wra ra y»»»- 
fcevA tylnJo, «; «y xcu 'H^a^ 
sXciT^ e^ivnu, tuu yq W av 
0eifQafOf i^ioT, h rji rnt An^9 
ra^u rt xal Ara^U XA0fpgxoTA 
«'(»? Qiif ttvat, ^ a ra iravd* 
avXSg yiytna-^at, h S ro ygvS" 
fMm {wty xol ^onv tifoi Koi tv 
vt^vtiivai tiac itaque illa Rati» 
per quam Jemper Junt qua Junt 
faSa, quomodo & Heraclitus cen^ 
Juit: eadem profe^o qudm bar^. 
barus ille indtcat, inprimo rerum 
conditu, imo & in condito fiatu 
Deo adfiitijfe, per quem omnia 
9mnino faEIa, in quo id quod fit 
animal (^ vitam & effe Juum 
baheret, Barbarus quem dicit, 
eft Joannes Euangelifta, cujus 
temporibus ferior aliquanto A- 
melius. Verba cjus fervavit 
nobis Eufebius Praeparationis 
lib XI. cap. 19. & Cyriilus 
lib. VI ir, contra Julianum. 
Meminit ejufdem Ameliani loci 
& Auguftinus libro x. c. 49. 
de Civitate Dei, & Confeffio. 
num libro viii. TertuUianus 
adverfus Gentes: Apud vefiros 
queque Japientes Xo;k«», id eft, 
Jermonem atque rationem fonfiat 

artificem 



R £ JL» C H K I S T. L I B. I. 



33 



nicis proditur, ic ante eos Scriptori antiquiflSmo, 
non illorum hymnorum, quos nos fub eo nomine 
habemus; ^fed eorum carminum, quae vetuftas 
Orphica appellavit, non quod Orphei efTent, fed 
quod ab eo tradita continerent. Solem non 



tartificem^ nnderi univerfitatis, 
Hanc cnm Zeno deUrminat faBi'. 
tatvrenty qui cunBa difpofitione 
firmawerit, Locqs Zenonis erat 
libro m(k &a-iag, ubi ri voiuv 
cauiam efFedricem, vocabat 
Xffyoy, quem fecuti Cleanthes, 
Chryfippus, Archedemas, Vo- 
fidonius^ docente Laertio in Ze- 
Aone. Senrca rationem facien- 
tem vocat Epiftola lxv. Chal- 
cidius ad Timaram: Et ratio 
D^ Deus efl humanis rebus con- 
JttUnSy quar caufa eft hominibus 
bene beateque vivendi, fi non con- 
tejfum fibi munus a fummo Deo 
negligant. Idem de Mofe alio 
loco: Aferte judicansy praeunte 
divinafapientia, ctelum terrdmque 
faSamy tandemque fapientiamdi- 
vinam ejfe univetfitatis primor' 
dium, 

6 Eorum carminum qua ve~ 
tufias Orphica appellavitJ\ Ver- 
fus funt fii : 

Av^y cpxijiw r« wbJpo?, T»jy 
<p&iy^tilo irp»Tuy, 

'Hvuttt Koo-fjiov eivayla iaXf 
S^nfi^alo ^tfXATf . 

Jl/a mihi teftis vox fit quof 
prima parenti 

Edita, cum totum fundavit 
juj/ibus orbem, 
Exftant in admODition^ ad Grae- 
cos inter opera Juftini, & hi : 

^Biy^ofM.1 oiq ^ifjitf «n, 5J- 
p<t? y ividsa-Bi jSeCnXor?. 

Jlsia-iv OfAv, ffv y &Ktis <^as- 
ff^ifn mym /jJivnQ '■ 

iawraT, i^tfi» yaf iXufll»» 



'Ev (^Btavt ^vivla ^iXnf alS" 

v^ifjti^, 
Elf H Xoyov SiToy 0\i^af; r^ao 

9rfO0^3^fui 
*l&Cvoav xapiinf voipoy KurO^, 

tZ )* Ivueuvi 
'Arfamru* fjtSvev ¥ lo-ipa 

KOff-ftoto avaiilay 
«r? Ir' auTonXiif ivof tKyofes 

vravJa rirvxlat. 
'Ev y «uTor^ avrif irtfiviTat" 

rat* «W Tif «iiToy 
ElffOfaa ^vrrrZv' aurig Jl yi 

waVT*f ofxrai. 
S^ueis fas eft audire canam, 

procul ite profani, 
lteforas\ tibi fed Luna Mu- 

fae nepoti, 
Vera tibi pandamy ne quaprius 

infita menti 
Hterefcunt dulcis fpolient te ma- 

nere vita, 
Divinam ffeRans rationem pec" 

tus ad illam 
Dirige, (^ ima animi femper 

pracordia \ reEia 
Nec defieffe via : fiEiorem con" 

fpice mundi : 
Unus is aternus : funtque omnia 

faBa per unum, 
Jpfe agitat tetam prafenti nu^ 

mine molem, 
Mortaiis quem nemo videt, vi- 

det unieus om^es. 
Exftant in admonitione ad GrX' 
cos, item in libro de Monarchia 
in opcrihus Joftini Martyri.4, 
in Clementis Alexanlrini libro 
Strom. y. inEufebio lib. xiii. 
Prapararionis Evang:licae ex 
Ariftobulo. 

B 5 efle 



34. U. C^oTi^» UB Vfikif. 

eflie luc€0x priimgeniam) ied luci^ receptacu-^ 
lum, iixw^ ^ op^iju^ T^ flri/^^, ut veterum 
Chriftianorum iquidam loquitur, 7 agnovit & 
Empedocles: ^ fupra aftrorum loca xliyinum effe 
<]omiciIium Acatus 9 & Catullus: in eo lucem' 
perpetuam Homerus. Antiquiifimum rerum eile 
Deuai) quippe Aon genitum; pulcherrimum mun- 
dum, q^ippe Dei ojpus ; tenebras lucc priores " ejc 
veteri difciplina docuit Thales: quorum poftre* 
ipum ^ edam apud Orphicos 3 & JHeftodum eft» 

7 Jignovit fif Empedockt,'] 
De quo Laertius^ to» hXi^ ^a-i 
mtf^i SB^owfJut /bct>«. Soiem di- 
eeict magttum ifft acervtem ignis. 
Is qui Placita fcripfit PbiroTo- 
phorum, que fuat in operibus 
^lutarciii lib ii. cap. 6. '£fc- 
flriJoxX^ff Tov n*iy alUfa wpaJrov 
hoitfi&ZyM, hiirtfW H to sCp, l4>' 
«S Tnv yr.v, i^ 5ff «yttv «f «^«yyo- 

ana&^hva-M to ^«g* l£ tf ^/mia- 
6nvai Tov iioA* tud ymc-^ai tov 
psv yaayiv sx tS ai6tfo$, tcv H 
iiXicy fx wpoc. Empedocles pri- 
mum omnium fecretum ajehat a- 
tkerSy deinde ignem, pofi.terramy 
fua canfiriSa ipipetu ipfo agita- 
tionis, ebuUiiJfe inde aquam: ex 
bae exbalajfe a'erem : ccelum au^ 
tem ex eetbere natum: folem ex 
igne, £t cap. xx. Bmpedocles 
f&o hXui^f Tov fuv if^hvtnv, 
Tcv H <paivifam, Duos f^^ 
^lterum origtnalem, aiterum eum 
fui afpareat, Philolaus vero^ 
Vt ibidem lesinus^ dixit Solem 
vaXof(}?y h^x^fWfp fih fS Iv Toil 
xoa-fAM frufos rnf irrauyuaiff ha» 
Q^rra H «'^ff i/uS^ to ^ff, w- 
trea naturdty qui igpis ejus qui 
fn mundo efiy repircujfwm iu fg 
fplerJcrem recipiat, imen autem 
ad nos defiiliet, AaaxagQrasj 
qJ^SBOcritus^ MecrodotWj Sojd^ 



maflam quandam ignitam dice-^ 
bant: vt ibidem dicitur. Ec 
has fententias^ire antiquiflimas 
oftendic DemocricuSy narrante 
Laertio. 

S Supra efirerum loca di^ui- 
num ejfe domicilium,'] Aratus. 

oUv yaf HMiUVO &f wv i^ voc^ 
4>ep^Tat 

Aft^^avov *H^i,lavoio iroyanCKav^tk 
leoTo^oio. 

Sluantus & ille vides fubter 
vefiigia divum 

Se ferat Eridani gurges, la^ 
crimabilis amms, 

9 Et CatullusJ\ Coma Bere-^ 
lUces apud Callimachi interpre- 
tem CatuUum fic loquens indu- 
citur : 

Sed quanquam me noBe pre» 
munt vefiigia dvvum, 

.X Ex vetert difciplina docui» 
Tbifies.] Teftis Diogenes Laerr 
tius. Fait autem Thales Phce- 
nix origincy tefiibua Hcrodoto 
& Leandro, 

2 Etiam apud Orpbieos'] Hym- 
no no^s« 

JHvKra SnSee yv4rsifaii atla^ 

fMtj liH iUU ^V^pMV. 

JNp3em t((neelekr» genitricem 
bpmipumque JJeHmque, 

3 Et He/iedum.] Cujus hac 
de x^ VMrlitf fiipn poiuimus. 

atque 



Rbi.* CHRis^r. LiB. I, 



» 



teaipora per no<^e6 nuixiierabant. ^ A Aiprem^ 
mente ordinata omnia, Anaxagoras; ^ fidera a 

Dea 



4 Anti^ui morii retintntijfinut 

r' fff«S.] 0{ No^bii^cc T«fy AiCuo0y 
ta7c ^l^f» «XXa T«Tff yt^Vy 
Avrwy kfAfMVi t6V Xf^* ^**' 
wdda in Liiya non ex diehus, fed 
ix mffihus ten^ora Jua compu- 
tanty ait Nicolaus Damafcenus. 
f>e Germanis Tacitus : Necdie- 
rum numtrumy ut nos, fed noHium 
iomputant^ Jic conftituunt: Jic 
cottdicunts nox ducere diem n/iae- 
tur, Vide Speculum Saxoni- 
cum lib. X. art. 3. 67. & alibi^ 
& doAiflhnum Lindebrogium ad 
Vocem Nodjs, in VocabuJario 
ad leges Germanicas.. Servant 
konc morem cciam nunc vlcinae 
f entes Bohemi St Poloni t olim 
^Galli. Caerar Libro ti. belli 
Gallici : Spatta omnis temporis 
non numcro ditrtm^ fed roifium 
fimunt, De Druidibus Plinius 
libro xri Hiftoriae Naturalis, 
capite ultimo. Luna, qua prin- 
cipia menjium annorumque his 
facit, De Hebraeis nota res» 
Athenienfes addic Gellius Libro 
%iu cap 2. Ph<enicum hacquo- 
oue in re difcipulos. 

5 A Juprema mente ordinata 
§mnia, Anaxagorau Verba ejus 
poAumus fupra» quae babes 
apuu Laertium, Scripturem de 
PiacitisPiiiloibphorum,. & alios*. 
Etiam Timonis de cjus fentencia 
Veriys ^upra habes. 

6 ^idera a Dso fi&ay Ara- 
tus,^ PKaeaoxnenon initio t 

*£» At^ff a^ytufjusa^* Tsv iH»^ 

Wri 3aiiftq kiofM» 
"Appnlov* fM^tu H Atf^ voffOk 



Kcu \if*mq. vrivrn ^i ^of.- 

M^fhfAiBa wamc, . 
T*f ySji JM( ykf^ io-fU¥, S JT 

l^yov iyiifH. 
hUfiA,vri^)wy j0»oTOio. xi^i. f 
cTi 0xx^ «ptrfl 

Btw^ T8 Hal fMUilXKa-ir >JiytL 

1* CTf }i|ib,' SfA 

Koi ^k v^xa-M •HM 97tif» 

fjuQa]?r&^ 0aXie-^ai, 
AuTOC yip ri yfi ff^hfJuS* h 

htavm 
*Ar£p*f, ot JC5 ftstXica tA/» 

•yyha anfxalvoirf 
*Avipaa-af &fawr, ^ tfAV^m. 

VOLvla ^ai>i^i. < 
.Tw fcty au «rpitToy Tt. Hoi v^a^ 

TOV iXiJnoyTM.* 
XaTpi «^Tsp, fiaya balufSMip 

fAky avdpc^ci^tv ^vfiu»^. 
Quae nps olim fic vertimus \ 
Ab yo^tfe MuJarum prfjnordia * ' 

femper in ore 
Flurimuf iUe hominum eji,, quji 

compi(fi numive maguoy 
QmciiiuHtfue wrihu complet^ 

pelugujque profuKdum^ 
Et pciagi portus : fruimur Jo» 

tfc ^ utivtur omnei, 
JSfos geaus ilUusi nobis illj 

omine ieeto 
J>ejiterapraifignat,populumqu/^ 

laberthus urgef, 
Omfulat ut ntita ; quando Jit 

terra ligoni 



36 



H. Gkotius de Verit. 



Deo fada, Aratus; 7 Spiritu Dei infufam rebus 
vitam, poft Graecos Virgilius; * hominem ex 



Affivr «Lut bubui motiet, &^ 

quo tmpore par fit 
Jtiit ferire, aut feptas lymfibis 

adffergere fhntai, 
Jffe etiam in magno defixit fi^ 

dera mundo 
' Ordine quetque fuo, atque in 

totum ffrovidtts annum 
Jifira dedity quee not moneant, 

qua queelibet bora 
J9f>ta'regi^ certa nafcantur ut 

omtiia lege. 
Jdem ergo frimus flacatur & 

u&imus idem, 
Magne fater, magmtm morta' 

libus inerementum, 

Jovem hic iatelligendum^ Deom 
verum Mundi oj^cem^ & res 
docety & Paulus Apoftolus in 
A€tis XTii. X&. Ovidius Aia 
Phznomena his verfibus ter- 
minavit, ut ex iia^lantio dif- 
cimus : 

- TVr numero, taHqut Deus fi^ 
mtdacrafgura 

Jmfofuit caelo, ferque atras 
fparfa tenebras 

CJara fruinofee jujit dare lu" 
mina noffi, 
Chalcidius^ ad Timaeum: Cui 
quidem rei Hebraorum quoque 
fententia condnit, qui perhibent 
oxornatorem mundi Deum^ man- 
dajfe frpvinciam, Sok quidem, 
ta diem regeret, Lunee vero ut 
noSIem tueretur: eeeteras queque 
IMIas dijpojuiffe, tanquam tom^ 
pcrum Imites annorumque figna, 
tndicia quoquefuturorumfrvuttt' 
tuum. 

7 Sfiritu Dei infufam rebus 
K'itam, fofi Creecos yjrgiirus.'] In 
fcxu? iEceVdoe, cpiem Scrvius 



ait ex plurimis veterum fcriptis 
fabricatum : 

Princifio ceelum & terras cam- 

pofque liquentes, 
lidcentemque globum Luna, *Ti^ 

taniaque afira 
Spiritus intus alit, totsmque 

infufa per artus 
Mens agitat moUm, & magns 

fe corpcre mifcet: 
Jnde bominum pecudumque ge^ 

nus, vit4tque volantum, 
Et qua marmoreo fert monfira 

fub aquore pontus. 
Jgneus efi illis vigor & ceelefiis 

origo 
Semnibus, 

Explicaadis his illa ferviant ejuf- 
dem Oeorgicon. iv. 

His quidam fignis, atque bac 

exemfla fecuti, 
JEfie aptbus partem divina men» 

tis & baufius 
Mtherios dixere : Deum nam- 

que ire per omnes 
Terrafque traSufque maris, cee* 

Lmque profundum. 
Hinc pecudes, armenta, viros^ 

genus omneferarum, 
^emque fibi tenues nafcentem 

arcefcere vitas, 

8 Hominem ex Iuio,formatum 
Hefiodus,'] Operibus ac diebus: 

^fjttie avinv, 
Mulciberumque morasjubet m-* 

nesfolvere, & undas 
Commtfcerefolo, atque bumanam 

impoutrt voeem% 

luto 



Rel. Christ. Lib. 3. 



3? 



Into fonnatum Hefiodus, ^ Homerus, ' CaUimst-. 
chus ; denique unum efle fummum Deum, rerum 
omLnium caufam, confenfu gentium traditum afle- 
verat * Maximus Tyrius. Et intra fcptem dies 

pera6^i 

jure nec 



9 HmerusJ^ Iliados H. 

At 'vos in tellurem omnes abea^ 
tis & undam, 
Redeunt enim omnia eo, Qfide 
venerunt. Euripides Hypfipy- 
le, ut nos docet Stobxus titulo : 
Eventus rerum fortiter ferendos j 

— — uS.ra y i^oylat 0^e« 

Blf ynv <pipcvltt ynv' &yti}auuetf 
r %« 

Btcv dvp*{ffy, &ft na^ifAW 

Quae Cicero ita vertit TuMula- 
narum tertio : 

§i^a generi bumano angorem 

nequicquam adferunty 
Reddenda efi terr^ terras tum 

vita omnibus 
Metenday ut fruges, fic juiet 
necejptas, 
Idem Euripides Supplicibus : 
'Eaerav* i^n yn )utKu^nvat 

VfXpVf. 

^OdfV ^' fxtfcoy ilg to o-ZfA.* 

an^Uiro, 
*£rmtld* airnXBt, vy£jfjut fjklv 

w^e.tuBipa, 
Tfl o-Sipuk ^ ili ynv* Sri yip 

tteKlhfJttBa 
*Hf/tirtp§v avro v\h tYOutna-at 

eur ^ • 

Kamtlet Tnv ^^ii^etv avri 

' ^£ \aUTr 
JoM finite terra mortuos grC" 

mo tegi : 
Res unde quaquefumpferat^i' 

mordiumf 
Mo reeipifur, Sj>iritu$ doeh 

rtditi 



Corpujque terra i 
enim mancupi, 

Sedhrevis adavi tempus uten" 
dum datftr, 

Mox terra repetit ipfa quod 
nutriverat, 
<^8e vidc quam pulchre conve- 
niant cum Mofe, Genef. xir. 
19. & Salomone £ccl. xii. 7. 

I Cal/imacbus,'] Cui in Sca- 
zonte homo mn^of n^ofAnQgiO^, 
lutum Prometbeum, Hujus luti, 
mentio & apud Juvenalem & 
^pud Martialem. 'AddeCenfo- 
rini locum : Democrito vero Ab^ 
derita ex aqua limoque primum 
vifum eft bomines procreatos, Nec 
longe fecus Epicurus, 

% Maximus lyriusJ] DiiTer- 
tatione i. Iv too-6t« ^h voXifjta» 
Kol faa-tt Kol ^ta(pa»via, tva t^ots 
«y ly «rod^ yn IfM^oaiW vofJtov 
Koi \6yov, oTi ^tog tTf iravUtf 
0a<rt\tui Kcu Trdlhg, Kal Btd 9roX- 
Xot, ^f 5 TTAtitc, awa^xovlti ^*?\ 
ravra ©^'EXXnv \8ytt, Koi i Ba^'- 
Qa^oq "Ktytt, Ktu jvitti^MrnQ koI 
ifaXarlt^y ua\ a-v^q kmX i 
aa'0(p&*. I» tanta pugna ac dif-^ 
cordia & difcrepantia, unam vi'. 
deas per terras onmes legem fa-'\ 
tnamque confentientem, Deum ejfc 
uttum rerum univerfarum & regem 
& patrem, multospratereaDeos, 
Deifilios, adminifirationis parti» 
cipes, Hac (^ Gracus dicit, fif 
djcit barbarus, dicit qui in con^ 
tinentibus terris, dicit qui in oris. 
maritimis babitat^ & fapiera &[ 
fapientia^ defiitutus, Adde hit_ 
loca quae ' attuliixxus libro ii« 
"4i 



^ H. GROTltJS DB VERlt* 

perauSU operi^ memQria ieiydta non apud Graecoe ' 
tantum & Italos, honore iiti feptimi, quod 3 ex 
Jirfepho, 4Philone, ^Tihullo, ^Clemente Alexr 
andrino, & 7 Luciano difcimus, (nam 4e Hebjraeis 
notiffimum' eft,) fed & * apud Celtas & Indos» 
quibus omnibus per hebdomadas di^fta tempora : 
quod nos docent » PhUoftratus, ■Dion Caffius, 



ie Jw Bdli t Pacis, cap. kx. 
§.45. & illud Antifthenis rela- 
tcin a Cicerone primo de Na- 
tttra Deorumr Populares Deos 
muitost naturalem unum ejfe» Ad- 
dit La£laatius lib. i. cap. 5. 
cz eodem Antifthene, Summat 
i9tius artiJUem, Sophoclc& : 

"Of df«vo» T* iTlwfi »0« y»7«» 

vi/AMV Biag, 
' VnusprofiBo eft^ unus eft toM- 
tum Deusy 
Ctehfolifue macbinam qui con" 

diiity 
Vadumque ponti e^uium & 
nnmfpiritus, 
Adde Varronis locum^ qui apud 
Auguftinum de Clvitate Dei 
libro IV. cap. 31. 

3 Exjof^bo,] Adverfus Ap- 
pionem 11, circa finem, nuHam 
cflfe ait urbem Graecam> millam 
barbaram, i»5a fjLri yi rvf iC^o- 
/AoJ^, m igyS(Agv ii/Jtite, To 
iS0^ i haTn^poimKSf, quam non 
pervaferit moi feptimae diei, qua 
Judari feriantur. 

4 PbiloneA De dic feptima: 
*E^Tn yk^ d fjuaf voXtvf, h 
jt^i^i lcJv, ^xi t5 vavroq, 
ift enim feflm dies non tmi urbi^ 
sut regimi, fed univtrfi^ 



Juftinus^ 

Culiaque Judac feptima faera 
nfire, . .^ 

Loquitur autem de iia feriis,. 
quas lc Romanae mulieres ob- 
fervabant. 

<6 Clemente Mexandrino.] Qut 
Strom. V, cx Hefiodo adfert 
tthfxov Xt^h nfjta^, lu» feptima 
fanSia, lc (imilia ex Homero & 
Callimacho. Adde quae ex A- 
riftobulo adferfi' Eufebius llbrQ- 
XIII. cap. 12. Theophilus An- 
tiochenus -libro 11. ad Autoly- 

Cum. nigJ tr,q t^^Of*.r.q hfJti^a^ 
%* vailtf ivBfOirot evofjta^ua-t, De 
feptlma die quam emnes bemines 
ceiehraiJt. Sueconius Tiberio 
XXXII. Diogenes Grammaticus 
difputare fabbatis Jlbodi foHtus^ 
[Non eft confundendus feptimus 
dies menfiF, cum ultimo Heb- 
domadis» Vide quae notavit 
hac de re Joan, Seldenus de Jure 
N. ^G. L. Jii. c. 17. Ciericus,'} 

7 LucianoJ] Qjji pueros lu- 
f\fik diebus (eptimis nos docet in 
Paralogifta. 

t j^d Ceitas,} Oftcndunt 
antiquimma etiam apud Celticai 
gentes, Id e^> Germanos, Gal- 
los, Britannos, dicnim nomina^ 
Idem dc Slavis docet nos HeU 
moldus lib. i. cap, 84. 

9 Pbiloftr^us,} Libro ixi^ 
cap. 13. ubideindis. 

X DienCaffiusi] Lib.xxxiii. 

mh hfilfu» nrnf vaa Kfim iki»X«/ui»» 

Ditmi 



Hel. Christ. Lib. !•• 



3» 



JdKnus Mait^r, « & vetuftiffiina dierutn Aemina^ 
Primain hommis vitam 3 cum fimplicitate fuifle^ 
♦ & nudo coipoFe, docebant & >Egyptii ; unde 
aurea Poetsurum aetas^ ^ etiam Indis celebrata, ut 



L^em oMfm Satnrni Jfcimus: Ad- 
^ ibidcsi morem per ^teiuu 
te t^poia c<¥fBp)i|a94i ab 
/Kfystils ad ^pc hnmspi^m 
genas mauufle: Non autem re- 
ceatem efl*ehimc morem> icd ve- 
am, docet nos Hcrodo- 



erat, ficut muhc btmines, divi^ 
nius aaimal, ffofcunt amiaiantimm 
fefuifra, Deinde: rufxfH Ik 
_yu u^jtJll ^fatfKSflnrei xoXkii. 
hifMfh, Nudi autem & fine 
firagulis Ju6 dio fienaufue /tf/^r- 
Sant. Dictearehus Peripateticus 

tus libro Tt. Adde de Romanis , citatus tum Porphyrio libro xr. 

Ifidorum lib. t. cap. •^o. & 32. de non efa animalium, tum,. 



b. T. cap. 30. & 32. 
- a Et nfetulliffima dierum no- 
4njur.] Vidc oraculum & Orphei 
Teirfus in Prolegomenis Scali- 
geri ad Emendationem Tempo- 
rum. [Vereor ut hebdomadet 
ortum a feptem Plaaetis, potius 
qvam a creatiotte intra (eptem 
dies duxerint. Clericus.'] 

3 Cumfimfiicitatefuiji.'} Vi- 
de quae in hanc rem produxi- 
jnus lib. II. cap. i. § 11. de 
Jure Belli» ie in aotis ad eum 
iocum. 

4 Et nude eorfore docebant & 
^gyptiiJ] Quorum fententiam 
i!c refert Diodorus Siculus li- 
hro I. Ti^ ^ ir^atfTVc r^y 
«vd^o^acy, |Ui}Mc tSv 9r^c &'uif 
Xpvo^fjutv hfftifji^iw, liriirivaii )(«- 
yttv, yvfAf^i /ucy Mvr^ hra^, 

^C ^ hfjUfv varrMg intvoftruQ, 
Priifios hcmines, eum nibil eorum 
qua funt ad vitam utilia refer" 
ium adhuc effet, •vixijfe durius: 
q^ifpe nuUa wfie aeniffos, domi- 
cibiv^ ignis injuetos,. manfuetioris 
mi£hu rudes, Plato in Politico » 
Ote« hifAiV avrig ImfeOoiv, xo- 
B^mo yuy Mforiru, {ftoy ov It4- 
fwy ^Sf^fpoy, ^X^ ykn ^vX^- 
tt^ avrvv yofcfvtfo-i. Deus eoi 
i^cebat^ eufiofpfi i^rum ipft 



qnoad fenfom, Varroni de Rft 
Ruftica: T^cvftXxu^f jMti f}«}^ 
df*y yty«i9ira.(, 0i>OifU( n iviag 
foott, *ai T^y A^fov ifiMorafBCm 
n, «c Xtvnh yhi^ 90fAi(taSau 
Primot ulos Diifaueproximos mor» 
taies, optinut juiffe indolis, Hfi'^ 
tamfue inxije optimam, unde 9f 
auream bane dici ^etatem, 

5 Etiam Judis cekbrata, u9 
apud Strabonem efi, Libro zt« 
Calanum Indum leqaeBtera in« 
ducit ; To iraXatf» ir&vr h iX^ 
^iroev uat AXovfotv v>Afn, ao^ 
vif xai yuv xcvtMc* xa2 u^nvat l^ 
f^fov, ai (jth vIaI^, yixaal^ 
^' oLXXat, Koi ifAoioif, id fAsv fxi^ 
X*7^, al y oTytt, Tivic V IXoi»* 
vno itXna-fAcvr.Q ^ ol ivBfoiwoi Kat 
rpM^S f(C ^^fv i^mna-ov, ZtvQ 
H fMorie-af rr,v aara^ao-a, h^» 
ftat vavla, Kcd ^ia v6ni rh (3ie» 
ivitti^i. dlim om^ia ita ptena 
erant farina ex t^itico & bordeo^ 
ui nunc putvere, Fontcs fiuebant 
aqua nonnulli, laBe aliiy rurfum 
luii vino ac melle, Sed bominei 
pra copia rerum ac de/icils ad 
contumeliam fe tranfiulere: quem 
fiatvm exofns Deus onmia ea abom 
ievit, aUudque vita genus pef 
laborem agenda iaftituit» 

apud 



40 H. Grotius DE Verit. 

apud Strabonem eft. ^ Adami, EvaBy arboris, 
ferpentis hiftoriam apud Indos idololatras, fuo 
tempore, exftitifle 7 notavit Maimonides ;. eandem- 
que apud Peguenfes, & Calaminfamenfes paganos 
ejufdem Indiae populos repertam, apud Brachma- 
nas Adami quoque nomen, apud Siamenfes ab 
orbe condito • ad fex annorum millia putari, 
9 noftri quoquc faeculi teftes perhibent. Eorum, 
qui primos homines fecuti funt, vitam ad mille 
fcrme annos durafle, ' Berofus in Chaldaicis, Ma- 
nethos in -Sgyptiacis, Hicronymus in Phceniciis, 
Heftiaeus, Hecataeus, Hellanicus in Graecis pro- 
diderunt : & inter poetas Hefwsdus : quod eo minus 



6 jidami, Eva, arboris, fir-t 
fentis biftoriam,] In iis guae 
Plulo B>blius ex Sanchunia- 
thone vertir, v^Cyov^ eft 
DTIfc^, aiinf eft r^\n, morU- 
lium primi, repcrtores fruflus 
arborum. £t in antiqulHlmis 
Graecorum myfteriis acclama- 
tam Evaf £mulque monftrarus 
ierpens. Meminere HefycbiuSy 
Clemens in Protrepcico» PIu- 
tarchus Alexandro. Chalcidius 
ad Timsum : Juxtaque Mcyfen 
Deus vit^ primigenis interdixit, 
ne edulibus arborumy ex quibus 
mtitia boni malique animis eorum 
4breperet, vefierentur, Idem alio 
loco : ^ibus Ilebrai concinuntf 
eum dicunt homini quidem a Deo 
datam ejfe animam ex injpiratione 
coelefttf quam rationem atque ani- 
mam rationalem appellant : mutis 
n/ero &f agrefiibus ex Jilva, ra- 
tioms expertem, jujfu Dei vivit 
animantibus & befiiis terra gre- 
nno ' profujis i quorum iu numero 

Juerit eiiam illa JerpenSy qua 
primitias generis htmam malis 
JuaJiombus iOaqueaverit^ 

7 Notavit maiaonides»} Duc- 



toris dubitantium parte iii. 
cap. 29. 

S ^d fex annorum millia pu- 
tari,] Cum hoc numero bene 
convenit, qucd ex Porphyrio 
tradidit Simplicius commenta- 
rioxvi. in librum II. deCoeloy 
Obfervationes quas Babylone 
colle£tas ad Ariftotekm mifit 
Cailifthenes, fuiHTe ad illa tem- 
poraannorum cla I9 cccciii. 
id enim a diluvii tempore non 
multum abit, 

9. Noflri quoque fecuii tefles 
perbibent,"] Vide inter alios Fer- 
dinandum Mendefium de Pinto. 

I. Berofus in CbaUatcis, Ma- 
netios in Mgyptiacis, Hiercnymus 
in Pheemciis, Hefiiaus, Heca- 
tausy Hellanieus in Gracis pro^ 
diderunt.l Omnes hos fcripto- 
rta, fuo adhuc tempore manen- 
tibus libriS;^ teftes citat Jofephus 
Antiquap hiftoriae Ub. i. ctp. 4» 
ac praeter hos Acufilaum, £- 
phorum^ Nicolaum . Danaafce* 
num. Arcada» ad ccc annos 
vivere fo^tos aptat ad viix. 
^neidos Senri«8. 



N 



incrddibile. 



R E L. C H R I S T. L I B. L 41 

incredibile, quando & ^ majora multo olim fuifie 
hominum corpora nudatis fepulcris compertum, 
plurimarum gentium hiftoriae prodidenmt, ac no- 
minatim Graecorum 3 Paufanias, & * Philoftratus, 
Romanorum ^ Plinius. Sicut & vifa divinitus ob- 

tigille 



a Majora muho oUm fuijpt bo- 
winum corpora,'] Jofephus Anti- 
qiue hiftoris Lib. y. cap. 2. 
"T«X(jriTO H TftJv yiya.rrm Iti 
>i »0' > «{ hk o-otfA&ron fJutySn 
uai fMf^f iHh voCg cUXmc &f' 
BfAiroic «a^inrXqo-Mc 9r«(^e£oy 
&»v ^iafjM, Hai htw¥ iMta-fML' 
htxnnou ¥ ivi nai t^ r^cn ofei, 
imHv T»tV vTfi fti^a i^ofAhuq 
iMM/irra. Reftahat etiam tttm gi- 
gantum ronus, qui ob corporis 
m^^ptttsuhmm ae figuras multum 
alits bominum dijpares, fiupendum 
eraut fpoffacufifm, & fama tor- 
ribilis: moujhrantur in bunc diem 
torum ^a^ fidm omnem vulp w- 
cedentia. Gabinius in Mauri- 
taniae defcriptione dicebat a Ser- 
torio reperta Antsei oira, quo- 
ram compagem fuiffe cubitorum 
fexaginu. Phlegon Trallianus 
Mirabilium cap. xx. meminit 
efFofli capitis Idse, quod triplae 
eflet ad folitum modum quan- 
titatis. Addit idem in DaU 
matia reperta corpora multa, 
quorum ulnae xvi. ulnas exce- 
derent. Narrat idcm ex Theo- 
pempoy in Bofphoro Cimmerio 
repertam oiTium humanorum 
compagem longam xxiv. cubi- 
tos. Ejufdem Phlegontis extat 
libellus de Longsevis, dignus 
fane le£hi. [Quofdam olim 
variis in locis, ut etiamnum 
hodie, fuiflTe majoris ftaturx ho« 
mines, feu paucis pedibus reli- 
quos fuperafle^ noji aegre credi- 



derim ; fed omnes fuiife majo- 
res non magis crcdo, quam pro- 
ceriores arbores, profundiorefve 
alveos fluviorum fuiife. Inter 
haec omnia, aliaque id genus tz 
eft proportio, ut aliis alia re. 
fpondeant, non minus hodie 
quam olim $ quare nuUa ratio 
eft cur mutata fuiife credamus. 
De Gigantibus vide orationem 
Tbeod. Ryckii, Clericus.] 

3 Paufanias,'] Is in Laconicis 
meminit oftium humanorum;^ 
fed infolitae magnitudinis, quae 
in templo ^fcnlapii ad Afo- 
pum urbem oftendebantnr : 8e 
in Eliacorum priore> offis e 
mari edu6ti, quod olim Pifae 
cuftoditum, Pelopifque credi« 
tum fuerat. 

4 Pbilofiratus.] In Heroico- 
rum ijiitio multa ait gigantea 
corpora in Pallene detcgi per 
imbres aut terrae motus, 

5 Plinius,] Libro vii. cap. 
16. In Creta, terra motu rupto 
monte, inventum efi corpus ftans, 
quod alii Orionis, alii Eetionis 
fuijje tradunt, Oreftis corpus 0- 
raculi jujfu refojjum feptem cu^ 
bitorum fuijfe monumentis tradi» 
tur, yam vero ante annos prope 
mille vates ille Homerus non cejfa- 
vit minora corpora mortalium^ 
quam prlfea conqueri, Solinut 
cap I. ^/i enim non ^o ifto 
minor farentibus Juis nafciturf 
Prijcorum autem teftantur molem 
etiam Oreftis Juprema, cujus 

ojfa 



4-1 H. Groti^ts de Vbhit. 

tigiiTe hominibus, antiequam frequentia & magni* 
tudo deli&orum Deym, ^ & famulajcites ei mentes, 
ab hominum familiari commercio quafi iecluderent^ 
7 poft GrsBCos plurimos, refm Catullus. Gigan-- 
tum ferina vita, c^jus Mofes meminit, ubique 
ferme ' apud Graecos, 9&Latinos quofdam, legi- 
tur. De diluvio notandum, in ejus hiftoriam 
ferme omnium gentium memoriam defmere j etian^ 

^a Olywfiadt quinquagejim & C^uUutJ] Epithalunio Pdei & 



c8ava Xtgue inventa a Spartavis 
vaado monitis, difcimM itnplejfe 
Ismgitudinm cubitorum fj>tem, 
> Scri^a fuo^uf qu^ ex ^tuioui' 
ifiU ^ne^ffpnfs fiuerfuni in J4fm 
wi, hoc fUm r^fperufit, ^uf^ 
^ellQ Cretico cufn elata fiu^tt^ 
flui qu0m Hti anmiefl terre^ nt» 
gfjhit, poft difcejfum fiuBuum 
tnter pluriaa bumi difcidia hu» 
wnatufm corpus repertum fit Cfibir 
tfa» trium atque irigiuta: eajut 
infpeSaadi cupidime l., Flacaim 
i^atumj MeteUum etiam iffum 
ig^endio captoi fniraaih, quod 
^uditu refutaveraMt, oculit pO" 
titos, De molari hominis dente 
« (e confpc^ vide Auguftjnum 
libro XV. de Civitate Dei, C|Lp. 

XI. 

6 Et Jamulantei ei mentes.^ 
De his -vide pulchra apud Plu- 
tarchum de ilule^ Maximum 
Tyrium DKiertaticne prima & 
xvi^ Juliaoum hymno Solis. 
Ipfum nomtn ayykKm, in hac 
re, ufurpant prarter Grsecos ve- 
teris Fcederis interpreces, Labco^ 
Ariftides, Porphyrius^ Jambli- 
chua» ChsUcidius : 9c his omni- 
hus aatiquior Hoftanes citatus 
Minutio. Heraditus, tcfle quem 
dixi Chalcidio» aiTerit, praemo- 
neri meritos inftruentibus di- 
vinis poteftatibuft, 

7« Pofi GraC9t pfyrimpi r^frt 



Thetidos: 

§ed p^quam tellus fielere efi 
iwlfutfi uefifndo, 

• •nfct^.effigarif^t : 
I^tfiifdfe tfomfkaiernifim'' 

guiue firaifes, 
P^fit ^ficflinaos M$(us bigtrc 

parent^s, 
0ptamiigeMtcrprim^iftnur0 

i^tti, 
fJher ut imiupta pttir^ftn 

wruerc€ s 
Jgnsro mater fuhfitntfiii fi imt 

pia nato, 
hipiia nt» verita e^ Svot fdn 

lerare Penatii£ 
Omnia fanda, nefemda m«h 

permtfia furore 
Jufiificam nobis mentem avfr» 

tere Deorum» 

8 jSpud Gracos.'] Homerum 
Jliados b'. Hefiodum in Ope- 
ribus. Huc pertinent Peorum» 
pugna^, qu^rui))^ & Plato me« 
xiuait deRepublica ix. & fegre* 
ges ifti dominatus, quorum idem 
Plato mcotionem facit de legi- 
bus jxi. 

9 EtLatines quofdam legitur.y 
Vide Ovidium i Metamorpho- 
Ceon^ & Lucanum libro iv. Se-^ 
neca Natur» quseft. 30. 1. iii» 
V.bi de diluvio : ExJiinSHs paritcr 

ffri\ in guarum homines itigeni^ 
trfttyiermtt* 

earum,. 



N 



S. ■£'!.. CHKisr. LlB. I. 



o 



earuoi, quas 6iu incognitas parentum noftroruiri 
?tas woftraB notitiae tra^idit: unde & ' Varroni 
QBme id tempus ignotum vocabatur. Sed quae a 
Ppetis fabularum licentia involuta legimus, ea ex 
?erp, id eft, Mofi conveinieijter, vetuftiffimi fcrip- 
tnres tradiderant, K^haldaeorum Berofus, 3 A%- 

riorum 



S Varront mue id ten^t ig- 
wBitum •vocabatur,'\ Cenforinus: 
Vunc vero id interfuaUum tempwit ■ 
traaaho^ quod bifiorieon Varro 
appeUat» Hic emm tria diferi' 
ndna Wnfaham effe irfdit^ ^r 
nmm ab 'homi^ .friiicipio ,mi 
eataebfinmu frioeent, \fuod prop- 
ter ignoraatiam wcatur dliAsv. 
Saundam a catfldjfmo prior^ ad' 
Qfjfmpiadem pri^nami qued qtda 
in .eo multa fa&ulrfa nferuntur* 
puAuun nominatur, Tertimfi d 
prima Ofjfmpiade ad nofi fuod 
dfeitar IrijfNJt^, faia tk eo ret 
#«#4? n/eris tifianit eontinefitur, 
Tempos illud, ^^odVaRO^Ktiir 
Xof, Hebffaeornm Rabbini vocaot 
ioaiie. Diluvii autem univerfa- 
lis notam concbas^ quaeinmon- 
tlbus repeiiuntur, notavit Pbilo 
4e Mundi inomoitalitate. 

2 CJbaldaorum BerofutJ^ De 
^o fic Jofephus contra Appio- 
nem pcimo: olr^ rnvw i 
Bn^attra^.nroSif i^^xaiorivaii hra* 
UAkvASu atay^o^aiq, vt^ TS tu 
ya¥OfAhu MxtreutXuo-fJU» ned rvf iv 
avrS ^opxf rw ti»6^(07ron, xa- 
$Avf^ MonvoHf 8ro^ IfOfniw, ^ 
oeifi rnc Xafvan^, b f» SSxjSb^ 
o rS ymuQ hfjwv ifxjoyiq htTm, 
npoo-in^^QsloTii . aurq; raX^ oJifU' 
fiutit rSv *AffutUn vpSf. Hie 
Berofus antiquiffima fcripta fe- 
fliens^ eadem quee Mtfes narrat de 
magno diluvio, honaaumfue per 
id interitu, ae de arca, iu fua 



Noadbus generis ncfiri auBor fer" 
•vatus eft, cum ea ad cacuminm 
^drmettiorum montium fe applieu» 
iSk, Poft recitatam autem di- 
luvli biftoriam, baec verba fkd« 
didit BeiofuCy quje idem ille 
Joiep^us iwbet. Antiquae Hillo« 
riae Itbror pcimo, «apitc quar^o* . 
Aiytxa*^ nai rru o^^ h tff 
*AffAtda urfog nrS opgi t«v Kofiu^- 
aiun^n xip^ etifM, ^ uofxiji^ 
nfivkc T»c ao-^&i^w A^eufSrrai,. 
;CfiSrrat tt fA&Kn^a oL &iA^ot- 
nm HOfu(ofUHuf «f^ «^ iimrfo» 
wyuftuf. Dicitur autem etiauo^ 
nune im jirmema, in CorSieeorum 
monte, pars ^e ijut nawtgii, ftf 
fuafdfim inae bitumen 'auferru 
£d emtem ablato utuntur komine§' 
maximepro anmieto» 

3 Ajfyriorum Abfdenui.l Ser^' 
vavit nobis ejus locnm Euiebiut 
libro IX. Piraparationis, cap» 
XI z. & Cyrillus primo adverfus 
Jnlianum: fu9' h SJOm r§ %om, 
lar, ^ 2f^d^, £ H Kfit9* 
tepooTifAalm uh iataSat irXiMM- 
iftSfon £^o-iU trifxvljii M iuut* 
MShiin ii vav 9, T( yfofjLfAarom 
tit i^ofxiwy f y *HXl» voXf f rn ly 
2itevaf0iaiV aoroufu^^ai, Itlat" 
6oot H ravra lirmxict wotfiaof, 
ivdidvc («r* 'AffUHUC amOsJU, i$ 
VOfxJ^ fAtv udiiXkfA&avt ra tk 
&«5. Tfir^ H hfjiifn l»"' rs 
vofv tKoneaot, fjttriit rS» ifoIBoev, 
Tniftiv voiufjui^, f ? wa ymv Viotu 
ru Uart^ iMlSuaa*, ai U, tMhyi. 



44 



H. Grotius de Verit. 



ixopiwat ifn naBoffjuawTtu, irx- 
fk Tcv liia-iGfVf owicdt xofxi^ofleUf 

5 (%' ttvTW-i» irtftu' u; ^i ijeri 
'Tfirr.a-n Inri^ (avutsaTs yk^ 
Ih miXS «olavXcot t^c 'rafa-ttq) 
^ol fjuv i^ irO^aofraiv a<payi^uo-r 
T« ^i «rXoicv h 'A^fAanUi mfitvirla 
^CXon aXi^i^affxoKa roXa-n im- 
yoo^istat 'jrafti^tro. Poji hot im- 
ferarunt alii^ ac deinde Sijithrus, 
cui Saturnus pr^Jignifcavit in- 
gentent -^im imbrium futuram^ 
Defii detima quinta \ jujfit autem 
fuicqttid erat Uterarum eum Hc' 
uepoii, fua i» Sipparit efi^ ab- 
fiondere* Sijkhna Jbac cum im- 
fdeffet, Jiatim /« jtrmemam aavi' 
gavit, ae Jitiif vera dfrebendit 
fuee Deus dixerat, 4ertia dit 
pofiquam remiferat tempeftas, a- 
Hjium fuafdam emtfit, experimea" 
tttm capturus an illa terra ali* 
fuid vifura ejfent e mari exftans, 
IlUe n/erv excepta ab imme»te 
pelagOi iton babentes sibi confide'- 
rtnt, ad Sifithritm retro rediere, 
&pofteasaiiee, Jtatmmifijet 
tertio (redierant enim aves alis 
limo plenis) Dii eum humanis rC" 
hus excmerunt, Navigium in 
Armeniam pervenit, ibique •tHci- 
nis ligua frxbuit OmuJeti v/im 
babentia, Sifithnu, ut Sc Ogy^ 
t/t$f Sc Deucalion, noxnina funt 
iitm aliis linguis fignificantis, 
quod Nuc Hebraico fetmone» 
quo fcripfit, nominaque pro- 
pria, ita ut corum vis ab He- 
bneis intelligi poffet, expicflit 
Mofes: qvomoclo, fcilicet^ A- 
lexander Polyhiftor Ifaacum 
Grxce fcribens rihMra vocavit, 
ut ex Eufebio difcimys: mul-. 
taque funt tal.ia, apud Hiftori- 
cos omnes. Philo de praemiis 

6 pcmis : TStw *EXXiiifsc /uw 
Asvxa>^wa, XaXMTei)! Nmi lire- 



>0f4A^ua-iy, l^* (w To> fxiyay uala^ 
icXua-fjie* otAttn yvnaOai, Hune 
Graci Deucaliona, Claldeei Nde 
vocant, fub quo magnus iJle cata- 
clyfmus eventt, Deucalionis au- 
tem diluvium fuKTe illud unif 
verfaJe tradebant iCgyptii; teftc 
Diodoro lib. i. Ad luliam- 
etiam pertinuiiTe Plinius lib. 
III. cap. 14. Uc ad nominum 
illam in alias linguas transfu- 
fionem redeam, infignis eft ea 
de re Platonis in Critia locus : 
To J* It» Bfaj(v vrpib tw Xoye ^tT 
dnXM^aty fM iroXX^c an&ofkf 
*EXX]|wxa $afCa(cn M^ Mfuik 
^twfdi^nli, To ykp curiov alr&nf 
TrtuatvBt, ZoXAv tmyeSy ilc r^ 
avrS ftwmv stdHaj^a-aaOai nrS 
"^Jtyai, liMtvtbaYOfAStoi tqv rSv 
omfjkarm HfrafMr^ iZoo ritf Tt 
Alyvwliuc ruf mwTffc intiwf ov- ■ 
Ta yfa^^ioviag, jlc rhv avTSy ^«- 
vh» fAtlvwxirta^ avTo; Tt eZ 
vr&ko) tKaff 'tV9 iiAmou» IvcfAeQo^ . 
etyahttfAQ^y, ii(C rhv Kfiilifav . 
iym ^pomv.aitMyfi.<pir9: IUud in 
bujus fermenis limine dicendum 
vobis, ne miremini fi Graca f^e 
tsudiatis virorum barbarorum no- 
mina^ caufam iam intelligetis, 
Cum SoUn canmrubus fuis infe- 
rere hanc narrationem lel/et, vitn 
ipfam fignificaticnemque nominum 
ptrferutatks, ftperit Mgyptiorum 
primos, qui de rebus iftis fciipfe- 
rant, in fuam ca linguam tranf- 
tuUffe, Ipfe vero percepta nominis 
cvjufque fignificationet ea ipfa 
nofiro vefiivit fermone. Cum 
Abydeni verbis congruunt illa 
AJexandriP.plyhiftoiis, quaefer- 
i vavit nobis Cyrillus dif^o libro 
primo adverfus lolianum : *iiT«- 
«pr» H TSXiuTnewvJ^, riv viov 
ctbTtf SiauQoov BaaO^sucat Zafuq 

^IXOOKTW* im TtfT» T>y fMyAV 

^etai ysric^at Ketiakkua-fMV. sTta 



R E L. C H R I S T. L I B. L 45 

riorum Abydenus, 4 qui & columbae emiflae me- 
minit, ut ^ ex Graecis Plutarchus : &^Lucianus, 

qui 



ir^UtMT 1^' OTI VfOTttMH vown- 

ykna^eu XAfMuca. Jca2 o/uS fr/n- 
HiV| tfflrrroTc Ti i^ JtTiivi^ 9(9mv 
h uurn, Mortuo Otiarte filium 
ijms iw^erajfe Xifutbrum per offo- 
inim annoSf quos Saros vocant. 
Hujus ttmporihus fuijje ajunt dilu" 
^um magnum, Narrat deinde 
fervatum Xifutbrum, Satumo ipfi 
nod futurum erat proNtuntiante, 
9 fabricandam iffi Arcam : in ea 
iffiitna cum voiucribus, reptilibus 
acjumentis navigandum. AfTyriis 
•ntexn, ut & aliis quibufdam 
gentibus, Deus rummus ab ea 
iblla vocabatur, quae, ut Ta- 
clti utar verbis, e (eptem fideri- 
bnSy queis mortaln reguntur, 
altiffimo orbe & przcipua poten- 
tia ferebatur; aut certe Syria- 
com *7'b^, quod Deum fignifi- 
cat, Grseci Jaterpretes K^vev 
idee vertere, quod is Syris 7^]^ 
dicebacur. Philo Byblius, San- 
choniathonis interpres : tXov 
rof itai Kpsvoy X. Citat Eufe- 
bius : apud quem mox eo eodem 
Philone fcquitur: Kpovo; ov 01 
^eifuuf 'l0f*h\ ofofxst^eo-t, Sed 
error eft librarii, qui pro T\ 
quod contrade pro 'lc^hX Grx- 
cis Chriftianis poni folet^ pofuit 
"la-panX, cum 7x fit, ut diximus, 
/^N»|S"omodo Syri dicunt, 
quod 7]^ Hebraei. 

[Non eft, in hac hiftoria de 
AJhilo quod Deucalion, qui idem 
ac Noachus, dicatur elW^ wvf- 

/•-, hoceft,nOTNUP,N^'> 
terr^, hoceft, agricolaGen. ix» 
20. ubi Tide l nobis iiotata» 
Ciencas. 



4 ^f & columbie emjf(g svf» 
ndmt, ut & ex Gr^cis Flutar- 
cbus'^ Libro, Terreftria an aqua- 
tica animantia plus habeant fo- 
lertix : AiMtaX/dWi ^an in^^xt 
\% rHf yJtffaxof St^itfjukns» ^Xotfjut 
ytfia^^eu, ^tifjumq fjtif wto-ai 9ra- 
Xiy ixhfOfAhrtff tlt^f y iireiTrleU 
anv, Coiumbam ajunt ex arca 
emijfam certum indiciitm detulijfe 
Deucalioni, cum rediret, tempefia-' 
tis 5 ubi emanebat, fereni, No- 
tanda autem & in hoc Plotarchi 
& in illo Poiyhiftoris loco, non 
minus quam in Nicolai Dama- 
fceni Sc Apollodori libris^ Se in 
iis fcriptoribus quibus utitur 
Theophilus Antiochenus libro 
III. vox yJt^yoKo^, quae plane 
refpondet voci rtDn» qnam in 
hac hiftoria Mofes ufurpat, ne- 
que vero aliter cam vertit Jofe- 
phns. 

5 Lucianus.l Libro de Dea 
Syria, cum de templo vetuftif- 
Jimo, quod erat Hierapoli, agere 
ccpifTet, adjungit. Ot fjUv uv 
TroXXol AivxaXiotva rw JkvBhv tS 
ifov tio-aa^^ai "hiyuav rurm ^eti' 
naxixva, SB-t t3 to ^roXXov. SJfltff 
iyivf.o* AtuxdkUtvos 31 fnpi, \6yov 
iv "EKXnn nKua^a, tov 'EXXjjvIj 
Iff avrS >iyaa-t* 8 }s fwBoq $^§ 
1;^». nit h yzvth, d vvv S,)^ouvoif 
u wparroi lylvovro, aXX* ixstvn fjtiv 
h ytvthj travlti «Xovro* Stoi H 
yinoi ru ^tvli^a ilo-i, to aZrtg I» 
AtvKa\iodvoq tU ir>JiBvv a9r/x£T0. 
IxfiW 91 iri^i rSv avOpsaww 
TeUi fAi^iovlai, iiwptf*» Kafa ioV' 
7i?, ABifJUTa »f y« Iwpet^rov, ifTf . 
yAp cpk»« l<^iJx»<r<ro», «Tf Ji/ytfff 
f ^lxorlo, Ihi UftiiMv iviuovlo, avfl* 



*6 



H- GaOTius nE Vbrit. 



t 



^ui apud Hierapolim SyriaB, wtufliffimam ait cx* i 
itifle hiftoriam & de Arca, & dc fervati» per i 



t 



^ilo, apriiiA h yn «EroXXov £!^«^ 
4xWoi, ij o^u^ fOyaXoi JyliwJo, 
i^ «2 vMifMi nmHi&vM fjM^mqt 
^ q i&AXa«-0-« l«Di vaXXdv^vllSii) 
; ffilv7a SSwg \yivm\o ^ vix\*Q 
4xo>7o* AcvxAXtttfV Bi /Mvee av- 
^fAmm l\m{lo iq ytvpsv ^n/llpnv^ 
liiCtfXiqc Ti j^ tqc %vn^u<ti sf- 
nxa. n ^ 0! d-oplnptn n^f lylvtro» 
yaffuxa fjugyAXnVy rnv auroc I;^, 
lc Tavmy lo^iBaa-oQ «raTS^c ts^ 
i^ vtiMtrxAc iAuItf, 1 tf-ICn* 10-/8«^ 
yova ^g M Avltuvlo cvtc^ il TfD-- 
«roi, j Xtivlofv yivtay ^ o^tff» 
i^ oXXa, ojMo-a gy >f vift,ovlat, 
fireiv^a tf (tvyta, ^s «travla 
i^fxslo. i^ /buv i% lo-lvovJo* aXX<fc 

ffx|>tVt /Mf }/aXq ^(^V ^Xiq f ylvglo. 

i^ sv fcin Xce^vaiM vMtf l«rXcv- 
0^ay, lc TS TO via»( tvExpans. t^ 
^sv AsvxaXlwv^ mp^ "'EXXnvsf 
i(-opitfo-t. Ta ^s aw^ t^t», Xi> 
7/f1a( X^y<^ t^o t£v Iv Tii tp? 
«r^Xci /bcs>«aXw; e^i^ baufAoa-at, 
eri Iv T? 0r(}>fiT^q ^e^ii ^acfUL 
t^iya iytvilo, t^ to ovfMrav uSai^ 
"lutls^l^alo. AsuMaXityy ^c, lirfc 
Ta$s l>«vf7o, fiufjiMf TC Sdslo, i^ 
vnov B-ari t« .^ao-fAoli "H^ng ayioiv 
ig^Tolo, iya> Ss i^ t^ yi^f*^ 
iT^ov, i^ sci ufcrd TM va« jto/la 
$AUtfOV. Sk fcsv wv waXoi i^ /Uf)i« 
.lov, n;y ToTov^fi lylvslo, &» oT^a, 
tI ii iyii f?W fuitpoy Iri. c-vf^a 
11 t9c rrop/nc ToSc Vfnama-i^ Hg 
i«if tf lTf0« 1» baXAffVTis v^tt^ 
i( rhv yqoy ^iJtvcfTai. ^i^a-t 
^ *;C ^Pf** t^w, oKKk vaa-a 
Xvfin i *Afa$iv, ^ mi^tv rS 
Ev^rut «roXXoi AvBfotftnt it 
baXaa-o-air tgxfivlaif ^. v&vlif 
^i^iftox. To, «rpfira^yly 
I 



eam z 

rS vn» IjtvltfM, /tesla H ig tJ 
'^&.TfM.a iuQt^^iiat, ^ dlxs7ai «90 
^aa-fJta /cmx^v sov v^M^ ^(jgnptA 
«roXXi^v. Ta H «roiloi^s; AfMto^ 

>,ioi1Ht Iv T« TpW TOV^f M|MOV &!« 

r&oi Xlj^tf-i, avfjU^fOfnii rt 1$ f »•• 
tjytaini fJtvnfJta l/u/ACvai. /t«fy 
ofy op^^aT^ auTo7c Xoy^ ^f^ 
tS JpSy Toi^^f ifi, Pkrifue d 
DeucaUone ftruffum ajunt ba§ 
ten^um^ eo, fcilieet, DeucaHone 
cujus ittate vis ofuarum fuit 
maxima, De eo autem DeucaHone 
i» GrdPcia audivi quod Grstci 
narrata, Eft autem fermo talis 9 
Hec fuod nunc eft bcminum genus 
non ab initio exftitijit, fed id 
periijfe ftir^tus : fui vero nune 
funt bomines fecundi effe generis, 
^uod ertum aDeucalione pau/atim 
tn it^entem multitudinem excrevit» 
De tbis autem, fui ante fueraKt, 
bominibus bofcfunt fudr numoran" 
tur, Contumeliofi bomines cum 
elfent, inifua facinora ferpetra- 
bant : tiam nefue jusjurandum 
fervabant^ ntfue excipiebant be- 
fpiteSf nefue curabant fuppUcess 
ob fuas res maxima eisfupervenii 
calamitas , Statim enim terra plu» 
rimum afua de fe eattuUt, tuttf 
vero plurimi de caelo cecidere im- 
bress fiuminafuofue ultra modum 
exundavere, ^ mare ipfum fuper" 
fufum eft terris, ita ut res omnes 
afua fierent, bomines vero peri- 
rent omnes, Solus tunc adfecunds 
generis eXordium Deucalion retic- 
tus eft, prudentia t^ pietatis ergo, 
Servatut autem boc tnedo eft, In 
atcam manem^ W^*^ babebat, 
Uberot msmereffne domus fna im- 
p^nif» ipfHiUc eam ingrejfiit efii 

. fMcl 



R I L. C H R I S T. L I B. L 



4f 



«ttH tkoti bomifiibus modo feleftis, fed & de ani* 
mandbus carteris. ^^Apud Molonem quoque, 
7 k Nicolaum Damafcenum hiftoria eadem exfta* 

bat: 



tfui, of korm geiurs, Sf 
Jaf^tttt, & aiiu fu^ in tttra 
fMomtur, hina putfue : iUt haee 
m ft aninumtia reeepit tmnia: 
fut mbil mattre : Jed magna ei 
eum ilSs elivinitus amicitia obve" 
mts unaqutin arca navigarunt 
tmHts, ouamdiu aqua fuper terras 
fmt, Hae^funt qude de Deuca» 
Htme referunt Gr^ci, De iisvero 
fuee pofi acciderunt, fertur ab 
ilUs fui Hierapolim babitant res 
atkniraii/is : in fua regione terra 
fuijps biatumy qui aquam abftrp* 
ferit omnem, Jd ubi foEium ejfet. 



iDeuealiontfoftas aras tS Juno- 
«i templumfuper ilio l>iatu, Hia* 
tum ipfe vidi, Valde exiguus efi 
fuh tetftblo, fuod dixi, An olim 
majorfierit, contraSiufque Jk cum 
temporcy equidem nefcios id fcio, 
quem vidi, parvum ejfe . Jn bifio" 
rite hujusfignum quod agunt, hoe 
e/i : his anno ex mari aqua in tem- 
plupt defertur, Ferunt aquam noH 
facerdotet tantumy fed omnis Syria 
jtrahiaque, Slmn ah Eupbrate 
uffue eunt ad marc homines, om- 
nejque aquam ferunt : eamprimum 
^^ndunt in templum, Defcendit 
in biatum aqua : & is b/atus, 
fuamvis parvus^ immenfam vim 
Mfu^ recipit, Hoc cum faciuKt, 
ritmn bunc ajunt d Deucalione 
snfiituttimj in calamkatis fiautl 
(§ faJtttisparta; memoriam, Talis 
efi vetus de templo boc fermo, 

6 Apud Moionem qutque,'] 
Verba ej<ta tnulidit noiMS £u(e> 
bius libroxiu PFaepan^oniBEu- 
9tifj/tlkgtj cap. xi|(. Karlk rm 



KdlauXoa^/jih iv^ rnf *Apf*tna^ 

B^atmof ftSa roiv lAaSv, in rSf 
matf i^tXavfifJtSfov vvri rSof bym 
X^f^*^ hafCa-ayla H rh fAS" 
ra^h X«g«»» IXdiTV tlc tvt «^i. 
vhf T3f IvtfUtf Saaf IjmfAtf» 
Suh diluvii tempus excej/ijfe ex 
Armenia eum bfminem, qui cum 
Uheris fuis diluvium evaferat, 
efeBtm rehusfuis vi indigenarum^ 
Eundem, cum loca interjeEia trau'» 
fiijfet, pervenijfi in Syria rcgio- 
nem m^ntanam tunc vacuam, 

7 Et Nicolaum Damafcenttm,'} 
Ejus Terba ex hiftoriae UniTer« 
falit libro xcvi. fic exhibeC 
di£to jam loco Jofephus : *£rn» 
uviqritf MtNAUl» /uty* o^ udlik 
rnf *Af/MtvMv, jiofit UyfifAtfOf, 
tiC «roXXtfc avfAifvyifla^ Itv2 
Ttf KeileLKXvcfAy \6y^ sxsi mm 
fiCMQKvai, xai rifa imi XetfVUK'^ 
oxuf^svov iml rfif oKfea^ucLf oxir« 
Xat, ^ rk Xct^AVA Twv ^vXoif 
ivl «roXu GreuQiifat' yktotro ¥ ^f 
«fr®-, hvTtva ^ Mvo^f afiyfa^^ 
TfiSv ^lu^aiwv vo/JtsBirnf, Efi 
fuper Minyada (quam Miljrada 
vocantStrabo St Plinius^) ingent 
in Armcnia motts Baris difius, 
in quo fama efi fcrvatos ejfe ejt 
cataclyfmo multos : ututm vero in 
Arca veBum adfutnmum ^us ju» 
gum appulijfe, diuque iignorum 
ejus arcee manfijfe reliquias. Hicp 
credo, is fuerit cujus J^ofes me^ 
minit, qui Judeeis leges condidit* 
His fcriptoribus addendl Hiero« 
nymus ^gyptius, qui res Pba« 
nicias icripfit^ & Mnafeas, me« 
jBorati JofephOf Forte Ze £u^ 
polemusy 



48 H>GrotiusdeVerit. 

bat: quorum hic Arcae quoque nomen habebat: 
quod & in Deucalionis hiftoria apud Apollodo- 
rum reperitur. * Scdic in Americae partibus Cuba, 
Mechoacana, Nicaraga, diluvii, aninialium fer- 
vatorum, quin & corvi & columbae fervatam 
n^emoriam, diluvii ipiius etiam in ea parte, quae 
nunc Caftella aurifera vocatur, Hifpani complu- 
res teftantur. Qua parte terrarum homines ante 
diluvium egerint, vel illud loquitur, 9 quod Plinio 
notatum eft Joppen ante diluvium conditam. Lo- 
cus, in quo poft diluvium fubfedit Arca, ' in mon- 
tibus Gordyaeis, ab omni aevo * in hunc diem, 
Armeniorum conftante memoria, monftratur. 
3 Japetus Europaeorum genitor, & inde lon, aut, 

ut 

polemus, quem ex Polyhiftore Theophilus Antiochenus libro 

ptoducit Eufebius Prsparationis iii. Epiphanius contra Naza- 

..lib. IX. cap. 17. raeos. *Slg in i^ ^tvfo ra Xci- 

% Sed& inAmerica partibui,'] •\>aiia. t«? t5 Na;! Xftpvajt0' hU 

Vide Jofephum Acoftam & An- Jtn;7a( h r? Tfiy Kofivivv' yx^a, 

tonium Herreram. Ad hoc ufque tempus reliquide 

^ ^od Piinio notatum,'] Lib. :^rca Nde mtmftrantur in Cordy^ 

V, cap. 13. Confentiunt Pli- rorttw ferra ; Chryfoftomus t)ra- 

nio Mela & Solinus. Confer tione de perfe£la dile£ttone. lii- 

quae ex Abydeno jam attulimus. dorus lib. xiv, Originum, cap. 

i In montihisGordy/iris.'} Quos 8. jfraratb mons Armeniay Jn 

Mofes Ararath vocat, Kardu quo Arcam biftoria foft dilwinum 

tranftulere Chaldxi interpretes, refedijfe teftantur, Unde & ufque 

Cordyaeos Jofephus, Cordaros bodie ibidem lignorum ejus njiden- 

Curtius, Gordyaeos fcriblt Stra- tur veftigia, Adde ex Haitone 

bo libro xvi. Plinius libvo vi. Armenio hsec quae habet capite 

cap. T.j, &!'Ptolemaeus '[Haec nono: In Armenia eft aUhr 

& fequentia, quae ad Geogra- mons quam fit in toto orbe terra- 

phiam Sacram, & conditores rum, qui Araratb vulgariter 

Gentium pertinent, poft haec a nuncupatury & jn cacumine i/Iius 

Grotio edita, de induftria 8c montis poft diiuvium arca primo 

adcuratius ttulto perfcrutatus fedit, Adde Geographum Nu- 

eft Sam, Boebartut, in Geogra- bienfem & Itinerarium Benja- 

phia Sacra ; unde etiam Grotii roinis, 

ratiocinationibus majus pondus 3 Japetus, Eft ipfa vox fTgJ^. 
accedic. Oericus, * Nam eandem literam £} alii ut 

a In bunc diem.'] Monftratas v, alii ut <}> pn nunciabant ; 

Kvo has Arcae teliquiai tit qualii differentia Sc nunc eft, 
y inter 



R E t. C H R I S T» L I B. L 



49 



tit olim eloquebantur, ♦ Javon Graeconim^ Afro- 
rum vero ' Hammon^ nomina funt, quae apud 
Mofem quo(|ue apparent, ficut & caeterorum vef- 
tigia in gentium locorumque vocabulis ^ Jofephus 

& alii 



inter Gennanos & Belgas. No- 
tavit id de Hebrxa Httcra ad 
DanJeiem Hieronymus. 

4 yavon.'] Nam tacvs; fxpe 
cft apud vetuftos fcriptores. Id 
ia Ariftophanis Achamenfi^us 
PerTa pronunciat imM>eui. Jam 
▼ero' mos antiquior erat inter 
dyas vocales interponere di- 
gamma, qudd poftea per v fcribi 
coepit, olim fic j. ita aveb( erat 
quod nunc ^wg Se hok' aurora^ 
•nreumc raw^, pavus, iaZvag t»( 
'EiOinfai naXSn. Suidas. 

5 Hammon.'] Nam H P^ ^^' 
piratlonem reddere, aut etiam 
omittere Graeci folent : ut 
rV3"*12ff1 'A^i^fAvrlO^, vcl 

apud Iren%um & alios. n^Ol 
focia aS(a Graecis veteribus. 
rrn «'*v, njn» Hanno vel 
Anno. 7lj3"^Jri Hannibal vel 
Annibalx^^lQ-^^Vrt Hafdru- 
bal velAfdrubal. 0'WV]H*'' 
§AXrai, tn vero Graeca eft defi- 
nentia. Hic non Libyum tan- 
tum, ied & multarum aliarum 
gentium pater confecratus ab ip- 
fis in Jovis ftellam. Lucanus ix. 

^amvis JEtbiopttM^ p^ulis 
Arabnmque beatis 

Centibus atque Jndis unus Jit 
Juppiter Ammon. 
^gypcum quoque in hujus 
parte ponunt facrae literie Pfal. 
I.XXVIII. 51. cv. 23, ay^cvi; 
«2. Hieronymus in traditioni- 
bus Hebraicis ad Genftfim : A 
quo -M^ptus ufque bodie Hawt 
patriajE^pti^pm lit^ita diciiur* 



6 yofepbus 8t alii ohfervant.l 
Is a *y2X dicit eflfe refucfiTc 
Galatasy ubi oppidum Comari 
Plinio: Comari populi Melae 
libro I, Ex JlJiO Scythas, i 
quibus condita Scythopolis in 
Syria; & altera urbs Magog;* 
PJinio lib. v. cap, 23 ahit 
di£^a Hierapplis & Bambycet 
A ^TO Medos eflc apparet : ab 
p\ qucd diximus lavonas, 
laonas, lonas. A ^^^H Jofc- 
phus ait eife Iberos Afia?^ In 
quorum vicinia Thabilacam ur- 
bem vetuftae originis veftigia 
fervantem ponit Pt«»;cmacus. A 
^U^O eft urbs ipfi memorata 
N^azaca, cujus & Strabo memi- 
nit hbxii, Sc Plinius lib vi. 3. 
ic Ammianus Marcellinus libro 
XX.. Adjice huic Mofchos no- 
minatos Straboni Hb xi. & 
Mela^ libro tum primo, tum 
tertio, quos Mofchenos dixit 
Plinius lib. vi. c. 9. & Mof- 
chicos montes apud eofdem Sc 
Plinium. A DTn cfle Thra- 
ces, cum Jofepho tradunt con- 
fenfu alii, & vox indicat : prae- 
fertim fi obfertemus Graecum 
^ ab initio refpondifle Syriaca 
literae D, quod crdo indicat. 
De iis qui ab f JDU;^^, corrup- 
tus eft apud Jofephum locus, 
fed dubitandum ncn cft quin 
inde nomcn habeat Afcania 
Homero memorata pars Phry- 
giae Sc Myfiae : de qua Strabo- 
nem vide lib. xii. & Plinium 
lib.v. c. 32. &'Afcaniu8lacus, 
U tx lacu amnit apud euodeoi 
C Straboo 



«<J 



H. GnoTijjs DE Vehit. 



Strab«iem lib. xiv. tc apud 
Plinium di£lo cap. 32. lib. v. 
Afcanius portus apud Plininm 
lib. V. cap. 30. Afoaniae infnke 
cidem iib. t v. cap. 13. & lib. v. 
cap. 3 1 . A rSM «flc Paphla- 
gonas dicit Jofephus, Riphatzos 
di^os aliis, quibus lods Ri- 
ehac«s ponit Mela libro I. Ab 
nU^^lN cfle aI«^i?; idem ills 
nos docet Jorephus, te Jerofo- 
lymitanus Paniphrdles ei adfti- 
pulatus pto iGoIibus Craecos 
nominanSy totum pro parte: 
ncque abludif Helke terrx no- 
men. A U^^U;")]! efle Cilices 
Jofephus idem dicit, probatque 
tx urbe Tarfo. Multis enim in 
locis erenit, ut quse populorum 
nomiaa fuerant, urbium Ifa^ta 
fint nomina. I)ep^]lD» ^^^ 
Kir*.c», fupra attigimus. A 
\D\^ .^.thiopes Chufsi & ftbi- 
mct ipAs ^ vicinis, nt Jofephi 
tcmpoir. \u ^ nuAc vocantur: 
\u\v)c «^ Auvius «pod Ptolenue^ 
«m. ;Kr «pud Oeogtasphum Ara- 
Kitn\ urbes ^thiopiie dtt« no- 
n»rf\ rttinrntt pariterque ii 
D^IVCN q»i mr^f Philoni 
liybilo. Mcfv^ri fibi ipfis St 
^ivoha ii ^ui Orarcis iKgyptii, 
* m«mfu Apu4 tfos nomen htsri^ 
t;««)uno trrra ipfa Mirf«. Vere 
9t hoc Joftphu» ;i lO^ eOc in 
MAuritania amnem, Meniait 
«^us amnis 4c Plinius lib. v. 
cap. I. Pt&f & JMxea emm ire^i9 
^hutenfii uffMC in fr^fms did" 
tur, ait Hieronymus Traditioni. 
bu8 Hebraicis in Qeoefim. £ft 
non longe a Fefa^ manente nimc 
etiam vocabvlo. Qui Mofi eft 
lyjD* is contra£kius Sanchu- 
biathoni> 5r ex eo Philoni By« 
blio> X'^ Invoues id apud 
£ufefaium lib. i. .Prxpazat. c, 
. ic. £t tcinip£Ukaifta« te- 



phaass de Urhibus : X«a^ 
h ^etyuui xakiXtai, Cbna^ J& 
afpeliittvr Pbanice. £t fuotem- 
pore ut Augtiftinun libro Ex- 
pofitionam cpiftoUe adltoma* 
nos, rufticos ad Hipponem^ fi 
interrogentur qui efTent, rc- 
fpotdcK Canaani. £t M^ftrai- 
mi ie Canaanis nomina funt Se 
in Eupolemi loco, ut eum pso- 
fert-£ufebius Prerparat. xx. 17. 
A iTOU*1 Rcgema Ptokmaeo 
in Araoia felice, nimirum t) in 
y mutat, tit in Gomorra aliif. 
que vocibus. A ^S^Ip Sabaeos 
deducit Jofeph,iis, notam gen- 
tem : qearum & urbs princeps 
Sabee Straboni bb. xvi. Ubi 
a nn3D SiAatcnos Jofephus 
ponit, ibi Plinio urbs eft Sobn. 
tale lib, vi. cap. 28. D^ZKlv 
a Libyum nomine non abit, 
nec a D^^nn^J Ncpata urbs 
^thiopum Plinio lib. vi. c. 
29. Nepau Ptolemeo : nec a 
CtfOTID Phar^fi Plinio lib. v. 
8. Pharufii Ptolemaso in ^thi- 
opia. A 7^2( nota arbs omni- 
hus poiitis &.hi6DriisSidon. A 
H&Y^ oppidum Gocafa Ptole- 
maeo. Ab ^^y Arca, urbe 
apud Phttnices, Htolemato me- 
morata, Se Plinio lib. v. c. tS. 
A^ ^*11*>M Aradus infula me- 
morata Scraboni lib. xvi. Pli- 
nio lib V. c. %o, fe Ptolemaeo in 
Syria. A yJHGtt Amathus A- 
rabiae nominau Herodotft in. 
Euterpe & Thalia. Ab 0*7^1) 
Elymsei Medis contigui apud 
Strabonem iib. xvi. Pllnium 
Itb. V. cap. a6. ic 27. & apud 
Livium lib. aaxvii. Horum 
traduces in Phrygia Slymi apud 
AthensBum lib. iv. Ab^^lt:;^^ 
AiTyrii noti omnibus, ut & a 
yifj Lydi 5 unde Sc vox Ludo- 

nBvLafiiia. AbQlM''^^^'^ 

diem 



R E t. C «•& I S T. L I B. I. 



5' 



Mtm AtittA apfMlltntiir, qui 
Graecit ab urbe If^ Syri : nam 
iC modo per r, modo per «- 
Ycrtttnr; nhde urbs illa ^tSt 
qoae Tyrus GraKis, Sarra £n« 
liioy & Sinse^ aliis Tins. Stra- 
bo Ubro XVI. in 6tte: Aiytt H 

§An rhm n?» rn^ IvfiaQ, n rr,^ 
K.t3t,tKias, h aXAuff rno^ yn^y 
&)Om Tiv loptav avrni, Nomi- 
nat Homerus & Arimos: ea au' 
iem voce vuh Pofidsmus inteiifgi, 
mn fartem aliquam Syria, aut 
Ciliciay aut aherius reportis, fed 
Byriam ipfafn, Idem lib. xi 1 1 . 
Oi ^f 'ivc Zvp&c *AflfMff Ux^»h 
£? tvv 'ApifMTc }<iyvTt» Stmt 
ftti per jfrimos Syroi intel/igant, 
md & nunc Arami dicuntur, Li- 
bro autem primo. T^c ykf txf 
hfMtiv IvfBQ Ka^Kyfiiws hv avlSh 
nrSh Ivpan * A^afAfxalaq xaXfrr- 
^(. ifam ftti a nobis dieuntur 
Syri, eos ah ipjisdiei Ararnmdtos* 
Ab \pp Aufanitis rcgio apud 
rxx Inarpretes, in Jobo : -Au- 
fitida dixit Ariftacus. A 'Tltl 
urbs Cholls Ptolemaro pofita in 
Syria. A "^fXX Gindarus urbs 
apud Ptolemzimi. £t populus 
Gindareni Plinio, t. 23. in 
Coelo-Syria. A \J)t^ Mafius 
snons non procul Nifibi apud 
Strabonem lib. xi. Bc Ptole- 
nwBuminMefopotamia. Nomina 

fi^ «t & n^o^^sn & 

*rt /in Gcographi Arabcs nobis 
in Arabia repraefentant nomtni- 
bus Balfatjaktan, Hadramuth, 
Chaulan, ut notaTit Capellus 
vireruditiflimus. NomcnnB^Ji^ 
retlnet ni fallorOpharus AuTius, 
ic populus Opharitae circa Mse- 
otim Plinio lib. vi. 7. Etiarii 
lirb^s eas quarum hoc in loco 
■ fticpinit Mt)fe8^ tnti^ttUIifbts 



«fib collatione fcriptotnm appi- 
ret. De Babylone res notifijma 

2*^ eft Aracca, quam in Su- 
ma ponit Ptolemzeus, undA 
Araccxos campos Tibullo did 
notavit in Soliaianis vir infilli- 
ts ledienis CI. Salmaflus. Ab 
IDb^ Acabenen corrupte, pro 
Acadene, di£Vam fufpicatiii- pro- 
babiliter diligens in Scriptura- 
ram interpretatione Francifcui 
Junius, qui & alia non pauca 
obfcrvavit ecrum quie jam po- 
fuimus, nj'?^ eft Callinifum 
Dppidum ad Eupbratem, cui id 
nomen ad Ammiani manfifle 
tempora, ex libro cjus xxiii, 
docemur. Terra •IJJJU? eft 
Itvaetf T?c BdBvXufiai apud Hi« 
ftiaeum Milcfium, in loco quem 
nobis coAfervavit Jofephus An- 
tiquae Hiftotiae lib. i. cap. 7. 
& in Chronico, itemqOe in PrsB- 
paratione Euiebius. Scripfit '» 
res Phcenicum, le£lus etiam Ste- 
phano. At rurfum T) in ^ mu- 
tato Singarum hinc montem 
Ptolemaeus in Meibpotamia no- 
minat. Plinius autem Singa- 
ram oppidum libro v. c. 24. 
Hinc Singarana regio Scxto Ru- 
fo : nij^^ htL\xd dubie eft qufe 
Graecis contraftius Ninos, In 
Epitaphio Sardanapali, 

Vial ya^ iyeb a^o^oq ilfxi, Vhu 

fjityaXrif $a<ri>\iva-a.<:. 
Iffe ^ini magna tnodo Rex nil 
fum nifi puiiis, 
Eft id nomcn & apud Thccgni- 
dem, Strabonem hbro xvi. Pli- 
nium lib. XI. cap. 13. cujus 
verba funt. Fuit C^ Ninos im- 
pofita Tigri ad So/is occafum 
fpeBans quondam clarijfma, Lu- 
canus III. Et felix, f.c fama, 
Ninos, Habet id ncnien Ptole- 
jmeus in AflTyria. A tyT2 urbe 
ifriiietpe nomen htbet regio Ca<« 
C % lachuu. 



fi H.'Grotius de Verit. 
j& alii obfervant, Jam 



lachcna. Straboni lib> xt, bis, 
deinde initio lib. xvx. }D"^ cft 
H^faina apad Amroian. libro 
xt^ii, Sidon nota omnibus. 
T^JVf. nemo dubitare poteft 
quin ijtipra T) pcr y, ut dixi- 
jnus, reddita f\t Gaza Palaelli- 
liorum, nominata Straboni lib. 
XVI. Melse lib. i. qui ingen- 
tem & munitam admodum vo- 
•caty Plinio iib. v. 13, vi. 28. 
A alibi. ri*©D eft Helio- 
«polis urbs Sipparorum in loco 
Abydeni, quem modo produxi- 
<fnus. Sippara Ptolemaeo in 
JViefopotamia. *l^ji^ cft Vt 
Caftellum Ammiano memora- 
lum libro xxv. l*)t^ Carrae 
CraiTorura clade nobiles. . •. 

7 -^^f^^^i '^* ceelum itineris,'^ 
Jlomerus Odyflcae ^. Ovidius 
j Metamorphofeon : 

AffeElaJfe ferufit regnum •aelefte 
gigantes, 
Vide & Virgilium Georgicon 
j. Sc Lucanum lib. tii. Fre^ 
quens eft apod onmes gentes 
icquendi genus, ut quae fupra 
«communem altitudinem attol- 
iuntur, dicantur ifm,ycfJiKii, ut 
apud Homerum fxpe. Sic Sc 
Deut. I. 28. & IX. I, Sibyllae 
xiefcio cujus locum de infana 
iila turris fubftru£lione agentem 
citat Jofephos talcm, TlctvJw 
ifxdf^VMy ovlatv vZv AvBfeivttV 

•'ra]oy, d'^ l^ari i^ayiiifAvafina-.QfJtiyn 
i' (tlru' di 31 ^ioi aTfSfxe; iwv- 
.•B.k^-»|^v)if.av8Tpi>|'«ty T&v torupyoy, " 
ji, l iaviHo^» ^vvra UvKav i^ 
§ta tPt« JBa^Xwi» ciAi"n xXn- 
^rytf rnv «rcXti». Cuvi hQmines 
o*r" ; una-lii^gua titerenturj eU^ 
ti^hjtat^i turrim ^diptare jiddam 



vero 7 affeftati in coelum 
itineris, 

ceeferunt, v^t per eam in c^Iuni 
fcanjuri, At Dii ventis immi£ii 
evertere turrim banc, & fuam 
cuifue linguam attribuere : unde 
urbi Babylon JuBum tfi nomen» 
At cx Abyde^io haec nobis pro-^ 
fert Eufebius Praeparationis ix. 
€. 14. & Cyrillus libro i. con* 
tra Julianum. "Evt» ^ ei Xiywc^ 
Ttf^ v^TUt I* ynff avaff^ovlaf 
f«fA,ii rt ^ fA,syi9et ^awojQivlaq 
i^ Ih &IWV Koia^^ovnyaviaq ^/(Afi(« 
vovaq itvaiy mv^yotn ri^a-iv i{kU. 
0dl9V ae^f (V, Iva vvv Ba$v\uv ig-t, 
n^n Ti ac-aw iJvei^ ru u^avu* i^ 
a-U( ivifAuq ht^iffk BtuQioviaf ava- 
T^i^ai vsft edyruffi to /Muyar 
vnfAA* tS ^h ra Ifsiixria "Ksysff^at 
Ba^vX£va* TEdi;^ ^i cvlttf o/ue- 
y>MffffUi Ix BiSiv vroKvQ^uv <pMvhv 
fvsixAffbat* fAila H Kfovu ti j^ 
.T»lH»i .ffv^nvai vo'Xi/aov. Sunt 
qui dicant primoi iiles < terra 
editos bominesy cum & viribus & 
mole Jua fuperbirent, ita ut fe 
fdusDiispoffe jaSarent^ •vertiffe 
fe ad tturrim ftruendam, quo I0C9 
nunc eft Salylon, Cumque janf 
prop» ad ceelum pervenij/et opus, 
1/entorum vi Diis auxiliantium, 
disjeBum id Juper adificante^g 
ruinis impofitum nomen Babylonis, 
Cum ver» ad id temporis unius 
fermonis fuiffent homituSy im^ 
miffam in eos a Diis linguarum 
dijcrepantiam, Poft id extitiji 
bellum Saturnum inter & Titana, 
Falfo autem. a Graeciff prodi- 
tum, conditam a Semiramide 
Babylonem, etiam Berofus in 
Chaldai^is prodidit, ut nos Jo.* 
fephus docet contra Appionein 
X. cundemquc errorcm tum ex 
Pbilone Byblio^. tum ex Doro* 
thco Sidooio refellit Juiius Fir- 
micuSt 



RiL. Christ. Lib. I. j% 

Jtinerisi quis non Poetarum meminit ? * Sodomo^ 
rum incendium eft apud Diodorum Siculum, 
9 Strabonem, ^ Tacitum, * Plinium, ^ Solinum. 

* Circum- 



micus. Vlde & quae de gigan- 
tibus & turri cx Eupoleino no- 
- bis adducit Eufebius Prseparat. 
£uaagelicae lib. xx. cap. 17. 

8 Sodomorum incendium efl a- 
pud Dioderum Siculum,'] Libro 
XTX, ubi poft lacus Alphaltitae 
defcriptionem ! 'O H «rXno-i©- 

iVMfT TA cdifxaiit tS 'oreftoiKuvluy 
iwifwa i^ «rav7»Xa;? o>.tyo^6nets 
J^ieina regio cum igni fubardeat, 
fittfumque odorem exbalet^ in 
iaufa^ efl cur accolarum cirpora 
fnorbida Jine minimefue trivacia, 
[Vide hac de re etiam Diflerta- 
fidnem noftram Pentatencho 
Aibje£tam> de incendio Sodo- 
fDorum. Clericus, 

9 Strab6nem,J Libro xvi. 
})oft Afphaltitae defcriptionem. 
T5' y ifjLmvfov 'rtv x^P*^ •***' 
Ta SXKa, riKfjtnfta ^i^es-t 9r«XX^. 
«^ ya^ «rs7fa; nrivaf iwtxtKav' 
fxivat htKVuact Tfa^iiaq mifi 
Mao-a^j i^ avfayyaQ wo\KayJay 
^ ynv TK^^jtf^j, ^ay6vaq n tsnr- 
c^g iK Xia-a-a^ "KuBofAVfa^, ^ 
iva-coinj 'vSppoodgf mSlafMq ^iov- 
Tfltf, Kolotxixg ii <lvaTg7p«x^u,agvaf 
ctBropainv, iag-i 'ori^ivnv roTg 
^pvWvfjuivotq vwo t5v iy^acpixv, 
Af ipa eSK5vl6 vroli rpioKaihKa 
«roXiiff iviav^a, «uv T^f /t*nJpo- 
v6KBoig liiofxoov a-x^oih kvkX^ 
i^hxovla «Ttt ^aiiotv' vvo atta-^SJv 
•J*l j^ ava/puatjfjLaron' 'orv^f ^ 
S^tpfAMV itiarotv aa<^a>i}M^S)V rt 
^ ^itoD^oSfv h \ifjivri mfowiaot i^ 
vrsTpat w^Xntfflot yivotvlo, aX 
«. w^Xiic ai fAiv KolovoBiXiv, 



y^v, EJe itt bocfolo ignem multar 
'indicia adferunt, Nam 6f fetra*- 
ojiendunt afperas & exuflas circa 
Mafada : tum multis in locis exe^ 
fas caverrtasy terram cinerofam^ 
picis guttas de petris fiillantes^ 
ferventia nonJinefKdo odore fJu" 
mina : qua cunSia fidem faciuni 
fanue apud indigenas vulgat^^ 
XIII. olim in ea regione bahita'^ 
tas urbes, quarum princeps So-^- 
doma fuerit, cujus ambius etiamt 
ttunc oflenditur in lx. fiadia pa» 
tens : terra autem motibus^ erum-' 
pente igne afuiffue calidis (sf bi^ 
tumin^, exjfitijffe oui nunc eft 
lacum, faxa coneepiffe ignem, ur- 
bium abforptas a/ias, aiias ab iit 
fui fugere potuerunf, dereliEias, 
I Tacitum.'] Hiftoriarum V, 
Haudprocul inde campiy quosfe-» 
runt o/im uberes magnifque urbim 
bus bahitatos, fu/minim jaiiu 
arfiffe: @* mdnere •vgfiigia, ter" 
ramque fpecie torridam, vim fru - 
giferam ptrdidijfe. Nam cunfia 
fponte edita aut manu fata, fiver 
herbatenus aut f/ore, feu folitam 
infpeciem ado/evere, dera i^ ina-- 
nia ve/ut in cirerem •vanefcunt, 

2 P/inium.] Is Afnhaltiten: 
defcribit lib. v. cap. 16. & lib, 
xxxv. cap. 15, 

3 So/inum.] Capite 36. edit, 
Salmaiianae : Longo ab Hierofo' 
/ymis recefju triftis finus panditur^ 
quem de cce/o taBum teftatur hu^ 
mus nigra & in cinerem fo/uta» 
Duo ibi oppida, Sodoma nominay 
tum, a/terum Gomorrum, apud 
qua pomum quod gignitur, babeat 
licet fpecimen maturitatis, mar.di 
C 3 tamen 



>.^ 



54 H. G R ar I u s, D E V E R I T. 

4 Circumcifionis vetuilimina mori teftimonium 

prae*. 

nalis, ^raputia pmunt, £t Ta* 
citus : Circumcidcre genitalia in- 
Jii'uere, ut diverjitate nofcantur, 
Vide & Strabonem libro xvii* 
TaDtum vero abeft ut Judaei 
fafli ilnt unquam ab iSgyptiis 
fe accepKTe hunc morem^ ufe 
contra aperte.dicant iSgyptios 
ab Jofepho didiciflfe circumcidi. 
Vide fcriptprem Lexici Arucb^ 
quem citat optime meritus d^ 
ucris literis Drufius libro ti* 
Praeteritorum. Neque vero, 
commuHe omnibus i^gyptiia 
fuit circuracidi ut Judaeis : quod 
vel Applonis hominis iSgyptii 
cxemflo, apud JoCephun^, dif- 
cas. Phoenicas Herodotus haud 
dubie pro Idumaels dixit : ut fe 
AsiftophanM Avibus^ uhi i£n 
gyptiAS & Phoenics^ -^vlk^ v0-% 
cat. Ammonitts de Verbonua 
difierentiis: 'iH^/uuctToi )l rl f^f 

H6S i lvf9t, Idumai non ab ori- 
ginejud^i, ftdPboenices of Syri^ 
/Bthiopei autem ilH qui cir* 
cumcifi funt ex Cethurae erant 
pofterisy ut jam dicemus. CoU 
chi & eorum vicini ex Deceni 
ii^nt tribubus, quas tran^hiUt 
Salmanafar. Inde & in Thra- 
ciam quidam venere. Scholia-i^ 
ftes ad Ariftophanis AcharnenT 
fes. *0$o/^av]a;y Zdv(^ Q^xiX^v. 
<^aa-\ li avruq *lahMs Sivau 
Odomantum gens eji Tbracicam. 
Dicuntur autem. ejfe Judai, Ubi 
Judaeos rntellige improprie, Hc- 
bxaeos, ut faepe. Ab Athiopi- 
bus trans Oceapum circumciiio 
venic in Novum Orbcm, fi vera 
funt quae de eo more'reperto 
ia variis ejus orbis loci^ nar- 
cantur. [(^«rvAt Imditi an 
apud 



t^nun nonfnaefi: lufm fnliginem 
intrinfecus favillaceam ambitus 
tantum extima cutis cohibet, qua 
vel Uvi prejfa taBu fumum ex- 
kalat, & fatifcit in vagum pul- 
verem» 

4 Circumcijumis vetufiifftmQ 
fi^i tefiimonium frabuerunt He- 
Kodotus,^ Cum- eixore tamen. 
Yerba ejus funt in Euterpe. 
MSvoi wavlecv KoXp^oi «^ Alyvv^ 
«^ioi jj AiQlowif w^ilifMnltu aar* 
if)^S TBi. aXloCot ^iauiUQ ^s {^ 
Svptoi 01 cv T9 noXaic^ {$ ^^0« 
%MoXoyS(ri vaf Alyvjtiim iMSfJtA- 
unuhe^, Ivpioi ii ol vipl Qi^fjiMf 
Ifffia i^ Ilapdiyioy wSiajJiMi^ i^ Mo- 
x^ve; Ttfroi»» i^^jy^rom. SvTsgi 

4^0 KoXpM^K ^^ MA^I fif^f^' 
ixmvai* \ra\ ya^ ^(oriy.qi t^s^. 
TE/cAV^svoi ay6|gd^«y f^tMHm» - >^ 
a/roi AtyuriP.lom ^aivoilai HOtSi^t^ 
xeila. r omIA., axnm S« Aiywor- 
T/»y ^ Al^owm «X. txfii- skniVji 
•TroTEpoi mafk rZy sripwv ^ifxa- 
Qov. So/i ab antifuo circumciji 
funt. Colchi & J^gypfii & JEtbi- 
t^s, Pboenices autem ^ qui in. 
Palafiina funt Syri, faUntur 
bunc fe morem ab Mgyptiis ac- 
cepijje, Syri vero qui ad Tber' 
modontem & Partbenium funt 
amnem, (sf Macrones borum «i//- 
cinif a Colcbis dicunt fe didicijfe, 
Hi ettim foli funt^ qui circum- 
cidtintur^ factuntque ea in re 
eadem qua JEgyptii, De Mthi- 
Qpibiii autem CST Mgyptiis, utri 
ab aheris acceperint, liquido dicere 
non poffim^ In Syria Pakeftina 
nulios fuifie circunacifqs praeter 
Judaeos vere dicit Jofephus An- 
tiquae hifloriae libro viii. cap. 
4.. & contra Appipnem priore 
4»bro. De quibus. Jnd^is Juve- 



Rsiz. Christ. Lib. L 



55 



prabucrunt Herodotus^ ^ Diodorus^ ^ Strabo, 
7 Philo Byblius : praebent etiam nunc " ortae -ab 
Abrahamo gentes, non Hebraei tantum, fed^Idu- 
msei^ ' Ifmaelitae, * ic alii. Abrahami, Ifaaci^ 

Jacobi, 

AwT»f a-ar* ifaviBtt M Xir <i* 

jj p' iriXaa-crgn, 

^i fanBum patriis Abrabs^ 
mum eduxit mb oriiy 

Jdem ipfum totamfue dmum 
gemtaUoiferr» 

Tegmiua fracepit pracidere^ 
pmrukilU, 

9- Jduwuei,] Ab ETavo ita ^*- 
Qi^ cpu OtwMd; Philoni Byblio» 
£tenii» akeriim Bomcn erat 
£do», qued Gneci 'Epud^ 
tsanftukrr, unde diftum maro 
Erjrthrannii : quippe- ea ufque 
penrenit vetus BfavF poftero- 
nunqoe gus impmriani. Ori-' 
ginit- ignari eoa- com Phoenid- 
bns^ ut modo di3ci> confude* 
r«nt« Aramottius IdumKOS cir<« 
cumcifos ait, ut & Juftinus Dia- 
logocum Tryphone, & Bpipha- 
nius contra Ebiomsof* Horon 
pisrs Homeritae, quos fuo etiani 
tempore circumcilJBS docet no» 
Ejnpbanius contra Ebroivcos. 

I Jfma'eiita,J Cir^nmciri hi 
ab antiqno, fed eo {etatis ann» 
qua Ifmaei. Joieph>.$ lib. j\ 
C 12. & T";^. Tixxtreu Si ■wrciig 
f««1spwv.r«ir v^ana srsi. ov \.it}v^ 
/t*ix oyJ^wv *>/usp«,v. 'afjUuvL\-ty 
Ho^iitiiw fjnrk r<><ravraq y-.Mxtj 
Id^ iy^ea-tv oi *lub<tiot 'uiotsl ■:Oat 

sr(^ r^tTKot^Halev. ^la-fXcCr.X^^ 
yebfi i KlicTK avroii^ rS I9vtf#^ 
'A0^£fAtLymifMv^i»-^rnt, na.x^ 
C 4 haxAtp 



apud .Agyptios dtius^ quam 
apiid Hebrsosy infiituta fit Cir- 
cunftci6o, qua de re vide notata 
a nobis^ ad CeneC xvzi, lo, 
Clericui, 

5. Jiioekrut,'] Libre 1. de 
Colchia. "Otj 31 t£t^ to yi^ 
AlyviKruuoiv hftg oytfmm thm 
To •mBfOfjjmaAak ruq avBpeiwig 
WMfavtKvrwi nic- x*t Aiyom* 
«rov^ kafjtiwkd^ tv. vofxifjLU vntfk 
ttcti. teouHK^ KoBAmtf ^ mofk 
• «nic. 'ifilaMfte. Gemm bam aB 
JSgyptris. orfam armimemv fit^ 
fitoa: cirieumeidiiJimr^^ ipfi moru 
^gyp ii w um ^ fuonum- mot: in bat 
mloma.mmtfitf ut ^ apud-^yk'» 
dtrm^ Cam HBbrwi ab antiquo 
circumcifi. fint^ nikilb' magia 
eftendit circomcifio Colchos iU 
Ixm. ah iCgyptiis- e^ quansi 
qnod.nos-dlximus, ah.HehrariSi 
Idem libro iii. Troglodytat 
ctrcufncifos narrat, i£thiopum> 
ficilicet partenx. 

6 &rdbo,'] Libf» xvi. dt 
Troglodytisi: Bia% U vt^ililfdjr-> 
foiiw. raif uiaBimtf. hiyvmltotm 
Swttbornmjquidam^circumcifiy ui 
^gyptii, In eodem iibro irspu 
To/tcAC tribuit Judaeis. 

7 Bbib ByUius,'] In fabula 
de Satorno, apud Eufebium Itbi 
1« cap, 10. 

8 Ort^ ab Abrabatm getuestl 
Cui Abrahamo primo omnitxm 
datum ctrcumcifionis. prscew 
j^om eitiam Theodorus doeuit^ 
Ia Cai:mine de Judaeis^ unde 
hoa verfus.nobis £ajGBbius. dedit 
lib. XX, Piaepazatioats £oai»> 
^dkae cap. xxii» 



5* 



H; Qrotius di Verxt. 



Xf^V- Nafcitur jlbrabamo & 
Sartg anno ptcu/i fui uhimo puer, 
fuem ipfo dte oSasuo circtfmeidunt : 
fuem diem etiam nunt Judai. in 
(ircumcidendis liberis obfer-vant, 
^t Arabes circumciduntur pofk 
mnnum a^tatis tertium & aeci^ 
¥kum . Nam princeps eorum gene- 
ris Jfmali/us ea atate circumdfus 
eftf filius Csf ipfe Abrahami, ftd 
ix anciila» Origenes in pulchra 
diflTertatione contra Fatum, quae 
lc apud Euiebium exftat lib. ti. 
c. II. ic in coliefUone Grseca 
Ctti ^«xoXmic nomen : Oln, o7)' 
'•«r«f hniiToi\a.i axh-eu ri rSh /jtiv 
h *I»W« 0^*^ maHm roU)i^* 
iTwei Tdy c^nfuSta-fAh ivi rvf 
yntatttq^ vs oJ»7an/ufpov ecurd; 
^u^Tv mfiofAh &Kf3tlnfta^ofjU'- 
MTC J^ ilMU^ibief, i^ ^tyfMvti 

ifjui rn^ tU ''^y 0iov ftdr^^^» ialfSh 

^sofdxwf rSnt )f h *la-ffien>dTatt 

roCf xxla rh *A^et$iay rcmhf «c 

wad^f mfiifMmatr^ntMhxa- 

c7itc* rSro yhf IfS^ai mi^l au- 

rw, Nefcio quomodo defendere 

imc poffint, iis fui in ytedaa naf' 

£utttur prope omnibus talemeffe 

pojituram Jiderum nafcentibus^ ut 

o£iavo die debeant circumeidi^ 

mutilari, ulcerari, vttlnera ^ 

ittjlammationes incurrere, ac me- 

did ope egere fimul atqve nfita 

timen intrawrint, At Jfmaelitisy 

qui in Arabia funt, talem ejje 

pofituram fiderum, ut circumci- 

dendifint omnes eetatis anno tertio 

^ decimo : id enim de iflis pro- 

ditum eft, Hos Ifmaelitas £pi. 

phanius contn Ebionseos dif- 

putans, explicat Sarracenos : 

re£le admodum. Semper enim 

hunc morem obfervarunt Sarra- 

ceni, 8c ab eis accepere Turcae. 

% Et alii.} Nefflpe^ Uli k 



Cethura, de qnibus loctrs ttk 
egregius Alexandri PolyhiftoriSy 
apud Jofephum lib. i. c. i6, 
quem Sc Eufebius adducit Frx« 
parationis Euangelica? hb. ix. 
c. 20. KXfo^)}|UO? <piio-iv vrfO" 
^hmt, iLMaX^of^ o ifOfSiv r^ 
Ami 'luy^atoov, xad»; ^ o !Av'iffi!( 
i^ofn&tv vofM^iTn^ avrShi 'Vt Ix 
Xtrltfpoc 'A/?paa^v hysvovlo waT- 
hi IxAVOi, \iytt ii avrSav j^ rk 
Ivofjuda ovofAx^MV TpstV, 'A<^fp, 
*A0-^p, *A<f-pjt. ^ avi *A0-tfp ' riiv 
*Aawfiaiv KSkkta-^af avro H rSh 

3l>0, *Af pA Tfi l^ A4>fp, 170X1» Tt 

"A^par i^ T^ X^^^* *A<PftK!iv oyo- 
fAMC^vvaf rirvs H 'HpoxX^ 
at^^aliZa-ai ini AcCunv >$ 'Aylatov* 
yhfAav\a )i ri» "A^^ Bvyali^Of 
*H(aMkia, ytmffOA Uov i^ ahxTi^ 
Af^a*^* <r^« U yvfiahai 2#« 
^wy», «I4»* 2f T^c Brt^Aftfc Z^<fw« 
KOC «aXiwrS^Ai. Cliodemus Pro» 
pbeta Malcbas diSus in Libfo da 
yudaiSf eadem-dicit qua Mofet 
qm yudais leges ^ondidit, ex 
Cbettura Abraiamo multos ejpi 
vatos liberos, quorum tres ab ipfo 
nomsnantur Afer, AJjur, Afra% 
Ab Ajfur diSam Afiyriam, Ah 
aliis fluobus Afra ^ Afer urbem 
Afram, terramque Africam* Hot 
Herculi commilitones fuiffe in Li" 
byam & Antaum, Herculem au^ 
tem cum Afra duxiffet filiam, ex 
eafiUum genuiffe Dedorum nomine, 
Ex boc natum Sopbona, unde barm 
baros Sopbacas diifos, Hic cae- 
tera nomina ex fcriptorum vitio, 
nec cum Mofe, *nec inter fe 
coUatis Jofephi & Eufebii, qua- 
les habemus, codicibus congru^ 
unt. Ac *A<f>Ep haud dpbie eft 
qui Mofi *lS)p. Herculem au- 
tem intelHge non Thebanum» 
fed multo antiquiorem, Phcs- 
nicem ; cujus & Philo Byblius 
memixut, Eufebio citatus ia. 



'Rel, Christ, Lib. L 57 

Jicobi, Jofephi hiftoria Mofi confonans ' exftabat 
tlim ♦ apud Philonem Byblium cx Sanchunia- 
thone, * apud Berofum, ^ Hecataeum, ^ Dama- 

fcenum. 



di^fto facpc capite ro, libri primi 
Praeparationis Euangelic». Is 
ipfe eft Hercules cujus exerci- 
tum in Africam venifTe Sallu- 
fkius in Jagurthino commemo- 
Tat. Videmus ergo unde ^thi- 
tpes, pirs magna Afrorum, cir- 
cumcifionem acceperint, quam 
tt Herodoti habuerunt tempore, 
& nunc etiam qui eorum Chrifti- 
ani funt, non ex religionis ne- 
ce(%Ute, fcd ex vetuftiffimi mo- 
ris rcverentia, retinent, 

3 ExHabat olim apttd PbHo- 
ytem Byblium ex SaMbumatbone.'] 
Certe ad Abrabamum pertinere 
putat Scaliger quaedam, quae ex 
.Philone Byblio nobis fervavit 
Eufebius. Ipfum vide in Aufla- 
rio ad Emendationem tempo- 
rum. £ft tamen cur de eo du-- 
bitem. 

• 4 ApudPbihnem BybliumJ} 
Quoufque iides po/Iit haberi San- 
tl^cmiatboni Pbiloris nondum fa- 
tis liqaet. Fidem ejus admo- 
dum fufpe^am fecit vir do£li/Ii- 
■jnus Henr. Dodioellus, in Difler- 
tatione Anglica, de Sanchonia- 
thonis Phocnicia Hiftoria^ edrta 
Londini anno mdclxxxi. Cu- 
5«»« argumentis hoc etiam ad* 
dendum, quod in ejus fragmen- 
tis fit abfurda quadam miftura 
Deorum Grzciae Orienti, prl*. 
jnis temporibus ignotorum, cum 
Phoenicum Numinrbus. Quod 
pluribus htc diducere non licet, 
per chartae an^uftias,- Ckricusi 

5 Apud Berofum,'] Ejus verba 
'fenravit nobis Jofephus' Anti- 
lyise: Juftoriae £b,' i,*c«p. 8, 



ViBk ^l Tdy xa7a«Xu0*^y 9f xanf . 
yvnAf va^ Xa>ied^q rif h H" 
xtn^ ay^p /ufyctf ij t« i^nA 
ifAVUf^. Po/i cataelyfmtim de* 
ci/na flirpe apud Cbaldaos vir 
exftitit jufiuit^ eximius, inter- 
que catera cceUfiium peritui, 
Haec ad Abrahamum re£te re« 
ferri temporum' ratio oftendic* 

6 Hecataunt^ I§ librum de - 
Abrahamo fcripiit qui periir, . 
fed exftabat Jofephi ternpore. * 

7 Damafienum.'} Nicolaum ' 
illum virum illuftrem, amicuih i 
Se Augufto Sc Herodi, cujus 
reliquias aliquot nuper accepi- 
mus beneficio viri Ampliftimi 
Nicolai Peirefcii, in cujus morte 
St literac & literati omnes dam— 
mim incredibile fecerunt, Ejus 
Nicolai Damafceni verba hxc 
refert Jpfephus difto jam loco : - 
'AC^a/uij? iCeteriXnJvf AafjtaerxSi 
imnXvq 9VV ^fet}£ eupiyfxiv'^ ne ■ 
Tijff yr.q vvrtp Ba^LfXah^ XaX- 
iaiotv "KiycfAVmZi f^t^* ^ iffoXhv ■ 
^ ;t?^vov fjitlavaf^t, j§ atxro rav' 
TTjf T?f .p^»fa? aiv Ta? c-<^7fr» - 
Xdftj, f ij rhv rort fiiv Xa»aya»av > 
Xfyo/ufvTjy, vuv 8« *Itf^it/ttV, /tce- 
TDJxTjfiTi, ^ oi am intiva «rX»jflij'- 
ff-ttv7ff, mp} m h kri^or "koytu 
hi^tifit r* Iq-o^&f/Liva' rj is ■■ 
*A(fptt/utf ?T» '^ vov iv rv t^afjut' ■ 
vxnvciv ro ' ciofjta )of a^flal,' f^ , 
JleefM iv alrS JltJtyylai, 'ACftt- 
jatf 'otKnc-yt ■ Xf^ojuEvq. Abrames 
in Damafco. regnavit,' qui advena -. 
cum.exlercitntUuc ventrat esc- ea • 
regione qUce f''pra Babylonem.- 

foa, Chaldaorum dicitur. * At ■ 
non multo tofi- tempve 'aem fua : 
C. 5 * muititUf - 



5? H. QROTLU& Ds Vrrit. 

fcenuuj, *ArUpanum, Kupolemum,. Demetriunis^ 
partim ik ' apud vetuftijQimum Qrphicorum fcrip- 
toremf exlbt; & nunc aliquid * apud. Juftinum ex 
Trogo Pompeio. * Apud eofdem ferme omnes, 

exftat 



multitudine etiam bine emigrant 
^trvenit- in terra», qua. tunt 
Cbflnojuea. vecabatury nupc ^k- 
4^a Jicitur, ubi & iUi babita' 
runt qui ab ea or,ti fuM phtrifnip 
quorum Tjei. alibi memoraba. [/^ 
brama autem in^Damafiena. re^ 
gione etiam num ceUbre. ejk noafent 
monfiraturque wcut qui ab:eo di- 
eitur Abramif babitacuhtm^ 

8 Artapanum, E.uffoUmum, 
Vemetrium»} Habes quaB-horum 
nomine ei Alexandro Polyhi» 
ftore adfert Euiebius in Praep. 
lib. IX. cap. i6. 17. 18. 21. 23^ 
Loca. funt longiora, quam ut 
huc tranrcribam. Ante Eufo- 
bium nemo eft, qui ea produxe^ 
lit. Sed ex altari in Bethel ab 
Jacobo ftru£io^ de qpo agitur 
Gen. XXXV. venit fabula t«v 
Bailvxlm, quam ex Philone By- 
blio habet Eufebius lib. i. Prae- 
par. c. 10. 

9 ApudwtujajjimumOrpbic»- 
rum fcriptorem, ] Certe enim dc 
alio accipi ifla non poflunt, quae 
apud Clementem.Aiexandrinum 
Strom^ V. 8c Eufebiam libro 
ziii. capite I2. legimus: 

Oii yk^ xffy r^c «^ot dy>0a^ 

/bcf{0«;«v )t^aiyovleL 
£». fj^vi fjLWfo-^nq t($. &'oro(foi( 

va vi fl^ilM^st- 
KviC^olt^k, iv t«-w TC^ mM 

^Tf£0|(.JQ(w3|(Uf. 

i 



-^ 



Nemo iUum nofvit morta/icf 
cunSa regentem^ 

Unicus iUe niji Cbald^ fan* 
guinecretusi 

Norat enim Solis quafe aftrum 
lege rofaret, 

JB^ circum terram ntagnu» fi 
votveret orbis 

JSqMalifqjue terefque, intmfita 
circumpleRens* 
XJbi Abrahamus ftMNvyvrh^ iic 
4icitur, ut apud Efaiam li. 
cap. 2. *inN ^^ cognitionc 
autem fiderum celebratus Abr««> 
hamus etiam Berofo, ut jam 
audiyimus> £upolemus apud 
Bufebium de eodcm : "Ov X>j i^ 
T»» ac^cXo}^tay ^ Tn» KaXS^ftFxw 
fi/^Erv. Hunc rtpertorem fuijji 
& fcientia fderaUi & difcipiimf 
infuper (Aaldaica^ 

I Apud Jufiinum ex Trogf 
Pompeio^] Lib. xxxvi. cap. 2. 
yudaii erigo Damafcena, Syri^ 
nobilijfima citvitas. PoftAbrabam 
& Jjrae/ Regesfuere, Reges hos 
ut Nicolaus, fic Trogus Pom.- 
peius dixere, quod in fuis fami- 
liis jus regium obtinuerint. Itar- 
que & X^fcot vocantur Pf. cv, 

2> Apud eofdem ferme omnet 
e^cfUt t^. Mojis aQfumque ejus 
memoria»^ Vide Eufebiom di£to 
lib, IX. c. 26. 27. 28« Qus ex 
Tragiqo judaeo l^zechieU ibi- 
d|^. citantur, vera. ftint, S^ 
{^rteqi eorum habes apud Cle- 
menfteiiii AiqxandxinuinStroa^ 
je^ qni, ex, n^ftaruflii.libris ad- 
fcrt 



exflat &. Mafis: a^S^onxtnque ipfius' memoria* 
3 N3m.& aq.ttac extrafhim^ oc duas a Deo tabulas 
el datas^. Qipbica cannina diferte memorant. His. 
♦.adde. Polemancmt. ^ & de exitu e» iEgypto non 

pauca 



Strt iCgyfthim- a Mofe verbU 
ocdfum : & Stromi v. ex Arta- . 
paso quaedam habet ad Mofem 
pertinentiay fed nen fatis- ex 
vero. Juftinos- cx. Trogo Hom* 
peio de Mofe.: Dux igttur exfu- 
lum faifusy facra Mgyptiorum 
furf. ahfiuUt: qua repetentet 
armis -^gyptii, domum redire 
tempefiatibus compulji funt: ita- 
fue Mofes Damafcena, antiqua 
ffidria repetita, Montem Sinan 
ocatpai : 9e quae fequuntur vera 
falfis mixta. Ubi Arvas- apud 
eum foribitur, Arnas lesenduo) 
cft. 1« eft Aaron, non filius, 
ut. hic ejufttmavit, fed frater 
Mofis, & Sacerdos. 

3 NoM &. a^a etctraSum &. 
d^as a Dfo tahu/as ei datas Or^ 
pbica, carmina diferte menuBrant.l 
Ut quidem ea emendavit maxi^ 
mus Scaliger, qui litera vicini 
admodum du^us mutata, pro 
eo quod ex Ariftobulo Eufebius 
Prxparatioais Euaogelicae libro 
XIII. cap. 12. citat vhoyvnq^ 
legere nos juSit vloytvh^y ut 
verfus fic habeaAt-, 

Ut wterurn fajna.efii. ut juffk 

fiumipe.natus^. 
Dona-.Dei.tabMlas gemims. qjJ 
fetifihus baufit* 
SubjiiDg^t. auXem haec^ .quifqui« 
iU^. fult{ ve^^^I^us fcripror 
Orphicozumi FuoAqudm dix^e^ 
UAum DcHm efie cblendq]^ ^rch 



rum omniuxh artificem ac mo^ 
deratorem. 

4 Adde.Polemonem,'] Vidctuf 
is vixiiTe temporibu^ Ptolemaei 
Epiphanis, qua de re vide uti- 
liffimum Viri CI. Gerardi VoiBi 
de Graecis hiftoricis libnimj^ 
Africanus hiftorias Graecas ab 
eo fcriptas ait, qui idem liber 
eft quem 'EXXa^**oy vocat Athe- 
naeus.. Sunt autem ejus haec 
verba: 'Evai "AttrtJ®- toZ ^oti 
(j^kfiwc f^oT^a rov Alyvwlwv fi'*^ 
Tw/ i^vsa-tv Alyvvrluy oi Iv tJ 
UaXctii^lvri Myof4^ ^^^^ ** voffai 
^AiaQtag wnnTav, Regnante A^ 
piae Phorgnei JiLio pars exercitia 
Mgyptiaci Mg^pto exiit, habi' 
taruntque illi m ea Sjria qua^ 
Palajtina ^iiciiur, ab jirabia nom 
lcnge, Sicut Polemonis locum 
Amcanus^ ita Africani fervavic 
in Chronicis Eufebiiis. 

X MgKpto 
_^_ Us Manetb 
LyJimacbOf Cbaremone,'] Loca 
funt apud Jofephum contra Apr 
pionem plena mendaqUs, utpote 
profe£^a a gente (emper Judaeis 
infeftlfllma» unde & fua haiifit 
TacitnSk Apparet autem ex 
his cmnibus^ inter.fc coUatis, 
Hebraeos»ab.Aflyriia ortos, parte 
iSgyptj pptitos, ibi paftoralepi 
cgiftie vitam^ fed operis poftea 
fcrvilibus preflos, exiiflfe J&^ 
gypto, -^Egyptiis etiam quibuf- 
dam ipfos. conxitantibus Moie 
duce,, perque. Arabum terras 
Boi2jre4U> pervenifte ^in Syriam 
Palas^iuiD {.iblque inftituta co? 
C 6 fecutot 



$ Et de exitu ex Mgypto t 
pauca ex Mgyptiis Manetbone^ 



66 



H. Grotius de Verit. 



pauca cx ^gyptiis, Manethone, Lyfimacho, Chx- 
remone. Neque verb cuiquam prudenti credibile 
fiet Mofem, • qui non ^gyptios tantum hoftes 
habebat, fed & plurimas gentes alias, ^ Idumaeos, 
* Arabas, 9 Phoenicas; vel de Mundi ortu & 
rebus antiquiflimis ea aufum palam prodere, quae 
aut aliis fcriptis prioribus revinci poflent, aut pug- 
nantem fibi haberent perfuafionem veterem atque 
communem: vel de fui temporis rebus ea prae- 
dicafle, quae viventium multorum teftimoniis pof- 
fent refelli. . Meminerunt Mofis & " Diodorus 



lecutot ^gyptionim inftitu- 
tis contraria. Caeterum qno- 
modo in his qux huic hiftoriae 
adrperfere mendaciis fcriptores 
^gyptii inter' (t, quidam & 
fecum finguli pugnent, quotque 
illa fxculis ab antiquitate Mofis 
lihrcrum vincantur, egregie 
«^ilendit in illo libro eruditiBimo 
Jofephus. 

6 ^i fion Mgyftioi tantum 
hofiei hahebat,'] A quibus cum 
vi abrceiTerant: quorum infti- 
tuta rtfciderant Judaei» De edio 
.^gyptiorum implacabili^ ad- 
verfusHebraeos, vidc Philonem, 
-tum contra Flaccum, tum in 
Legatione : ac Jofephum in u-' 
^oquc coatra Appionem libro. 

7 Jdumaos,'] Heredes veteris 
•dii inter Jacobum & Efavum, 
afd qucd' nova aeceflit caufa, 
cum Hebraeis Idiimaei tranfitum 
BCgarunt. Niim. x^. 14. 

8 ^rahai,'] IUos, fcilicet, ab 
Ifmaele ortos. 

^lbtenicai.l Chananaeos, fci- 
Mcct, vicinafque gentes, inquos 
Kebraeis bellum aeternum. 

I DiodoruiSiculus.^ lolibro X. 
agens de iis^ qui I>eot<«iii^orci 



fuis legibus infcripferint, addit : 
«ra^a 'ivi^aioiq ti Mucry rh *leiet 
iynxa\^fMvov esov.. Ut Mofes qui 
afud yudaoi Destnt, qui lae vo- 
eatur, Ubi *lao» eff fllTI^» S"^^ 
eodem modo extulere & oracula 
Sc Orphica antiquis memorata, 
& hxretici Bafilidiani, aliique 
Gnoftici. Idcm nomcn Tyriiy 
ut ex Philone Byblio difcimus^ 
extu!ere, 'lct/&;,'alii 'la^, ut a- 
pud Clementem Alexandrinum 
eft ; Samaritani 'laCai, ut apud 
Theodoretum legimus. Nimi- 
rum, Orientis populi iifdem 
vocibus alii alias tribnebant vo- 
cales, unde in propriis nomini- 
bus Veteris- Teftamcnti tanta 
diverfitas. Efle in hac voce 
t5 uvl^ figniftcatiortcm vere 
didum Philoni. Praeter Dio- 
dorum qui Mofis meminerint, 
Paraenefis ad Graecos, quae Ju- 
ftino adfcribitur, nominat Po- 
lemonem, Appionem, Ptolt- 
maeum Mendefium, Hellani- 
cum, Philochorum, Caftorem, 
Thallum, Alexandrum Poly- 
liiftorem. Quofdam honun db 
CyriUus contia Jiiliamim li* 
bro »t ^ . . V 

Siculus> 



Rel. Chiiist. *Lxb. I; 



6t 



Siculus, &*Strabo, '&Plinius, 4Tacitus quo- 
que, ^ & poft eos DionyfiusrLonginus de fermonii 

fublimitatea 



• a EtStreBo,'] Lociis dl libro 
^us XVI. ubi quod iCgyptium 
Sacerdotem Mofem fuifle putat, 
ab ^gyptiis habet fcriptoribusy 
Qt tx Jofepho apparet. Addit 
ddnde^ dogmata ejus non fine 
aliquo errore defcribens: Ivn» 
^^v avrS «roXXo^ nfAJSnitf ri 

rxa, «c «Jt opdwc ^ovSo-n «2 
AlyuWliW ^loif f Jk«foWic i^ ^»- 
cTtrifjuta-i ri BtXw, il* o2 A»Cvf? 
^x I? H^ «Sl oi "EXXwff, i.B^' 

«rSro jMovoy Sioc to ««{ilj^o» n/t*iff 
SvAWa? *j y«» ?5 ^«X«t7«k, S 
XAXou/ufy «fayov i^ iUj-fAW ^ r^v 
Tfiy 0r7«y 4>v0-iV. tvto t»c oir 
iZxovtf «rXaTlfiv ^Aff^cta vSv 
l^fdw o/uoMV TiVi rStvrrdf* rtfxTv^ 
iXX* lav hr wSfl-AV Joavowoi/AV.. 
nrifjtei^ a^e^iTavlAS ij otjx3v if i» 
^07^ T»/t*av fiJtfC X**^*^* '^jP''' 

malat ille, docebatque tton reffe 
fentire ^iyptiot, qui ferarum 
pecorumque imagines numini tri' 
buerent: fed nee Afroi & Gra^ 
€05 qui bumanas, IJihil aliud 
tffe Deum, quam unum iJludy 
^uod nos cunHos terramque & 
ntare contineret, quod ccelum dici- 
mus & mundum rerumque natu- 
ram. Huic, ajebat, quisprudens 
audeat fingere imaginem rebus, 
atue apud nos funt, fmilemf 
jlbftinendum ergo ah ornnijtmula- 
tr^um egiSiione: fedfiruSio tem- 
plb inque eo adyto quam ma^ifi- 
eentijfimo, ibi fint ulla figura 
eoteadum Deum* Addit Tiris 
*boni8 id perfuaium» Addit in* 
ilituca ab eo facra te ritus nec 
isDpeofit gravia> aec lymplutico 



furore ^ofa. Narrat drcmn* 
cifionem, cibos vetitos^ alia : 
& cum oftendifiet hominem 
natura fiia animaUefile focietatit 
civilis appetens, ad eam ducert 
praecepta humana ac divina^ di« 
vina vero eflicacius. 

3 Et Piihius,'] Libro xxx. 
cap. i, Efi& aliawiagicesfaSio 
i Mofe, Juvenalisi 

JudcMum edifcunt ^ fervaa^ 

& metuunt jus, 
Tfkxdidit^ arcano quodcunqwi 

volumine Mofes» 

4 1'acitusquoque.'] Hidor. v*s 
ubi juxta Agyptiorum fabulas 
Urtus exfulum dicitur. 

5 Etpofi eos Diorrffius Longi» 
nus,] vixit is tempore Aure- 
liani Imperatoris, gratus Zeno- 
biae Palmyrenorum Reginae. I» 
in libro de fublimi dicendi fe» 
nerc, cum dlxiflet de Deo lo- 
quentes curare dcbere, ut eum 
nobis magnum fincerumque ie 
impermiftum exhibeant : Tai^tv 
i2 t5v *\wtalvv ^tcfjiA&imi, ix 
Ti;;^a>y avrj^, IwM t«v tS Oi/a 
IvvafMV Kold rhv a^iav iyc&fine-» 
Jta^i^nv, ivbv^ lv rn fio-peXjf 
y^^ftff Tfl5v vofMiy tiwvf Qt6(^ 
^ij^i* Ti} yaia^m fSq' i^ lyl- 
nlo, yms-Bat yi' i£ eyhilo, Sic 
egit (^ is qui yudaii Uges con^ 
didit,virmtnime vulgaris ingenii, 
ut qui Dei potentiam digne & 
conceperit & ehcutus fuertt, fia.- 
tim tn principio legum hdtc fcri" 
bens, Dixit, ait, Deus, Sluidf. 
Fiat lux: 6f faffa efi, Fiai 
terra: & faSfa efi. Chalcidius 
muha ex Mofe habetf & de 
«6 fifi loqnitui: SapientiJJimus 

Mofes, 



f% H. Gr 0!T LU a D E Ver I r. 

fublimitate: J.amnis. auten» &.Mambris, qm in 
^gypto Mofi reftitenmt, ^ prater Thalmudicos,, 
7 rluiius & • Apuleius. Legis ipfius per Mofem 
datae, ac rituum, 9 tum alibi nonnuUa exftant, 
* tum apud Pythagoricoa plurima* * Vetcribus 

Judacig 



Ikiifei, non huntana. facuniiA^ 
fed divina, ut ferunt, inf^ira" 
tione n/egetatus. 

6 Praur TbalfHuJicos,'] In 
Gmara titulo- de OUationibus, 
cap. Oknnes oblationes . Synar 
gogx.. Adde Tanchuma ^ve 
jhnedenu. Dicuntur ihi pnn- 
cipes Magorunft Pharaonis,. & 
colloquium eorum cum Mofe 
refcrtur. Acccdat Numenius 
Kbu ixj. De Judaeis^ Verba cjus 
prcfert Eufebius lib. viii. cap, 

^? ^vo; ^rlttf uaytucai K^BivJiq 
tfm, hBxi 'itf^juwv i^fXawo^A)V 
i^ Aiyvwiit' Mao-ai^ y^rS.^ltf' 
ialtn i^^o-ofjiivia,, avi^l ytvo^ 
fshm eiS ivj^aT^lu ^aroark^to 
•2 va^a^vai, a^lwdii^ff hmh.ri 
«rX^dtf? Ttf rS^ AlywtSlfln, Stot 
&av* tSn rt ovfA^iffiv etg, 6 Mtf- 
o-fCi^ Iwnys rn. Alyvvka ra^ 
nawMtraraQ avrSff ImiXvs^dm 
«^dfitf-av h/ft^n, Deincept itero 
Jantnes &f Mambres facrorunt 
Jcribie Mgyftii^ ma^icts artibus 
^afiare crcditi,, oito tempore «f- 
aSfi funf ex z/^^pto Judai, 
J^omque ab onuii JSgyptior.um 
muhitudine elsSH funt, ut iMttfao 
ttfifierent Judaorum^, duti,^ •viro 
fredbus apud I}eum potentij^no, 
bi fuercy ac graviffimas catamir 
tates h Mufd^9 in j^^tum in,- 
ve£fas. ceram omnibus 'dipellete 
quiverunt, VNM Mofem vpce 
Ticina 9i Qnccis uAuXa, Mtfr 



faeum voicat, ficut alii Jefujxi 
JaCona, Saulum Paulunv. Ad 
eundem Nmnenii locum no^ 
remittit Origenes adverfus Gek 
fum IV^ Artapanus apud eun- 
deni Eufebium lib. ix. c. 27. 
ho« vocat r^q. Uft^q Imlf mkf^,. 
<(His Sacerdotes fupra MempiHm^ 
quibu5 i. regie ait mortem.in* 
didam, ni paria.Mofi patrarent. 

7 Plinius,] I^iftQ jam loco.. 

9 ApuhiusJ^ ApoiolQtico.fo" 
cundo. 

9. 7«»» alibi nonnu/la exflant.J 
T7t apud Strabonem, . Tacitum» 
Theophraftum) produ£luin a 
Porphyriod,^ non edendis ajii- 
malib.tts. fecundp, ubi de fa.cer- 
dotibus & holQCauAfs y & quarta 
cjufdejpn operis, ubi de vetiti$ 
edi tum pifcibus, tum animanr 
tibuf aliis. Tide & Hecataei 
locuin. apud. Jofephum, primQ 
contra Appionem, ^ apud Eufcr 
bius) in Pr^par. lib. ix. c. 4^ 
I^gen\ vitasd^ confuetudinis 
alienigenarunA. habes. in Juftini 
Tacitique hi^pria : de fuilla non 
ed^nd^ apud Tacitum, Juvena- 
tem, PlutarchuiQ Sympof. iv. 
Cap, 5. Maerobium cx jmtiquis. 
apud.Pbf^TehuAi .di£lo loco Se 
Levita^y &^:^voiv))>ia^reperies. 

I Tumapud^Pytbagoricosp/u,' 
rima^l Hejrnjippu?. vita Pytha*. 
g(pne, citsttus al> J()ftpho ad-^ 
iertw AppiojnBcn i.i# toiJt* , 
Jii fw^«r7i.£ f^<>f,.Tac.'l«3^Mi^ 



Judaeia infigile 3( religionis & juftiti» teftimoniuni 
perhibent, & Strabo, & ex Trogo Juftinus: ita 
ut jam» quse de Joiua, aliifque, aut reperiuntur» 
aut repeita olim funt» HebraBorum libris confen*» 
tientia,, adferreneopusquidemfit; cumquiMofi 



» an^ hMit^ «r»XX« rS» waf» 
'ly^utoK voftJf4Mif, ilc T«v cnmr 
fi£hnyxB «^tXoo-o^Hav. Hac fade.- 
bat Jacebatcpi* Jud^onm ac 
^Tbracum opirUanei imitaiu fif 
Jibi ruindicans, Vere enim vir 
iSc muitarjudaorum infiituta. in, 
fuam pbilofophiam tranfiulit, t3 
^nrnfAaim amixfia^at, al>fti- 
nere. morticinis^ inter Pytlia- 
gors przcepta ponit Hierocle;»^ 
Porphyrius epiftbla zd Anebo- 
nem, & /Kiianus lib'. iv. id eft 
cx Levit, vxi. 15. Dent. xiv. 
ai. Gs3 rvwm fjth iwiyKu^ 
^anivtdoff tyi Pythagora eft apud 
Malchum five Porphyrium^ 
Hortatione ad Philofophiam, & 
apud Diogenem Laertium-j id 
ex Decalogi eft praecepto fe- 
cundo. ^uod mm pofuifii ne tol- 
las, inter Judaica ponit Jofc- 
phus contra Appionem libro 
altero^ inter Pythagorlca Philo- 
ftratus. jamblichus : v/Mfifev <^ 

/bt^TB <p6tC^i¥, arbor mitis &fru' 
gifera ne corrumpatur, neve ei 
noceatur: Ex Deut. xx. 19. 
Non tranfeundum locum ubi 
afinus in genua federit, Pytha- 
gorae tribult is quem dixi^. Her- 
mippus. Origo ex hiftoHa quae 
eftNum. xxji^ 27. Platonem 
quoque multa exHebraeis fomp- 
fifte agpofcebatPorpbyrius^ ut 
Theodoretus notat fermone con- 
tra Grae.cos i, Partem eonim 
Tidcl^ Ia I^neparatiQBe £ofebii« 



[Vereor tamen ne Hermippus^ 
aut Jofipbus, pro JudMs, dc- 
buerint dtcere LLeos, boc ef^ 
facerdotes Tovis Idaei^ iuCretaj^ 
quos. invifit Pytbagoras, Vide 
qoa» de iis collcgit Joan, Mar^ 
Jbamns ad Saec. x. rerumiEgypr 
tiacarum. Qlericus,'] 

2 Vetiribus Judads infgne & 
reUgionit ^ jufiitia teflimomum 
perbibent 6f Straba & ex.Trog» 
Jufiimts,'] Strabo quidem lil^ 
XVI. poftMbfis hiftpriam: 02 

h Tott avroTQ ittfastv ^puuewfo^ 
yvvltiK txxrtBCq, «c ahrASK:, oyJt;» 
SucceJ/ores vero ad aliquodtemput 
in iifdem infiitutis manfere^ jufii 
wrcque rJigiofi. Idem paula 
poft^ eo6 qui Mofi crediderant 
ait fuifte rtfjMvlaq ro StitaVy Dei 
reverentes, Sc ewyw^dWf, /eaui 
amantes, Joftinus vero 6c, fibi 
xxxvi. c. 2. §lticrum (Regum, 
fcilicet, & Sacerdotum) jufiitia 
religione permifia, ineredibile 
quantum coaluere, Ariftoteles 
quoque magnum fapientiae Sc 
eruditionis teftimonium Judxoj^ 
quem viderat, praebuit, Clear- 
cho tefte, libro fecundo de Som- 
Bo, quem exfcripfit Jofephus. 
Tacitus inter multa nlfa hoe 
verej coli ab Judaeis, fummum 
illud & aternum,^ neque mutabile^ 
neque interiturum, id eft^ Deum, 
ut de iiiidem Judaeis agens Dio 
Caftiu» loquitur^ iffniw ^ asid?, 
qui nec voce exp^imi^ neca nobi^ 
^Jpidpoffit. ' ''' 

lideni 



€4 



H. GitoTfirs DE Verit. 



fidem babeat, quae, nifi iiiverecunde admodunr, 
negari ei non poteft, is omnino crediturus fit exi- 
mia oHm prodigia a Deo edita : quod hic prsecipue 
fpedtamus. Pofteriorum vero temporum miracula, 
puta 3 Eliae, Elifsei & aliorum, eo minus confidla 
cenferi debent, quod illis temporibus & innotuiffet 
jam magis Judaea^ & ob diverfitatem religionis in 
magno eflet odio vicinorum, quibus facillimum 
fuiffet refellere nafcentem mendacii famam. Jonae 
hjftoria, qui triduo intra cetum fuerit, ^ eft apud 
Lycophronem, & -Sneam Gazaeum; nifi quod 
fubjecftum eftnomen Herculis, in cujus claritatem 
lieferri folitum quicquid ubique magnificum eflet, 
* notatum Tacito. Certe Jufianum, Judaeorum^ 
non minus quam Chriftianorum, hoftem, hiftoriae 
evidentia coegit fateri, & ^ viros divino fpiritu 
-afflatos vixifle inter Judaeos, & 7 ad Mofis atquc 

Eliae 



3 2r//<r.]. De cujus ProphetJa 
Eupolemo lcriptum llbrum dlcit 
Eufebius Praep. lib. ix.. c. 30. 
Ejufdem locum, de Jeremiae 
Prophetiis profert eodem libro 
^ufebius c. xxxix. 
^ 4. Efi apud Lycopbponm,'] 
.Verfus hi funt : 

Tfiran^ nfAMJ^^ Ha^^^afl^ 

^ MVOtV 

*TEf4/ma( is ioir^Q. hwirttv 

Trn/efperi leoms, oli» ftum 
fuis 
, malis, voravit fava Tritonos 
capifj 
Cum vivus^ itttrt^^ au .«£ ««j^ 
f. 'Vtrfans jeatr 



Jmo khetis in fme ignihuifocOf 
Sudore totum J>er eaput ma^ 
defceret, 
Ad quem locum Tzetzcs : At« 
To h rS nnrn r^Sif «/u£^as,woin- 
CMi' fuia per triduum inira ce- 
ium fuit, iEneas Gazaeus^ 
Theophrafto : uam^ ^ 'H^axX?? 
S^ilai, JMtpp«y6ioT)f rrg Vixt l^)' 
»i larXct, vma xnrtfc xala^ca-o^hvai 
J^ iiaa-w^io^M. Sicut Hercules 
tuzrratur, fraEia qua vebebatur 
nafvcy a ceto voratus incolumis 
faffus, 

5 Kotatum Tacito,] Germ. 
.34,. & Servio, tum Varrone, 
tum Verrio Flacco aud^oribus, 

6 Viros di^vino fpiritu afflatos 
vixije ittter yudaos,'] Libro iix. 
apud Cyrillum. 

.- 7 Ad Mojis atque Elia facri' 
ficia igneni cctlitus de/a^um.J 
Jiilianus in libroCyrilli ^ecimo^ 



• RfiL. Chhist. Lib. I. 65 

£11« (sicrificia ignem ccelitua delapfum. Ac fane 
notandum in hac parte eft, non modo' fupplicia 
gravia, apud Hcbraeos, conftituta fuifle in eos qui 
Prophetiae munus falfo fibi arrogarent ; fed 9 plu- 
rimos Reges qui audoritatem fibi eo modo conci- 
liare poterant, plurimos viros eruditiflimos, ■ qua- 
lis Efdras, atque alii, numquam aufos eum fibi 
honorem arrogare, * nec aliquot faeculis quemquam 
ante Jefu tempora. Multo vero minus imponi 
populo tot millium pptuit in adfeveratione pro- 
digii, quafi perpetui ac publicij ideft, 3 oracuK 

qus. 



'Uotaitti iynalo, li l«2 'HXur tw 
'ei^tTtf t^«X(V fASti «-oXX^c XC^- 
'w(, , jirU admovere wSimas 
& Sacrifcare diffugitiu If/^empty 
^ttod igm's de ceeh 'mn defcettdat 
Mt Mofii tempore, (^ viSiimas 
ep/tfumat, Atqui idfemel tantum 
accidit fub Mofey ^ multopofi 
tempore, cum viveret Elias Tbef' 
'bitfi, Vide & fequentia de ignc 
coclefti, Cyprianus Teftimoni- 
orom III. Item in facrifciis 
fu/tcumoue accepta babebat Deus, 
defcendebat ignis de coelo qui fa-" 
crificata confumeret, Menander 
autem in Phoenicum hiftoria 
inemi^erat fummae illius iicci- 
tatis, quae £h'a florente conti- 
gity id eft, regnante apud Tyrios 
Jthobalo. Vidc Jofephum An- 
tiqaae hiftoriae lib. viii. cap. 7. 

8 Supplicia gravia apud Hc' 
breeos confiituta fuijfe in eos, qui 
Prophetia munus fibi falfo arro» 
garent.] Deut. xiii, 5. xviii. 
20. & feq. 

9 Flurimos Reges,1 Ncmo id 
mufus poft Davidem» 



1 S^alis EfdrasA Ad illa 
texnpora adfcribere folent Hc- 
braei: HaSiemts Propbetee, jam 
iucipiunt Safientes. 

a Nee aliquot feeeuUs quem* 
cuam ante Jeju tempora.J itaqne 
libro 1. Macchab. iv. 46. legi- 
mus contaminati altarit lapidc» 
fcpofitos feorfum, h^Xi* "^ 
raiaysrnflnvcti irgo^rts» t5 dtt^ 
x^t§i]VM WE^( auTwv. Donec vim 
niret Propbeta qui dt iis refpon» 
deret, Ejufdem libri cap. ix. 29* 
Ko? tyivf.0 ^Kt^ii fJiiyaKn h rS 
'la-^anX, nris uk iyivHo «mJ>' »»c 
hfJti^Ag tiK S>^n v^nrnq alroXgp 
FaSia eft tribulatio magna in If- 
roLel, qua non eftfaSa a qua di$ 
noneftvifusPropbetaeis, Idem 
legis in Thalmude^ titulo de 
Synedrio. 

3 Oraculi ejus, quod ex peBo^ 
rali fummi Pontificis effu/gebatj] 
Vide £xodixxviii. 30. Lcvit. 
viii. S. Num. xxvii. ai* 
Deut. XXXIII. 8. X Sam. xxi^ 

IZ. XXII. 10. 13. 15. XXIII» 

2. 5, 9. 10. 11. 12. xxviii. 6. 

' AddeNehemiam vii. 65. Addc 

Jofephum lib. 1,11. 9. Hoc eft 

hcimfM Uhoiv apud Sirachidem 

JUXIXI* 



66 



Hi Grotius be VBRrT. 



gus> quod.ex pedorali (iunmi Pontifids ^eflful- 
gebat: quod duiafle ad exicidiuixi u&|ue templi 
primi, tam iume a Judaeis omnibus iemper cre* 
ditum e&y ut necefle omnino flt, eorum majores 
id habuifle CQmpertiffinMim, 

§ XVIL Probatum idem^ quod. fupra^ ex ^r^- 
diSiimihus^ 
Huic exmiraculis argumentoa^ineeftalterum 
ad probandam D^ provid^idam mtt. minus cSk^ 

Btrie- rcfpondet Hcbraeo D^*)1|ii^,' lianus Tariae hiftoriae lib. xiv. 

«tqne ita ▼ertunt Lxx. didis 

locis Num. XXVI I. ll. i Sam. 

xrvrrr. 6l A aUbi MXamy^ ut 

Sxodl xxTiix. 26. Levit, Tixr. 

Si D^CT^vei^ tdem- vertBnt 

«XnSfiMv. Imitatr hoc, fibd Qt 

BQen vwomxi Tt9 imtuitury 

^gy^ti». I7tod6res. fib« r. i^ 



'dib< AiM<^TtfToy A«d^0^«y xoj 

,1^ haikthn rd a)(«tX^y^ eb^tuu 
TC^s-^gjri^ttonM&defcribi^i^ J^Md JBgyt t iw qui judieahanf^ 
X^****^ ^C*^* ''^ tt>A9tteiv pntrdmei oam erant, ' Ejaatmqftt 
^fliViiW itumv r^x^^' ^**"" /^«'^* qMi atatt antei^t ca^ 
mum jttdteem qui bahrtt dt colfb teros: is tn. omnes. jut. dlcebat» 
ptfidentent verita t em, Atque ite- Eum vero effe oportcbat omnium 
rum poftea : Ivvla^tt H ralfi & jufii/ppium & parcenum ner 
eivay*ttivf vra^ tS fkTtXut^ roi^ mini. Gerebat autem df collo ima- 
ftEv ima^Mt ixAWti wgoc 3^*7^0^ ginfm ejp fappbiro, eaque imago 
^o^5>%» rS y aJ|yi5*x<K7 «ra- yerifas dicebfitur. Gemara Ba- 
fttirK^^w i^o^t 8 St^ 'on^ bylqnica. capite i. codicis Joma 
iw Toa^^wXov Ix ;c^?f oKva-eiaq ait, in fecundo Templo defuifle 
h{lvfA.i¥jiv ^fl&^wv Tahr tiroXyfc?^ quae ip primo faerant, Arcam 
X»d«y, 0* 'wifooTjyofR/ov ^x^eMv* cum propitiatorio & Cherubim : 
rw y diu^(pio-0iit^irem n^wk Igncm ccelitus lapfum : Schcr 
iwsi^dv rhv rrf dXnBiia^ elxov». china : Spiritum fanftum : Urim 
»?X*^'*'**r«f v^^ST^sH^n, Salaria Se Thummim. 
ikl vtEittm refque alias necejfarias 4 Effulgebat.'] Efli hasc con- 
a Rf^e judicibus pntbebantnr : je6hira Rabbinoruio, nullis 
ampiiyima autem fummo judici, Scripturae verbis nixa. Credi- 

bilius multo eil Saceri4T>te|ji 

ipfum opacula ore protnliiTe. 

T)de notata a nobis ad.Exod. 

x;cviii, 3p, Num. xxv.u, 31. 

Clerrcttf, 

cax, 



G^fhxbat is de collo pendens ex 
aurea catena fimulaenm e pretio- 
Jis lapidibuSf cutnomen ^eritas, 
Caufie autem diBio tune incipier 
bat, cum btc Firitatis finuiacrum 



^ 



RsL. Christ. Lib. L 



*7 



cax, ex pnediftionibus ferum futurarum, quae 
apud Hebraeos plurimae exftant, & apertiflimae: 
^ ut de orbitate ejus, qui Hierichuntem reftitue- 
ret : de exfciBdendo per regem, Jofiam nomine^ 
temi^o Bcthelis, ^ trecentis & amplius annis pri- 
ufquam res eveniret. Sic 7 Cyri quoque nomeii 
ipfum ac res pr«cipuae praehgnificatae ab Efaia, 
exitus obfidionis, qua Chaldaei Hierofolyma cin- 
xerunt, ab Jcremia : * a Daniele vero tranflatio 
imperii ab Aflyriis ad Medos ac Perfas, 9 inde ad 
Alexandrum Macedonem ; * cujus deinde ex parte 
fucceffores forent Lagidae, & Seleucidae; quaeque 
mala populus Hebrauu; ab his omnibus, ^ maxime 
vero ab Antiocho illiiftri accepturus eflct, adeo 
perfpicue, J ut Porphyrius, qui hiftorias Graeca3 
fuo adhuc teropore exftantes cun^ vaticiniis iftii 
contulity aliter fe expedire non potuerit» quam ul; 



5« Ut de orhitate ijus qut Bie- 
riebuntem re/Htueret.'} Confcf 
JoTuae VI. 26. cum i Reg. 
XVI. 34^ 

6 Trecentis 6f amplius annis,'] 
cccLxi. ut Jofephus putat An- 
tiquae hiftoriae lib. x. c. v. 

7 Cyri quoque nomen ipfum ae 
res pracipuae prafignifcatde ah 
Efaia.l Cap. xxxvii. xxxviii. 
implementum vide cap. xxxix; 
Se Lii» £t prophetiae Se im- 
plementi teftimoniom ex £u- 
polemo adfert £ufebius Praepar, 
lib. IX. c. 39. 

8 y^ Daniele vero tranflatio 
imperii ab AJfyriis ad Medos & 
Perfas.] Daniel 11, 32, 39. v, 
a8. vii. 5. VIII, 3,20. X. 20, 
XI, 2. 

9 Jnde ad Aiexandrum Mace- 
donem,'] Difto cap. 11. 32. & 
39. VII. 6. VIII. 5, 6, 7, 8, 
»1. X« 20. XI, 3^ 4. 



1 Cftjus deinde ex parte fuc^ 
eej^nres foHnt Lagide» 6f Sekttm 
cidte.'] Cap. 11. 33940. vii,^. 
19, 23, 24. VIII. 22. X. 5, 6, 
7, 8, 9, 10, II, 12, 13, I4f 
X5> 16, 17, 18, 19, 20. 

2 Maxime vero ah Antioehs 
illufhi aceepturus ejet,'} vil. 8, 
II, 20, 24^ 25. VIII, 9, io> 

n, 12, 13; 14, 23, 24, %f, 

26. XI. 21, 22, 23, 24, 25i 
26, 27, 28, 29, 30, 31, 32. 

33> 34» 35» 3^» 37> 38» 39i 
40, 41, 42. 43, 44, 45. XI i; 
1, 2, 3, II. Haec loca, ficut 
no9, exponunt Jofephus lib. x* 
c. 12. XII. c. II. & de Bello 
Judaicolib. i. c. i. Chryfofto- 
mus II. adverfus Jndaeos, Jo- 
fephi utens teftimonio : & PoJ 
lychronius, Graecorumque alii,' 

3 Ut Porpbyriusy &c.] Vide 
Hieronymum paffim ad Danie- 
lem, 

diceret 



6^ H. Grotius nE Verit. 

. diceret ea, qua Danieli tribuebantur, poft eveit- 
tum fuiflc fcripta: quod perinde eft, quafi quis 
neget, quae fub Virgilii nomine exftant, & pro 
Virgilianis habita funt femper, ab ipfo fcripta 
.Augufti aevo. Non enim de ifto, .quod dicimus, 
magis umquam dubitatum inter Hebraeos fuit, 
iquam de hoc apud Romanos. Addi hi« poflunt 
oracula plurima & clariffima, * apud Mexicanos 
& Peruanos, quae Hifpanorum in cas terras ad- 
ventum, & fecuturas inde calamitates praedi-^ 
Xerunt. 

Argumenth altis. 
* Referri huc poiRint & fomnia non pauca, 
tam exa£te congruentia cum eventibiis, qui & in 
fe, & in caufis luis, fomniantibus erant plane in- 
Togniti, ut ad cafum, aut cafus naturales referrf, 
Jiifi inverecunde, non poffint: cujus generis illu- 
ilria exempla ex probati£mis fcriptoribus, ^ libro 

de 

, 4 ,^fud Mexitanot & Penia^ 6 Lihn de Anima tertuWa* 

ffTM.J Mira fane funt quae iCe iftis nui,'^ Cap. xlvi. ubi notabilia 

craculis referunt [Garcilaxxo de refertfomnia Aftyagis, Philippi 

la yqral Inca, Acofta^ Her- Macedonis, Himerzae feminae, 

rera^ alii. Vide & Petrum Laodices^ Mithridatis, Balaridis 

Ciezam tomo ii. rerum Indi- lllyrici, M. Tullii, Artorii, 

carum. • Polycratis Samii filiae, cjus quae 

5 i?^m, &c.] Quae.hicha- gerula Clceroni. Cleonymi Pi- 

Ibentur non Um probant Deum &ae, Sophoclis, Neoptolemi 

eile, qui curet res humanas, tragordi. Habes quxdam ho- 

^uam rebus humanis interefle rum £c apud Valerium Max. 

potentiores homiaibus naturat lib. i. cap. 7. praeterea Cal- 

inconfpicuas j quod tamen qui purniae de Caefare, P. Decii Se 

credunt facile etiam Deum efle T, Manlii Confulum, T. Ati- 

credunt. Necefle alioqui non nii, M. Tullii inexfilio, Anni- 

eft omnia, quae funt praeter or- balis, Alexandri Magni, Simo- 

dinem naturae, Deo ipfi trifcui, nidis, Croefi, matris Dionyfii 

guafi per fe omnia faceret, quae tyranni, C. Sempronii Gracchi, 

9b hominibut, aut Ti rerum Cafilii Parmenfis, Aterii Rufi 

corporearum, ficri nequeuat, equitis Romani, Amilcaris Poe- 

Clcricuu ai, Alcibiadis Athcnienfis, Ar- 

cadis 



S, B I» C H R I S T. L I Bk I. 



6* 



ic anlma, TertuUianus congeflit: & 7 fpe£fa^, 
non yi(a tantum, fed & loaui audita, tradentibus 
haec hiftoricorum etiam illis, qui a fuperftitiofa 
credulitate abfunt longii&me: & noftri quoque 
xvi teftibus qui in Sina, quique in Mexicana & 
aliis Americae partibus vixere. Neque fpernenda 
publica illa ^ ad ta£tum ignitorum vomerum inno^ 

rum innoeirui^e examina.'] Vide 
teftimonia hac de re congefta a 
Francifco Jureto ad epiftolam 
Ivonis Epifcopi Camotrniis. 74. 
Quam autem id antiquum fit, 
docet Sophocies Antigone ; ubi 
fic Thebani Oedipodae loquun- 
tur : 

/uolry. 

To fcnrf ifia-oif fjJvn rS ^w» 
ctSfVcu. 

Itt hoc parati tangere ardente» 
fumvs 

Majfas, per ignes ire, juran 
aut Deos, 

Nos bujus ejfe nec reos, nec 
confcios, 
Docct & ex iis quac in kico Fc- 
ronix apud Sorafle olim fpcflata 
ferunt Strabo lib. v. Plinius 
Hift. natur. lib. vii. c. 2. & ad 
Virgilium x i . iEneidos Servius. 
His naturae ordinem egredienti- 
bus addi poffc arbitror, qu» 
contra telorum ja£lu8 tutandis 
corporibus ufurpari videmus.. 
Vide 8c de iis qui cxfe^ta ob 
religionem lingua locuti, teftea 
certiilimos Juftinianum 1. i. C. 
de Officio Praefedli praelorio A • 
fricaf, Procopium Vandalico-. 
rum I. Viftorem Vitenfem li- 
bro de Perfecutionibus, i£neam 
Gaz«um Theophrafto. 



cadts cnjufdam. Sunt ic nota- 
bilia apud Ciceronem de Divi* 
aatione, nec indignum memo- 
ratu quod Plinius habet lib. xxv. 
cap. 2. de matre in Lufitania 
xnilitantis. Adde illa Antigoni 
& ArtuculiSf qui Ofmanidanmi 
generis audor, in Mdnitis Lip- 
fianis lib. i. cap. v. 5. & alia 
quae coJIegit vir magnae dili- 
gentiae Thcodorus Zuingerus 
Voluminis v. lib. iv. titulo de 
infomniis. 

7 Spe£ira non vifa tantum, fed 
& loqui audita,'] Vidc Plutar- 
cbumy vita Dionis lc Bruti, & 
dc codem Bruto Appianum 
Civilium quarto, ic Florum lib. 
iv. cap. 7. Adde Tacitum de 
Curtio Rufo Annalium xi. quae 
eadem hiftoria eft in Epiftola 
Plinii XXVII. lib. vii. fimul 
cum altera, dc co quod vidit 
' Athcnis philofophus fapiens 8c 
intrepidus Athenodorus. Vide 
ic quz apud Valerium Maxi- 
mum lib. i. cap. viii. prae- 
fertim dc Caffio homine Epi- 
«ureo exterrito ad confpe£tum 
Caefaris \ fe occiii, & apud Lip- 
fium Monitorum lib. i. cap. v. 
5. Multas hiftorias tales con- 
geiTcrant Chryfippus, Plutar- 
chus libro cle Anima, Nume- 
Qius fecundo libro de Anitnarum 
immortalitate, memorante Ori- 
{cnc contra Cclfum quinto. . 

S jfdiaBumignitonmvnM» 



centiaf 



jo H. G«.0'tius bE Verit. 

centiae examina, quortnn tot Gcrmanicarum na*- 
tionum Wftoriae, ipfaeque leges meminerunt. 

§ XVIII. SclviUir ohjeSfio, fuid mracula nunc non 
confpiciantur. 
Ncc eft, quod quifquam oljiciat, talia mira- 
cula hoc tempote non confpici, nec audiri tales 
prsedidtiones. Satis enim eft ad probationem di^ 
rinae pnxvridentiae, fa<9tum id effe aliquandb; qua 
femel conftituta, confequens eft, ut tam provide 
ac fapienter nunc credatur Deus abftinere a tali- 
bus, quam olim ca ufurpaverit. Neque vero ae- 
quum fuit, leges univerfo datas, de rerum curfu 
naUirali & futurorum incertitudine, temere aut 
femper excedi : fed tum demum, cum digna in- 
cidiffet caufa : ut quo tempore veri Dei cultus toto 
prope orbe gcAus in uno mundi angulo, id eft, 
in Judaea reudebat, & adverfus circumfufam im- 
pietatem novis fub inde praefidiis muniendus erat ; 
aut cum Chriftiana Religio, de qua peculiariter 
mox agemus, ex Dei decreto, per totum Orbem 
primum fpargi debuit. 

§ XIX. Et quod tanta Jit fcekrum licentia. 
Solent nonnuUi, ut de divina providentia du-^ 
bitent, moveri confpeftu fcelerum, quorum velut 
diluvio quodam hic Orbis obruitur: quae coercere 
atque reprimere praecipuum contendunt divinae 
providentiae, fi qua effet, opus futurum fuiffe. 
Sed facilis eft refponfio: cum hominem Deus 
condidiffet liberum ad bene maleque agendum, 
fibi refervata bonitate planc neceflaria atque im- 
mutabifi, ^ aequum haud fuiffe, ut malis a6tioni- 

bus 

9 Mquum haudfuijft ut malis d libertati Cdntrarium»'] Tcrtul- 
$Si9nibiu imptdimentum ^cret lianae ad?er£iU' Marcionexn ii. 

7Vr« 



&SX. CHRIST. LlB. L 7t 

bus impedimentaxn poneret ei libeitati contra- 
riuic. Cieterum . quaecumque funt impediendi 
rationes, cum libertate data non pugnantes, ut 
legis conflitutio ac promulgatio, monitus intemi 
externique, cum minis etiam & promiffis, earum 
nulla a Deo praetermittitur : fed- nec malitiae 
effeAus iinit, quo poflent, evagari. Unde nec 
ifnperia everti, nec legum divinarum cognitio 
plane deleri umquam potuit. Qus vero permit- 
tuntur fcelera, non carent interim fuo frudhz, 
cum adhibeantur, ut attingere fupra ccepimus, 
2ut ad puniendos alios non minus fceleratos, aut 
ad corrigendos, qui extra virtutis viam prolapfi 
funt, aut ad exigendum fpecimen eximium pa- 
tientiaB atque conftantiae ab his, qui magnos in 
virtute profeftus fecerunt. " Poftremo & ipfi, 
quorum ad tempus diffimulata videntur fcelera, 
poenas eorum, cum temporis ufura, folent fol- 
vere; ut de iis fiat, quod Deus voluit, qui fecc- 
runt, quod Deus noluit. 

Tota ergo libertas arbitrii in u- rct a libtrtate femel cencejfa ho^ 

tramque partem concejfa eft illiy mini, id efi, contineret in femet^ 

mt Jui dominus cotiftanter occur- tpf^ & fn^afcientiam & frapor 

reretf (Sf bono ffonte fervando,, tentiamfMom, per quas interce^ffe 

& malo fponte vitaado : quoniam potuijfetf quominus homo, wialt 

f^ alias pojitum hominem fub Ubertate fua frui aggreffus, in 

judicio Dei, oportebat juftum illud periculum laberetur, Si enim iu' 

^ficere de arbitrii fui meritis, tercejfijfet , refcidijfet arbitrii li' 

/iberi, fcilicet, Caterum nec boni bertatem, quam ratione & boni- 

nec mali merees jure penfaretur </,• tate pehniferat^ TiaAtt hoc 

qui aut bonus aut malus necejfitate ipAim erudice, ut folet, Ori- 

fuijfct inveatus, non voluntate, ^ejies quarto ,contra CelfQiny 

Itt hoc & Icx conftituta eft, non ubi hoc inter alia : 'A^7«c iav 

txcludeas, fedprobans Ubertatem, dwXnf ro cNiM^oy, dnsXti «Mc 

de obfequio fponte pratftasido, vel a^ tyu^claai» yirtuti bumanee fi 

tranfgrejlione fponte committenda, auferas libertatem, ipfam ejus net^ 

ita in utrumque exitum Ubertas turam fuftuleris, 

patuit arbitrii, Mox : Jgitur i poftreme,'] De hac tota 19 

€oufequens ereit^ uti Dm ftttdt^ viie AOtaU ad §. vx4J. 

§xx. 



jra H^Grotius pe VEitit. 

§ XX. Sape ita ut epprmantur bonu 

Quod fi quando nulla apparent fcelerum fup- 
plicia, &, quod multos iniirmos folet ofFendere, 
boni quidam, malorum violentia oppreffi, non 
yitam modo agunt aerumnofam, fed & morteni 
fepe fubeunt, & quidem infamem : non ideo mox 
tollenda eft a rebus humanis Dei providentia, 
quae tam validis, ut jam diximus, argumentis effe 
oftenditur; fed potius, * cum fapientiffimis viris, 
ita coUigendum eft. 

^ XXI. Retorquetur hoc ipfumj ad probandum anl^ 
mos fuperejje cerporibus, 

Cum Deus curet a6Hones hominum, juftufque 
fit, & ifta interim fiant, cxfpedlandum eft aliquod 
poft hanc vitam judicium; ne aut infignis impro- 
bitas fme pcena, aut magna virtus fme folatio 
jpraemioque maneat. ^ 

§ XXn. ^od confirmatur traditione* 

3 Hoc autem ut ftatuamus, etiam animos fupe- 
teffe corporibus flatui neceffe eft : quae antiquif- 
fima traditio a primis (undeenimalioqui?) paren- 
tibus ad populos moratiores pene omnes manavit ; 
ut ^ ex Homeri carminibus apparet, & ^ ex Phi- 

lofophis 

a Cum fapienttj/ifms ww.] Ut kgere, recurrat ad Chryfofto- 

Stoicis, de quorom fententia mum ad l Cor. Cap. xviii. in 

yidt Senecam in Libro de Pro- Ethico, eundemTomo vi.con- 

▼identia, 8c ■ M. jlnt, Murett tra eos qui a dxmonibus ajunt 

ad eum praefationem. Adi Se res htimanat adminiftrari, Se 

Diflertationes Arrianeas £/>/- quarto Sermone de Providentia. 

Beti* Ciericut, 4 Ex Hcmeri carminibus affa" 

3 Hoc autem ut fiatuamus, r^f.] Maxime in ea partc quae 

9eiam animos fuPereffi cerforiius wti^a dititur, cui addi poflunt 

fiatui necfffe «jj. j Qw argumen- iimiles nwUt apud Virgiljum, 

tnm hoc fvbus tradtatum volet Senecam in Oedipode, Luca- 

num. 



R E L. C H R I S T. L X B^ I: . 7 J 

lofophis non Gnecorum tantum, fed & Gallonim 
veterum, ^qiios Druidas vocabant, &7lndorum, 
quos Brachmanes : & ex iis ^ qux de ^gyptii^ 
9 &c Thracibus, quin & Germanis fcriptores plu- 
rimi prodiderunt. Quin & de judicio divino, poft 
hanc vitam, plurima exftitifTe videmus non apud 
Graecos tantum, * fed & apud ^gyptios & * Indos, 

& ,qaod eft nas animas. Idem tradit de iis 
Diogenes Laerdut ia procnniQ. 



aum, Statium, 
2 Sam. xxviji. 

SExPbiIof§phis,'] Fherecydc, 
Pythagora ac Platone omnique 
horum fchola. His Empcdo- 
clem & oracula p^rima adjun- 
%\t Juftinus Apologetico ii> A- 
^xagoram ic Xenocratem The- 
odoretus. 

6 Slu§s JOruiJas vocahant.'] 
Docebant hi non interire ani- 
mas, tefte CaeTare lib. ti. de 
hello Gal]. Strabo )ib. iv. de 
iifdem t a^xfue U \iyyn i^ 
Stm j^ dtXXu rdg ^ux^^t» £f bi 
& cum his alii interitus expcrtes 
dicunt anintas, [Vidc & Luca- 
aum Lib. i. 455.] 

7 Et InJorum, quos Srach- 
manes.] Quorum fententiam fic 
exprimit nobis Strabo lib. xv. 
N«^u^siy /usv ydp ^h' tcv iv^dh 

. 0ioy, &{ af oxfAAn xuofxtvm iTvai, 
rdy }f ^dvaloy yina-ty e;; tov iyivf 
0iov j^ Tov iifiaifAOva roXf <(>{Xo0-e- 
^ia^aeri, Hanc 'vitam babendam 
eJTe quaji recens concepti foetus 
fatums mortem vero partum ejfe 
ad eamf qua 'uere n/ita efi, plane^ 
fue beatam, iis fcilicet qui japien^ 
iiMm feSati fuerint, Vide & 
infignem de hac eorum fententia 
Jocum, libro iv. Porphyrii, De 
lioji edendis animalibus. 

8 %<«• de JEg^ptiis,] Hero- 
dotus Euterpe i^gyptiorum efle 
ait dogma : ooq dvQ^iira 4^vp^ 
oXdvettof if-i, mrtf carert buma" 



Tacitus Ub. ▼. hiftor. de Ju- 
daeis : Corpora condere quam crt^ 
mare i more JEgyptio. Eadem^ 
quecuray & de injemis perfuafo» 
Vide de anima Ofirtdis Diodo* 
rum Siculum, & Servium ad vx* 
i^neidos, cujus pleraque ab 
i£gyptiis defumta ait. , < 

9 Et Tbracilfus,] Repete hic 
locum Hermippi de Pythagora, 
quem modo ex Jofepho protuli- 
mus. Mela lib. xi.de Thra- 
cibus : ji/ii redituras putant ant^ 
mas obeuntium: alii ,eiji non re» 
deant, non exftingui tamen^ fed 
ad bcatiora tranfire, De iifdem 
Solinus c. X. Nonnuili eorum 
putant obeuntium animas revertis 
alii non exfiingui, fed beatas ma^ 
gisfieri, Hiac mosille betitiae 
fignis funera profequendi^ St hit 
fcriptoribus memoratus, &Va- 
lerio Max. lib. i. c. vi. <i2. 
Facit ea rcs credibile quod ex 
Scholiafte Ariftophanis mpdo 
diximusy Hebraeorum quofdam 
jam olim veniiTe in Thraciam. 

i Sed & apud jEgyptics.J 
Qu£ de inferis Orpheusprodidit, 
ab iCgyptiis fumta ait Diodo- 
rus Siculus lib. i. Repete quat 
ex Tacito jamjam habuimus. 

a Indos,] In quorum fenten» 
tiis ponit Strabo libro xv. rSv 
xod* aiu xpVEfltfV, de judiciis quae 
apud inferos exiercc&tur, 

D ut 



74 H.' (yROTIUS DE VERrT. 

iit flds Strsibo, Dtogenes Laertius, ^ Plutarchu^ 
docent; quibus addi potefl: traditio de Mundo hoc 
conflagmtuio, quae olim * apud Hyftafpen & Si- 
byllas, soAC quoque ^ apud Ovidium ^ & Luca- 



3 Plutarcbus,'^ De his ^ai 
iero 4 Deo puniimtiir, Se de 
lacte Jn orbe Lune. Vide & 
«gregiom i^us locom ex dialogo 
^ Anima recitatum ab Eufcbio 
-PraeparatioRis £u»ngplicc iibfo 
-XI. 38. 

4 ApudlJyflafpen^ Sihyflta.^ 
■Teftis Jufdnus Apologctico al- 
tero, ^ic Clemens Stromateon 
Ti. unde & illud fumttfm qooA 
«X tragcedia citatur : 

*A*flv1tt T airiyttet ^ /uSTtffo-Mt 

IxXiUP) ri «rar, 
♦p5^ ' /t*iv ir« xvfjieiron 

Iti 
■ ' nrsf<if^ ^ifyX» Ba^Aa-ti «n«p»- 

JNictM vTfffer //^, veniet baud 

dubit, dieSf 
Uaxahit ignis cum redundantes 

•pes 
jiuratus atber : fege tumfprttei 

furens 
"^erras, & ii/is qtfjdquid »Ji 
'■'-'fublimius^ 
Depafcet arder: imle cum de- 

fecerit 
' flW vmne^ nullas •jam ferent 

undai- 'oada, 
Ifequt ul/a rtmos eriget telius, 

ntfut 



Sxufius a'er pafcet aligerum 

gemus, 
^Mallem haec omifla, cum 
nemini non fufpedla fint Hy- 
Jiafpis Sc Sibyllarum Scripta. C/e- 
rkusJ] 

5 y/pudOvidium^l M«iaBi<>r<* 
pbo&on I. 

£jffe fuoaug in fatis reminifci- 

tur adfwre ttmpus, 
Slu9 marcy quo tellut, correp* 

taque regia emli 
Jirdeat, & mgtidi m»Ies tpe" 

rtfa laborett 

6 Et Lucamtm,'] Libro i. 
'-■• Sic atm eomfage folutm 

Sdtada tot wmndi juprema coi'^ 

gerit bora, 
Antiquum repetent iterum chaoi 

omnia : mifiis 
Sidera Jiderihus eoncurretitt 

ignea pontum 
Aftra pitent: telbts extendere 

littora nolet, 
ExcHtietque fretum: fratrl^ 

contraria Pbeebe 
Xbit, (^ ebliquum bigas agi^ 
tare per orbem 
'Indignata, diem pofcet Jlb:, 
totaque difcors 
Macbina divulfi turbabit fif 
dera mundi* 
Prviverat Lucano pttmus Se* 
neca, fine ad M«rcilin : Siders 
Jideribus incurrenr, & omni fla- 
grante materia, uno igne, quic 
qt/id nunc ex difpojito lucet, ar^ 
debit. [Fuit haec fententia Stoi- 
corum^ de qua vide ad L. !!• 
lO.J 

num 



R E L. C H R I S T. L I B. I. 



7$ 



num 7 & Iiidos Siamenfes reperitur: cujus rei in* 
dicium • & Aftrologis notatum, Sol ad terras pro- 
pius accedens. Etiam cum in Canarias, Ame* 
ricam, & alia longinqua loca primum ventum cft, 
reperta ibi quoque eadem de animis & judicao 
fententia. 

$ XXni. Cui nulla ratio repugneU 
5 Neque vero ullum poteft reperiri ex natura 
peritum argumentum» quod hanc tam veterem^ 

tam 



7 Et ludos SuuHtMfiu] Vide 
Ferdinandum Mendsfinm. 

8 Ei jlflnUgts nctatum,} Co- 
pernico ReDblutloBnm Ub. itt. 
c. ]6. Joachimo RlueticD a4 
Copernicumj Cemmae Fri£o. 
Vide & Ptolemxum lib. iii. 
c. 4. Syntaxeot Mathematics. 
Muadum non illis Tiribns ftari 

2ujbiit pifns fteterat» idqoe ip- 
ixm Joqui mundom, Si $ciam 
fum Jui rtrvm Utkintium fr9* 
iution» ttftari^ ait CypHaoM 
ad Demetrianum* [Propior fit 
Terra Soli quando eft in Pefi- 
helio, hoc eft, cum ad apfi- 
dem imam eUipfeos Aue Terfa- 
tur. Quamvis iifdem femper 
diftantiis accedat Tem, tamen 
hinc liquet, fi Deus velit^ pro- 
pius eam pofle acoedere, Sc a 
Sole, fi ita Deo videretur, in-» 
cendi, quod contingit Cosnetis* 
C/cricM, 

9 NefuiveroMliitMf&cl Res 
hsc adcuratius aliquantOy ex 
meliore phiiofophandi rationey 
tra&ari pofl*et^ fi per anguftiam 
chartae liceret. i. Definienda 
cflet wiors aminif quc continge- 
ret fi aut ipfa assmi fubftahti» 
lA mhilum jsdieentor; nA.k 



tantt la eooriretnr mutatio, nt 
fiKuitatnm fnarum ufu oir.ni 
Jefiitutus eflet. Sic Sc res ccr- 
poreafi intenre dici poflWit, H 
eanim fubftantia definat efiTe; 
ant fi forma ita deftruatur, ut 
fpecies ipfa earum percat, veluti 
cum plantae comburuntur, aut 
pntrenunt, quod Se animalihua 
prutif convenit. 2. Nemo pro<> 
btre queat animi fubftantiam 
perire, cum ne corpora quidem 
ttlla intereant, fed tantum divi« 
dantur, Sc disjiciantur eorum 
particolae. Nec probet etiam 
quifquam animum definere, poft 
mortem hominiSy cogitare, qut 
in re fita eft animi vita ; non 
fequttur enim, deftrudto cor'f 
pore, deftrui animum, cujut 
fubftantiam corpoream cfle nen 
mo probarit. 3. Sed nec pcffun 
mns etiam oftendere, rationibut 
certe philofophicis ex natura 
ipfa animi dedudlis, contraritmi, 
quia nobis non eft nota in 
nihilum . quidem mens njiiirt 
fua non redigitor, ut n^ . or- 
ponu Opus eft hanc 'i leni 
a^one fingjulari l reatui .: Ve-« 
rum pofletfoite fine cotiit&tipnQ 
uUa jfe fiae ineiootia eflc, qui 
D z aatus 



76 H: G&OTIUS ;D£ V^RI.T. 

tam late patentcm traditionem rcfellat. N^m 
qux! perire cerhimus omnia, ea pereunt, aut op* 
pofitu contrarii validioris, ficut frigus perit vi 
ittagna caloris; aut fubtraSipne fubjedi, a quo 
pendent, ut magnitudo vitri fraSo vitro ; aut de- 
fe<Siu caufae efEcientis, ut lux Solis abitu. Nulr 
lum autem horum poteft de animo dici. Non 
primum: quia nihil ipoteft dari, quod animo fit 
contrarium; ima eaeft ejus natura peculiaris, ut 
quae inter fe contraria funt, ea pariter, & eodem 
tempore, in fe capiat ftio, id eft, intelle<auali 
modo. Non fecundum : quia nec fubje<Shim eft 
ullum, a quo pendeat animli natura. ' Si quod 
cnim eflet, id effetcdrjihis humantim. At id hon 
efte^eo appareta quod cum vires, qu^ corpori 
inhaerent, agendo laffentur, fblus animus: adione 
laffitudincm non contrahit : item * corporis^vires 

.laeduntur 



ftatns Tocaretur etlttn, vt Am, 
cjus mors. 4. Sed fi annfiw^ 
corpore ^flbltito, inJeo ftata''id' 
«ternum maneret, necumquam 
ad priftinab cogitationes Aias & 
memoriam fediret: tum n»ila 
ratio reddi poffet Diviaae Provi- 
dentis; quam tamen, argU'' 
mentis antea allatis, tfft pror- 
ius conftat. Dei bonitas, ac 
juftitia, amorque Virtutit Sc 
•diumVitii, quae ei ineffe nemo 
dubitare queat, inania efTent 
nomina 5 cum Deus intra brevia 
«fexigua bona hujus vitae bene^ 
ficentiam fuam cocrceret; Vi- 
tiumque & Virtutem nullo dif- 
rrinnine haberet, bonis tc malis 
In seternum xqne intereuntibus, 
nec in hac vita pnemia aut 
poenas ullas re^e, vel (ecua 
taaorum videntibus. Qwo pa» 
ao, Deus defineret efle Dem, 
ihoc eft, perds^una oitvras 



fublatoqoe Deo, nvUius prope^ 
niDdaqi rei . rationein , reddere 
poiremvlB ; - nt fatisi- oftendit 
Gntiut, argumentis quibus om-» 
ttk \ Deo creata tSt demon-*^ 
ftravit. Igitur quandoquidem 
eft Deus, ifqve amans •Yirttttis 
ft Vitii ofor, fnntquo^e animi 
hominum immortales, pnraiiif» 
que 8c poenis alterius vitae refer- 
vantur. Sed pluribus haec diduci 
opMteret. Ckrkut, 

I Si qucd *nim ejfety id ejptt 
evrfm humamm:! Id non efle 
bene probat Aiiftoteles ex. feni* 
bus, iibro de anima i. «ap. ^ 
Idemlib. iii. cap. 4. Anaxa- 
goram laudat quod «Sv 4/iu^ 
dixerir, mentem impermiftum 
aliquod, nimirum, ut xei alias 
poflit cognofcere. 
- % Corporit virtt UedimtMr ^ 
nimia exeeUeMim ra tifeB^,} 
Ariftotclct4ibi9 XUi 4e Anima» 
cap. j. 



Rel. Chris t; LiB. I.' 77 

Iseduntur a nimia excellentia rei obje<9:ae, ut vifus 
a Solis luce : at animus, quo circa excellentiora- 
verfatur, ut circa figuras a materia abftradlas, 
circa univerfalia, ' eo redditur perfe<9Kor. Q^iae 
corpori inhaerent vires, occupantur circa ea, quae 
locis ac temporibus definita funt, quae eft natura 
corporis. At animus etiam circa infinitum & 
aeternum. Quare cum in operando animus a 
corpore non pendeat, ne efle quidem ipfius inde 
pendet. Nam rerum, quas non cernimus, natura 
aliunde, quam ex operationibus, coUigi nequit. 
Sed nec tertius ille pereundi modus hic locum 
habet. Neque enim dari poteft caufa efFe<9:rix, 
a qua animus femper emanet. Non enim paren^ 
tes dixeris, ciim iis mortuis vivere filii foleant- 
Quod fi quam omnino velimus elle caufam, unde 
emanet animus, non poteft alia ea efTe, quam 
caufa prima atque univerfalis, quae ex parte po- 
tentiae numquam deficit. Ex parte autem volun- 
tatis eam deficere, hoc eft, vellc Deum, ut ex- 

cap. 5. *€hi V i)^ tfUM h AffA- res taks dfaeere^ nec ciijpicer* ' 

liik t9 alcMaui i^ rS wS^mS eohres. At meas ubi aii^td eon-' . 

fMuiv iiv) aMrr^Un tj t7c ceffit quod egregium Jit intellecbt^ 

mia4li0iatt\ h fdJif yi^ eua^nq nen minus id inteiligit quam mi" 

iiuveStu aXa^na^M I» rtt) a^' nora, imo & magis: ideo venit, 

l^ a?«^ijl«v, e&y 4»^ 1» T«v quod fentiens farinon Jit fine cor" 

fMey&t^ '3^i^m^ hV f» tmv \ar» pore, mens autem aliquid a cor» 

yyfv» oajMf i^ y^oifAirufy ert pore Jepdvaii/e, Adde Plotini 

&t», ihi oo^iaBaf «Tix' o vSf locum egregjvm^ quem pofuit 

off 7% yo»^ii 0^^p* fvilov, tfv Eufebius in Prieparatione^ libro 

liriw fotXrei irm^^i^eL, ^X« x^ XV. c. 22. Adjunge, quod anU 

fjuiKKov Td fAiv ykf oio^iilixov aa mus eos qui ex corpore naf- . 

&nn 9^fM\^j H wff j(pjftf6i, cuntur affe^lus vi fua vincit, . 

Non effe autem fimilem impatihi' ipfique corpori cruciatus interi- , 

iitatem partis fentientis & inteU tumque imperat. 
iigentis, afertum eft ex fentieadi 3 Eo redditur per/eSIior.l Et? 
inftrumentis, ipfaque fenfieae, . quae magifl animum a corpore 

Senfus enim ubi nimia tft res.fen» feducunt, e» funt animi aftio- ^^ 

fbilii, fentire nequit, id efl, nec nes excclleatiores. 
etudire fonos vebementes^ nec odo- ■ 

D 3 'ftinguar 



j8 H. GrotiusdeVerit. 

fiinguatur animus, nullo poteft probari argu- 
mento. 

f XXrV. Muba faveant. 

Imo argumenta funt non levia in contrarium : 
datum homini * dominium in fuas a<5iioncs, appe- 
titus immortalitatis infitus, confcientiae vis confo- 
l^ntis f^, ob a<5Uones bonas quamvis moleftifli- 
mas, & fpe quadam fuftentantis ; * contra, cru- 
ciantis fefe ob prave a£h^ praefertim circa mor- 
tem, tanquam fenfu inlminentis judicii: quam 
vim * faepe nec peiEmi tyranni intra fe exftin- 

guere, 

4 Dminium tH fuas affmtes, ] 6 Sape nte pejUimi tyranni intra 

£t in animanda quevit. Adde f* exfiinguere^ cum maxime id 

notitiam Dei Sc naturarum im- ve/lent, potueruntJ] Teftls iU» 

mortalium i evii7of )l kHy i9d- Tiberii ad Senatum epiftola » 

vcilav o7U, ait Salluftius Philo- S^^idfcriham vohis, Pafres Can-m 

fopiius. Nul/i naturat mw^aii fcriftt, aut quomodo fcribam, aut 

immortalis natdra cognita ej},- qutd mnino nonfcritam boc fem- 

Kotitiae autem ingens fi^gilum, poref Dii me SSea^ut f«}ts ^er- 

qiiod nibil eft tam grave, quod dant, qtiam perire quotidie fentio^ 

m n Dei caufa ammiis foleat Jifcio* Qua recitata, addlt Taci- 

contemnsre. Adde qubd poten- tus Annaiium vi. : Adto fati- 

tiam intelligendi agendique nin nora atque fiagitia fua ipji quoqua 

liabet circumfcriptam, ut cxtera in fupplicium t/erterant : Neque . 

animantia, fed indefatigabilem, frufira prafianti&t^s fapientiet 

& in ihfinitum patentem, & fic frmare foiitus efi, Ji recludatitur^ 

Deo fimilem; quae di^rentia tyreinnorttm mentes, poffe afpici 

hominis a caeteris animantibas Utmatus & iffus, quando ut cor» 

etiam Galeno notata. pora verberihus, .ita janntia, li- 

j Contra, cruciamis fefe oh bidine, malis confuitis, animus 

ptffife affa, prafertim circa mor- dilaceretur, Plato eft is, quem 

/«!».] Piato de Republica pri- hic indicat Tacitus, qui de Re- 

mo ! '£7ii(^«y n; lyybt 3 t«; publica nono de tyranno : nlvnc 

•Tm^m rtXsuHiOW, t\cif}(&aA «u- rn ahnBtia ^nlai, iav rit oXuv 

Wfi^sif MK iJWsc, Xtatt jam ^itts yifAunt tia wt^ rov Blu, 
ptope efi ttt qu$s nmitttrum fe a-^a^aa-fAm ti ^ llwSi* »rXi»f«»f . 
putet, tunc metus eum ac foliici' Mendicus revera efi, fi quis uniy 
tudo fubit, de quibtu ante nots wfum ipfius animuns reffe norit 
infiituerat ccgitare, infpicere, plettsu ftrniidinis per . 

mnem 



Rel. Christ» XiB» L. jis^ 

guere, cum maxime id vellent, potuerunt, ut 
mifltis excmplis apparet. 

§ XXV. Cut confequens eft^ ut finh bonunis fit 

felicitas foji hanc vitam, 

Quod fi animus & ejus eft naturae, quae nullas 
habeat in fe intereundi caufas, & Deus multa 
nobis figna dedit, quibus ihtelligi debeat, velle 
ipfum, ut animusfuperftesfitcorporij non poteflr 
finis homini uUus proponi ipfo dignior,* quam 

?'us flatus felicitas : & hoc eft, quod Plato, 5? 
ythagorici dixerunt, 7 bonum efle hominis Dea 
quam £millimuiii reddi. Qualis/ autrm ei fit 
felicitas, & quomodo comparetur, poflunt qui- 
dem homines canje<^uris indagarei .ied.il quid» 
ejus tei a Deo patefaftum eft, m pro veriiSmo & 
certiifimo haberi debet». ■ ■-, 

^ XXVL jfd quam comparandam tndagcmda verct, 
Religia. 

Quod cum Chriftiana Religio, fupra, alias, fe 
nobis adferre poUiceatur, fitne ei fides habenda> 
fecunda hujus operis parte examinabitur. 

cmnem vitam, pUnus mteroris & dianus refpexit, Rufinum cav» 

crudatuum, His fimilia idem mine fecundo detcribens : 
Philofophus habet in Gorgia. ■ — » pe6ius inufttg 

Suetonius capite 67. eam quam Deformant maculdty 'vitiifyut 
dixi Tiberii epiftolam recitatu- inolevit imago. 

rus fic praefatur : Pojiremo fe- 7 Bonum ejfe bominis De9 quam^ 

nutipfe pertafus "^alis epiftola fimillimum reddiJ\ Quod a Pla- 

principio tantum non fummam torie accepere Stoici, Notat; 

tnalorum fuorum profejfus eft, ClemeBS, StroTOfl t, 
Ad Platonis locum etiam Clau-. 



D 4 H u G o 



8o H. Grotius de Verit^ 

HUGO GROTIUS 

D E 

V E R I T A T E 

RELIGIONIS 

C H R I S T I A N JE. 

LIBER SECUNDUS. 

f I. 17/ froletuTy bunc titulum Chrtfiiana Rtligionl 
compitire. 

SEcundus igituf liber, fufis ad Chriftutn in 
coelo jam regnantem precibus, ut ea nobis 
Spiritus fui auxilia fubminiftret, quae ad rem tan- 
tam nos idoneos reddant, confilium explicat, non 
hoc effe, ut omnia dogmata Chriftianifmi tra£^en* 
tur, fed ut oftendatur, Religionem ipfam Chrifti- 
anam veriiEmam efte atque certiffimam, quod fic 
orditur. 

§ II. Oftenditur Jefum vixijji. 

Jefum Nazarenum vixifle quondam in Judaea, 
rerum Romanarum potiente Tiberio, non tantum 
Chriftiani, per omnes terrarum oras fparfi, con- 
fiantiffime profitentur^ fed & Judsei onuies, qui 

nunc 



Rbl. Christ*. Li6. n. 



8i 



nunc funt, & qui umquam poft illa tempora fcrip- 
ferunt : telhintur idem & Pagani, hoc eft, nec 
Judaicae, nec ChrifliansB ReKgionis Scriptorcs, 
ut * Suetonius, *Tacitus, 'Plinius junior, & pofl: 
hos multi. 



§ in. Bumdem affeSium morte ignomlniofa. 

Eumdem Jefum a Ppntio Pilato^ Judaeae Prac-r 
Jide, cruci afHxumj omnes itidem Chriftiani» 



1 Suetomut,'} Claudio cap. 25. 
tibi Cbrefte fcribitUT pro Chrlftop 
quia nAiiien illud GraBcis Ot Ia- 
tiois notius. 

2 Tkr/fM.]. Lib|t> XT. ubi de 
Chriiliaaorum fupt>liciis: jium 
Sw iominis tjut thrijht^ qui 
ITi&a^io in^eritmntei per Proeur^- 
iorem Pontium Pilatum fupplicio 
mffeSus erat, Ubi flagitia 8c 
odium geiKrii huitiani- nihil 
aiiud funt quam falforum.D^ 
rum neglcAus: quam candem 
oatifam etiam Jitdaeia . maledL-, 
ce^di Tacitus habuit, ..A Pli- 
nins majory cui Juiiaei^dicuntur 
gems contumdia nitminum infgms, 
Kimirum, Romani plerique ita 
erant fa£tiy ut, quod Seoeca 



tum. Confer quae apd Jufti- 
lium funt Apodogetico 11. de 
hac hiftoria, ubi Imperatores tt 
SenatujQ Romanum- alloquitur^ 
qui ez.Adtis noffe ifta poterant* 
3' Piinius juniorA Epiftol^ 
omnibus obyia, quae Hbri decidii 
eft xcvii. cujus & Tertullian 
nus Apologetico meminit, & 
Eufebius in Chronico. Ubi vi« 
des Chriftianos carmcn Ohrifto» 
qiiafi Deo, dicere foUtos^ ob- 
ftriftofque inter fe, non in fce- 
lus aliquod, fed ine f\irta, ne 
latrocinia, ne adulteria com-^ 
mitterent, ne ftdem fallerenr^ 
ne depofitum appellati abnega->' 
rem. Pervicaciam & inftexibf.i» 
lem lA iis. obftinationem culpat 



laudat, civilis Theologiae par- Plinius, in hoc unoj^ quod deoa 
tes in animi reUgione non habe- ' appellare tc fimulacri«''nUmi« 



rent, fed in a6libus ftngerenr, 
fervarentque tanquam legibus 
|ufta, credeittes cultum magis 
ad morem^ quaA ad rem pcr- 



num thure ac vino fupplicare, 
ac -Chrifto maledicere . noileijt^ 
neque ut id facereiM^-wilii torr 
mentis cogi poiTeni.' Epiftola 



tTnere. Varronis &.3enecae hac quae ei refpondet Trajani, eun> 

4e re fententiam, quae eadem ait re ipfa manifeftum faceciq 

Tacitij vide apud Auguftinum Chriftianum fe non efTe, qui 

lib. XV. cap. 35. & lib. vi» diis Romanis fupplicet. Hifto*^ 

ckp. 10. de Civitate Def. \n* riam quandam de Jefu etiam^ 

cerini nota Jefum, qui a Poa- a9udNu0oyeniumPytha|;oricum| 

tio Pilato fopplicio afte£tus eft^ exftitiiTe dog^ no^Origenes con- 

jam Neronis tempore a multis tra CeUam quarto*. 
ctiam Hoixue pro Chnfto habi- 

D 5 quaa» 



82 H. ^j R 9 T I U S. D.E V E R I T. 

Juatiquam ignominiofum videri poterat talem 
)ominum colentibus, fatentur : -♦ fatentur & 
Judaei ; cum tamen non ignorent, eo fe nomine, 
quod majores fui Pilato id ftatuendi audores fue- 
rint, gravifiimam invidiam apud Chriftianos, quo- 
rum fub imperiis paflim degunt, fuftinere. Pagani 
vero, quos jam diximus, fcriptores idem memoriae 
prodiderunt : imo multo poft tempore exftiterunt 
f A6ta Pilati, quibus id conftaret, ad quae Chri- 
ftiani nonnumquam provocabant. Neque Julia- 
nus, aut alii oppugnatores Chriflianifmi, id um- 
quam in controverfiam vocarunt : ita ut nulla ex- 
cogitari poffit hiftoria, qiise certior hac fit ; ut 
quae tot, non dicam hominum, fed populorum, 
inter fe difcordantium teftitnonUa approbetur. 
^ Quod cum ita fit, videmus tamen per diifitifti- 
mas Mundi regiones ipfum, ut DominUm, coli. 

§ IV. Et ianwi po/t mortem adoratum etiam a viris 
fapientibus. 

Neque noftris tantum, aut a^'s paullb ante 
temporibus, fed & fuperiorilbus, uiqlie dum ad 
^tatem rei geftae proximam veniatur: puta fub 
iNeronis imperio, quo tempore plurimos Chrifti 
venerationem profeubs ob id ipfum afFe£^os fuppli- 
cio, \Sy quem diximus^ Tacitus, & alii teftantur. 

4 Fatetjtur & JvJUeiJ] Qui Chriftkni, ad fuppofititia afta 

Yocant ^71% *^ *^i ^fpen- provocare potoerunt; nec fatia 

luin. Jcfttm Hierofolymis occi- conftat ulla umquam geniiina 

lum agnoficit Benjaminus Tude- fuifle. Clericus,'^ 
lenfis in Itinerario. ^' 6 ^uoii eum tta Jit, nndemu» 

■" 5 Mei Pilatitl VTde £pi- tameti ptr diffitiffimas Mundi rt-' 

pfcanium ia T«ilar«finedecatici8. giones ipfum^ ut Daminumy coliJ\ 

y^alkiiitweii omHiBm \A ar. Tra^atlioc fafiusCbryfoftomus 

lumeotiiBiy quia iniprudentcs ad t ad Cor. t. 7. 

• §iv. 



-> 



Rel. Chrtst. Lib.il 83 

§ V. Cujus rei caufam aliam effi non pojfi^ quam' 
miracula ab ipfa edita, 
Fuerunt autem femper, inter cultorcs Chrifli, - 
plurimi, & judicio pnediti» & litterarum non 
rudes: quales (ut de Judaeis nunc taceamus) 
7 Sergius Cypri Praefes, ^ Dionyfius Areopagita, 
9 Polycarpus, * Juftinus, * Irenaeus, 3 Athena* 
goras, ♦ Origcnes, ' TertuUianus, * Clcmens 
Alexandrinus, ac porro alii : qui tales cum effent, 
cur homini ignominiofa morte zScfko fe cultores 
addixerint, praefertim cum prope omnes in alii$. 
Religionibus educati effent, nec in Chriftiaiui 
quidauam eflet, aut honoris, aut commodi, nuTlt 
poteic caufa reddi, pneter hanc unam^ qupd dilir 
genti inquifitione, qualis viros prudehtes in ma- 
ximi momenti ncgodo decet, comperiflent, vc- 
ram & firmis teftibus fubnixam fuiffe famam, quas 
de miraculis ab eo editis percrebuerat 5 utdefana- 
tis fola voce,. & quidem palam, morbis gravibus. 
atque invcteratis, de vifa redditp ei, qui caecus: 
natus eflet, de audis non femel panibus in ali- 
menta multorum millium, quae id teftari poterant,. 
de mortuis in vitam revocatis». & qu» plura. funt 
ejufmodi. 

7 Sergius Cypri Prafes,'] ASt, 3- jithenagoras*'] Athenienfil 
ziii. 12. - liic fuit. Floruit autem circa. 

8 Diotr^us jireofagita,] Ad; aonum Chrilti clxxx. ut ex: 
XVII. 34. libri infcriptione apparet. 

9 Pofycarpus,'] Qui martyrium 4 Origenes.'] Floruit circa a^^- 
paflus in Afia; anno Chrifti num Chrifti ccxxx. 

CLXix. juxca Eufebium. 5 T^/tt//;Vf»«j.] Celebsr anoo 

1 7«/?/««!.] Qni pro Chrifti- Chrifti ccviii. 

suxis Tcripta edidit ann9 Chrifti ^ Clemens AleTcandrinus.] Cvt" 
cxi.li. VideeundemEufebium. ca idem tempuf* VJde £ufe» 

2 Irenaus,'] Floruit Logduni bMm*. 

aAQO Chrifti CX.XXXJJX*. - r 



D 6. $V.. 



^4 H. Grotius de Verit. 

^ VI. ^it miracula nm naturali efficadie^ nequi 
diaholica adfcribi pojpintj fed omnino a Deo Jint 
frofeSfa. 

Quae quldem fama tam certam atque indubita- 
tam habuit originem, ut edita a Chrifto prodigia 
aliqua, 7 neque Celfus, • neque Julianus, cum 
in Chriftianos fcriberent, negare aufi fuerint, 
9 Haebrxi vero in Thalmudicis libris aperte fate- 
lintur. Naturali vi rion patrata fuifle quae dixi- 
pnus bpera, fatis hoc ipfo apparet, quod prodigia, 
fiye miracuU appellantur. Neque vero per na- 
l^rae vim fieri poteft, ut fola voce aut contadlu, 
morbi graves, & quidcm fubito, tollantur. Quod 
li ad naturalem efficaciam referri opera ifta aliquo 
modo potuiflent, diftum jam pridem id fuiflet ab 
iis, qui fe aut Chrifti in terris agentis, aut Euan- 
gelii ipfius hoftes pjtofefli funt. Simili argumento 
coUigimus, nec praeftigias fuifle: quia pleraque 
opera palam gefta funt, * infpedante populo, & 
in populo multis eruditis Chrifto male volentibus, 
cunda ipfius opera obfervantibus. Adde quod 
fimilia opera faepe repetita, & ipfi eflFedus non 
momentanei, fed permanentes. Quibus, ut opor- 
tet, expenfis, omnino fequitur, quod & Judaei 
fatentur, opera haec proceflifle a virtute aliqua 
plufquam humainaj id.eft, a fpiritu aliquo bono, 

7 Neque Celfus»'] Cujus verba h JLn^a-aXla i^ h ^ifiayix T«r< 
apud Originem lib. ij. *Ew/ui- itxfMuq, rSuv /uf^oi-« fp^wy sTyat. 
ralt «cuTov flim v»'» ^«2 imil Nifi futs exiftimat inter maximM 
^\vuq j^ Tv^^ovc IdEp^TCuo-E. tjfe operay aaudcs & eacos inte' 
Credidijik eum ejfe Dei filiumy gritati refiituerey & damomo cor- 
ideo juod {laudoi & cacos Jaua- reptot adjuvart im wis Metb* 
mit» faida aut Bethanide» 

8 Neqttt JuUanus,'] Imo rem 9 Hehrai vero in Tbahnudias 
fatetnr^ cum dicit, verbis reci- liirisapertefateantur.'] Intitulo 
tatis a Cyrillo lib. vi. El fM^rtt Aboda Zara. 

rout xwXXouf ^ rv^Xwi U- J InfpeSiante populo,'} A&, 
^ 2aifMtSm<ti i^ofxiita ZXTI* 20. Luc. xii» x« 

i vel 



^^^0«« TC 



Re!.. Christ. Lib. It. 85 

vd malo. A malo autem fpiritu non effe profefta 
Iraec opera, inde probatur, quod do£lrina haec 
Chrifti, cui probandx tfta opera adhibebantur, 
malis fpiritibus adverfatur. Vetat enim malo9 
fpiritus coli, abftrahit homines ab omni im- 
munditia morum, qua tales fpiritus deledantun 
Rebus quoqye ipfis apparet, ubicumque ea do- 
£hina recepta eft, collabi Dsemonum cultum, 
*& artes magicas, & unum Deum coli, cum de^ 
teftatione Dxmonum : quorum vim ac poteftatem 
Chrifti adventu infraftam ^ Porphyrius ipfe agno- 
vit. Credendum autem non eft, quemquam ma-* 
luih fpiritum adeo efle imprudentem, ut ea faciat 
& quidem faepiifime, ex quibus nihil honoris fibi,^ 
aut commodi, contra vero maximum detrimen- 
tum ac dedecus accedat. Sed neque fapientise, 
aut bonitati ipftus Dei, ullo modo convenit, ut 
paflus credatur, aftu Dxmonum, illudi hcMnini- 
bus ab omni malitia alienis, & fui metuentibus ;• 
quales fuiffe primos Chrifti difcipulos, vita ipfo* 
rum inculpata, & multae calamitates, confcientiae 
caufa, toleratae manifeftum faciunt. Quod fi 
dicas, a bonis mentibus, Deo tamen inferioribusy 
profeda Chrifti opera; jam eo ipfo fateris, Illa 
Deo placuiffe, & ad Dei honorem pertinuiflc, 
€um bonae mentes nihil faciant, nifi quod Deo 
gratum, ipfique gloriofum fit: ut jam taceamus^ 
quaedam Chrifti opera effe talia, quae Deum ip-' 
fum au6lorem teftari videantur, ut mortui non 
unius in vitam revocatio. Jam vero Deus mira- 
cula nec facit, nec fieri finit, abfque caufa: id 
enim fapientem legis conditorem decet, a legibus 

a Et artes magicas.l Qaarum parationls lib. ▼. cap. l* 'inra 
ic libri hoxtatu difcipuloruxn ttfAVfJtiw, tfScfuS; tk df£y )i»« 
Jefu combuftl. A£t. xix. xg, fA,9a-Uq ix^Xilaf flMo, Ex qm 

i.ocvi cft apvd Eufebittin Prae» jDetrum ipem nmo fenpt^^ 

fuit 



86 H. Grotius DE Verit. 

fuis non nifi ob caufam^ & quidem gravem, rece- 
dere. Caufa autem nulla alia reddi poteft, cur 
haec fada fmt, quam ea, quse a Chrifto allata 
eft : nempe ♦ ut do£hinx ipfius rcdderetur tefti^ 
monium. Neque vcro, qui ea adfpicerent, aliam 
caufam ullam animo concipere potuerunt: quos 
inter cum multi, ut diximus, pio effent animo,, 
Deura hoc egifle, ut eis imponeret, impium eft 
Creditu. Et haec una fuit caufa cur Judaeorum 
plurimi, qui circa Jefu tempora vixerunt, etiam 
« qui induci non poffent, ut legis a Mofe datae 
partem ullam omitterent, quales fuerunt qui Na- 
zareni & Ebionaei dicebantur, nihilominus Jefum^^^ 
wt miffum coelitus magiftrum, agnofcerent. 

§ VII. De ipjius Jifu refurreSlime conjlare tejlimo-^ 
moniiifide digniu 

Miraculis a Chrifto editis par argumentum prae-- 
bet Chrifti ipfius poft crucem, mortem, fepultu- 
ram, admirabilis reditus in vitam» Id enim noa 

4 Vt ioBrindt ipjlui, &c.] Chrifti cxxv. cum Chriftianos 

Adde eventam ipfum, quo fa- Epifcopos Hierofol^mitanee Ec- 

Aum eft ut taata Humani Ge- cle£ae quindecim nominailct : 

Aeris pars Ghriftianam Religio^ Hi omnet ufjue ad txnrfionem, 

nem ampla^eretur, oftendiflc quam ab Hadriano perfejja eji 

Km Deo tanti fmfft, ut prop- Jtrujalmy ex drcumdji^ne EpiJ-. 

terea miraculis eam initio con- C9fti prafuerttnt, Severos SuU 

£rmatet. Si tot feccrat, in pitius de illorum locorum ac 

gfatiam uniui Genris, ncc ita temporum Chriftianis, Ckri- 

augnae j Hebrseam intelligo j: Jium Deum Jiih legis ohjervatione 

«{uatito magis cenl^ntaneum credehant, & ex circumcijione 

bonitati ej us fuit tantae Humani eorum Ecdejia babebat Jacerdotem, 

Oencris parti, in dcnfiflimis tc- Adde Epiphanium, ubi de Naza- 

nebris jacenti, cceleftcm hanc renis & Ebionitis agit, Naza. 

ittcem impertiri ? Ciericus, rtni non cft nomen partis ali-. 



legis i Moje data partem ultam Chriftiani, ideo quod Dominua 
4mitterent.] Vide A6tor. xv. corum Nazarenus fuiflet, fic 
Rom. XI Y, Hicronymus in appdlatantur:; Ail. xxiv. c. 



N 



inodQ> 



fiEh. Christ. Ltb.. II. gy*. 

modo ut verum, fed ut prxcipuumfuse (idei fuii- 
damentum, adferunt omnium locorum & tetnpo^ 
rum Chriftiani: quod fieri non potuit, nifi qui 
primi Chriftianam fidem docuerunt, certo audi- 
toribus fuis perfuaferiftt, rem ita geftam. Certa 
autem perfuadere hoc non potuerunt hominibus. 
aliquo judicio prseditis, niii aftirmarent, femet*. 
ipfos oculatos rei teftes eile : fme qua affirma- * 
tione, nemo mediocriter fanus illis habuiftet fidem, 
praefertim iis temporibus, cum illis credere maxi- 
mis malis ac periculis conftaret. Aftimiatum hoc 
ab ipiis magna conftantia, etiam libri ipforum, 
* & aliorum docent : imo ex libris apparet, pro- 
vocafle eos 7 ad teflss quingentos, qui Jefum 
poft mortem redivivum conlpexerint. Non eft 
autem mos mentientium, ad tam multos teftes 
provocare. Neque fieri poteft, ut in falfum tefli- 
monium tam multi confpirent. £t ut alii teftes 
non fuiflent, quam duodecim illi notiffimt Chri- 
ftianae dpdtrinse primi propagatores, fuiEcere hoc 
debebat. Nemo gratis malus eft. Honorem ex 
mendacio fperare non potexant, cum honos omnis 
eflet penes Paganos, aut Judiaeos, a quibus ipil 
probris & ignominia afliciebantur : non divitias,, 
cum contra haec profeflio fsepe & bonorum, (i qua 
eflient, damno muIiStaretur : atque ut hoc non 
fuiflet, tamen Euangelium doceri ab ipfis non 
poflet, nifi omni bonorum temporalium cura o- 
mifl^. Neque vero alia ulla vit^ae hujus commoda 
ad mentiendum movere eos potuenmt, cum ipfa 

6 Et aliorum.'] Etkim Celfi, que liberi 8c amici foptrftiter 

qni adTerfvsChriftianos fcripfit. audiri poterant, ac teftari quae 

Vidc Origjnem Itb. ix. audieraAt. Majorautem horum 

7, Ai teftgs ^uffigetitoa,'] Pau- pars etiam Vivcbat, fcribente 

Ips I ad Corinth. xv. 6. tpiot» ifta Pau!p. Hacc apparitio ia 

dam eorum eo tempore mor».. monte GaliUtie contisit» 
tsos efle dicit : (ed horum ^uo» 

i Euan- 



88 H. Grotius db Verit» 

Euangelii pradicatio laboribus, fami, fiti, vetbc^ 
ribus, carccribus eos objecerit. Fama dumtaxat 
inter fuos tanti non erat, ut propterea homines 
fimplices, & quorum vita ac dogma a faftu abhor- 
rcbat, tantam malorum vimTubirent : neque vem 
fperare uUo ^nodo poterant tantum progrefTum fui 
dogmatis, cui & intenta commodis fuis natura, &" 
ubique imperantium auftoritas repugn^bant, nifi 
ex divino promiffo. Accedat, quod etiam hanc 
qualemcunque famam nuUo modo durabilem fibi 
poterant promittere ; cum, Deo de induftria fuum 
in hoc confilium cclante, • mundi torius exitium 
quafi dc proximo immineiis opperirentur, . quod 
& Jpforum, & fequentium Chriftianonim f6ipta 
apdrtiflimum faciunt, Reftat ergo, ut Religionis" 
fuae tuendae caufa mentiti dicantur; quod omnino, 
fi res refte expendatur, dici de illis non poteft; 
Nam aut Religionem illam veram^ ex animi fen- 
tentia, crediderunt, aut non crediderunt. Sinon 
credidiflfent optimam, mimquam hahc elegilTent 
omiffis Religionibus alH^ itiiagis tutis, magifque 
honoratis: imoquamvisveram, profefli non elTent, 
nifi & profeffiohemcjus credidiffent nccefrariam} 
praefertim «um & facile praevidere poflent, & ex- 
perimento ftatim difcerent, hancprofcffionem poft 
fe trahere mortemf immenfi agminis, cui finc jufla 
caufa caufam dare a latrocinii fcelere non abfcede- 
bat. Quod fi crediderunt Religiohem fuam vc-i 
ram, imo & optimam, & profitendam omnino,' 
& quidem poff Magiftri fui mortem: fane irffieri 
non potui^ fi fefellifTet: eos Magiflri fiii de £ua 

8 Muruli tottu» exifftm ^uaft tmpus in colkSofaBumfa, Hie- 

d* froximo' immimni o^ertr$u- ronymiis ad Gerontiam: S^uid 

fur7\ ViAt X ThefTal. xt, 15, 1 6. ad tios, in quos Jinei /^tuiorti^ 

I Cor. XV, 52. TertwHiaiiu» dc dcvmruntf \ 

Afoaogajnia ; ^mn magik num . ' 

rcfur* 



Rel. Christ. Lib. n. tg 

iefurre6tione pollicitatio* Nam ' id cuivis fano 
homini fatis ftuiTet, ad excutiendam etiam ante 
conceptam iidem. Rurfus Religio omnis, prae- 
fertim vero Chriftiana, * mendacium ac falfum 
teftimonium, maxime in divinis rebus, prohibet : 
non potuerunt ergo Religionis, & quidem talis 
amore, ad mendacium permoveri. Adde jam, 
quod viri fuerunt vitae ne ab adverfariis quideni 
culpatae, & quibus nihil objicitur * pi*aeter folam 
fimplicitatem, cujus ingenium aconfingendo men- 
dacio longiffime abeft. Nemo etiam eorum fuit, 
qui non graviftima quaeque paifus fit, propter 
illam profeffionem de Jefu refufcitato. Multi 
etiam ipforum morte exquifitiffima, ob id tefti- 
monium, affedti funt. Jam vero, ut quis fenfus 
fui compos talia toleret ob conceptam animo opi-» 
nionem, fieri poteft : at ut ob falfum, quod faU 
fum efte norit, tam dura pati velit, non unus ali- 
quis, fed plures, quorum id falfum' credi nihil 
interfit, res eft plane incredibilis. Amentes autem 
eos non fuifle, & vita & fcripta fatis teftantur; 
Quod de primis illis diximus, idem de Paulo quo-. 
que dici poteft; qui Chriftum in coelo regnanteni 
a fe confpe£tum 3 palam praedicavit, * cum nihil 

eru- 

9 Td cuivis fano homini fatis i. Prater folamjimplicitateinj^ 

fuiffet ad excutiendam etiam ante Etiam Celfus. Vide Origincm 

conceptam Jidem,'^ Fufius hoc ar- lib. i. 

gumentum cxfequitur Chryfo- 3 PalampradicavitJl l Cor. 

ftomus ad i Corinth. i. in fine. xv. 9. 2 Cor. xii. 4. Adde 

I Mendacium ac falfum tefti' qiiae difcipulus Pauli Lucas fcri- 

monium, maxime in divinis re- bit A€l. ix. 4, 5, 6. tc xxii. 

iuSf probibet,] Matth. xii, 36. 6, 7, 8. 

Joh. VII1.44, 45. £ph. IV. 25. 4 ^"^ "'^^^ eruditionis Ju" 

Rom. IX. I. 2 Cor. vii, 14, daica ipji deeffet.] Ad. xxii, 

xi. 31, Gal. I. 20. Col. III. 9, 3. Gamalieles duos eroditionis 

I Tim. I. 10. & II. 7. Jac, 11 1, nomine Hebrxi prsedicant. Ho- 

14. Matth. XXII. 16. Marc. rum alterius difcipulus fuit Pau- 

xTi. 14. Luc.xx. 21. Joh. xzv. lus, nequc lcgis tantum, fed* 

H> Eph. V, 9. & alibl. & 00- 



90 H.Grotiusbe Verit, 

eruditionls Judaicse ipfi decflct; nec fpes bono* 
rum, fi patrum viam inftitiffet: contra Tero oh 
illam profeifionem & odiis cognatonim (liorum 
fubjacere, & toto orbe peregrinationes dlificiles, 
periculofas, laboriofas fufcipere deberet, ac poftre- 
mo etiam fupplicium cum infamia perpeti. 

^ VIII. Solutio adverfus objeSfionem fumtam ah eoy 
quod RefurreGio videatur impojfibilis. 
Sane tantis ac talibus teftimoniis fidem detra- 
here nemo poteft, nifi dicat,. rcm ipfam talem effe, 
ut nullo modo fieri po£it ; qualia funt, qus con- 
tradiSionem, ut loquuntur, implicant. * Id au- 
tem hac de re dici non poteft. Poffet fane, fi quis 
eumdem tcmpore eodem & vixifle, & mortuuia 
fuifle, pronunciaret. Caeterum ut mortuo vita 
reddi poflit, praefertim per ejus eflicaciam, qui 
vi^am primum hoaiini dedit, cur proimpoflibiU 
Ijiabcatur, ^ nihil caufae cft. Neque vero viri 

^pientes 

& corum qvc \ magiftrit erant Allud ift mod emnino eft mfofl» 

tradita, appriffie goarus, Vide ktle, aliud quod aiieui, Ommn» 

Epiphamum. imfoffilfi/ey ut dimetiem par Jit 

5 Id OMtem bac de re dhi non lateri, jiUcui imfoJlibile, ^uo^ 

poteft.1 Kefponfio feptima ad modo' natura eft imftojlihile Jine 

cbjedta de refurreftione in Ju- Jemine ammaas producere. Utri 

ftini opeHbus. "AXXo ro vravl^ borum duorum impojfibilium gene- 

i^valov, ^ aXXo to rm o^uva- rum refurreBionem conjerunty qui 

fot, rravlri fAtv aHjvalov iriy, »ff ei noa eredunt? Si priori^ Jalfa 

nrr, iiafjur^u to ov/xfxirfw ttvai eft illatio : neque enim nova crea- 

T« wXtt^. Tt»* )i iiuvalov ifiv, tio boc Jacit, ut dimetieas par fit 

i>S rn ^uati ri X^^ a-iriffxcG&' lateri, Refurgent autem bomines, 

voiiiv I^SiOv. rivi rtiron rStv aiu^ per novam creationem. jlt Ji 

itaroiv vmoZaKkoe-i rh ava^aa-a intel/igunt id quod alicui impojjt" 

0« jrauTJjy avirSvlii : aXX' sl fjtiv bile eft, certe Defi pojjibilia eet 

rS «timSt», "jlrevJnc «ov o Xoj/^. omnia qua impojjibllia tantum ali^ 

H,^ yaf xAk avaiclt<rt» <rj/u^i?p^ cui. De dikrJmine hoc impof- 

yivtlai h hta(A£i^ rn fOiOJfa. oi fibilium vide qus do£le notat 

li iaiTAfAXm HfCik avxKlta-a avi- Maimonides, Duftoris dubitan- 

Cttvlat. ft W rS Tm, aXX4 rS tium Partc iii. cap. 15. 

^ii» vivla hfiuOk tA rm ijfvtdln, 6 NibiJ cauja eft,\ Adcura- 

«ioris 



K. £ L. C H R X S T. L I B. n. 9Z 

fapientes id impoffibile crediderunt ; cum 7 Eri 
Armenio id eveniffe fcripferit Plato, mulicri cui-» 
dam • Heraclides Ponticus, 9 Arifheo Herodotus, 
•alii Plutarchus; quae Cve vera, five falfa funt^ 
oftehdunt opinionem eruditorum de ea re tan* 
quam poffibili. 

§ IX. ReftirreSlione Jefu pofita^ evinci dcgmatis 
veritatm. 
Quod fi nec impoffibile eft, ut Chriftus in 
vitam redierit, •& fatis magnis teftimoniis id con- 
ftat, quibus convidhis Judaeorum Magifter * Be- 
chai veritatem hujus rei sgnovit r is ipfe autem 
Chriftus, ut & fui & alieni fatentur, novum pro- 

minit Diogenes Laertics ib Pro- 



tioris Philofophiae periti omaef 
fatebuntur tam difficile e/Te in- 
telle^u animal in utero matris 
formarf^ quam mortuum ad 
vitam rerocari. Venxm homi- 
aet iA0oSi ima mirantur qood 
ieleAt Tidere^ nec difficile pu- 
tant^. quamvis ratienem ejus 
ignORnt; fed fieri pofTe non 
putant quod nnmquam videranty 
quamvia quotidianis rebus ne-> 
quaquam difHcilius. Ciericus, 

7 Eri Armenio,'] Locus hac 
de fe Platonis e^tilat de Repub- 
llcs^decimo: tranficriptus £ufe- 
bio Praeparatione Euangellca li- 
bro XI. cap. 35. Hiftoriae au- 
tem ipfius memoria apud Vale- 
rium Maximum iib. i. c. viii. 
exemplo externorum primo ; in 
Protreptico quod eft inter Juftini 
Opera, apud Clementem Strom. 
v. apud Origenem lib. 1 1. con- 
tra Celfum, apud Piutarchum 
Symponacon ix. 5. apud Macro- 
bium initio ad Somnium Sci-. 
pionis. 

8 HeracUdet Fontieus.'] Ejus 
crat liber «orfi^t Skmtt, cujus me- 



oemio & Empedocle, 8c Galenus 
VI. de locis afFedis. De eo fic 
Plinius lib. vii, cap. 32. No- 
bile illud apud Gract 'uolutnen 
Heraclidis, feptem diebus fceminde 
ixamms ad vitam rivocata, At 
triginta dies ei tribuit Diogenet 
Laertius, loco pofteriore. 

9 Arifiao Herodqfus,'] Met» 
pomene. Vide Sc Plinium hi- 
ftoriae naturalis liS. vii. c. 52« 
Se Plutarchum Romulo, & 
Hefychium de Philofophis. 

1 AliiPlutarcbus.'] Thefpefio,. 
Habet hoc Plutarchus libro de 
fera Dei vindifta, Item. An-» 
tylio^ de quo Plutarchi locum ex 
primo de Anima nobis fervavit 
Eufebius, Praep. lib. xi. cap. 36» 
ic Tbeodoretus Serm. xi. 

2 Secbai.'] Optandum fuiiTet 
locum a Grotio fuiffe prolatum j 
quaravis enim ratiocinatio du£la 
i refurreftione Cbrifti minime 
in^igeat adprobatione R Bechai^ 
aut cujufquam alius» Judaei 
forte ejus auAoritate pofl*ent 
moveri. Clericus, 

tulit 



92 H.GrotiusdeVerit. 

tulit dogma tamquam mandato divino, fane feqoi* 
tur, ut dogma verum fit; cum divinae juftitiae ad 
fepientiae adverfetur tam cxcellenti modo eum 
ornare, qui falfum in re tanta commififfet : prae- 
fertim vero, cum ipfe ante mortem fuam, & mor- 
tem, & mortis genus, .&.reditum fuum in vitam 
praedixifiet fuis, & quidem addito, ^ hsec ideo 
eventura, ut de fui dogmatis veritate conftaret. 

5 X. Chrtfiianam Religionem praftan aliis 
omnibus* 

. Et haec quidem ex fadis ipfius veniunt argu* 
menta: veniamus ad ea, quae veniunt ex h&tunt 
dogmatis. Sane aut omnis omniiio Dei cultus 
repudiandus eft, quod numquam ei in mentem 
veniet, qui & Deum efle, & curare res conditas 
f:redat, & hominem confideret cum intellefhi exi- 
mio, tum vi ele6b-ice boni malique moralis prae-r. 
ditum, ac proinde ut praemii, ita & peenae in ipfo 
efl[e materiam: authaec admittenda Keligio, lion 
tantum ob fadorum teflimonia, de quibus jam 
cgimus, verum ctiam ob ^a, quaevReligioni funt 
intrinfeca : cum nulla ex oninibus faeculis ac na- 
tionibus proferri poflit, aut praemio excellentior, 
aut praeceptis perfedHor, aut modo, quo propa- 
gari jufla eft, admirabilior. 

§ XI. Pramii propofiti excellentia* 

Nam ut a praemio, id eft, a fine homini pro-»» 
pofito, incipiamus, quia id, ut dici folet, in ex- 
fecutione eft ultimum,^ fed intenditur primum^ 
♦ Mofes in Religionis Judaicae inftitutione, fi di- 

5 Hac"tdeo wentura ut defui inflitutione, fi diferta leptpaSa 

dogmatii veritate corJUret.l Vidc refpicimus, nibil prtntifit Jupra- 

Joh. XVII. Luc. XX 1 y. 46, 47. bujvi vita hona.] Vide Dcut, xi. 

^ Mofei i» Reifgionli Judatca & xxvjii. Heb. vizi. 6. 



^ 



.ReL. CHRI^Tr Ll-Bt II. 



93 



lerta le^is pa&a refpicimus, nihil promiilt fupra 
hujus vitae bona, terram uberem^ penum copio- 
fam, vi(S):oriam de hoftibus, longam ic valentem 
fene£lam, pofteros cum bona fpe fuperiUtes. Nam 
it quid eft ultra, id umbris obtegitur, aut fapienti 
ac .-difficili ratiocinatione colligendum eft : qua: 
cau& fiiky cur multi, qui legem Mofis fequi fe 
pnofitejjentur, ut ' Sadducxi, fpem omnem de 
bonis poft hanc vitam adipifcendis projecerint. 
Apud Grxcos, adquos eruditio ufque a Chaldaeis 

6 ^gyptiis perlata eft, qui de vita poft hujus 
conf|>icuae vitae interitum fpem habebant ali« 
quam, ^ valde de ea re haefitanter foquebantur ; 

7 ut ex^ocratis diftertationibus, ex fcriptis ' Tullii, 

9 Senecse, 



f SadJuc^i, Jptm 9mnem de 
hcms p^ banc vitam adipijcemlis 
pryeeerintJl Matth. xxxi. 23. 
Lucas A€t, xxiii. S. Jofe- 
phus: l^iuKeu^ rkq fv^xi 

To^ ,xad* A^tf rtfJLV^i J^ rtfxxi 
ivtu^a-u Hieronymus de iif* 
dem: Ammam putabant interire 
eum corporilfus, 

6 Valde ea de re bajitanter lo^^ 
fuehantur,'] Notatum hoc Chry« 
foftomoi I ad Cor. c. i. 25. - 

7 Ut ex Socratis dijfertationi-^ 
bus,'] In Placonis Phxdone:, 
VZv it iy Tri, 5t< vaf av^pae rt^ 
iXiriZm i^^iffBeu iyoBug. i^ruro 
fjiiv UH kf VAW hicyvfia-altxtiV,- 
Boc Jciatisy fpem mihi ejft ven- 
turum me aa 'viros bonos: fuod 
tamen nou nimium affirmaverim, 
£t poftea j £( fMV rvyxivsi a^uBn 
nila eL iy» ^i^, iUL\uf H l;^it 
To vtivBiivai' ti W /u»»Jsy ifi ti- 
T^vlia-avliy a\X' uv rurif yt rot 
^ffOfVt cvT9y, T«V W^ i'¥ 3«^T«. 



vrlof ToTff VApHO-if eiv^K( laofA.Ai 
UofOfxey^, h ^i ayvoia /tMt aum. 
« ^wiutltkiT (xeuc^y yif af ny) 
ahX' oXiyov vf^^ov aitoT^^reu. Si, 
enim vera Junt fue^ dic^ ^^fc< 
cbrum efl ea credere, Si i{cr^ 
mortuo nibil Juperefl, boc tamei% 
tempore, quod mortem antecedit, 
ndnus tefjuebor prajei^ibits : bic 
OHtem meus error non manebit (id. 
enim malum foret,) Jedpaulo pojt 
interibit, TertuUiaiius dc Ani- 
ma : jideo omnis illa tune Japien* 
tia Socratis de indujiria venerat 
canjuka aquanimitatis, non de 
fiducia ^ompertee veritatis, Idem 
in Socrate obfenrat Parsencfis, 
quae £ft inter Oper^ luftini. 

8 Tu/lii. jTJt TufctiTanarum i. 
Expcne igitur mibi, nifi molejium 
efi, primum animos, fi potes, rc" 
manere p^ mertem, tum, fi id 
minus obtin^is (efi enim arduum,) 
docebis carere omni malo mortem, 
Deinde : FreecIarufH autem nejcio 
fuid adeptijunt, quod didicerunt 
Je, cum tempus mortis venij/et^.^ 

t0t99l 



^ Hi Gk o t X u s d e V k h I t. 

9 Senec», ■ aliorumque apparet. Et cum ad cam 
rem argumenta conquirerent, nihil ferme adfere- 
bant certi. Nam quae adferunt, pleraque » nihil 
magis de homine, quam de beiliis, procedunt* 
Quod cum alii animadverterent, miranduni adeo 
non eft, 3 ii tranfitum animarum de hominibus in 
beftias, de beftiis in hbmines, commenti Aint« 
Rurfum vero, cum hoc quoque nullis tefthnoniis, 
aut argumentis certis ntteretur; & tamen negari 
non poflet, quin homini finis aliquis efxt propo- 
fitus : eo perdu<5H funt alii, ut dicerent, * vittu- 
tem fibi efle praemium, & fatis beatum efle fa- 
pientem, etiam in Phalaridis tauro, Sed & hoc 
non flne caufaaliis difplicuit, qui fatis vid^bant, 
* in ea re, quae fecum haberet pericula, incom- 

moda. 



M§i ife pirttmru : fuofi ut ita 
Jk^ (mihil enim pugno,) quid 
Met ifta ret aut UtaHle, aut 
gkrhftmf l^o^eaj Facenimfic 
mmmum imttire, ut corfus. Num 
ifitur atiquii dohr, aut omnino 
fofi mortem fenjui in corfttre tfif 
rnme' id jvidem dicit, '.Citat'^ 
eodem Cicerone hoc icjpis, |>oft 
^ifputarioiiem de animo, didhim 
Ladanrhss libro vii. cap. 8. 
JJarum feuttntiarum qua n/erafitf 
ihus aiiquis tiderit. 

9 Seneae,^ Epiftola lxit; Et 
fortajfe (fi modo fapientum vera 
fama efi, reeipitque nos Iveiti a/r'- 
quisy) quemfivtemff^j^prft'- 
mijus efi, ' , • ' : 

I Aliorumque.'] Oeneralirer^ 
Juftinus Martyr colloquio cum 
Tryphone: ohh Sh Sr«ri mfl 
»rArm o! ^i\6a-c^, i^s ysLp S rt 
woK k^i 4*?C^» ?X**^' '*^'"^'V 
Nihii borum norunt Philffopbi : 
neque vel qitid fit anim^^^kideni 
dieere, ' ' • ■ ' 



2 Nibil magis de^ bomiutf quam 
de befliis procedunt,] Ut illu4 
Socratls five Platonis: quod fe 
mo^et^ deternum eft. Vidc La- 
flantium didhyjam loco. 

3 Si tranfitum animahim ie 
bominibus in heftids\ de_ btftus 
in' bomines commenti funt."^ "Ut 
Hrachrhafnes olim & nunc quo- 
que, a quibus haufit Pythagoras 
ic ejps Schola. 

4 yirtutem fibi effe pramium, 
fif fatis heatum ejje fapientemy 
ttiam in Phaiaridis tauro.] Vide 
Ciceronem Tufculananim ii, 
Sc Ika6lantium 1H>. iii. Infti- 
tutionum, cap. 47. "ubi contra 
hanc fcntentiam fortiter difpu- 
tat, ut Sc Auguftinus epiftola 

LII. 

5 In ea re, qua fecum baberet 
pericula, incommoda, cruciatum, 
interitum ; felicitatemy pr^fertim 
fummam, non pojfe effe pofitam.] 
Laftantius lib. 11 1. cap. 12. 
virt9t ptrjeipfam Beata iton tft^ 

quottiam 



w 



Rsi.Chiiist. Lib. n. 9jr 

tnoda, cruciatum, interitum; felicitatem, pne^ 
fertim fummam, non pofie efie pofitam ; nifi ver* 
borum fonum, fine rerum fenfu, fequi liberet: 
ideoque bonum fupremum finemque hominis col* 
locanint in ii» rebus, quarum voluptas fenilbus 
perciperetur. Sed haec quoque fententia a pluri* 
mis, & <]uidem eflicaciter, refutata efi: : ut quae 
boneftum omne, cujus femina quaxlam in animo 
cohdita habemus, exftingueret, hominemque ad 
fuUimia erectum dejiceret in fenfum pecudum, 
quae pronae nihil nifi terreftre refpiciunt. In tantis 
dubitationibus incertum palabatur genus huma* 
num ea aetate, cum Chriftus veram nnis cognitior 
nem intulit ; promittens fe£btoribus fuis, poft hoc 
aevum, vitam non modo fine morte, fine dolore 
ac moleftia, verum edam fummo gaudio comita- 
tam: neque id parti tantum hominis, id eft^ 
animo, de cujus fperanda poft hanc vitam felici* 
tate partim conje(5tura, partim traditio aliqua ex- 
ftabat; verum etiam corpori, ic id qu dem juftdf? 
^ fime, ut corpus, quod ob le^m divinam fan)e 
]f incommoda, cruciatus, atque interitum pati ae« 
l bet, repenfationis expers non efiet. Gaudia au- 
tem, quae promittuntur, non vilia funt, ^ ut 
cpulae, quas poft hanc vitam fperant craffiores 



^uonimm in ftrfenndis^ ut dixij fuitur, S^uod argumentum docert 

nulis tota vis ejus e/f, Et mox eos fotuit, fuoa dfet fvmmum 

inim Seoecae aMuxiiTet locum : honum» H^c nutem vita prafeM 

Sed ^ Stoiei, quos feeutus tft^ & eorporalis beata effe tm fnteft^ 

negemt fine virtute ^ci quem^ ouia malis cft fuijeSfa per eorpuu 

quam beatum poffi, CVfo v/r- Bene (liaius Hiftorix Naturalit 

tutis preemium heata vita efty fi lib. vii, cap. 7. Mortalium 

virtus, ut reffe difium eft, bea* nemofe/ix, 

tam vitamfacit. Non eft igitur^ € Ut epula quas poft bawe 

tn ajunt^ propter feipfam virtus vitam fperant ctajfiores Jud^i.J 

expetenda, fed propter tfitam bea- Loca adducentur infra ad K- 

Um, qwg virtutem mceffmrio f> brum v, t 1 • 

Judaei, 



n 



f6 H« Grotius de Vehiy. 

Judaci» 7 & concubitiis, quos fibi promittunt Ma*'' 
humetiftse : funt enim haec caducae vitx propria 
mortalitatis remedia, illud quidem ad fingulorum 
animantium confervatiooem ; hoc vero ad dura- 
tionem generum : fed in coqx>nbus vigor perpe* 
tuus, & pluiquam fiderea puldmtudo; in animo 
intelledio fine errore, etiam Dei ac divinae provi- 
dentix, & fi quid nunc occultum latet; voluntas 
vero tranquilla, maxime in Dei confpedu, admi- 
ratione laudibufque occupata ; in fununa, majora 
multo ac meliora onmia, quam optimarum ac 
maximarumrerumcomparatione concipi poffiiit. 

§ Xn. Schitur Mter 9bje£fio inde fumptaj quod 
' dtjfoluta ccrpwa reftitui nequeant, 

Solct hic prteter eam objeftioiiem, cui jam ante 
refpondimul, alia adferri, quafi omnino fieri ne- 
queat, ut quae diflbluta funt hominum corpora, 
fjri eamdem compagem redeant: fed hoc ratione 
nulla nititur. * Cum eni«i'inter plerofque Philo- 
ibphos conftet, rqbus quaiftumcumque mutatis, 
manere materiam diverfarum fpecierum capacem : 
quis dieat,' aut Deum nefcire, quibus in locis, 
etiam longiflime diftantibus, fint materis gus, 

7 £f emeubitvi ouos fbi fro" fuerat^ fi fit idem animus ; 
mlttunt MabumetifiaJ^ Alcora- quam fuit idem homo fenex 
nus Azatn iv, v, xlvii^ ljv> decrcpitus, 8c infans vagiens in 
X.XV, LXtri* cunis, quamvis ne particuU 

8 Cum enim, &c.] Si cut fe- quidem forte fuperfit in fenc 
quentla -Grom verba fion fatiC> dus materixy quae fuit in in- 
faciant, ei refponderi queat> iante, propter perpetua effluvia 
minime neceflarium effe, ut qus er corpore elabuntur. . Re^ 
eadem fit numero materia qu« furgere ecritus dici optime potei^, 
excitatur, cum ea qu», homine cum fmiile ex tcrra ^ Deo for- 
inoriente^ in fepulcrum illata matur, conjungiturque menti. 
eft. Neque enim roinus fucrit Itaque non opus eft ut in nimiat 
i^em homo is, cujus animus anguftias nos redigamus, dum 
cojijun^s fuerit cum materia| ravrimrM, materiae nimis rigide 
ciim ^ua numquam conjuadut ^endiintts, Ciiriats, 

% quse 



Rel. Christ. Lib. II. 97 

3uae aii humanum corpus pertinuit, partes; aut 
eeffe ei potentiam, qua eas reducat, atque re- 
componat, idemque faciat in fuo univerfo, qucd 
in fornacibus^ aut vafis, facere Chymicos vide- 
mus, ut, qux congenera funt, quamvis disjcd^a, 
colligant? Ut vero, fpecie quantumvis mutata, 
rca tamen ad originis fuae formam rcdeat, qus & 
in rerum natura exempla funt, ut in arborum ani- 
mantiumque feminibus. Neque infolubilis eft ille^ 
qui amultis neSiturnodus de humanis corporibus, 
quae in ferarum aut pecudum alimenta tranfeunt, 
quibus ita paftis homines iterum pafcantur. Nam 
• eorum, quae comeduntur, pars maxima non in 
corporis noftri partem abit, fed in excrementa, 
aut acceffiones corporis ; quales funt & pituita, 
& bilis : & de eo, quod alendi vim habet, mor- 
bis, internp calore, circumfufo aere multum ab- 
fumitur : quae cum ita fint, Deus, qui etiam 
mutorum animantium genera ita curat, ut nullum 
eorum intereat, poteft humanis corporibus fingu- 
lari quadam cura profpicere; ut quod inde ad 
aliorum hominum efcam pervenit, non magis in 
fubftantiam eorum vertatur, quam folent venena, 
aut medicamenta ; eoque magis, quod quafi na- 
turaliter conftet humanam carnem ad hominum 
vidum non datam. Id fi non fit, 2» aliud, quod 
pofteriori corpori aliunde acceflerit, inde debeat 
decedere, non hoc tamen efficiet, ut non idem fit 
• corpus, 9 cum etiam in hac vita major contingat 

particu- 

9 Cum ethm in bae vita major terea ^uod, ut Pkilefopki tUcerent, 

contingat particutarum mutatio,^ tx quibui particuUs minin:is con^ 

Alfenus in 1. Pfoponebatur. ftiterimusy ka quofidic ex cotpcre 

D. de Judiciis. S^tod Ji quit nojiro decederent, aliaque cxtrin^ 

putareS paj;tiius commutatit, a- fecus in earum locum accedcrent, 

iiam rem feriy fore ut ex ijus Seneca Epiftola lviii. Corpora 

ratione nos ipfi nm iidem effiemuSp nofira rapiuntur fiuminum more: 

fui abbiuc anno fuiffemus : prop- quicquid vidiS currit cttm tem^ 
£ pore : 



98 



H, Grotius de- V^rit. 



paitlcularum mutatio: ' imo &c papilio infit ia 
verme, & herbanim fubftantia, aut vini, * in 
minimo aliquo, unde iterum inftaurentur in veram 
magnitudinem. Certe cum & haec, & alia multa,i 
non incommode poni p>offint, nulla eft caufa,, cur 
inter impoffibilia habeatur reftitutio diflbluti cor- 
poris j cum viri eruditi, 3 Zoroafter apud Chal^ 



^ 



^ere: nibil tx hit qiut vtdemus 
manet. Ego ij>fe, dum loquor 
tnutari ifta^ mutatus fum. Vide 
^aar pulchre hac de re difTerit 
Methodius, cujus verba nobis 
fervavit Epiphanius, qui Orige- 
nianosrefutatnuxnerisxii^xiiJ, 
aciv, XV. 

1 Jmo & papilio injit in 'ver- 
me.] Ovidius ultimo Metamor*- 
phofecn : 

S^uaque foknt canis fromdct 
intexere Jilis 

UtgreJUs tinex, res obfervata 
colonisy 

Terafi mutent am papiliwi 
Jiguram, 
Addamus ex Plinio quxdam 
Hiftoriae Naturalis lib. x. cap. 
5. de Ranis : Mirumque feme^ 
firi 'vita refohnntur in limttm, 
nullo cernente, & rurfus vernis 
aquis renafcuntur qua fuere na- 
r^. Eodem lib. cap. 9. Coc- 
€yx ex acdpitre videtur Jirri, 
teaipore anni Jlguram mutaxs, 
Libro XI. cap. zo. Sunt qui 
Wortuasy Ji intra teSam bieme 
f§ruetaury deinde fole vemo tor- 
reanturj ac feulueo cinere toto 
Se fovcantur, putettt revivifcere, 
Ibidem cap. 22. de bombyci- 
bus ! Et alia herum origo igran- 
diore vermiculo, gemina protetr^ 
dens fui generis coruua, Hi eru- 
cae fiint, Fit ddnde qucd vecatur 
bomfylisi ex ta mc^d^\ ex 



hoc in fex menfbus bMniyces, Ibi* 
dem cap. 23. de bombyceCoa: 
Fieri autem primo papiliones par- 
ves nudofque, cap. 26. de cica^' 
dis : Fitprimum vermiculuSy dc^ 
inde ex ea qua vocatur tettygome- 
tra, cujus cortice rupto circa fol- 
Jlitia evolant. c, 30. Mufcit 
buKore exanimatit, Ji cinere c^n" 
dantur, redit vtta, cap. 32, 
Multa autem infeffa 6f a/iter 
nafeuntur* Atqne Afitu» impri-' 
ms ex rore: infidet bic rapbani 
foiio primo vere^ & JpiJ/atus fole 
in magnitudinem mi/ii cogitur» 
Inde oritur vermicuiut pt^vm, 
& triduo mcx eruca, atui atljem 
Sis diebus crefeit imrnooiHs, tUtrti 
cortice, ad taEium ptovetur ara* 
nea, Hete eruea, quam cbryfa-* 
lidem appeUanty rupto deinde c»* 
tice voiat papi/io, 

2 Jn minimo a/iquo, &c.] Si 
Grotius ■ in hoc noi^rum aevum 
dilatus fuiilet, plcnips c0et lo» 
quutus ; com conftct oxnnuL 
animalia, cujufcumque generis, 
e» oro nafci in quo font for-' 
mata, ut plantae omnes in femi- 
nibuSy quamvis fununae tengi- 
tatis. Sed hoc nihil ad refur- 
re£tionem, non enim ex fiiniji* 
bus primcrdiis corpora renafcen- 
tur. C/ericus, 

3 Zoroafter apud CbaIia7S.\ 
Vide Clcin«ntem Strom. ▼• 

daeosj 



R £ t. C H R I s T. L I B. IL . qq^ 

il^os,. ♦ Stoici propc omnes, ' & inter Peripate- 
ticos Theopompus, cam & fieri polTe, & futurara 
crediderinL 

^ XL Praceptorum eximta fmUiitas circa Dei 
cultum. 

Secunduip, quo Chriftiana Religio, omnes 
^ias, quas aut funt, aut fucnmt, aut fingi ponunt» 
^xfuperat, eft fumma fanfiitas prseceptorum, cum 
in iis, quae ad Dei c\iltum, tum quae ad res cae- 
teras pertinent. Paganorum facra ferme per to- 



^ SuTd prt^e onwes,'] Clemcns timen agmfcu/it, A4dit hic O- 

$trom. T, CJct y^ tiT^ ix rigenes i^gyptios. Chrynppos 

Tiic BAfia^ ^oa-o^i fta^My, de Providentia citatus Ladlantio 

triv Sta m^i Ka,9vpTiv tSjv KoKvf lib. vii. Inftitutiomim, €.23« 

CiCtA;at«T«y, r.v LVfP^ iXTrv^Dia-iv Tvrv ii utoti f^otlO'^ )fi> oy itt 

izaXtff-en cl Irtiaui, Ka3' 0» j^ i^ih aiCvtClcv, i^ hfAA^y /jUlk t5 

nw (3iiv( TOiov ava.^-ne^g-$ai Joy- TiXtiPra-at, rraXiV m^ioixv TivSv 

ftuCi^nci' rSr IxsiVo Tijy. aya^a- il\vfji.visuy X»®'''*"'» *'f ^ ^^^ ia^fxev 

crif «n^Mrov^fff. Norat evim ille aTF0fittia^3-e<r9di er^Kf4.a. Hoc cktn 

(Heraclitus) edoflus e barbara ita fe lahcat, apparet non ejje 

f^ikfopbia, Muadum a malis. itKpofflbile, ut & nos fojl mortem, 

bomtmhus purgatum iri per ignem, faculorum ccrtis circuitibus e^'0m 

fttod M.«v^r<y poflea StoJa di- lutis, refiituamur in eum in qv% 

xere, qui & per eam bvrc taLm nuuc fumus fiatum, Vide, fi vs- 

quemque reviBurum docent, lis cat, Nathanaelcm Carpenta- 

voctMS ohtegentes refurrecfionis rium Liberae Philofophias exer- 

rem, Origcncs lib iv. adver- citatione xvi, 

fus Celluna : *Paa-i ^, « aTro t^c 5 Et inter Peripateticos Tbea" 

^roxf Kola «rsf^oJov sxvi^s-iv rii potftpus,] Dc quo Diogenes La- 

VwPtog •yniar^mi, Kfl^rialraha' crtius inltio libri. Kat esoVo/z- 

x4a-ftnTn fc^vr axa^a):>M*la ?• "jr^ iv t»7 ly^tnn rSsv ^ikitrirty.-iv, 

^^acM»» Ajunt dt porticu, Pbi- oc »J «*«?<^«^*i xoJ-i tat; fiiaiyui 

tyfpbi poft f^culorum cireuitus ^.ai r^Q ayQ^xwg, k, icrza-dai 

far.e incendium um*oerfi, deinde a$avantq, i^ ra ovja r<^q avraVi 

ejufdem formationem qu^ eadim ltav.'hra-ivt ^a^xV.Cv, 7becpon:pus 

^mnfa babeat, Poftea: Kav /uca ^'ero etiam o^avo Pbilippicorum, 

cvo/Uii^tfr(y 3v to rr.Q avae-aa-mg qui rfviffuros kotnines ex magO" 

•M^a, Ta Xf.ayfxa yi hiXuTiV rum fentcntia tradit, immortafef^ 

qftemquam igjtur refurre^onii quefituros, Sf amhia in fuis iif^ 

ytOH ufurpant wcabuIuMf nfn ^f^^flUf^. ntanfura mminJh^Sn 



80691?A 



100 H. Grotius de Verit. 

tum orbcm terrarum, ut late oftendit ^ Porphy- 
rius, & noftri etiam fsecull navigationes docent, 
plena erant crudelitatis. Nam receptum ferme 
ubique, ut & humano fanguine Dii placarentur : 
quem morem nec Gfaeca eruditio, nec Romanse 
legcs fuftulerunt : ut apparet ex iis, quae 7 de 
viSimis faftis Baccho Omeftae apud Graecos, de 
Grjcco & Graeca, • Gallo & Galla maftatis Jovi 
Latiali legimus. Mjrfteria autem illa fanftiflima, 
five Cereris, five Liberi patris, pleniflima fuere 
omnis obfcoenitatis 5 ut apparuit, poftquam femel. 



6 Porphyrius.'] De abftinentia 
ab efu aniiTialium. Unxie multa 
fumpfit Cyrillus iv. contra Ju- 
lianum. 

7 De ^i£Iimis faBis Baccbo 
Omefla apud Gracos.'] Mcminit 
Plutarchus Tbemiftocle, & 
Paufanias. Simifia facra Mef- 
fcniorum, PclJaeorum, Ly£lio- 
Tum in Creta, Le(biorum, Pho- 
caeenfium, habes apud Cleroen- 
tem Protreptico. 

8 Ga/h & GaUa ntsEiatis 
Joi>i LatialiJ] Antiquum in 
Italia hominet immolare docet 
ncs libro i* Dionyfius Hali- 
<arnaflenfw. Quamdiu id man- 
/erit Plinius libro xxviii. cap. 
t. Boario n<ero inforo Gracum 
Cracamve defojfosj aut aliarum 
gentium cum quibus tum res ejfet, 
etiam nnflra atas vidit. Manfic 
mos ad Juftini & Tatiani tem- 
pora. Juftinus tnim fic Apo- 
logetico I. Romanos alloqui- 
tur: T« Vftp 'u/txr» rtfAoofjthx fi- 
ZtbXv^ S. tt fxhn oKoym ^uoef 
tUfAJtla, Tr^e-foiyfait aXka jj a>- 
BfwTriM, ha t5 Traf vfJtXv Imayi- 
fMTAru ij ilytysfetry avigof rrif 
Vforyve-t» t5 t£v <^w^irron «f- 



colitis idoloy cui non tantum ra- 
tione carentium animantium fan" 
guis adjpergitur, fid& humanus, 
nobilijjimo atque iUuflriJfmo vc' 
fhrum, ccciforum hominum afun- 
dtnte fanguinem. Tatianus vero : 
Eti^«» va^ fxh 'Vaofjutmi rly 
AATiaftov ^ia XvQ^oig avS fcivon, 
j^ rcTo^ imo rSn ail^OKlaa-tScv asP- 
fjtaa-i n^irofjiivof. Cum ccmpe' 
rerim apud Rmanos Latiaiem 
Javem humano cruorcy dsf ter 
bw.icidium fufo fanguine oole- 
ffari. Porphyrius ad Adrlani 
tempora manfifie talia facra nos 
docet. Apud Gallos mos is 
vetus humanis vi£limis litandi, 
ut ex Cicerone pro M. Fonteio, 
& ex Plutarcho de Superftitione 
difcimus. £um fuftulit inde 
Tiberius : meroorante Plinio 
lib. XXX. cap. i. De Britannis 
eumdem ibi Plinium vide, Se 
Dionem Nerone, & Solinum. 
De Slavis vero Helmoldum l>b. 
I. cap. 3. Porphyrius libro de 
non efu aniroantium fecundo 
manfiffe ad fuam artatem ait, 
k m Aicadia 8c Carthagine, imo 
& I» T? fxiyaKTn «roXf{, id eft 
Romar, facrum noroinans Jovis 
Latialk« 

perrupta 



R E L. C*H R I S T. L I B. II. lOf 

perrapta arcani rcligione, evulgari coepenint: 
.quod late exfequuntur 9 Ckmens Alexandrinus, 

6 ' alii. Tum vero illi dies, qui Deorum honori 
iacrati erant, talibus fpe^iaculis celebrabantur, 
* quibus intereffe Catonem puduit. At Judaica 
Religio nihil quidem habuit illicitum, aut inho- 
neftum; fed tamen 3ne pronus ad idololatriam 
populus a vera Religione defcifceret, multis prx- 
ceptis earum rerum, quae per fe nec bonitatein, 
nec malitiam habebant, oneratus eft ; qualia funt 
pecudum madlationes, circumcifio, exadta quies 
fabbati, & ciborum aliquammultorum intcrdidio ; 
quorum nonnulla mutuati funt Mahumetifta;, 
isuldita vini prohibitione. At Chriftiana Religio 
Deum, ut mentem puriflimam, ^ pura mcnte 
colendum docet, ^ & iis operibus, quae fuapte 
natura etiam citra praeceptum honeftiffima funt^ 
Sic ^non carhem vidt circumcidi, fed cupiditates : 

7 non ab omni opere, fed ab illicito nos feriari : 
non pecudum fanguinem, aut adipem Deo fa- 
crare^ ied, fi opus fit, ' pro veritate ipfius teftanda 



9 Clemens jilexandrinus,'] In 4 Pura mente etlendum docet.J 

Protreptico. Joh. iv. 24« 

1 Et aliul Maxime Arao- 5 Et iit operibus qua fuaptt 

liius. natura etiam citra praceptum 

7, Sluibus interejfe Catonem boneftiffima funt,^ Unde Xoyixn 

fuduit»] Martialis initio £pi- Xal^zia dicitur, cultu7 rationi 

grammatum I. Gellius x. 13. confentiens, Rom. xii. i. Ad- 

Valerius Maximus lib. 11. c. de Philipp. iv. 8. 

10. 6 Non carnem •uuit circumcidty 

3 Ne pronus ad idololatriam fed cupiditates.] Rom. II. 28, 

pepulus i vera Religione defcifie- 29. Philipp. m. 3. 

retf multis praeeptis tarum re- 7 Non ab omni opere, fed ab' 

rum, quee per fe nec bonitatem illicito nosferiari.] 1 Cor. v. 8. 

9ee malitiam babebant, oneratus 8 Pro veritate ipjius tefiandx 

£^.].Hanc caufam talium prae- noprumofferrefanguinem.'] i Co- 

.ceptorum rtddic & Maimoni- pjnth. x, i6. Hebr. xii. 4, 

des, quem fequitur Jofcphus i Petr. ix. 21. 
Aibo. 



E 3 noi 



>{fat^ 



i02 H. Grotius bE Verit. 

hoftrum ofFene fanguinem : & 9 quae de tkiihfe 
noftris egentibus damus, Deo data credere : rion 
certis ciborum potufVe generibus abftinere, fed 
' utroque uti cum modo, qui fanitati convenlat 5 
* interdum & jejuniis fubadlum corpus onimo ad- 
dicere, quo is alacrior ad fublimia feratur. Prae- 
cipua vero pars Religionis ubique oftenditur po- 
fita 3 in pia fiducia, 4qua compofiti ad fidele ob- 
fequium ' in Deum toti recumbimus, * ejufquc 
promiffis non dubiam habemus fidefn ; 7 unde & 
fpes exfurgit, " & verus Jimor, cUm Dci, tiim 
proximi, quo fit ut praeceptis ipfius paredmus^ 
^ non ferviliter poenae formidine, * fcd ut Jpfi pl^- 
ceamus, » ipfumque habeamus pro ftia bdiiltslt« 
patrem ac 3 remuneratorem. 4-Precari vero jube- 

9 ^4f Je bonis noftris tgen^ tum proximi,'} Gal. v» 6. l 
tibusdamusy Deo data credere,'} ThelT. iii. 6. 

9 NoH ferv^ter 'ften^ fir»^ 
inidinti\ Rom. viii, 15. 

1 ^ed ut ipfi flaceamuStJ 
Hebr. kii. 28. 

2 JffiHiiqnebtd>MMms fr§^^JS^ 
honitate fatrcm.'] Rom. viii. 

3 Ac remuneratpremA CoIodT, 
III. »4, % TheflV i. 6. 
[Adde 8c : ut liqueat Aos hlter- 
Jigcre- praBc^ta ejus " eo di^niili-. 
ma elTc^ Sc naturae noftrarifii 
tonvcnire, ut iVieliora, «Vit a^ue 
convenientia alia nemo colmmi- 
nifci polTit. Itaque *& ^grati 
animi caufa^ & quod o^iAia^ ac 
praeftantiiTima fint ejus praecep* 
ta, ei nos parere decet 5 '^uam- 
vis nullae eflTent poni% luendle 
non parentibus> prs&ter '<p4ias 
fafti turpitudinem. Htec "4tt- 
mum cft Deo fiiiorum, ii*n ftr- 
vorum inftar, parcre. '€krieiis, 

^frecariveroji^bcmttr.l Mit* 
V]. zo. 

mur* 



Matth. VI. 4. Luc.-xii. 33;' 
2Cor. IX. 7. Heb. xii. 6. 

1 Utroque uti cum modo qui 
Janitati conveniat,'] Luc. xxi. 

34. Rom. XIII. 13. £ph. r. 
38. Gal. V. 21. I Tira. v, 3. 
I Petr. IV. 3. 

2 Jnterdum fif jejuniis fub^ 
mElum corfus animo addicere,'] 
Matth. VI. 18. XVII. 21. X Co- 
rinth. vii. 5. 

3 Jn fia fiducia,"] Ut Joh. 
XII. 44. 

4 ^wi comfofitt adfidele ohfe- 
fuium/^ Lmc, XI. 28. Joh. xi 1 1. 
17. & lcqucntibus. Rom. i. v. 
1 Cor. VII. 19. X Petr. i. 2. 

5 Jn Deum toti recumbimus.] 
Matth. x^x. 21. 2 Tim. i. 12. 

6 Ejufjue fromijis non dubians 
habemus fidem.] Rom. 1v. 20« 
aCor. VII. i. Gal. iii. 29. 

7 Unde & ffes exfurgit.'] Hcb, 
VI. II. Rom. VIII. 24. XV. 4. 

9 £t verus am^r, cum Dei, 



RiEL. Chri-st. Li b. II. 105 

mar^ non ut divitias, aut honores noncifcamur, 
& qux alia multum optata plurimis male ceile- 
runt : ied primum quidem ea» quse Deo funt glo* 
riofa ; nobis vero de rebus caducis ea, quce natura 
deiiderat, rqliquum .permittentes divinae providen- 
tiae, utramcumque in partem res ceciderit iecuri : 
ea vero, quae ad aeterna ducunt, omni fludio^ 
ficmpe, rctro commiiibnim veniam, in poikrum 
ouxilium Spiritus, .quo iirmati adverfus niinas 
lOBines atque illecebras in pio curfu perilemus. 
Hic eil Dei cultus in ReligLone Chrifliana, quo 
jcerte nihil excQgitari.potefi Deo dignius. 

§Xn. Circa ,ea offlcia hunuinitatis^ qua proxin» 
MemuSj eiiam Itsifu 
Simflia fuitt quae atlverfus proximum exiguntiir 
officia. HCIahunietis^Religio in annis nata, nihll 
ipitvx. aiii ariiia, - armisT^rapagatuT. Sic & Laco- 
tium iriitttuta, quse^intcr QKecanrcamaxime lau- 
dabantur, etiam *ApolIinis oraculo, tota ad vim 
bellicam futiie dire£ta, ^ notat, & in culpa ponit 
Ariftoteles. Sed idem in Barbaros -benum dicir 
cBe Jiaturale; cum contra-verum lit, inter homi- 

5' KntAt & in eulpafiut -^ri- in. eo, «fuod {eges otfittes aJ hellicas 

JUteliS.'^ Polit. •tli. cap. 14. rcs 'uicloriam^ue direxit : qu^' 

nafeLTrkninat H wxwf ^ Twy {S^ ratione rcfelli facilc patcj}, & 

v^fiv Tivsc yfA^AVtoov a.Tti^kya.rvo ipjis faRis refutatum nunc a^pa^ 

•TBV •.hrh li^air iTreuvjvii; yap ret, Euripidcs Andromachu A- 

•vwv Aattiiaifxmxy vroXiTtiaiy a" riftotdi 'pFseiverat : 

^TifTa^ wpac To > «tfalirv ij «"pJC 'ify.zlictu^iaraxq ti^a^y^ /xA- 

iw «sXe^v ■ fiMfAodms-f y* a li^ X"? «y*"* 

luSik niw \vyty Ij-iy iCtXfyxI», i^ T* «AX' «y1«? \^i jun^cw? /?sX- 

•wTc IpyCKf \fy>MKiyiAai v&y. Pari rinsi. 

•mtJo ^.fui.po/ierius jtripfcrurt, [ fi n/is Maytia, 

ifiendeinmt ijufitem fe jtgefenteH^ VJfis Lae^nes ^akftt & fenri 

M, ^am m laudati^ne Lace.- > deeus, "* 

d^moniw^um Rtipahlicee, admi- SpeSiatur ultM ,quod fit exi' 

ra/ttur. prpf»fitvm candiicris Ugum mtttm-mkii^ 

E 4 n«s 



104 R* Grotiusde Verit. 

nes a natura amicitiam ac focietatem conftitutam. 
^ Quid enim iniquius, quam fingulas caedes pu- 
niri, occifarum gentium, velut gloriofum facinus, 
triumphis oftentari ? Et tamen illa adeo celebrata 
Romana civitas, quo tantum nomen, nifi bellis^ 
^ ^ faepe manifefte injuftis, ^ ut de bello in Sardi- 
niam 9 & Cyprum ipfi fatentur, confccuta eft ? 
Et certe generatim, ut a, praeclaris annalium con* 
ditoribus memoriae proditum eft, ' latrocinia extra 

iines 



6 Sluid emm inifuius, quam 
Jirgulai cades puniri, occlfarum 
gentium, vi/ut gloriojum facinus, 
triamphis oflentarif] Scnfus cx ' 

' Senecae epiftola 96. & de Ira 
* lib. II. cap. 8. ex Cypriani 
epiftola fecunda. 

7 Sapemani/efte injufiis,"] Pc- 
tronius : 

—Ji quis Jinus abditus uhra, 
Si quaforet tellusfulvum qua 

mitteret aurum, 
Hojlis erat. — - 

8 Ut de bello in Sardimam,'] 
Vide Pdlybium Hiftoriarum 111. 

9 Et Cyprum, ipfi fatentur.] 
Florus lib. iii. cap. 9. DiW- 
tiarum tanta erat fama, necfalfo, 
ut 'viElor gentium populus, & 
donare regna confuetus, Publio 
Clodio Trihuno duee, Jocii tivique 
Regis conjifcationem mandaverit, 
Meminit ejufdcm rci Plutarchus 
Catonc, Appianus lib. XI. 'Ci« 
vilium, Dion. lib. xxxviii. 
Vide eumdcm Florum de Bello 
Kumantine Sc dc Crctico. 

I Latrocinia extra fnes pie- 
rifque gentibus nulla^ habebant 
infamiam.] Thucydidcs lib. i. 
0\ yip "EXXwveC TOxraXit, ^ rm 
^a^^apauv om Iv Tn «grWfW^af*- 
BuXaa-a-ioi, jl ccot vficrei i»X^> 
ivn^av Yi^J^aylo ^»XXw mfaiMe.i 



n 



yavcriv s«r* iXXnXvC) Ir^awvr» 
^fif Xn^iaif, nyttfMvmv iAfSv it 
rSiv iZwarotraroiv, «IpSttc T«y 
0-^sli^ avruv huut i^ to?c &(r6i. 
vta-t rfc^ri(. t^ lefoe-irtiflovltQ vikt" 
atv aru}(l^oiq ^ nuQa KeofjtaQ «U 
Kafj^va^t, ^fita(av j to vXufW 
rS 0itt Jvliudcv iitotvvlof i» |f;^oy« 
rSf fru aXoyJmv rovra rdv tfyVf 
^foM* H. jt i§ ^^oc M«^M^« 
ih}Xot>^( ^ Tahr Tf \mufmon rtvts 
trt i^ vuv, cTc Morfj,^ «aX£c tov- 
To ^pf V) Kf 0! 'reaXaioi r&v 'neotn* 
TftJv, raq lev^ttQ rSv 'jeXtivUti/ 
vavla^ov ofjkolxq hfvlSiviii, U X^fa^ 
eio-iv, wc urB wv leui^aVQvlat aiea^ 
ftouvlttjv To i^yov', ofc r ewttteX»- 
iin ilUvai tfK Iviilt^Svloov* lx>;7^oy?o 
^i i^ xat' h^mt^m aXXnXnC) ^ 
f4.ixjft roZh vecXXa rnt 'EXXaJ®- 
r£ neaKaiS r^ivep yif^slat, vs^l 
n Aox^oyc Toyc 'O^oXac |$ AJtw- 
Xouc i^ 'AxapyetVttC) {$ Tiiv TauTii 
witpov. 0/im quippe Grarci, non 
minus quam barbari, tum qui in 
continente, tum qui per infulat 
vivebant, poflquam Japius alii 
ad alios navibus tranjire ceeperunt, 
ad Utrocinandum Je contulerunt, 
ad quam rem viri illujfres duces 
•ipjis erant, partim . quajhts fs^ 
cauja^ partem ut viSlum Juppe'" 
ditarent egentibus: adortique ci" 
■vitates mcenibus carenta, autper 
vicos 



Rel. Christ. Lib. II. 105 

fines plerifque gentibus nullam habebant infa- 
niiam. * Ultionis exa6tionem Ariftotelcs, & Ci- 
cero, in virtutis parte ponunt. ' Gladiatorunt 
9iutua& dilaniationes inter obleftamenta erant 
publica Paganorum : ♦ exponere liberos quotidia- 
num. Apud Hebraeos fane lex melior, fancSior 
difciplina; fed tamen in populo impotentis ira& 
diffimulata quxdam, aut etiam ipfis concefla i 



vicoifparfasy diripiebant eas, ma- 
ximamque partem hinc fe alebant, 
nondum infami eo •oita genere^ 
fuin & nonnibil babentt gloria, 
Manifefium id faciunt etiam nunc 
quidam continentis terne babita' 
tores, qui pro decoro babent flre- 
nue^id facere, & vetufti Poeta' 
rum, apud quos frequentes funt 
interrogationes ad na^gantium 
oBvios, an pr^dones effent : nimi- 
m,quod nec defugiturt id 



▼III. & X. i^eidos : de Ger^ 
manis Caerarem, Tachum, Sa- 
xonem Grammaticum. 

2 UJtionis exadionem Arifiote'" 
les & Cicero in virtutis parto. 
ponunt,"] Ariftoteles De moribus 
ad Nicomachum iv. 11. AoneT 
yk^ ovK (ua^cina-Bat ov^s Ktnraa-' 
6mt, fjui ofyi^ofxtvoi rt «x that 
ofMjvliHOf ro )s irfomtXeuu^o/jLgviiv 
inj(ia%ai, avipafrro^M^ie*» Fide^ 
tur talis & fenfu & dolore carere^ 
Uli efjent qui interrogdbantar, nee Gf cum non irafeatur, vindiElaa 
exprobraturi bi qui interregabant, effe negligens, ScrvHe, fi contu- 
Jn ipfa quin etiam terra conti- meliofe traBeris, id tolerare, Ci- 
nente, fpoKabant alii alios, &f cero autem de Inveotione ii^ 
nuncqnoque magna portio Graco- inter ea quae ad jus naturae per-i*^ 



rum fic vivit, apud Jaocros Oxo- 
ias, apud JEtoios, apud Acar- 
nanas & vicina terraram, Inter- 
rogatio ilia^ cujus Thucydides 
sneminit, eft apud Homenim 
OdyiTea T. ubi Scholiaftei : wic 

KnqTvtif, ttXX' iv^o^ov. Apudw' 
teres latrocinari adeo infame non 
erat, ut d^ gloria duceretur. 



tinent, ponit vindicationem, per 
quam vim, aut contumeliam de» 
fendendo, aut ulcifcendo propulfa-i 
mtis, Ad Atticum: Odi bomi^ 
nem & odero : utinam ulcifci pof- 
fem, In Antonium : Sic ulcif^ 
car facinora fingula, quemadmo- 
dutji aquibufque fum provocatus^ 
3 GladTasitymt-^ utuM diiaai^^ 
tiones inter obleSiamenta erani' 



Juftinus lib. xliii. c. 3. de publica Paganorum,] Vide La* 

Phocenfibus : Studiofius mare ^antium lib. 11. TertuUianum' 

quam terras exercuere, pifcandof de Spe£lacuUs cap. 19. 

wercando, plerumque etiam latro- 4 Exponere liberos quotidia" 

cinio maris (quod iilis temporibus num.'\ juftinus Apologetico fe- 

glori^ babebatur) vitam tolera- cundo. Tertullianus. Apologe- 

bant. De Hifpanis yide Plutar- tico cap. 9. Vide & Laftantium 

chum Mario: & Diodorum lib. lib. vi. Inftitutionum, cap. 20- 

n.. dc Tyrrhcnis;. S«rvium ad & TercntiiHecyram. 

E S ' Ut 



io6 H. Grothts de Verit. 

5 ut vis m populos feptem id meritos ; qua non 
eontenti, ^ omnes a fe diffidentes crudeK odio funt 
perfecuti'; 7 cujus iigna nunc etiam in ipforum 
precibus adverfus Chriftianos conceptis apparent. 
At ^ dolorem fuum talionis judicio exfequi, homi- 
cidam propinqui fui privata manu occiderc, lege 
ipfa permittebatur. Chrifti vero lex omnino 9 pro- 
hibet injuriam five verbis, five rebus fa6kam repo« 
nere, ne, quam in aliis improbamus malitiam, 
rurfum probemus imitando: btne fieri vult bonis 
quidem praecipue^ fed & malis, * ad Dei exem- 
plum, a quo Solem, aftra, aerem, ventbs, imbres 
babemus cdmmunia in homines quofvis dona.. 

§ Xin. Gri^a cdnfunffionem marn 6f fcemina^ 

'Conjunftio maris cum fcemina, per quam pro- 
pagatur eenus humanum, digniffima res eft legum 
cura. ^am partem neglcftui habitam a Paga* 
iiis haud mirum eft, ciim eorum, quos colerent, 
^ Deorum fiupra & adiilteria narrarentur* Quid 

quod 

5 Ut nfii tnpipulas fiptm fd «fs nofl CTcdimt. Et d!£luin rft 
ftferitos,] Exodjt xxxiv. ri, 12. m ore Judseorum : Otnnesftffa^ 
DcHt. VII. p, 2. pa fiibitopereant, Shnilia Aint 

6 Omnes a fe Jijidattes cru- difta R. Ifaaci in Berefchith 
ieJi odio funt ferfeiuti,'\ Danr rabba : & Thalmud in Bab» 
dam operam ut cis damAinn Kama, & Baba Batkra. 
quovis modb inferitiir^ J«ccc 8 DoUrtm fuum talionis juefi^ 
H. Lcvi bcn Otarfom: non tftd^ cio exfequi,"] Levlt, xxiv, 20.l 
denda UU«-^«« fbrtisfubdufla Deut. xix. 21. 

tunt, Bechai. 9 Trohibet injuriam Ji^ve ver-^ 

7 Cujus Jigna etiam nune in his five rebus faSam rtponere7\ 
frecibusadfoerfusX^rifiianoseott' Matlrh. t. 38.44. 

csptis affarent,] Vide Libellam j Ad Dei exemp/um, a qu9 

prccum editum Vcnctiis forma ^lem, afira, derm^ ventosy^im-- ' 

miiiima, £61. 8. & librum Ocr- bres habemus coftimttnia in bomi^ 

manicum Antonii MaTgatitse. w« 7W(?/t/m .;-'»».] Matth.v. 45. 
Maimonidem ad xiii. Arti- 2 Deonm fhprd& Adulttrid,^ 

culos^ ubi petdendos ait, qul Esripidcs looe : 



•RjE-x. Ca^tsT. LvR. n. 107 

cpicfd^ib S tancubitus mariam ciim maribus Deo* 
f^ttti ^eixqsiiis idefbndebantur ? in quorum nume- 
rmi eo «reiitx) rekti olim Ganymedes, ^poftea 
Andnfiaiis ; ^pidd fhigitium apud Mahumetiflas 
«qucfcfuefrdquensifft, apud Sinenfes, & gentes aliafr 
ecURn p^oiiictto : 'a.Gnsc^ aatem Philofophis in id 
iab^rt^cm videtar, ^utrei turpi honeftum nomen 

impo- 



■ ^U yfM9, 

' fJLi^ Xa0pa, 
ethffKa!\a^, ifjuXtX f*^ tf~jy , 
aXX' l^ Xf*?irff, 

' 0fi!S^ 

.71«;; Sy Kxatovy rou; vs/utfc 

b-,t<ca; BfoloTg 
•rfa.^v}af, al>rnii ivofxuLV 

o<^Xf7xayC(V ; 

'XF^C-OfASU, 

' Autaq' ^ieUxv ^ufftr* avdj)»iro(; 

ya/it<»v, 
li/ i^ Uos-t^iSSv, Zevi V*, «{ 
ovpAVOv xpa^s^, 
'Kaot;? Ttvom; a5;xta; X6va5- 

fl-STc, 

— jntrfendui, ' fi famen fas 

eji, miki, 
j^polio^ pcr vim virginunt mi" 

nuit dtcus, 
*'^ofque ipfe fe^t iiberos, rn' 

terfci 
tiutn patitur, ah ne tu ijia : 

fcd qiiando imperas, 
Horiejla fequere. Si quis hji 

'mbrtauum 



Gentdebet bmimmt, jurt milh- 

^ivere f 
Si- (quod futurum non eritp 

di,-am tamenj 
ffomifiibtii ^uo -Jiupra ^ueretrx 

modo, 
Ncptunus & tu, rexque fw 

fremi pcii, 
Vatuaret omnes mulBa temfh- 
rum dmos. 
Vrde hicc fufe tra£^ata apud? 
Clemcntem Protreptico, Athe- 
lUgonim, Tatiannm, Arnobiun» 
libro IV. Nazianzeniim i. con- 
tra Julianum, Theodoretum 
Sermone iii. 

3 Concuhitus martum cum ma- 
ribusj] Hcec quoque vide apa^ 
Clementem & Theodoretum 
d.^is locis. 

4 Poftea^AntinousJ^ Mcminit 
Juftinus Apblogetrco 11. Cle- 
mfens Prcrtreptico : Origenes 
Kbro contn» Celfum terti* ' ^ 
oftavor Eufeblus Hifl<fl1« Eo- 
clcfiafticair. 8. 'Thcodoretus 
oftavo'.. •ftHiftorici iilorai)» 
temporuftn.^ 

5 Ut rei turpi boficjhtm nomen 
imp>>nererur.] Ita fane renfcnt 
non Lucranus tantum, libello 
Deamoribus, fed & Grcgoriu» 

. Na«ianzenu8 Orarione 111. con- 

^i falera' pdtraty exigunt 'tra Julianam, » ad cum Elias 

\'fmunDii: Cretenfis & Noim»«^ CyrillBi 

i^ mffne-^inijaltm"^^ vos, cmtttz Jti^iamnn libro vi. ft 

fuas leies- quibus late Thcodorctus Ubfe*-»*»» «d 

E 6 Gv?K9U 



s 



io8 H,GrotiusdeVerit. 

imponerctur. Intcr eofdem Graeciae Philofophos 
praeftahtifnmi, ^ communione mulierum laudata^ 
quid aliud quam ex civitate tota unum fecerunt 
lupanar ? 7 cum etiam inter muta animantia quacr 
dam fit foedus aliquod conjugale^ quanto aequius 
ne fanSiffimum animal homo incerto femine naf- 
catur, ex(Un£iis etiam parentum ic lib^rorum 
inter fe afFeftibus ? Lex Hebraea omnem quidem 
fpurcitiem inhibet, fed & * plures uni concedit 
uxores, ^ & marito dimittendae ob quafvis caufas 
uxoris jus facit : quod & hodie ufurpant Mahu- 
meditae, & olim Graeci, ac Latini, tanta licentia. 



GriKcos. Philonis, qui Platoni 
favit plurimum, locum hic o- 
niittcre non pofTum l libro Dc 
vita contemplatrice : To ^i nx«- 

T^, ovjt av^fiv Ivi yuifAilitv im-. 
fMtnvlvy, h ywaiKeiv avifJto-iv au- 
fo fMvw ifrivr>^nfcvv}at ya^ m 
sinBvfjuai alrai y^u ^va^eoq' 
aX^« av$p£y afo-ia-iv r.XutU fJt^ifW 

T^ Koii^aviy 'A^f^poJtTuc x6«4yA- 
^tua-6(n ^oxiT, p^^iv a^ti^fxi 
va^tkyiif^ai. Platcgicum autem 
€omjivium totum fert in amorihus 
€4>nfumitury non t,irorum modo 
tn pmlieriSf mulierum in viros 
infamentijaii : tales enfm cupidi- 
tates lege natune expicntur: fed 
%firorum in fexus ejujdem fola 
4etate difpares : nam fi quid ibi 
de Venere ^ Amart ccek/ii ffe- 
fiofedici auditurf id boneJH o^- 
tentus caufa ajfumitur, Tertul- 
iianus de Anima, Chriftianam 
fapientiam praef( rens Socraticar : 
iVirr nova inferens dammia, jed 
Hfeteradepeliiihi nec adolefceattam 
\ntiaws, fed mm- hono pudoris 
inferm^MSt 



6 Communione mtdierum lau» 
dataJ] Platonem vide tum alibi, 
tum maxime de Republica iv. 

7 Cum etiam inter muta ani' 
mantia auadamfitfeedus aliquod 
conjugaie,'] Plinius lib. x. cap. 
93. jih bis columbarum gefia 

JpeBantur maxime, fimili ratione, 
Mores iidem^ fed pudicitia ilhi 
prima, & r.eutri ncta adulteria : 
conjugii fidem non violartt, Dc 
palumbium ca(litate conjugali 
vide Porphyrium De non ef« 
animantium tertio, 

8 Plures uni concedit uxores,'] 
Apparet idDeut. XVII. i6, 17, 
XXI. 15. 2 Saro. XII. 8. Sic 
legem intelligunt Hebra?i, & 
Cbryfoftomus i ad Cor. xi, 
Auguftinus dc do£trina Chrifti- 
ana libro iii. cap. 12. & vcte- 
rum alii. Jofephus legis peri* 
tiftimus, Antiquitarum xvj, 
9r4Tf(«v Iv T* alrS vrhjtioe-iv KfMW- 
cwotxcrv. Mos nobis patrius eo» 
dem temfore phres baoert uxortSm 

'9 Et marito dimitenddi 06 
quafvis caufas uxoris jus Jaat,'] 
Dcut. XXIV. 1, 2, 3, 4, Levit. 
auj. 14. 

ttt 



R £ X. C H R I S T. L I B. U. 109 

ut & uxores ad tempus utendas aliis darent ' La« 
cones, & Cato. At perfediflima Chrifti lex ad 
ipfas penetrat vitiorum radices, & eum, qui at-. 
tentavit mulieris cujufquam pudicitiam, vel oculis 
libavit, * reum habet, infpeSorecordisDeo judice, 
concupiti, nec pera<Sli criminis. Cumque omnis 
vera amicitia perpetua fit & infolubilis, ^ merito 
talem eam efTe voluit, quae cum animorum focie- 
tate corporum quoque continet communionem: 
quod etiam ad re<3am liberorum educationem haud 
dubio eft utilius. Inter Paganos paucae gentes 
una uxore contentae fuerunt, ut ♦ Germani, & 
Romani. * Sequuntur & hoc Chriftiani ; ut, fci- 
licet, animus ab uxore in folidum marito datus, 
• aequali retributione penfetur, 7 reiUufque proce- 
dat fub una praefide domefticum regimen; neu 
diverfaematres difcordiam liberis inferant. 

' § XIV. Circa ufum bonorum Umporalium. 
Ad ufum eorum, quae bona vulgo dicuntur, ut 

. X Latontt & Cato.'] Vidc /«r.] Benc cnim Salkiftius Ju- 

Herodotum libro vi, Plutar- gurthino: Apud eos qui phiru 

chum Lycurgo 8c Catone Uti- uxorei babent, levii tfta aitcitur 

cenfi. neeeffituJo, quod animus multitU" 

a Reum bahet, infpeEfore cor- dine diftroEiui nuttam pro focia 

disDeojudice,concupiti,neepera£}i obtinet, omnes pariter viles funt, 

^iminis,'] Matth. v. 28. Ammianus de Perfk 1. xxiii. 

3 Meriip talem eam effe vbluit^ Per libidines varias earitas dif" 

qui cum animorum focietate cor- perfa torpefcit, Claudianus beUa ' 

porum quofue continet communio" Giidonico : 

vem, Matth. v. 32. xix. 9. — Connubia mille : 

^Germani& RomaniJ] Gr»- Non iilis generis nexus, non 

cos etiam addcre potuit^ quibus . pignora cura, 

plerifquc, ccrtc privatis^ fin- Bed numero languet pietas* 

gulae fuerunt uxores. Clericus 7 Rediufque proeedat fub una 

5 Sequuntur & boc Cbrifliani,} pr^fide dmefticum regimen ; neu 
jPftulas Apoftolus I Cor. vii. 4. diverfa matres difcordiam liberit 
Ladiantius Inftitutionum vi. ix/rrtffff.] Utrumquc re^c con- 
33. Hicronymus adverfus O- cepit tc cxpccfllt Euripfdcs 
ceanum. Andromacba, 

6 ^quoR retributiene peufe- 

venia- 



110 H. G*RoTius «DE Verit. 

ycni^fmus, fiiita videmus a gentibus. paganrs XjiiP 
bufdatn, ^ut ^gyptiis & ^^Spartiatis, perm^: 
&quiprivatisnonpermiferunt, publicehoc fernre 
unum agebj^t, ut -R^ani: * ^ibusad cafas 
redeundnm dicsbat Romanus orator, fi futim^ oui- 
queTeddere^ieb^rent* He^i^eisndiil quidemtde, 
fed ^fceivfiis tamen in exti^eos permiffum, m 
eorum tngeniofe lex a^quatenus^aptscret; '^iquie 
propterea lcgem "fervantlbus, mter taetera, dtvt- 
tias pollicebfftur. At"*-Ch!iftiana lex non modo 
omne injitftitfae genus, '&^in q«iofvis prohlbftCs: 
'fcd *&vietatTtiOs'ftHdiuto nofl«im rebas* iftis «a- 
ducis impendere : quia, ^€i1i<;et, non fufficiat ani- 
mus nol^cr ad duo fedulo>^randa, quse fingoia 
homtnem totum requifant, ic fepe in contvaria 
corKfilia nos trahent : deinde vero & inxfttstfrendi^, 
& in fervjuxiis divitiis, * follicitudo fervitutem 
quamdam, & cruciatum fecum ferat, jquise ipfam 
voluptatem, qoae cx divitfiS' fperifur, corrum- 
pant : 7 ea vtiro ' qtiiibus fmtuFa cont^rita eft, • & 
pauca^fint, & facile fme magno labore, aut ifti- 
pendio pafentur. Quod fi quid tamcn Dcus ultfa 
indulferit, non hoc in mare projiccre jubemur, 

"8 Ut j^gypffis.'] Biodonis 4 Ctrijiihna LiX mn >**l^ 

Siculus Hiftofiarwin Kbro i. emne injufithie-s^nitt & in quof^ 

9 £f l?^/'//<»fu.] Pltftarchus Wi /»r&ff*ir/.J Matth. tw. Iz. 

LyciJrfo.. Ephcf. v. 3. 

I ^ibusad cafas-redebfultm 5 •Std-& wiafnos ftttdimt 

ejl'e dicclfat llcnMmtt orator, Ji n^ftriAn ffeSus Wifi.9tiudfin:fiin' 

fa*tn .tui^e rtddtre deHei^ent,] Artf.] Matth." vi.-^4.'-&:^^»«Ti- 

Verha hunc iri'fenftfm CKteronis Hb. =xi 1 1. • »2. L«c. -Vl 11. it^, 

cjc tcrtio de R^piibHca redtat jTim. vi.-g. 

L«ft»ntiii8'iin^1Sp!«*ttc'CDp. *. 6 ^eUicitnio feriHtkfm"^mim^ 

a FsHnatMnn in ^Sfrra/ntHi dein'43' crueiatl^-fiaihnferat.J 

pflintj/hnt] DeHt. ^xrt i . rg. Matth. vi. 34. ' ^KiKpp. 'rv:»6, 

3' ^itpi^bfftertafegemflrvan^ 7 Ea tfero 'quihmi riatttra' «wt*- 

kiSus, inter eift&ay^tvitiasfol' Thtta^iJfy^^fMh/eaflkf^^^&fa^k 

liccbatur.] Levit. srtvi.-^^PHl- fne magnp lahore cut -rfft^WWHt 

tcr. xxvH I, 4, 5, 6, 7, 8, 11, liz. jWriWtew;] *i-TJtti. ¥t. 7,-^. 



Rel. Christ. "Li-^. IL iri 
* ut Philofophi quidam imprudenter fecerunt j 
neque detinere inutile, nciqtf e prodigere ; fed fup- 
plere inde hominum^alionttn inopiam, 9 five do- 
nando, * five dando mutuum: id rogantibus ; < ut 
decet eos, qui fe non dominos harum rerum, fed 
Dei fummi parentis procuratores ac difpen(atore«i 
crcdant: bene emm locatum beneficiam * thefau- 
rum effe bonx fpei plenum, in quem nec furum 
improbitati, nec cafuum varietati quicquam liceat. 
Cujus verae, non fucatae, libcralitatis exemplum 
adhiirabile praebuerunt Chrrftianorum primi 5 
3 cum~ufque exMacedonia & AchaTa camhtercn- 
tur, quae Palacftinonim egeftatem fuWevarent : 
non aliter, quam fi orbis totus una eflet' familia» 
Atque hic illa quoque cautk> m Chrtfti lege addi» 
tur, ^ nequa fcpenfationis aut honoris fpes bene» 
ficentiam defloret : * Cujus apud Deum perit gra- 
tia, fi aliud pneter Deum refpicit. Ac ne quis„ 
ut fieri folet, obteadat tenacitati fuse velum, quaft 
metuat,, ne ipfe olim fcnex, aut a calamitate ali- 
qua deprehenfus, fuis rebus opus habcat, * pro^ 
mittit lex curam fpecLalem pro his, qui illa prx^ 
cepta fervaverint; & quo magis confidaut, in 

8 Ut Phihfopbi quidam im- quam liceat,"] Matth. vt. «o» 
frudeitttr fcctfunt,] HabcAt hoc 3 Cam ufque ex Macedwia QP 
dc Ariftippo Laettius Sc Suidas, Acbaia ea mitterentur, qute "Pa^ 
de Cracete PhUo^atus. UefiinorumegefiiUemfublev^reht.l 

9 Sin/e donanJo,] MaMb. r. Rom. xv. 25^26.. fc fequfcnti-^ 
. 42. bus. a Cor. rt, j, 2, ^, 4, 

* Sive ianAo mutuum td Philipp. iv. iS. 
ngantihu$,'\ Matth. ibidtn. 4 Nequa re^nfationis aut to- . 

Luc. VI. 35. 9ms fpes beneficentiam defioreti] 

I Ut dtceteos qui fe nvin dmni' Matth. vi. i, 2. Luc. xiv. 12. 
jw barum rerum, fed D$i fanoni 5 Cujus afud Deunt ferit gra* 

fartntis froeutatcres ac diffenfa- tsa^ fi aiiuk fr^er Deum reffi- 

torts credant,] i Tim. y», 17, cit,] Matthaeus difto jiim- loco. 
18. 6 Tromittif lex curamfftxia- 

a ThejaMrum effe bot^ffei fie-^ Im fro bis qui illa fntccfta fer- 

num, in quem nec furum sn^ro-' vanfcrint,] Matth. vi. 52. LtJC, 

bitdtif ntc Sfifmm varictan, quicr xi^«. 7* MI« ''tS. 

mentem. 



112 H, Grotius DE Verit. 
mentcm illis revocat 7 confpicuam Dei providen- 
tiam in alendis feris ac pecudibus, & in ornandis 
herbis, floribufque: lem vero fore indignam, fi 
Deo tam bono, tam potenti, tanquam malo no- 
mini non cr^damus ultra, quam dum' pignori 
incumbimus. 

§ XV. Circa jusjurandnm. 
Perjurium vetant leges ialiaBj * haec vero etiam 
jurcjurando extra neceflitatem omnino vult abfti- 
neri, & ita coli veracitatem in quovis fermonc, 
> ut jusjurandum a nobis ne exigatur quidem. 

§ XVI. Circa fa£fa alia. 
Ac plane nihil egrcgium repcriri poteft, aut 
in Graecorum philofophicis fcriptis, aut in fen- 
tentiis Hebraeorum, aliarumve gentium, quod 
non hic contineatur, & quidcm ut fancitum di- 
vina aufloritatc : puta ' de modeftia, * temperan- 
tia, de ^ bonitate, ^ dc morum honeftate, ^ dc 
pnideiitia, ^dc oflicio magiftratuum & fubdito- 
rum, ^ parentum & libcrorum, * dominorum & 
icrvorum, 9 itcm conjugum interfe; maximc vero 

7 Confpicuttm Da providen- iv. 8. 1 Tim, ii. 2. iii. 4. 
tiam in alendii feris ac pecudibus Tit. Ii, 7, 

f^ in ornandis berbis fimbufque 5 De prudentia,'} Matth. r. 

Matth. Ti. 26, 28. 16. Eph. T. 8. 

8 H^c vero etiam junjurando 6 De •fficio magifiratuum & 
tXtra necejjitatem omr.ino vuk fubditorum,] jTim, 11,2. Kom, 
aijliiterf,] Matth. v. 33, 34, xiii. i Pet. 11. 13, 17. 

35> 36» 37' Jac. V. 12. , 7 Parentum & liberorum.'] 

9 Ut jusjurandum a mobis ne CokflT, iii. 20, 21. Ephef. vi» 
exigatur quidem,'] Matth. di&o l, 2, 3, 4, 

jaB) loco, 8 Dondnorum & fervorum.} 

1 De modeJliaJ\iVtt, iii. 3, EpheC vi. 5, 6, 7, 8, 9, 10?. 

2 TemperantiaT] Tit. u. 12. CololT. lu. 22, 23, 24, 25. 

2 Ttm. II. 9. 9 Jtem conjttgum inter fe,\ 

3 Bomtate,'\ 2 Cor, vi, 6. Ephef. v. 22, 23, 24, 25, 28, 
Galat. v. 22. Coloff. 111. j*. 33, Coloff. ui. 18, 19. x Tim. 
1 Cor. xni. 4. II, ijt^ 

4 De montm. Unefistt.l Phil, 



Rel.Christ. Lib. II. 113 

dc vitandis vitiis, quae fpecie quadam honefti plu- 
rimis Grascis Romaniique impofuerunt ; ' cupidi- 
tatibus, fcilicet, honorum ac gloriae. Summa 
vero praeceptorum foHda brevitate admirabilis, 
* ut Deum amemus fupra omnia, proximum vero 
juxta nos ipfos, ^ id eft, ut alteri faciamus, quod 
nobis velimus fieri. 

§ XVII. Solvitur objeSfio fumta ex controverjiisy 
qua funt inter Chrijiianos* 
Opppnat forte aliquis, contra dogmatum Chrifti 
excellentiam, quam praedicamus, magnam opi- 
nionum inter Chriftianos difcrepantiam, unde orta 
iit & fe£brum multitudo. Sed parata refponfio, 
idem in omnibus ferme artibus accidere, partim 
imbecillitate humani ingenii, partim quod ftudiis 
judicium impeditur: fed folent iftae opinionum va* 
rietates confiftere intra certos terminos, de quibus 
convenit, & unde ad ambigua argumentum peti- 
tur : ficut in Mathematicis, an quadrari circulus 
poffit difputatur, non item an, fi aequalibus aequa- 
lia demantur, quae remanent fmt aequalia ; idem- 
que inPhyficis, Medicina, & aliis Artibus, videre 
eft. Sic & difcrepantia illa opinionum inter Chri- 
ftianos impedke nequit, quominus de praecipuis, 
id eft, ♦ de praeceptis illis, ex quibus Chriftianam 

Reli- 

1 Cupiditaribus, fciiicet, bono- xiil. 9, 10, II. Galat. v. .14, 

rum ac gieriee,'^ Matth. xviii. Jac. 11. S. 

4. XXIII* 12. Luc. XIV, II. 2 Jd efty ut alteri faciamus^ 

XVIII. 14. JoK. V. 44. Ephef, quodnobiswiimusfieri,] Matth. 

IV. a. ColoiT. II. 18. III. aj. vii, la. Luc. vi. 31. Lauda- 

I Joh. II, 16. Philipp. 11, 3. bat Imperator Alcxandcr. Vi- 

I Theff. II. 6. I Petr. i. 24. de Dionem & qui Latine Vitam 

V. 5. ejus Imperatoris rcripfit. 

2, Ut Deum amemus fupra 4 De praceptis,] Addeetiam 

omniat proximum vero juxta nos de dogmatibus neceflTariis, qui- 

//>/oj.] Matth. IX. i3. XXII. bus pracceptorum obfervatio ni- 

37* 39* Luc, X, 27,, Rom, titurj qualia funt qu« memo- 

rantur 



114 H. Grotius be Ve-rit. 

Religionem maxime commendavimtts, fatb con-» 
ftct: eoiumque certitudo hoc ipfo emicat, quod 
qui odiis inter fe inflammati quaenint diiSdendi 
materiam, eo progrcdi non auflnt, ut hapc negent 
a Chrifto imperata, ne ilH quidem ipfi, qui vitam 
fuam ad eam normam nolunt componere. Quod 
fi quis etiam his velit contradiccre, par habendus 
fit Philorophis, qui nivem albam negarunt. Nam 
tit hi fcnfu refelluntur, ita illi confeiifu omnium 
gentium Chriftianarum, & librorum, quos fcrip-- 
ferunt Chriftianx Rcligionisprimi, Qcprimis pro- 
ximi, & deinceps fecuti dodtores, etiam illi, qtxi 
fuam in Chriftum fidem morte tcftati funt. Nam 
quod hi omnes ut Chrifti dogma agnofcunt^ id 
omnino pro tali habendum eft ab asquo renim 
judice: ficut Platoni, Xcnophonti, aliifque So» 
craticis crcdimus, de dogmAtibus Socratis i -Stoi* 
corum feholsc, de his.quie Zcno tnKiidtt, 

§ XVIII. PnbatttrampUus prajhntia Chr^hnm 
Reiigionisj ex pnsjhxntia ifr^us lUbgiftri, 

Tertium, quo Ghriftianam Religionem omni- 
bus aliis, quaj funt, aut fingi poffunt, praeitare 
diximus, eft ipfe modus, quo tradita fuit ac pro- 
pagata: qua in parte, prima eft infpeSio de ipfo 
dogmatis aiid^ore. Graeae- fapientix aucStores ni- 
hil ferme certi fe adferre ipfi fatebantur : quippe 
' veritatem vilut in puteo demerfem, ■&'*mentem 

noftram 

rantur in ant?ciujffimis Symbo- merfam.'] Democriti «fft, lf'B*j9S 

Ks, qu»lia exftant apud /r^»/,:etf« iXijSiKe, memoratum & aliis'^ 

& Tertutlianumy & quale cft Giceroni in Atademicis. 

jlpoftoUctmf ut nunc vocatur. 6 Mentem noftram non tmnus 

Qjuod' paullo plenius Oftendimus ialigtire ad Divina^ ^udm ocit/os 

in Libello hifce fubjefto, tiee/i- itoSiute ad ihmcn SW/V.J AfJfto- 

genda inter dtftidentcs Ckriftianos teles Metaphyficorum- IT« c. I, 

jcntenfia. ^. IV. ClericuSi ^iftffTffi^ y*f ij t« t*v HmlsjtiSM 

5 • yerituttm veiut in futco de* CfAfxspM 



R E L. C H R I S T. L I B. II. 



115 



noftram non minus caligare ad Divina, quam 
oculos no6^u8e ad lumen Solis. Ipforum prasterea 
5^ nemo hon aliquo vitio obfitus, * alii Regum 
adul^tores, 9 alii fcortorum amoribus addi6i:i, 
' alii caninse iropudentiae. Invidiae vero omnium 
intcr fe magnum argumentum, * rixae de verbis^ 
aut nullius momenti rebus : frigoris vero in Dci 

■fud' nidi^v, Sroi ^ rT.f 'r,fjar%3ttt 
4»3C^ff 9 >«ff wpoc T» Tl» ^'u<ru 
^n^vrvra lexiiooy, Sicut enim 
nj.fbertiiionum ocuU ad lumen dici 
Jt bakintf ita & animi ntftri mens 
ad ea '■ qy^e ommuihjunt cldri£ima, 
7 iVcmo non afiouo ^itio oh/i' 
'/»!.] Marimoconfenfu oiAnium 
Uudatur Socrates. At ejus fum- 
tnam iracundiam, qu;e in di£lis 
.& ^ faftis fe ollenderit, antc 
oculos HoMs 'Porphyrii vcrbis 
'SBittAt CyiiiriM, fiteto adverfus 
.Julianum. , 

^^3 Alii k^um adulatora,} 
rtito, 'Artifllppus. 

9 Alii fcortorum amoribui ad- 
U!ifh\] Marium Zcno, StoVcte 
fedtae princeps: Feminarum 
■prope diAnes, Ptato, Arfftoteles, 
'Xpicurus, AriAtppus. Athe- 
sxus libro i /i. &" srii i. Laer- 
tius,^La^ntius, tcftes. Theog- 
fiis fpfe de fe multis in locis. 

Z jiiii caninite impudcntia,] 
T>i€t\ inde Cynici. 

a Rtjta de •berlns aut nulltUt 
^(ffnentiYebusS^ Bene id notatum 
Timoni Phliafio : 
*2;^TXiw &v9(*iL7ru, tutx «xiy- 

pfl«, yaa^tJt; oTey, 
Tliian Ix t* h^kilaiv ^ X£^;^,u^- 

X^v rgTXiwrfli j 
"AvS^jtfiw*, xsyj^V olna-i'^ ifA." 

9rXE&i aTKoi. 
Wfortalei miferif probrafejjima, 
nil nijivcntres^ 



S^y^ vos vanilojuo failunt cer-^ 

tamine titesS' 
homines, tumidis infati fa^ 
ftibus utres, 
Item: 

XiXoKuTay 
Ksutni; av^fs^smo Kae^iy^nm >J 

*Ht' aXah vrt^l leiv^a xvyiiviilai* 

avra^ hru^a 
£ff n %1aff ^ft^i itapn, «J 

li IXmSa BaKKlt. 
Afpera iis quadam prwer&t 

inania elamans, 
Jncenfi in cades odii foror atque 

'fhiniftra, 
Slua caca buc illuc circumque 

voluta, fupremum 
Mortales capite incurrit, fptm* 

que injicit ilti'^ 
Item : 

T^ V %.% rd7 1* oX« fpi^ f «r- 

irnu fAAxurBai ; 

o-vyMTt yoXaifOiiif 
tiSe-ov iir ctvi^xf »^i \a\nv 

oXkxoflo ^i TroXXot. 
Ecftfis eos tanto pugna injlam - 

mavit amorei' 
Ad Jirtpitim accurrens plebs 

atque exofa Jilentcs : 
Unde ioquax morbus multa cun 
pefte cucurrit, 
InTenies haec apud Clcmcntcr.i 
Strom. V. apud Bufebium in fine 
Praeparationis, & apud Thco- 
doretum Sermone ii, 

cult«,. 



ii6 H. Grotius de Verit. 

cultu, quod & qui Deum unum crediderunt, ta- 
men illo fepofito, aliis, & quidem quos Deos non 
crederent, cultum exhibuerunt, ^ Religionis nor- 
mam ftatuentes id quod receptum eflet publice. 
De praemip quoque pietatis nihil adfeverabant 
certi, ♦ quod vel ex ultima illa Socratis moritun 
difputatione apparet. Mahumetes, late fparfae 
ReJigionis auclor, ' projeftus ad librdinem per 
omnem vitam ne a fuis quidem negatur. Tum 
vero nullam fidem dedit, qua conftare poffit, 
quod ipfe promifit praemium, in epulis & Venere 
pofitum, id vere exftiturum; cum ipiius corpus 
in vitam rediifte ne dicatur quidem, imo in hunc 
diem Medinae fitum fit. At Hebraeae legis condi- 
tor Mofes, vir eximius, non tamen ab onmi culpa 
liberatiir, ^ cum & Iegationen;i ad Regem -^gyp- 
tium a Deo fibi mandatam multo cum renifu vix 
fufceperit, 7 j^ ad pollicitum Dei de aqua e rupe 
excitanda diftidentiae nonnihil oftenderit, ut Hei- 
braei fatentur. Eorum vero, quae per legei^ fuis 

3 Religionis normam flatueH' nem s quod vel unum fyfficit, 

tti id quod receptum ejfet fubtice.^ ne quis tales fibi per omnia 

Xcnophon . Memorabilium v. fequcndos putet. Notat hoc in 

oraculum recitar, quo jubentur Platone Juftinus martyr^ Pa- 

Dii coli ex lege cujufque civita- raenefi ad Grzcos. 

tis. Repete hic Senecae verba^ . 4 Sluod vel ex ultima iUa S^ 

quae ex Auguflino fupra citavi- cratis morituri difputatione appd" 

mus : pod quae fic Auguftinus : r^/.J Vide quae attulimus fupra. 

Colebat quod reprebendebat, age- 5 ProjeBus ad libidinem ptr 

bat quod arguebatf quod culpabat omnem vitam ne a fuis quidem 

adorabat, Nimiri m, ut FJato negatur,'^ Vide quae dicentjur U- 

dixit in Timaeo, & alibi, & bro vi. 

Porphyrius loco qui eft apud 6 Cum ^ legationept ad.Re^ 

Eufebium Praeparat. lib. iv. gem ^gyptium a Deo Jibi man- 

cap. 8. periculo non caret vera datam multo cum renifu ntix- fuf^ 

de rebus divinis apud vulgns ceperit,"] Exodi iv. a, lo, 13, 

diiTerere. £jus autem peiiculi 14. 

metum Graeca & Latina & bar- 7 Et ad poUicitum Deideaqua 

bara philofophia pluris fecit, e rupe excitar.da diffidentia ZGn^ 

qaam veri finceram profeflio- nibii cficnderit. ISumer.xx. 12, 



\ 



^ 



promifit^ 



Rsl.Christ. Lib.il 117 

promifit, praemiorum vix quicquam ipfe confecu- 
tus eft, defertis in locis ^ ja£^atus perpetuis fedi- 
tlonibus, ^neque ingreffus in terram illam feli- 
cem. At Chriftus * peccati omnis expers a fuis 
defcribitur, * nec ab aliis ullius commiifi allatis 
teftimoniis arguitur. Tum vero 3 quicquid prae- 
(cnpfit aliis, id praeflitit ipfe. Quae enim fibi a 
Hco mandata erant implevit fideliter, ♦in vita 
omni fimpliciflimus, 5 injuriarum ac cruciatuum 
patientiflimus, quod in jpfo crucis fupplicio oftcn- 
dit, amantiffimus hominum etiam inimicorum, 
etiam a quibus ad mortem aftus fuerat, ^ ita ut 
pro lis etiam Deum deprecaretur. Quod autcm 
fuis promifit pracmium, ejus ipfe compos faftus 
excellentiffimo raodo & perhibetur, & certa fide 
comprobatur. In vitam enim redditum' '•' viderunt 
multi, audierunt, palparunt etiam: * in ccelum 
cvedlus eft, fpe6lantibus duodecim: ibi potefta- 
tem, quae fuprema eft, confecutus oftenditur eo. 



8 yafffitus ferpetuis Jeditioni' 
bus,^ Exodixxii. Num. xi. 

XII. XIV. XVI. XX. XXV. 

9 Neque ingrejjus in terram 
iUam /elicem.] Num. xx. 12. 
Deut. XXIV. 4. 

1 Peccati omnis expers a fuis 
defcribiturfl Joh. v 1 1 1 . 46.X. 32. 
2 Cor. V. 21. I Pet. 11« 22. 
Heb. IV. 15. Pletatem ejus 



tia iter virtutis b&rreret, 

4 In vita omni ^mfiicijjimus.'} 
I Pet. 11. 22. 

5 Jnjuriarum ac eruciatuum 
patientijjimus»] Matth. xxvi. 
50, 52, Joh. VIII. 23. Aft. 
viii. 32. 

6 Ita ut pro iis etiam Deum 
deprecaretur.j Luc. xxiil. 34. 

7 Viderunt multi, audierunty 



etiam oracvilo, apud Gentes palparunt etiam,'] Job* xx. 27, 
aufloritatem habente, iaudatam 28, 29. Joh. i Epift. i. i 



oAenderaus ad lib, iv. 

2 Nec ab aHis ullius eommijji 
aUatis tefHmoniis arguitur,] No- 
tatum id Origen^ hb. iii. con- 
tra Celfum. 

3 Slif^^f'*'^ P^^JcripJit aiiisj 
id praftitit ipje.] Bene Lad^an- 
tius flne Iimitutionum : Ncc 
monjira-vit -tantum, Jed etiam 
pracejjit^ ne quis diJpcuUatit gra" 



Matth. XXVI II. Marci xvi. 
Luc. XXIV. i Cor. xv. 3, 4, 5» 
6, 7, 8. 

8 Jn c^lum eveEius eji, Jpe» 
Siantibus duodecim.'] Marc. xvi» 
19. Luc. XXIV. 51, 52. A£lor. 
I. 9, 10, II. Adde A£tor.viT. 
55. IX. 3, 4, 5, XXII. 6. 
I Cor. XV. 8. 



quod 



ii8 H. Grotius de Verit. 

quod fuos fe£bitores, & ' linguarum» quas non 
didiccrant, loquela, > & aliis mirificis virtutibus 
donavit, *ita ut fafturum fe difcedens promiferat: 
qux omnia faciunt, ut nec de iide, nec de poten- 
tia ejus ad retribuendum nobis id, quod poUicitus 
eft, pnemium, dubitare ullo modo liceat. Ac 
fic collegimus, hanc Religionem in boc quoque 
eminere fupra caeteras, quod ejus Magifter, quie 
juflit ipfe, praBftitit; quod promifit, ipie eft con*- 
fecutus. 

Ex admirahUl propagattone {ftius ReKgionis. 

Videamus jam etiam efFe£his allati ab ipfo dog- 
fnatis; qui profe<9x>, ii red^e animadvertantur, 
tales funt, ut fi Deo uUa eft cura rerum humana- 
rum, non poifit hoc dogma non divinum credi. 
Conveniebat divinae providentiae id efficere, ut 
quod optimum eiTet, pateret quam fatiifime. Id 
autem contigit Religioni Chriftianap, quam ipii 
videmus per Europam omnem, ' ne Scptentrionis 
quidem receifibus exclufis, doceri : .* nec minus 
per Afiam omncm, ' etiam ejus infulas in Oceano, 



9 Lw^uarufrtt quat mn diAi- genw adverfus Celfum tii, 

teranty Ipquefa.] A£tor. U. 3, La£tantiu9, & alii. 

4. X. 46. XIX. 6. 1 Cor. XII. 2 Tfa ut faEiurum fe difcedcnt . 

To, 28, 30. XIII. 1,8. XIV. /»r»«//Jrtf/.] Joh. XIV. 12. XVII, 

2, 4, 5, 6, 9, 13, 14, 18, i9> 28. Marci xvi. 17. 

22, 23, 26, 27, 39. 3 Ne Septentrionit quidem rt-* 

I Et aiiis ntirifcii virtutibut cejfilnts exclujisj] Vlde Adamum 

donatfit.] Aftor. III. V. VIII. Bremenrem, & Hetmoldum, & 

IX. X. XI. XIII. XIV. XVI. qui de IlTandia fcripfcre. 

xiK. XX. XXI, XXVII. Rom. xv. 4 Uec minus per Afiam om^ 

19. a Cor. XII. 12. Heb. 11. «««.] Vide Afta Conciliprum 

4. Oftendunt hujus rei veri- Univerfalium. 

tatcm &■ Juftinus cum Tryphone 5 Etiam ejis infulat in O- 

difputans, & Iren.neus libro 11, ceano.] Vidc Oforium in Lufi» 

Tcrtullianus Apologctico, Ori- tanicis. 

*per 



R £ L, C H R I S T. L I B. IL 



119 



• per ^gyptum quoque, 7 per iEthiopiam, ' & 
alias aliquot Africae partes, 9 poftremo & per 
Americam. Neque id nunc tantum Heri, fed &c 
olim fadhim, oftendunt omnium temporum hifto- 
riae, libri Chriftianorum, adla Synodorum, vetus 
traditio nunc quoque apud Barbaros confcrvata 

* de itineribus ac miracuiis Thomae, ^Andrcre, 
aliorumque Apoftolorum. Jam fuis temporibus 
quam late Chrifti nomen celebrarctur, apud Bri- 
Cannos, Germanos, aliafque ultimas gcntes, 
'notantClemens, ♦Tcrtuljianus, '&alii. Qiiae 

cft 



6 Ptr JEgyptmm pi^qtte*'] Ap^ 
paret ex A^tis Conciliorum U« 
niverrsiliunia ex hiftoria Eccle- 
iiaftaca veterey ac nominatim 
EurebJo V7. 34. ex Liturgia 
Coptitaruin. 

7 Per Mtbi^piam,'] Viae Fran- 
ciiiruin Alvarefiuni. 

8 Et alias a/ifuft Afri^a par^ 
r^.] Vide TertuUianiim, Cy- 
prianum, Anguftinum, tc Con- 
ciliorum per Africam a^la, prx- 
cipnc ejuB Concilii quo4 Cypri- 
ani operibut fubtexitur. 

9 Pafirtm^ (^ per Ameticam,'\ 
Vide Acoftam U alios de rebus 
Americants. 

z De itinerihus ac miracuiii 
Tbomit.] Vide Abdiam libro ix. 
Eufcbium HiAoriae Ecclefiafticfe 
lib, z. io fine, & libro i j. ca- 
pitcprimo: ic initio libri iiz. 
Rnffinum Jibro x. cap. 9. Adde 
0(braum U Linrchotium de re- 
bni Indiae Oxientalif, & Frd- 
tam De imperio Lufitanorum 
AfiatJco. Sepulcrum ejus Apo- 
ftoli in terra Coromandel etiam 
auoc monftratur. 

Z AMdte^.] Eulebiui di^ 
ibro 211. iniilLio, U Oriscnet 
id.Cenefiin» 



3 Notant Clemem,'] Chriftum 
is, dicit omn.bus notum genti- 
bus, Strom. v. 

4 Tertuiliamu. Adverfus Tu- 
daeos i. In quem enim altum 
umverfie genta crediderunty ni/S 
itt Cbrijtnm, fui jam wnit t cvi 
enim & alia genies crediderunt^ 
Partbi, hfedi, ^Eiamit^t ^ fui 
ifibabitaHt Mrf^pcfamam^ Atme^ 
niamf Pbrygiam, Cappadociam^ 
& incolentes Pontum (^ AJiam 
& Pamphyliom : imrnorantes ^- 
gyptum^ & regionem Africte fuge 
eji trant Cyrenen inbabitantes, Ro- 
mani (^ incola : tunc & in Hie» 
rnfalem Jud^i ^ cdPtcr^e gentes : 
ut jam G^tuJorum varictatee &f 
Maurorum muiti Jinet, Hifpano'. 
rum omtus termini, (^ GaUiarttwt 
di^tterfer natitnes, & BritamtoruM 
irmacceffa Romanis loca^ Cbriji». 
vere Jubdita : & Sarmatanmt 
C^ Dacorum : d^ Germamtrum & 
Scytbarum, d^ ahdifantm muitU' 
rttmgentinm, ^ provinciarum & 
ififulanm muitarum nohis ignota" 
rums & fudr enumerare minut 
poffitmus, in fuibus omnibus iocis 
Cbrifti nowcn, ftti jam venit^ 
regitat. Mox otodit quanto 

latuic 



120 H. Grotius dh Verit. 

eft Rcligio, quae cum tam lata poffeffione poffit 
contendere ? nara fi Paganirmiim dixeris, nomen 



latius Chrifti regnum fuis tcm- 
poribus, id cft, fine faeculi fe- 
cundi, patucrit quam olim Na- 
buchodonoforis, & Alexandri 
aut Romanorum : Cbrifii autem 
regnum ubipie forrigitur^ ubique 
creditur ab omitibus getitibus fupra 
enumeratis (numcravcrat aucem 
Babylonios, Parthos, Indiam, 
i^thiopiam, Afiam, Germaid- 
am, Britanniam, Mauros, Gae- 
tulos, Romanos :) colitur, ubi- 
que regnatf ubique adoratur, om' 
nibus ubique trihuitur aqualiter. 
5 Et alii.] Ircnaeus Tertul- 
liano vetuftior, lib. i. cap. 3. 
Nam etji in Mundo loquela dijji- 
miUs funt, wrtus traditionis una 
Gf eadem efi. Et neque ha qua 
in Gtrmania funt fundata Eecle- 
Jia aliter credunt, aut aliter tra- 
dunt: neque ba qua in Iberis 
funty neque ba qua in Oriente, 
neque ba qua in Mgypto, neque 
ha qua in Libya, neque ha qua 
in medio mundi funt confiituta: 
ftdficut Sol creatura Dei in uni- 
'verfo mvndo unus Gf idem efiy Jic 
& lumen, pradicatio Veritatis, 
ubique lucet, & iltuminat omnes 
bomines, qui volunt ad cognitio- 
nem Veritatis venire, Origenes 
Homilia ad Ezechiclem iv. 
Confitentur & miferabiles Judai 
hac de Cbrifii prafentia pradi- 
cart: fedfiulte ignorant perfonam, 
€vm 'videant impleta qua diffa 
funt, gi^ando enim terra Britan- 
nia, ante adventum Cbrifii, in 
unius Dei confenfit religionemf 
quando terra Maurorum f quando 
totus femei orbisf Arnobius 
libro II. Virtuus' fub joculis po- 
Jita, (^ inaudita ifla vis rerum. 



unum 

velqua ab ipfo fiebat paUm, vel 
ab ejus praconibus celebrabatur in 
orbe toto, eas fubdidit appetitio^ 
num fiammas, (^ ad uniut credu* 
litatis ajfenfum mente una coMur» 
rere gentes fif populos fecit, & 
moribus dijfimillimas nationes, E- 
numerari enim pojfunt atqut i% 
ufum computationis 'venire ea qua 
in India gefia funt apud Seras, 
Perfas, (Sf Mcdos : in Arabia, 
JEgypto, in Afia, Syria, apui 
Calatas, Partbos, Pbrygas : in 
Achaiai Macedonia, Epiro: in 
tnfuHs & provinciis omnibus quas 
Sol oriens atque occidens luftrat: 
ipfam denique apud dominam Ro- 
mam. Athanafius in Epiftola 
Synodica quae apud Theodore- 
tum eft libro iv. cap, 3. Eccle- 
fias Chriftianas commemorat 
Hifpaniae, Britanniae, GaUiae^ 
Italiae, Dalmatiae, Myfiae, Ma- 
cedoniae, Graecix, Africae, Sar- 
diniae, Cypri, Cretae, Pamphy- 
liap, Lyciae, Ifauriae, ^gypti, 
Libyae, Ponti,_ Cappadociae. 
Theodoretus adverfus Graecos 
Sermone viii! de Apoftolis fie 
loquitur : ^HyiiUL fxif yk^ fjurk 
nfuv a-cof^i.ran i^rro^sltvovlo, vCv /Ah 

B^iron' j^ fl[XXo7e jufiv *PofffMtoi?, 
aXXoIs $1 'l^avoT?, « KcXTorff 
^iEXfy«v7o* ivu^ U w^og IxsTvov 
i^^fifirio-M i»^' tf fjt,&tirkfd^^6way, 
attailtq alrSn IvdeXs;^»? aTroXau- 
tf0-»v, tf fjiAim 'Poffjialoi, t^ 00-01- 
yt Tov TtfT4>» ayavStci ^vyov, i^ 
u«ero TtfTwv Idvyovlat, aXX^ ^ 
ncp0-a(, 9rai Zxuda», tuu M«0-- 
«ra^^lTai, x«( lav^OfAarat, ual 
*lM, NM AlQiiirsi, uai ^uXXiiC- 



R £ L. C H R I s T. L I B. ir. lar 

unixm dixeris, non Religionem unam. Nam nec 
idem adorabant: alii enim aftra, alii elementa, 
alii pecudes, alii res non fubfiftentes, nec eadem 
ex lege, nec ullo communi magiftro. Judaei 

Iw tlTre^v aiftf^et rnf oixtffAtvrtg 
ra ripfjutla, Ohm enim mortaU 
.corftus indutiy nunc bos, nunc 
illos accedebant, modo Romanis 
iofuentes, modo JHifpanis, aut 
GalUs : at pojiquam ad eum ive- 
runt a quo mijji fueranty omves 
f>opuli illorum fruuntur laboribus, 
mn Romani tantum, & qui Ro- 



mana amant imperia, & ab ipjis 
ngu:itur'y fed isf ^erfa, &'Scy' 
tba, & Majfaget^y & Sauro^ 
matde, & Indi, & JEthiopes, 
&, ut fummatim rem eloquar, 
omnes qui funt intra oras babita- 
biles, Idem lib. ix. converfis 
gentibus adnumerat Perfaf^ 
i^jaflagetas, Tibarenos^ Hyr- 
canos, Cafpios^ Scythas. Hie- 
ronymus epitaphio Nepotiani 
Cfariftianis adnumerat Indos, 
Perfas, Gothos, iEgyptios, 
Be/Tos & pellitos populos: in 
epiftola ad Laetam Indos, Per- 
fas, iCthiopas, Armenios, Hun- 
nos, Scythas, Getas : in Ortho- 
doxi & Luciferiani Dialogo Bri- 
tannos, Gallos, Oricntem, In- 
dorum pop\iIo8, Iberos, Celti- 
beros, iCthiopas. Chryfoflo- 
mus Homilia vi. ad priorem 
ad Corinthios : nSJj V av ra 
yftKpiilet Kol elf T^y Bttfia.^m koX 
tU 'rtv 'lirJflUv HttX nr^lq OAjra. ra. 
*AxfavS Ta wlpaTft a<f>»x6T0, tfx 
wToof rZv XsyovTwv a^tomV»v; 
Sluomodo vero qua ab iis fcripta 
funt, ad terras barbarorum, etiam 
Indorum, ipfos denique fines 0- 
ceani pervenijfint^ niji auSiores 



iili fide digni fuijfent ? Idem 
polleriore Homilia in Pente- 
coften: 'Ipxj^ai ri Hvsi^ t« 
ayiov iv f()Ei y>McrerSf¥, ina^M 
fxifilov rr.i Kala oliutf4,BYiiv ^i^a" 
a-Ka\iai ra KXifJUtlay xal ha rr.q 
Jo^cto^? y}JiTlrif, xa^aTn^ SeXtj*. 
Ttvt, yvwpt^ov fKa{-« rnq ifxm'- 
CSi^iiTng apx^f ti xat XtJatf-xaX/aff 
Tov egov. f^enit Spiritus fanElus 
in linguarumfptcie, dinjidens uri- 
cuique orbis regiones, quas ir.fti- 
tuerent, (st per conceffum Hngu/e 
donum 'velut codicillis quibufdatjt 
definiens terminos mandati ipfis 
magiftralis imperii. Idem ora- 
tione egregia, Chriftum efTe 
Deum : 'f.pvfisv oTt uk «ov av- 
Bfdmii '\'iKv roTt^vrnv iv Bfay^i 
KaifS 9r6gi6X0«rv OlXtf/CAEyqV xai yr.v 
xal ^aXariav, Kal IttI roiovroi^ 
xaXiTv vpayfMkviv Sra», K%1 rav" 
ra vTTO arova <run}9eta? tt^okoIu- 
Xnfjt^ivuq avflgaSwtff, fxaXhov H 
M roa-avntq KeMia^ Kals^QfjUva;, 
Kal cfjtM^ Xa-)(V9^ rujwv Travraiv 
TO Twv avQfdmoiV yii^ IXEydspaii- 
fl-a», ap^t ^lPxfMiiaq fxivm aXKa 
KaX UifO-aq, kcu a-BrXai; Ta T«y 
^a^^a^uv yivn, Non eft meri bo' 
minis, tantum orbis brevi fpatio 
peragrare, terra marique, ad res 
tales tali modo 'vdcare bomines, 
mala confuetudine occupato*, ii:io 
a tanta malitia poJJejTos ; Et ta- 
mcn ab bis malis Itberarc buma- 
num valuit genus, tion Romanos 
tantum, fed c^ Perfas, fif omnjs 
barbarorum gcntcs, Vide & qua 
fequuntur lc^u d^gaiftima. 

F fparfi 



m H. GnoTTas de V^rit. 

^i^rfi quidem, fcd ^ens una, ncc poft Chriftum 
eorum Religio ulla accq>it notabilia incrementa; 
imo iex ipfonim magis per Cbriftianos, quam per 
ipfos innotuit. Mahumetifmus fatis multas terras 
infidct, fed non folus. Nam per eafdem terras 
colitiir & Chriftiana Rejigio, aliquibus in locis 
numeromajore: cum contra Mahumetifl^ non 
rcperiantur in partibus plerifque, ubi funt Chri» 
ftiani, 

•Conftierata infirmitaie ac ftmplicitate eorum^ qui eam 
primis temporibus docuerunt. 

Sequitur & hoc videamus, quibus inftrumentis 
progreffus fecerit Chriftiana Religio, ut hac quo- 
que parte cum aliis contendatur. Videmus ita 
plerofque homines comparatos efle ut regum & 
potentum exempla facile fequantur; eoqucmagis 
di kx ctiam & coaftio adfit. Hinc Paganicarum 
Religionum, hinc Mahumeticae incrementa. At 
quiChriftianamReligionem primi docuerunt, non 
modo fine imperio omni fuerunt, fed & fortunae 
humilis, pifcatores, textores, & fi quid his fimile* 
£t horum tamen opera dogma illud intra annos 
triginta, aut circiter, * non tantum ^r omncs 
Romani imperii partes, fed ad Parthos quoque & 
Indos pervenit. Nec tantum ipfo initio, fed per 
tria ferme faecula, privatorum opera, fine minis 
ullis, fme ullis invitamenris, imo rcnitente quam 
"piaxime eorum vi, qui imperia obtinebant, pro- 
laota eft haec Religio, ' ita ut antequam Con- 

6 Nontantumper omnes imperii jor effet.l Jam fuo aevo Tcrtul- 
Jtomani partes,"] Roip. xv. 19. lianus dixerat 11. Apologc- 

7 Ita ut antequam Confianth- ticoT Hefierni fumus, & v^ra 
fivf Chrifiianifmum profiteretur^ omnia implevimusy urhes, infu/as, 
bac pars Romani orbis prope «w- caftella, munidpia, conoiliabu^ 

ftantinus 



R E L. C H R I S T» L I B. U» 123 

ftantinus Chriflianifmum profiteretur, haec pars 
Romani orbis prope major eflet. Apu4 Grsecos, 
qui morum prsecepta tradiderunt, aliis fimul arti- 
"bus reddebant fe commendabileS) ut GeometriaB 
ftudio Platonici, Peripatetici animantium ac plan- 
tarum hiftoria, Stoici dialeftica fubtilitate, nume» 
Trorum & concentuum cognitionc Pythagorici ; 
inultis adfuit & admirabilis quaedam facundia, ut 
Platoni, Xenophonti, Theophrafto. At primis 
•Chriftianifmi do£toribus ars talis nulla, * fermo 
"limpliciflimus & fine illecebris, fola praecepta, pro- 
mifla, minas nuda oratione proferens; quae cum 
per fe non habeant efficaciam parem tantis pro- 
greflibus, omnino necefle eft ftatuamus, aut mira- 
cula adfui/Te, aut arcanam Dei aitionem adfpiran- 
tem negotio, aut utrumque. 

§ XIX. Et maximis impedimeniis qua homines 
retraherent ab ea ampleiienda^ aut a profitenda 
deterrerent. 

Cui confiderationi & h?ec addenda eft, quod 
,qui Chriftianifmum iUis docentibus receperunt, 
animum non habebant a certa norma Religionis 
yacuum, ac proinde dudliileni, ut qui Paganica 
facra, & Mahumetis legem primi fufceperuntj 
multoque minus antecedente quadam inftitutione 
£raepara.tum, ficut Hebraei circuincifione & unius 
Dei cognitione ad legem Mofis acceptandam ido- 
nei erant redditi : fed contra impletum opinionibus 
&c confuetudine, quae velut altera natura eft, re- 
pugnante cum iftis novis inftitutisj educati, fcili- 

hutoy ca/ira ipfaf tribus, dccu^ denter id notatum Chryfoftomo 

rias, palatiutHy fenatum, forum, i ad Cor, i. 17. & Theodoreto, 

Sola vobis rclinquimus temtla. poft recitata jam verba, 

S ^crmo Jim^ici§mus,\ Pru- ' 

F '2 cct. 



124 H. Grotius de Vbrit. 

cet, legumque & parentum audioritate confirmati 
in facris Paganicis, aut Judaicis ritibus. Huic 
obAaculo accedebat non minus alterum ; gravifr 
fima, fcilicet, mala, quae Chriftianifmum fufci- 
pientibus, eam ob caufam, ferenda aut metuenda 
conftabat. Cum enim a malis talibus abhorreat 
humana natura; fequitur, ut, quae eorum malo- 
rum caufae funt, non nifi difBcillime recipiantur. 
Honoribus arcebantur diu Chriftiani, acceflerunt 
muldae, & bonorum publicationes, & exfilia: 
fed levia haec ; damnabantur ad metalla : iis affi<- 
ciebantur tormentis, quibus crudeliora nulla repe- 
riri poterant : fupplicia vero ad mortem tam fre- 
quentia, ut teftentur illorum temporum fcripto- 
res, nullafame, nulla peftilentia, nuilo bello plus 
hominum uno tempore abfumptum. Nec vulga- 
ria crant mortium genera, fcd 9 vivicomburia, 
cruces, atque id genus poenae, quae fme maximo 
horrore legi aut cogitari non pomint : atque haec 
fasvitia, quae non longis interpofitis fpiramentis, 
& his ipfis non ubique, ad Conftantini fermc tem- 
pora in orbe Romano, alibi longius duravit, adeo 
cos non imminuit, ut contra fanguis eorum (emen 
efle diceretur: ita recifis plures fuccrefcebant. 
Comparemus hic quoque cum Chriftianifmo Reli- 
giones alias. Graeci, Paganique caeteri foliti fua 
in majus attollerc, paucos numerant, qufdogma- 
tis caufa mortem toleraverint, Gymnofophiftas 
aliquos, Socratem; haud multo plures: fed his 
viris notiflimis quin aliqua inefle potuerit famse ad 
pofteritatem tranfmittendae cupiditas, vix eft ut 

9 Viiicmhuna^ enceSf atqne poenis affici debercnt Cbriftiani, 
'd iiicnui fcenae*'] Domitius Ul- La£lantius meminit llbro T. ca- 
pianus nobilis Jurifconfultus li- pite il, 
Iros feptem fcripfit, Quibus ' 

negetur. 



Rel. Christ. Lib.il 125 

negetur. At inter Chriftianos, mortem ob fuum 
dogma perpeflbs, fuere homines de plebe plarimij 
vix vicinis fuis cogniti j mulieres, virgines, ado- 
lefcentes, quibus nec appetitus inerat, nec fpeS 
probabilis duraturi nominis; ficut & pauci funt, 
quorum ^nomina in Martyrologiis exftant, ' prae 
numero eorum, qui eam ob caufam fuppliciuni 
tolerarunt, & tantum in cumulum recenfentur. 
Accedit, quod levi aliqua fimulatione, puta thu- 
ris jad^u in aram, plerique fe liberare a tali pcena 
potuerunt ; quod de illis dici non poteft, qui, qua- 
lemcumque i5?nfum in corde premerent, certe in 
fa^s confpicuis ad vulgi mores fe aptaverant : ita 
ut prope ob Dei honorem mortem fubiiffe non 
aliis' tribui poffit, quam Judsei^, & Chriftianis: 
ac ne Judaeis quidem, poft Chrifti tempora : ante 
ea vero paucis, fi cum Chriftianis comparentur, 
quorumplures in una aliqua provincia proChrifti 
lege fupplicium toleratunt, quam umquam Judaei, 
quorum omnis patientia ejus generis ferme ad 
Manaffis & Antiochi tempora redigitur. Quare 
cum Chriftiana Religio, hac quoque in parte, tam 
itk immenfum capteras excellat, merito aliis ante- 
ponenda cft. Ex illa tanta multitudine omnis 

Seheris fexufque hominum, tot locis ac faeculis 
Iftin£torum, qui pro hac Religione mori non 
dubitarunt, colligendum, magnam aliquam tantae 

1 Pra numero eorum fui eam padocia, tc Mefopotamia : in 

9h caufam Jupplkium tolerarunt^ Phrygia, in Ponto fub Maxi- 

& tantum in cumulum recenfen- mino : Nicomediae, in Numi- 

/jrr.] Ut Mafla candida trecen- dia, Romat, in Thcbaide, Ty- 

torom Carthagine, quorumme- jOy Treveris fub - Diocletiano : 

jnoria in Martyrologio Romano in Perfide fub Cabada, Sapore : 

XX ly. Augufti: PlurimiinA- quorum fine nominibus mentip 

frica fub Severo : fub Valeriano, in Martyrologio* 
^tiochiae & ii^ Arabia^ Cap- 

F X con- 



126 H. Grotius de Verit* 

conftantiae fuifle caufam, qux alia cogitari non 
poteft, quam lux veritatis, & Dei Spiritus. 

Refpondetur his qui plura £ff validiora argumenta 
requirunt, 
Si quis allati» haftenus argumentis, pro Chri- 
ftiana Religione, fatis fibi fa&um non putet, fed 
magis urgentia defideret j fcire debet, *prorerum 
diverfitate, diverfa quoque efle probandi genera^ 
alia in Mathematicis, alia de affe^ftionibus corpo- 
rum, alia circa deliberationes, alia ubi fa£ti eft 
quaeftio ; in quo genere fane ftandum eft nulla 
lufpicione laborantibus tefiimoniis : quod ni ad- 
mittitur, non modo omnis hiftori^e ufus periit, 
Medicinae quoque pars magnaj fed & omnis, 
quae inter parentes liberofquc eft, pietas, 3 ut 
quos haud aliter nofcamus. 4 Voluit autem Deus 

id. 



% Pro rerum diverjttate diver- 
fa quoque ejfe probandi gettera.'] 
ArK^oteles Ethicoruxn ad Nico- 
xnachum lib. i. Aiyotr» )* ^y 
inavpif el Kark rhv vTrmuifjiim 
i'X»)y ^uta-x^Qsln' ro yh^ aXfiZi^ 

f TTi^nTJjTSov. Satii de re ditlum 
erit ubi ea explicai^itur^ quantum 
fert materia : exaSla enim traila- 
tio non pari mcdo in omni genere 
qua^nnda eft. Meuipliyficorttin 
I. parte pofteriore, capite ul- 
timo : T>jy 8"* axptCoX^y^av tjj» 
fxx^nfAcQiKTiV UK Iv Si^ffetytv i/noi- 
r-iTSov. Certitudo matbematica 
von in omnihui rebus quarenda eft, 
Chalcidius ad Timaeum ex Pla- 
tonis fententia : Credulitatem om- 
nes doSti-inas practckre, maxime 
cum non quorumlibit, fed me^m- 
rum & prope divinorttm vir^rtm» 
Jit ajertio. 



3 Ut quos baud aKter nofca» 
mus,'\ Homenis: 

Ov yap ^M rt/Q g^ yii^ aurif 

«vt/v«. 
Ceneris nemo fihi confcius ipfa 
eft: 
Exa^tilTimo, fcilicet, fdendl 
genere. 

4 F^oiuit autem Deus^ &c,3 
Duo fiint genera dogmatum, 
in Retlgiootf Cbriftisuia^ quo^ 
rum altera pofliuit philofoph^ 
demonftrari, aitera non poUunt. 
Priora funt exfiftentia Dei, cre» 
atio Mundi, Dei providentia, 
Sc fandtitas atque utiUtas e}us . 
praeceptorum ; qux omnia pof- 
funt demofiftrari, funtqua \Oro^ . 
tio Se aliis ita demonftrata, ut 
nocefte fit ea admitti, nifi Ra« 
tiooi auneius remittatur. Atta* 
men adfe^us, qqi iU comrarii 
funt^ ohftaDt xiis ab iBCreduii» . 

gdrpit- 



Rei. Cttkiar. Lifi. II. 147 

id^ quod credi a nobis vellet, fic ut illud ipfum 
credere tamquam obedientiam a nobis acceptaret^ 
non ita evidenter patcre, ut quaei fenfu aut de- 
monftratione percipiuntur ; (ei. quantum fsttis effet 
ad fidem faciendam, remque perfuadendam ho- 
mini non pertinaci : ut ita fermo Euangelii tam* 
quam lapis efiet Lydiu% ad quem ii^enia ianabi- 
Iiar explorarentur. Nam cuwl ea^ quat diximus, 
argumenta tam multos probos, eofdemque fapien- 
tes in aflenfum traxerintj hoc ipfo liquet, apud 
csBteros, incredulitatis caufam' non in prQbationis 
penuria effe pofitam, fed in eo, * quod nolint ve- 
rum videri id quod affe^iibus fuis adverfatur ; quod, ^ 
fcilicet, durum illis fit honores & alia commoda 
parvi ducere, quod faciendum fit, fl ea recipiant 
quae de Chrifto narrantur, ac propterea etiam 
Chrifli praeceptis obtemperandum putent. Idque 
eo ipfo detegitur, quod multas alias narrationes 
Hifloricorum pro veris habeant ; quas tamen veras 
efle fola au^loritate conflet, non etiam manenti- 
bus in hunc diem veflig^iis ; qualia habet ChriiU 
hifloria, pardm con&fSone J^id^fsorum, qui nunc 
fuperfunt, partim iia^ qui ubique reperijintur 

admittantur } quia fi Tera ag» bos atSmiins^ inolitts confuetu' 

Dofcerentur, ii a^fe^u» efient dinibuse^ valedicendum. Vi- 

exuendi^ quod nolunt iis dudum de UbelUim noftrum Gallicum, 

adfueti^ Pofteriora funt h€£k dh^IncreduUtate, CJericus. 
hiftorica, quibus veritas Euan- 5 S^uod nolint verum -videri id 

gelii nititur, & quae funt a Gro- quod affe&ibus Juis adverfatur,J 

tio expofita & hiftoricis argu- Tra^at hoc pulchre Chryfofto- 

mentis probata. Eaetiamfirma mus i -'or. cap. iii. in prin- 

argumenta haberentur ab Incre- cipio. Idem ad Demetrium : T^ 

dulis^ quemadmodum probatio- a.m^tCv raXi lyldKaXq Ik t5 wgoc 

nes omnium Hiftoriarumy, quas Tnv iKTrXh^ua-iv ixXshva^a^i rZv- 

jion negant, quamvis non vide- ivrohSiv ylvtrai. ^od praceptis 

rint 5 nifi eadem adveriarecur non creditur, ex inertia^ ad tni' 

ratio, ab adfedlibus petita,. qui plenda qua prace^tafunt, njenit, 
obftant ne ea admittantur, qui- 

F 4. Chrifti- 



.128 H. Grotius de Vehit. 

Chriftianorum ccetibus ; quorum omnino caufam 
aliquam exftitiffe oportuit. Cumque illa Religio- 
nis Chriftianas tam diutuma continuatio, & tam 
late difFufa propagatio ad nullam humanam effi- 
caciam referri poffit; fequitur, ut tribuenda fit 
miraculis ; aut 11 quis miraculiis neget id fadum, 
^ hoc ipfum, quod fine miraculo tale quid tantas 
acceperit vires^ majus habendum eft onmi mira- 
culo. 

^6 Hoe ipfum quod fint tmra- mentum Chyfoftomut i. ad 

9uh tale quid tantas acceperit vr- Corinth. cap. i. in fine, & Au-> 

m, majus babendum eft omni guftinus de Civitate Dei libr* 

miracuU,} TraAat hoc argu- xxii. cap. 5. 




HUGO 



Rel. Christ. Lib. in. 129 

H UG O GR O TI US 

DE 

VERITATE 

RELIGIONIS 

CHRISTIANiE. 

LIBERTERTIUS. 

§ I. Pro au^oritate librorum Novi Fcederis. 

QU I jam his, quse allata funt, argumentisy 
aut fiqua praeter haec funt alia, perfuafus, 
cam quam Chriftiani profitentur, Rdigionem ve- 
•ram optimamque crediderit; ut partes ejus omnes 
edifcat, mittendus eft ad libros antiquiifiimos eaiQ 
Religionem continentes, quos Novi Teftamenti, 
aut Foederis potius libros dicimus. Inique enim 
faciat, fi quis neget illis libris eam Religionem 
contineri, ficut Chriftiani omnes affirmant, cum 
omni feftae, fiv« bonae, five malae, awjuum fit 
credi in eo, quod aflerunt, hoc aut illo libro 
fua dogmata contineri; ficut Mahiimetiftis credi- 
mus Mahumetis Religionem contineri Alcorano. 
Quare cum fupra jam probata fit veritas Religio- . 
xiis Chriftian??^ firaulque conftet eam ipiam his 
F 5 libris 



130 H. Grotius de Vbrit.- 

libris contineri ; fatis, vel hoc folo, adftruitur iHls 
libris fua auftoritas. Si quis tamen eam magis 
fpeciatim fibi monftrari pofhUct, primum illani 
poiiemus ufitatam apud aequos omnes judices re- 
gulamj ut qui impugnave velit Scriptum aliquod 
multa per faecula receptum, ■ ei incumbat oniis 
adferendi argymenta fidem. Scripto de^ogantia : 
quod fi id facere Bcqu^t, defendendum librum, 
velut in pofleffione fuse audoritatis. 

§.II. Librps fui nomina pr^sfmpta habent eorum 
ejfe quorum nomen fraferunt. 

Dicimus ergo, Scripta, it quibus dubitatum 
inter Chriftianos non eft, quaeque certum nomen 
praeferunt, ejus efle Scriptoris cujus titulo infig- 
niuntur: quia, fcilicet, primi illi, puta Juftinus, 
Irenaeus, * Clemens, ac deinceps alii fub his ipfis 
nominibus eos liburos laudant : cui accedit, quod 
3 Tertullianus ^liquot librordm ipfa archetypa fua 
adhuc temfK^rWCexftittCe.: quodque omnes £c- 
clefiae illos libros tanquam tales, antequam con- 
ventus ulSi ^toiiHbiines ha^ti eflent, recepenmt^. 
neque aut V^iffo&^ ^t Judaei umquam controver* 
liam moveruBt> quafi bob eorum eflent opera^ 

' X Ei ituwttbat onv$ adftnnJi 3 Tertulltantu,'] De praeicrip» 

mrgununt^t fidtt» fcriff^ derwan- tione adverrus haereticos: Agt 

r/Vi.] Baldus in vubrica de Fide jam fui voles eurtofitatem me/ius 

inftrumentorum. Vide & Gal- exercere, in neprio falutis iua, 

liam lib. IX. Obf. Cxlue. mim. fercurre Eeelenas jlfojttlieas., a» 

4, Se j. ^ quoB ibi prpfert. . ^ud qua* ipjaa adbue catbedra 

2 ClemensJ] Exftat tantum Apoftolorum fuis locis frafident^ 

Ciementis Ep. a(^ Corinthios ubi 4^ud quas ifja autbentica litera 

loca quidem Novi Teftamenti eorum reeitaptur, Quidni ipf» 

proferuntur, fied fine nomine manus Apoftolor^m tum exf^» 

Scriptorum. Itaque potuiflet terit^ cum Quintilianus dicat 

Clemerttis nomen omitti, imo fuo tempore exftitifle manum 

etiam Jufiiniy ^ui ncmina ad- Ciceronis, Gclliua Virgilii fyo 

dcre oon foIet« Cleriatu Um^mf 

quorum 



> 



Reu CHitrsT. LiB« m. 131 

quorum dicebantur : * JuUanus vero aperte etiam. 
fatetur, Petri, Pauli, Matthaei, Marci, Lucae,. 
efle ea, quse Chriftiani legunt iifdem nominibus 
infcripta. Homeri aut VirgiRi efle, quae eorum 
dicuntur, nemo fanus dubitat, ob pcipetuiHn de 
hoc Latinorum, de illo Graecorum temmonium : 
quanto magis de horum Kbror^m au£it)ribufi ftan- 
<him eft teftimonio prope omnium, quotquot per 
orbem funt, gentium ? 

§ in. De libris oKm duhittah fuhlatam dubita^ 
tionem, 

Sunt iane in e©, quo nunc utimur, volumine 
libri aliquot non ab initio pariter recepti; ut 
^ Petri altera, ea quae Jacobi eft, & Judae, duse 
fub nomine Joannis prefl)yteri, Apocalypfis., & ad 
Hebraeos epiftola: fed ita tamen, ut a multis 
Ecclefiis fint agniti j quod oftendunt Chriftiani 
antiqui, cum illorum tcftimoniisi tanquam fecris 
utuntur: unde credibile eft, Ecclefia?, qiwe ab 
initio eos libros non habuerunt, ea tcnxporc eos 
jgnorafle, aut de iis dubitafte ; poftea autem de rei 
verhate edo6bs, ad caeterarum exemphmi iis libris 
uti ccepifle, ut nunc ferme omnibus m locis fieri 
videmus. Nequc vero caufa idonea fingi poteft, 
Cur illos libros quifquam fuppofuerit y cum nihil 
inde colligi poffit, quod non aliis indubitatis libris 
abunde contineatur» 

4 Juiianut vtro aperie etiam mtiL ipTc drer/tfcclthltabal^ cur' 
fatetur Petri, Faidiy Mattiuri^ }usdubitationisratloae8ipi*ered-* 
Marei, Lucaeffe eaquaCbrifti'- didit, initio adnotationusa. ad 
ani legunt iijaem mmintbus in- eam Epiftolam. Scd- qtjamvi» 
fnripta,} Espftat loctis libro Cy- una aut altera Epiftola in du- 
Tilli decupo. [Vidc & adno- bium revocaretur, nec prop- 
tata a n^obis, m Diflertatione terea ceterx dubias fierent, nec 
de IV "R^i^ngtWh Harmoni^ Eu- ulla fidei Chriftianae pars, quae 
ap^eSf^-Cuhyc&s^ Clericus,'] abunde alibi txadita eft^ periret» 

5 Fetri altera,} De ba^ ta- Clerimt ^ 

. F & §IV. 



132 H. Grotius de Verit. 

§ IV. Libris Jttu mmiru conjlare auffmritatmj ex 
qualitate faripterum. 

Non eft etiam, quod fidem quis detrahat epi^ 
fiolx ad Hebra»>s, eo folo nomine, quod nefcia-l 
tur ejus fcriptor; ac fimiliter duabus epiflolis Jo- 
hannis, & Apocalypfiy quod dubitent nonnulliy 
an earum fcriptor Johannes fit Apoftolus, an alius 
quis ejuis iKMninis. ^ In Scriptoribus enim.quali- , 
tas magis, quam nomen attenditur. Itaque mul- 
tos libros hiftoricos recipimus, quorum Scriptores 
nefcimus ; ut de bello Alexandrino Csefaris ; 
nempe, quia videmus eum, quifquis fuit, & illis 
vixiue temporibus, & rebus interfuifle. Sic etiam 
cum qui libros fcripferunt, de quibus nunc agi- 
mus, & prima aetate fe vixifie teftentur, & donis 
Apoftolicis fuifte pracditos, fiifficere id nobis de- 
bet. Nam fi quis dicat potuiftie fin^i has qualita- 
tes, item in aliis Scriptis etiam noinina; rem di- 
cat minime credibilem ; eos, fcilicet, qui ubique 
veritatis ac pietatis ftudium inculcant, nulla de 
cauia voluHIe te crimine falfi obftringere; quod 
iion tantum ifNid bonos omnes deteftabUe eft, 
fed 7 Romanis etiam legibus capite puniebatur. 

§ V. Ho5 Scrtptores vera fcripjiffe^ quia notitiam 
habebant eorumy qua Jcribebant. 

Conftare ergo debet, libros NoviFcederis fcrip-: 
tos ab illis, quorum nomina pneferunt, aut a 
talibus, quales ipfi fe teftaiitur :' quibus fi accedat, 
ut itidem conftet illis & nota fuifle quse fcriberent, 

6 In ScriptorihusA Aptius D. de legc CorncHa, Paulus • 
dixeris, in Scriftis, leu libris, libro v. Scnt. xxv. § 10. & 11. 
ic hafc fuit mens Grotii, ut fe- Pofnae exempla vidc apud Vale- 
^uentia oflendunt. CUricui. rium Maximum librorum ejus 

7 Romanis ctiam lcgibus caftte fine, & apud CapitollBum ia ' 
• ' f»r.] L. Falfi o6minis, Peitiiwce. 

ncqup 



""^iiri 



Rbl. Christ. Lib. III. 133 

neque ftudium fuiffe menticndi, fequitur, ut quae 
fcripferunt, vera fint; cum omne falfum aut ab 
i^orantia, aut a mala voluntate debeat proficifci. 
Matthaeus, Johannes, Petrus, Judas, ,ex fodali- 
tio illorum duodecim fuere, quos Jefus vitae fuae 
ac dogmatum teftes elegerat, ^ ita ut notitia illis 
eorum, quae narrant, deeffe non potuerit. Idem 
de Jacobo dici poteft, qui aut Apoftolus fuit, aut, 
ut alii volunt, ^ proximus confanguineus Jefu, & 
ab Apoftolis conftitutus Hierofolymorum Epif- 
copus. Paulus quoque ignorantia falli non potuit 
circa dogmata, quae fibi ab ipfo Jefu in ccelo reg- 
nante revelata profitetur; neque magis circa res 
a fe geftas falli ipfe potuit, aut etiam Lucas, ' in- 
dividuus ci itinerum comes. Idem Lucas, quae. 
de vita ac morte Jefu fcripfit, facile fcire potuit, 
nat^s in locis proximis, per ipfam Palaeftinam 
peregrinatus, * ubi & locutum k ait cum iis, qui 
oculari rerum teftes fuerant. Haud dubie, praeter 
Apoftolos, quibufcum amicitiam habuit, alii quo- 
que muld tum vivebant ab Jefu fanati, & qui 
morientem ac redivivum viderant. Si Tacito & 
Suetoiiio credimus de iis, quae multo ante eos 
natos contigerunt, quod eorum diligenti inquifi- 
tioni confidamus : quanto huic Scriptori aequius 
eft credi, qui fe omnia ab ipfis, qui infpexerant, 
haufiffe dicat? ^ Marcum conftans fama eft Petro 

8 Tta ut notitia illis eorum ColofT. iv. 14, 2 Tim. jv. 
au^ ilarrant dteffe non potuerit^l li. Philem. 24. 



Joh. XV, 27. Idem i Epift. 1,1, 2 U6i & locutumfe ait cum iis 

' ^ r. 1. 21, 22. fui oculati rerum tejtes fuerant,^ 

Proximus confanguineusye» In prooemio Euangeiicae hifto- 



A^or. 1. 21, 22. fui oculati rerum tejies fuerant,^ 

. g Proximus confanguineusye» In • - 

fu.j Ita 8c alii fentiunt non pau- riae. 



ci, & ubique Chryfoftomus. Vi- 3 Marcum confians fama ejt 

de & Jofephum. [ Adde & £«- Petro femper bajijfe comitem.'} 

feh'umH,E,Uh. Ji,c. 1.&23.] Irenaeus lib. iii. c. i.Clemens 

- .iJndiwduuseiitinerumconus.l in Hypotypofeon libris citatus 

Vidc Ador, xx, k fe(]^ue&tia, ia Ecckiia/Uca Eufebii hiftoria. 

•femper 



134 H. Grotius db Verit. 

fempet haefiffc comitcm, iu ut, quae fcripfk ille, 
habcnda fmt quafi Petrus, qui res illas ignorare 
non potuit, ipfe didhiflet : praeter quod, quae ille 
fcribit, etiamin Apoftolorum Scriptis reperiuntur 
poene omnia. Neqiie falli potuit Apocalypfeos 
Scriptor in iis vifis, ^ quae fibi divinitus inunifra 
dicit ; ' aut ille ad Hebraeos, in iis, quae profite- 
tur fe, aut a Dei Spiritu, aut ab Apoftolis ipfis 
didicifle. 

§ VI. £t quia nuntiri nolebant. 

Altcnim, quod diximus, non fuilTc ipfis mcn- 
tiendi voluntatem, connexum eft cum eo, quod 
fupra tra6lavimus, cum generatim Chriftianse 
Religionis, & hiftoriae refurrcdHonis Chrifti, fidem 
adftrueremus. Qui teftes ex parte voluntaris re- 
fellunt, neccfle elt aliquid adferant, quo volunta- 
tem credibile fit a vero dicendo diverti. Id autem 
hic dici non poteft. Nam fi quis objiciat ipibrum 
caufam agi, videndum erit, cur ipforum fit haec 
caufa: non fanc commodi confequendi, aut vi- 
tandi periculi alicujus gratia ; cum hujus profe^- 
nis caufa, & commoda omnia amitterent, & nulla 
non adirent pericula. Caufa ergo haec ipforum 
non fuit, nifi ob Dei reverentiam, qua& ccrte 
neminem inducit ad merrtiendum, in eo maxime 
negotio, unde humani generis aeterna falus pen- 
deat. Tam impium facinus de illis credi vetant» 
& * dogmata pietatis ubique pleniflima, & vita 

ipforum 

4 ilu^ Jibi di-vlnitus immijfa cife,'\ Heb. ii. 4. v. 14. xm.. 
Jidt.] Apoc. 1. 1, 2. IV. 1. Sc 7, 8, 23. 

fequentibus XXII. 18,19,20, S Do^ata pietatis ubique fU- 

»!• niffima.\ Et liiendacio infcfta? 

5 jiut ille adHebneos, in iis, Joh. xiv, 17. xv. 26. xvi. 13, 
qu:r profitetur fiy aut a Dei Spi- xvn. 17, 19. xvui. 37. Aaor. 
ritu, aut ah jipopUi ipfii didi^ xxvi.25. Rom, i. 25, zTheff. 



Rel. Christ. LiB. m. 135 

ipibxuiA numquam uUius mali facinoris accufata, 
ne ab inimicinimis quidem, qui folam illis impe- 
ritiami objiciunt, quae non eft aata falfimoniam 
parere. Quod fi vel minimum quid in ipfius 
fuijSet malae fidei, non ipfi fuas culpas aeternae 
memoriaD prodidii&nt ; ^ ut de omnium fuga in 
Cbrifti periculo, ** de Petro tcrnegatore. 

.§ VII. Adftruitur Scriptoribus fides inJg^ qu§d mi^ 
raculis illujires futrint, 
Contra vero bonse ipforum fidei Deus ipfe 
teftimonia illuftria reddidit editis prodigiis, 9 quae 
cum magna fiducia ipfi, ipforumvc difcipuli, 
publice adfeverarunt, additis perfonarum, loco- 
Tumque nominibus & circumftantiis caeteris ; ita 
ut fecillime poflet a Magiftratibus, inquifitione 
fa£bi, veritas aut falfitas adfeverationis detegi : 
inter quae dignum obfervatione eft^ quod & * de 
linguarum, quas non didicerant, ufu apud multa 
hominum millia, & de fanatis fubito corporum 
vitiis in populi confpe<Shi conftantiftime prodide- 
runt. Neque eos deterruit, quodfcirent, iis«tem- 
poribus Judaeos magiftratus fibi effe infeftiffimos,. 
& Romanos iniquos admodum : qui nullam omif- 
furi effent, ipfos, tanquam novse religionis au6lo- 
r^s, aliquo crimine traducendi materiam. Neque 

JJ.20. ijoh. I. 6»8. 11.4, 21. 8 Dt Petro ter negatore.J 

2.Cor. vi. 8. £pb. iv. 15,25. Matth. xxri. 69. & fe^uenti- 

Colofl*. iiz. 9. Apoc. XXII. 15. bu8. Marc. xiv. 66. &fequen- 

aCor. n. 31. Gal. I. 20. Vidc tibus, Lue. xxn, 54. Sc fe- 

quam foUicite Paulus diAipguat quentibus, 
quz a fe funC, Sc quae a Do- 9 ^a eum ma^na fidticia ipji 

xnino, i Cor. vii. 10, 12. quam ipf^rumve difcipuli publice adfc'- 

formidet dicere, quae vidit, in wrar»»/. ] Videtota AftaApo- 

cprpore an extra corpus viderit, ftolicat 2 Cor. xii. 12. ^ 
S, Cor. XII. 2. 1 De linguarum, quas non 

7 Ut de omniumfuga in Cbrifii ditficerant, ufu,"] Loca fupra pro- 

^riculo^l Mattb, xxvi« 31, 56, d^^s» (unt, 

vero 



136 H, Grotius DE Verit. 

vcro aut Judaei, aut Pagani,^ umquam negarc 
proximis illis temporibus aufi funt, prodigia ab 
his ^viris edita; * imo Petri miracula Phlegon 
Adriani Imperatoris libertus, in Annalibus fuis, 
commemoravit : & ipfi Chriftiani in his libris, 
quibus fidei fuae rationem Imperatoribus, Senatui, 
Praefidibus redduntj ' fa6^a haec tamquam notif- 
fima, & de quibus dubitari non poflTet, afiirmant: 
imo & 4 apud fepulcra eorum vim mirificam 
duraflfe per aliquot faecula, aperte praedicant, cum 
non nefcirent, fi id fsdfum effet, facillime a magir 
ftratibus cum jpforum pudore ac fupplicio revinci 



1 Imo Petri miracula Pblegon 
Adriani Jmperatoris libertus in 
Atmalibus Juis commemoravit.'] 
Libro XIII. Teftis Origeaes 
contra Celfum 11. £ft autem 
hic ipfe Phlegon, cujus reli- 
quias de Mirabilibus rebus & 
de hominibui longaevis babe- 
xnus. 

3 Faffa bae tamquam notiffi' 
ma, & de quibus duiitari non 
fojfety fffirmant.'] Loca funt 
plurima, maxime apud Orige- 
nem. Vide totum cap. yiii. 
Auguftiniy libro zxii. de Ci- 
vitate Dei. 

4 j^pud fepukra.'] Miracula 
apud fan^lcrum virorum fepul- 
cra tum cceperunt ja£Vari, cum, 
rerum potientibus Chriftianis, 
lucro ccrperunt effe iis, in 
qnorum Ecclefiis fepulta erant 
Martyrum, aliorumve cada- 
vera. Quare noUem hoc argu- 
mento uti, ne certis miracolis, 
una cum dubiis, aut commen- 
titiis fides detrahatur. Notum 
cft quot fabulse a iv. fsculo 
narratse fint, hac de re. Sed 
Ongenes ejufmodi miraculorum 
ncn racmmit. Quin Sc lib«.vi(. 



contra Celfum, ait, ^gna Sffi- 
'ritus Sanffi ab initio pradicatio" 
nisjefuy & fofi ejus adfcenjionm 
plura oftenfat pojiea 'vero pau' 
ciora, f^erumtamen, inquit, mtnc 
quoque funt ejus vefiigia apud 
paucos, qui purgatos bahent ani' 
moi 'verbo i^ buic convenientibus 
a&ionibus, Znfiiut )f tS aylu 
mtvfjuO^ aoT i;x^^ f^ ''^^ 
*lm St^M-XAX/oc, fifT^ U rq» 
iv«X«4(V Mnouy 9r>Mofa ihUwulo, 
tftfOf }f IXarlofa' icKnv ^ *&» 
Iti r;^>ii lc*i' «tw «»j' oXiyoi^ 
T«( 4vX^ff T« Xoyu i^ raXs xal^ 
avrhiF^a^ta-iHiKaBaffjtiiHHf, Quis 
credat uno atque altero faeculo^ ^ 
poft Origenem, cum n)inus erat 
neceffe, tot fa£ia effe miracula ? 
Certe iv. de v. faeculi miracults 
tam ftdes, fine flagitio, detrahi 
poteft ; quam, fine impudentia, 
Chrifti ic Apoftolorum mira- 
culis negari nequit. Miracula 
hacc, non fine periculo, pnedi- 
cari potuerunt: illa non fine 
periculo rejici, nec fine utilitate 
eorum, qui forte fingebant, cre- 
di, Quod magnum eft difcri-* 
men» CUricus, 

poile. 



R^L. Christ. Lib. III. 137 

pofl^. Fuit vero prodigiorum apud fepulcra, 
quae dixi, cditorum tanta frequentia, tot eorum 
. teftes, * ut etiam Porphyrio ejus rei confeflionem 
exprcflerint. Sufficere quidem haec debent, quae 
diximus, fed & alia fuppetunt in cumulum argu- 
mtntaLy quae fidem librorum illorum nobis com- 
mendant. 



§ VIII. Et fcriptis inde^ quod ibi multa Jint qua 
iventus comprohavit divinitus revelata, 

Multa enim in illis praedi6la apparent de rebus, 
quas homines fuapte vi nofle non quirent, quae 
ipfo eventu mire funt confirmata : ^ ut de fubita 
atque ingenti hujus Religionis propagafione, 7 de 
duratione ejus perpetua, ^ de ea rejicienda a Ju- • 
da*is plerifque, 9 ampleftenda vero ab extraneis, 
* de odio jfudaeorum inT^rofitentes hanc Religio- 
nem, * de fuppliciis graviflimis ob eam fubeun- 
dis^ ^ de obfidione & exfcidio Hierofolymorum ac 
Tcmpli, ♦ fummifque Judaeorum calamitatibus. 

5 Ut ttiam Porpbyrto ejus rti «*«.] lifdem in locis, ac prae* 
tnfeffunm exffrejirint,'] Vide terea Matth. vlii.ii.xii.ai. 
CyxiTiinn lib. x. contra Julia- xxi. 4.3. 

num, Sc Hieronymum adverfus i De odio Judaorum in fro^ 
librum Vigilantii. ftentes banc Religionem,\ Matth. 

6 Ut de fuhita atque ingenti x. 17. 

ht^ut Religionis propagatione,'] % De fuppUciis gravijftmis oh 

Matth. XIII. 33. 8c feqq. Luc. eam ful>eunais,\ Matth. x. 21, 

ar. 18. Joh. XII. 32. 39. xxiii. 34. 

7 De duratione ejus perpetua."] 3 De objidione & exfcidio Hie* 
Luc. I. 33. Matth. xxviii. ao. rofolymorum ac Templi.'] Matth. 
Joh. XIV. 16. xxiii. 38.XXIV. i6.Luc.xiii. 

8 De ea rejicienda a.Judais 34. xxj. 24. 

pterifque.] Matth. xxi. 33. & 4 Summifque Judaorum cala- 

feqamtibus, XXII. in principio. i«/V<i//^«j.] Matth xxi. 33. & 

lu.:. XV. II. & fequentibus. fequentibus, xxiil. 34. xxiv« 

9 AmplcBenda 'vero ah extra'» 20« 

§ IX. 



138 H. Grotius be Verit* 

§ IX. Tum etiam ex cura quam decebat a Deo 
fufcipi^ nefalfa fcripta fuhficerentur* 

Ad haec addo, quod fi recipimus, curare Deum 
res humaiias, & maxtme eas, quae ad honorem 
fuum cultumque pertineant : non poteft fieri, ut 
is tantam multitudinem homrnum, quibus nihil 
aliud propofitum erat, quam Deum pie colerc, * 
paffus fit falli mendacibus libris. Jam vero quod, 
poft fubortas tot in Chriftianifmo fecias, vix ulla 
reperta fuit, quae non hos libros, aut omnes, aut 
plerofque, exceptis paucis, qui nihil fingulare 
continent, amplefteretur ; magnum eft argumen- 
tum, quo credatur,' nihil illis libris potuiffe op- 
poni; cum ilbe {<t^ksii tantis in fe odiis exarferint, 
ut quicquid his placuiflet, aliis ob ki ipfum di£- . 
plicerct. 

§ X. Soluti$ ohje^onisy fuod mttiti lihri a quibuf' 
dam reje^i fuerinU 

Fuerunt fane inter eos, qui Chriftiani dici ' 
volcbant, pauci admodum, qui eorum librorum' 
omnes rejicereiit, quos fuo. peculiari dogmati vi- 
dcbant aaverfkri : puta qui aut JudaBorum odio,. 
* Deum Judaeorum mandi opificcm, & icgem 
maI'edi6Ks infiwftabaftttir ; aut contra fbnnidine 
malorum, qua Chriftianis erant fubcuoda,, ^lar 
t«re vokbaitt fUh nomine Judacorum, ^ quibu» 

impune 

5 Dtam ynJaorum mutteli opt' Irenarara VA, i. csp. z8. £pi>- 
Jtcem & kf^m malediiiit infeBa- phaaium de Ebionaeis. 

bajttiir,'^ Vide farenxum lib. 1, 7 Bhibui imtune tictb^ fuam 

cap. ag. Tertullianum contra reiigionm profiteri.'\ AAor. i«/ 

Marcionem : Epiphantum de 20. ^iii. & eo libro fsepe. 

eodem. Pbilo contra Flaccumy A 11% 

6 Latere vokbant fub nonono legationc. Jofephus paffimb 
yud^crum.] Vide Gal. 11. n. AddeL. Generaliter. D. deD^ 
VI» 13^ 14. Philip. III. i8* curionibus. L. I. C.dejudaris» 

Tcr- 



Rel. Christ. Lib. in. 139 

impune licebat fuam Religionem profiteri. Sed 
hi ipfi • ab omnibus aliis, qui ubique erant, Chri- 
ftianis abdicati fimt 9 ilHs temporibus, cum adhu<: 
omnes, falva pietate, diflentientes magna curfi 
. patientia ex Apoftolorum praefcripto tolerarentur» 
Horum Chriftianifmi adulteratorum prius illud ge- 
nus fatis refutatum arbitror fupra, cum oftendimus, 
unum efle verum Deum, cujus opificium fit mun- 
dus : & fane ex ipfis etiam libris, quos illi, ut 
Chrifliani aliquo modo videantur, recipiunt, 
■ quale eft imprimis Lucae Euangelium, fatis pa- 
tet, eumdem Deum, quem Mofes & Hebraei 
coluerunt, a Chrifto prsedicatum. Genus alte- 
rum tum opportune refellemus, cum eos, qui 
Judaei & funt & dici volunt, oppugnabimus. In- 
terim hoc dicam, miram efle eorum inverecun- 
diam, qui Pauli audtoritatem elevant, cum nemo 
fuerit Apoftolorum, qui plures Ecclefias inftitue- 
rit; & cujus tot miracula narrata fint jam eo tem- 
pore, cum, ut modo dicebamus, facilis eflet facSi 
inquifitio. Quod fi miracula edidit, quid caufae 
eft, cur non & de vifis coeleftibus acceptaque i 
Chrifto inftitutionc ipfi credamus ? Quod U Chrifto 
tam carus fuit ; ut quidquam doceret Chrifto in- 
gratum, id eft, falfum, fieri non poteft. Quod- 
que unum in iUa culpant, dogma, nempe, de 

Tertullianufi Apologctico : Sed lorum prafcripto tolerareHtur.'\ 

fS^Judmfalav^ UBitant\ veifi- Vide quae hac de re dicentur ad 

galislibertasvulgoaditurfabhatis finem libri vi. Adde Irenxi 

omnibui» - epiftblam ad Viftorem, & quod 

S Ab omnibus aliis, qui ubi~ de ea in Catalogo fcribit Hle- 

^e enanf, Chrijiianis abdicati ronymus. Cyprianus Concilia 

Junt.^l Tertullianus adver^us Africano: Neminem judicantesp 

Marcionem i, NuHam. ApoJ O' aut a jure communionis aHquem^ 

lici cenjus Ecclejiam invenias^qua fi diverfum fenferit, amoventes. 
non in creatore cbrifHanixet. i S^uale eft imprimis Luc^ 

9 lUis temporibus cum adhue Euangelium.] Oftendit id mani- 

omnesy falva pietate, dijfentientes feftiiTime Tertullianus adverfus 

m<^na eum patientia ex Apofin' Marcioi^em Ubro iv. 

libertate 



140 H. Grotius de Vevlit. 

libertate Hebraeis parta a ritibus per Mofem oHm 
imperatis; ejus docendi praeter veritatem nulla 
ci caufa fuit, * cum & circumcifus effet ipfe, 3 & 
pleraque legis ultro obfervaretj 4Religionis au- 
fem Chriftianx caufa, multa & faceret difficiliora, 
& duriora ferrct, quam lex imperabat, aut legis 
, occafionc habebat exfpedlandum ; ' atque eadem 
& facicndi & ferendi audior effet difcipulis fuis: 
quo apparet, nihil ipfum dediffe auribus aut com- 
modis auditorum, qui, pro fabbato, ^ fingulos 
dies divino cultui impendere docebantur, pro exi- 
guis fecundum legem impendiis 7 bonorum om- 
nium ferre jaSuram, * &, pro pecudum fanguine 
fuum ipforum Deo confccrare. Jam vero palam 
ailfirmat ipfe Paulus, 9 fibi a Petro, Johannc, & 
Jacobo in fignum confenfus datas dexteras : quod, 
ni verum fuiffet, riumquam aufus effet dicere, 
cum ab ipfis adhuc viventibus mendacii potuiffet 
argui. His ergo, quos dixi, exclufis, qui vix 
Chriftianorum nomine cenfei;i poffunt, tot. reli- 
quorum coetuum manifeftiflimus in rccipiendis his 
libris confenfus, fupra ea, quas modo dixLmus de 
miraculis, quae Scriptores ediderunt, & de fingu- 

zCum^ci'rcttmdfuseJ/etTj>fe.'] 11.4.. vi, 4, i Thefl*. X. 6. 

Philipp. III. 5. 2 ThciT, i. 6. 

^ Et pleraque legis ultre obfcr-' 6 Singulos dies divino cukm 

varet.'] AiXor, xvi, 3. xx, 6. impendere docebantur,'} Aft, xi« 

XXI. & fcquentibus. 46. v. 42, xTim, v, 5. aTim. 

4 Religionls autem Chrifiiana l. 3, 

caufa multa Csf faceret dijficiliora 7 Bonorum omnium ferre jaSht' 

& duriora fcrret, fuam lex im^ ram."] 2 Cor. vi. 4. xil. 10. 
perabat, aut legii occajione habe- 8 Et, pro pecudum fan^uine, 

bat exfpeSiandum.'] 2 Cor. 11, fuum ifforum Det cmfecrare,] 

23. & fequentibus, & paifim in Rom. viii. 36. 2 Cor. iv. 

Aftis. Vide & i Cor. 11. 3. u. Philipp. i. 20. 
2 Cor. X. 30. XI 1. 10. 9 Sibi a Petro, Johanne, Cst 

5 j^tque eadem & faciendi &f Jacobo in fgnum confenfus datas 
ferendi auSfor ejfet difcipulis fuis."] dexteras.] Gal. II, 9, Adde 

Aftor. XX. 29. Rom. v. 3, i Cor. xv," n,' a Cor. xi. 5. 
vjii.xii. 12. 2 Cor. I. 4>S. XII. XI. 

lari 



I R E X. G H R I S T. L I B. III. 141 

I lari Dei curatione circa res huius generis, aequis 
I omnibus fufficere debet, ut fides narratis habea- 
i tur: quippe cum aliis quibufvis Hiftoricorum li- 
i bris, quibus nulla ejus generis adfunt teftimonia, 

credi foleat, nifi valida ratio in contrarium adfe- 

ratur, quae hic certe nulla eft. 

§ XI. Solutio obje^lonis^ quaji his libris contineantur 
\ impojjibilia. 

Nam fi quis dicat, quaedam in his libris nar- 
rari, quae fieri non poflint, * cum jam fupra often- 
derimus, efle quaedam, quae ab hominibus prae • 
ftari non poflint, a Deo autem poffint, quaT, fci- 
licet, nullam in fe repugnantiam includunt; atque 
earum rerum in numero efl^e etiarn illas, quas 
maxime miramur, prodigiofas virtutes, & mor- 
tuorum in vitam revocationem j evanefcit ifta 
^bjedlio. 

§ XII. Aut a ratione dijjona* 

Neque magis audiendi funt, fi qui dicant dog- 
mata quaedam in his libris repcriri, quae a recSa 
ratione diflbnent. Nam primum refellitur Yicz 
.tanta multitudine virorum ingenio, eruditione, 
fapientia valentium, qui horum librorum audori- 
tatcm fecuti funt, jam inde a primis temporibus. 
Tum vero quaecuraque in primo libro oftenfa funt 
congruere redlae rationi, puta Deum efl^e, & qui- 
dem unicum, perfe6Hffimum, immehfae virtutis, 
vitae, fapientiae, bonitatis; fadi^a ab ipfo quaecum- 
que fubiiftunt; curam ejus ad operaomnia, prae- 
fertim ad homines pertingere; poflc eum, etiam 
poft hanc vitam, praemia reddere fibi obtemperan- 
tibusj fraenum mjiciendum fenfuum cupiditati- 

z Cum jam fupra ofiertderimui . ] Libro \ i . 

busj 



142 H,Grotiu3 de Verit. 

bus ; cognationem effe inter homines^ ac proinde 
aequum ut alii alios diligant : omnia haec in his 
libris apertiffime tradita reperias. Ultra haec pro 
tomperto aliquid affirmare, aut de Dei natura, 
autde ejus voluntate, *folo du£^u humanae ratio- 
nis, quam fit intutum ac fallax, docent tot diffo- 
nantia non fcholarum modo inter fe, fed & fingu- 
lorum Philofophorum placita. Neque vero id 
mirum. Nam fi 3 de mentis fuae natura difleren- 
tes in longiffime diftantes opLniones dilabuntur; 
quanto magis neceffe fuit id accidere de fuprema 
illa, tantoque fupra nos pofita mente, definire 
aliquid cupientibus ? ^ Si Regum confilia indagare 
rerum prudentes periculofum aiunt, nec idco nos 
affequi ; quis eft, qui ita fit fagax, ut quid Deus 
velit ex earum rerum genere, quas libere velle 
poteft, id fuapte conjeftura fperet fe poffe depre- 
hendere ? Quare optime Plato ^ horum nihil fciri 
poffe dicebat, fme oraculo. Jam vero nullum 
proferri poteft oraculum, quod tale revera effe 
majoribus teftimoniis conftet, quam ea funt, quae 
in libris Novi Fcederis continentur. Tantum 
abeft, ut probetur, ne adferitur quidem, Deum 
quidquam de natura fua hominibus prodidHIe, 
quod his libris repugnet ; neque de voluntate ip- 
iius ulla poteft proferri, quae credibilis fit, pofte- 
rior fignificatio. Nam fi quid in eo genere rerum, 
quae aut plaile funt mediae, aut certe non omnino 

2 Soh duBu bumana ratiMis 4 Si Regum confilia inJ^are 
guam fit intutum ac faUaxJ\ rerum prudentes periculofum aiunt, 
Matth. XI. 27. Rom. xi. 33, jtec ideo nos affequi,'] Habet id 
34, 35. I Cor. II. II, 16. Tacitus AnnaTium vi. 

3 De mmtis jua natura difft' 5 Horum nibil fciri f^ffe di» 
rentesin langiJllime difiantes opi- cebat /ne oraculo,'] Locus eft 
niones dflabuntur,'] Vide in ope- Phaedone. paria in Timaeo, 6e- 
rtbns Plutgrchi librum xv. de ne Ambroiius : Cui magts de 
Placitis Philofopborum : Sto- J)eo^ fuam Deo credam f 



keuxn in Phyficis, capite xi« 



per 



R B L. C H R I S T. L I B. HI. 143 

per fe dcbitae, nec plane turpes, ante Chrifti 
tempora, aliter imperatum aut permiflum fuit; 
id his libris non obflat, * cum in talibus leges po- 
fteriores prioribus dcrogent. 

•^ Xni. Solutio ohje^iontSy quod his libi-is quddam 
ittter fe repugnantia contineantur, 

Solet a nonnullis objici eflfe quamdam in his 
libris interdum fenfuum difcrepantiam. Sed con- 
tra quifquis hanc rem aequis animis volet dijudi- 
care, reperiet hoc quoque argumentis pro eorum 
•librorum audtoritate pofle a$ici; quod in rebus, 
quae aliquod dogmatis aut hiftoriae momentum in 
fe habent, manifeftiflima eft ubique confenfio; 
qualis nulla alibi inter ejufdem fe6lae Scriptores 
rcperiatur, 7five Judaeos fumas, *five Graecos 
Philofophos, 9 aut Medicos, ' five Romanos Ju- 

rifcon- 



6 Cm» m talihus ligts pQftt' 
ruw€S priarUms derpgent, ] Ai /ms- 

' tSv wfi outa;» iia-iv, ConflitU' 
titnetttmpore poflcriorts ptusva-- 
Unt prioribus : Di£ium eft Mo- 
deftini L. ultima. D. de Confti- 
tutionibua principum. Tertul- 
lianus: Puto.autm etiamiuma'- 
nas conftitutiones atque decreta 
fofteriora priftinis prdtvaUre, I- 
.dem Apologetico: Vaertm & 
fquaHtntem filvam iegum novis 
frincipoMum refiripttrum & edi- 
Sorum Jecuribus truncatis fiT C4e- 
ititis, £t de Baptiiino : In om- 
nibus p(fteriora concludunt, & 
fequtntia antecedentibus prava- 
lent, Plutarchus Symp. ix. *£» 
Ti loyfjuia-i f^ v^9(f y h rt o-ut- 
BiiKeuq ij ofxjXoylAt^y tumiorsfM. 
ta vctpa, vofjU(ileu l^ 0tQai6rspa' 
tS9 wfvrm* £t in decretis & 



in legibus &f in contraBibus ae 
paBiSf fofteritra prioribus vaii- 
diora acftrmiora labentur, 
. 7 Siw yud^os fumas,] Quo- 
rum divernffimas fcntcntias cum 
alibi videas^ tum apud illarum 
iitterarum doftidimum Manaf- 
iem Kraelis filium, iibris de 
Creatione & Refurre£lione. 

S Sive Cracot Pbilofopbos,] 
Vide di£tum modo librum de 
Placitis Philoibphorum. 

9 Aut Medicos.'] Vide Gale- 
num de Se6tis, 8c de Se£ta op- 
tima; & Celfum initio De re 
medica: Tum vero Spagiricos 
adde. 

I Sive Romants JurifconfuU 
tos.'\ Notaolim difcorSia Sabi- 
nianorum & Proculianorum : 
nunc eorujn qui Bartolum Sc 
fiequontes eum, quique Cuja- 
cium * alios litteratiores fe- 
quuntur. 



144 Hi Grotius de Verit. 

rifconfultos : in quibus omnibus faepiffime reperias 
non modo pugnare inter fe, qui fe£lae funt ejuf- 
dem, * ut Platonem & Xenophontem ; fed & 
s eumdem fnepe Scriptorem nunc hoc, nunc illud, 
velut fui oblitum, aut quid ftatuat incertum, 
adfeverare. At hi, de quibus agimus, Scriptores, 
credenda eadem inculcant, eadem dant praecepta, 
ctiam de Chrifti vita, morte, reditu in vitam, 
fumma ubique eft eadem. Quod vero ad exiguas 
aliquas circumftantias, & ad rem nihil facientes 
attjnet, facillime fieri potuit, ut non defit com- 
moda conciliatio, fed nos lateat, ob res {imiles 
diveriis temporibus geftas, nominum ainbiguita- 
tem, aut hujus hominis, aut loci plura nomina, 
& fi quid his fimile eft, Imo hoc ipfum Scriptores 
illos ab omni doli fufpicione liberare debet 5 * cum' 
foleant, qui falfa tcftantur, de compafto, omniaita 
narrare, ut ne in fpeciem quidem quidquam diver- 
fum appareat. Quod fi ex levi aliqua difcrepan- 
tia etiam quae conciliari nequiret, totis libris fides 
decederet, jam nulli libro, praefertim hiftorianim^ 
credendum eflet : cum tamen & Polybio, & Hali- 
carnaflenfi, & Livio, & Plutarcho, in quibus 

quuntur. Vide & Gabrielii fen- tur, de ctmpaBoy omnia ita nar-- 

tentias communes, communio- rare^ ut ne in Jpeciem fuiJein 

res, communiiTimas. ^uidquam diverfim afpareat,"] 

2 Ut Platonem & Xenopbon' Hoc eft quod docet Imperator 
tem.'\ Vide epidolam Xeno- Adrianus, videndum in tefti* 
phontis ad ^fchinem Socrati- bus utrum unum eumdemque 
cum : Athenaeum xi. Laer- meditatum fermonem attule- 
tium Platonis vita : Gellium rint, L. teftium. D. de Tefti- 
libro XIV. bu9. Speculator lib. i. parte iv. 

3 Eumdem fape Scriptorem de Tefte. in pr. n. 8i. Exa- 
nunc boc, nunc illud, velut fui 6liflima circumftantiarum om- 
ehlitum, aut quid fiatuat inter- nium notitia in tefl« non eft. 
tum, adfeverare.} Oftendere id neceflaria. Vide Luc. i. 56. 
multi in Ariftotele: in Roma- iii, 23. Joh. ii. 6. Vi. 10, 
nis Jurifconfultis alii. 19. xix, jjL« 

^ Cum foleant fui falfa teffan" 

talia 



Rel. Christ. Lib. IM. 14^ 

tialia deprehenduntur, fua apud nos de rerum 
funima conftet au6loritas : quo magis aequum eftj 
ut nihil tale eorum fidem deftruat, quos videmus 
cx ipforum fcriptis pietatis & veri femper fuifle 
ftudiofiifimos ? 

§ XIV. Solutio ohjeSfionis ex tejiimoniis extrinfecis : 
fcf ojienfim ea magis effe pro his libris. 

Alius reftat modus teftimonia refellendi, ex 
contrariis extrinfecus teftimoniis. At ego cum 
£ducia aifin^o, talia repertum non iri, nifi fprte 
eo referre quis velit difta multo poft natorum, 
& quidem talium, qui inimidtias adverfus Chri- 
ftianum nomen profeffi, fub teftium nomine non 
veniunt. Imo contra, quamquam eo opus non 
eft, multa habemus teftimonia, quae hiftoriae ifti$ 
libris traditae partes aliquot confirmat. Sic Jefum 
cruci affixum, ab ipfo & difcipulis ejus miracul^ 
patrata, & Hebraei^ & Pagani, memprant. Dc 
Herode, Pilato, Fefto, FeTice, de Johanne Bap- 
tifta, de Gamaliele, de Hierofolymorum exfcidio 
exftant fcripta luculentiffima Jofephi, edita paulo 
poft annum a Chrifti abitu qua dragefimum : cum 
quibus confentiunt ea quje apud Thalmudicos de 
iifdem temporibus.leguntur. Neronis faevitiam in 
Chriftianos Tacitus memoriae prodidit. Exfta- 
bant olim & libri, tum privatorum, ^ ut Phle- 
gontis, ^ tum & A6b publica, ad quae Chriftiani 

provo- 

5 Ut Pb/cgcntis^l Libro XIII. Nixa/aj xatk^s^s, ^arto au- 

Chronicorum five Olympiadum, tem anno ccil. Olympiadis^ 

hls verbis \ T^ V Im rnq C B maxitna & excelUns inter omnes, 

^OXufxiricL^f^ lyiyCo lnXii-^^iq h\ia qua ante eam accideranty defeEiip 

f^ytfn TAJV eyyoj^iTfxBvoiv v^ort^ So/is fa£la : dies hora fexta in 

pov. i^ vi»^ ocfA r rr,f hfji.s^aq tenehrofam no^em verfus, utjielia 

'lyivCoy clxrt K) atri^ai h upavS in coeio 'vijatfint, terraque motus 

ipavnvai, a-gis-fj,0Q'r% fxiyaQ Kolci in Bithjma Nrcaa urbis ntuitas 

Bi$mav yivofAriv^ rk ffr«AX« ades fubvtrterit, Hates hacc ia 

- . G Chn ^ 



1+6 H. Grotius de Verit. 

provo^abant, quibus conftabat 7 de eo fidere, 
quod poft Chnftum natum apparuit, de terrx 
motu, & folis deliquio contra naturam, plenifHmo 
lunae orbe, cir ca tempus, quo Chnftus crucis 
fuppiicio affe£his eft. 

§ XV. Solutio objeifionis de mutata fcriptura» 
Quid amplius opponi his libris poffit, fane non 
video: nifi forte non tales maniifle, quales ab 
initio fuerant. Fatendum eft, ut aliis libris, ita 
his quoque acddere potuifle, accidifle eriam, ut 
exfcriptorum incuria, aut perverfa cimi, litterae 
quaedam, fyllabae, verba mutarentur, omittcrentur, 
adderentiu'. Sed ^iniquum eft, ob talem, quse 
per multa tempora non potdH non accidere, 
cxemplonim diverfitatem, tali infbimiento aut 
libro moveri controverfiam 5 cum & mos pofhilet, 
& rario, ut quod plurima, & antiquiffima exem- 

Chronico lEufebii 8c Hieronymi. mMJefiate fueriH, venerates effe, 
6ed & Origenes memiiiit tra^ 
xxzT. ad Matthseum; Se ad- 
verfusCelfum 11. 

6 Tum & ABa fmhlica,'] Ter- 
tullianus Apologetico cxxi. 
Eitm mundi cafum relattm in ar^ 
canis wfiris habetis, 

7 De eojidere quodfoft Chri" 
ftum natum apparuitS^ Chalci- 
dius Platonicus in commenta- 
rio ad Timxum: Eft ^uoque 
aUa fanEiior & venerabilior Ibi' 
ftoria, qua ferbibet ortu ftelUe 
cujufdam non morbos mortefque 
denunciatasy Jed dcfcenfum Dei 
venerabilii ad bumana eonferva- 
fionis, rerumque mortalium gra- 
tiant : ^uam ftellam cum noSfumo 
itinere inf^xi£ent Cbaldaorum 
profeSto fapientes viri, & conft- 
deratione rerum eceleftium fatls 
excrcUatif quafjft dicuntur-re- 
untcm ortum Dei, repertaque illa 



tatito mtueiuetUttt 



wta Dei 
sunieupajfe. 

% Iniqtatm efi eh tahm^ &c.] 
Liquet hoc hodie quam maxime 
ex adcuratiflimis colle^Uonibvt 
variarum le^onum Moyi Te» 
fiamentiy & praefertim ex edi« 
tione Joamds Millii, Quanta- 
cumque fit ratieus, nnUum 
propterea dogma inde novum 
nafcitur, aut antea receptum 
evertitur. NuUa etiam hifio- 
ria, quse quidem alicujus fit 
momenti, ad veritatem Reli- 
gionis quod adtinet, antea cre* 
dita ex libris Novi Teftamenti 
eliminatur, aut ex variis le£lio» 
nibus antea ignota colli^tur. 
Quod dicimus de Novi Tefta- 
menti Libro, idem de Vetere 
Teftamento didum cenferi po« 
tcft. Uericus, 



~> 



pla 



Rst. Christ. Lib. m. 147 

pla oftendunt, id caeteris praferatur. At vero 
dolo, aut alio quovis modo, omnia exempla vi- 
tiata, & quidem in iis, quae ad dogma, aut in- 
figne aliquod hiftoriae caput pertinerent, num- 

Siuam probabitur: neque enim aut inftrumcnta 
unt, quse id doceant, neque teftes illorum tem- 
porum: quod fi quid, ut jam modo dicebamus, 
ferius multo diijum eft ab iis, qui in horum li- 
brorum difcipulos atrociffima odia exercebant; id 
pro convicio, non pro teftimonio, habendum eft. 
Et fujfEcere quidem haec, quae diximus, poflent 
adverfus eos, qui Scripturae mutationem obji- 
ciunt; 9cum qui id afiirmet, praefertim adverfus 
Scripturam diu lateque receptam, is, quod inten- 
dit, probare ipfe debeat: at nos, quo magis pa- 
tefcat illius objeQionis vanitas, oftendemus id^ 
quod illi fa£him fingunt, nec faftum efle, nec 
potuifle fieri. Evicimus iiipra libros eorum eflc 
Scriptorum, quorum nomina praeferunt : quo po- 
fito, fequitur, non efle alios libros pro aliis fup- 
pofitos. Pars quoque aliqua infignis mutata non 
eft. Nam cum ea mutatio aliquid fibi deberct 
habere propofitum, ea pars a caeteris partibus 
librifque non itidem mutatis notabiliter difcrepa- 
ret, quod nunc nufquam confpicitur; imo ut dixi- 
mus, admirabilis eft ubique fenfuum confonantia. 
Tum vero ut primum Apoftolorum aliquis, aut 
virorum Apoftolicorum aliquid edidit; dubium 
non eft, quin Chriftiani magna diligentia, ut ip- 
forum pietatem & ftudium confervandae propa- 
gandaeque ad pofteros veritatis decebat, exempla 
fibi indc plurima fumferint; quae proinde fparfa 
lint quam late patebat Chriftianum nomen, per 

9 Cum qui id affirmet, pra- dity probare ipfe debeatA L. ult« 
ferfim adverfus Scripturam diu C. dc Edifto Divi Adriani tol- 
latefue receptam, is, quod ittten- lendo. 

G 2 Euro- 



14^ H. Grotius de Verit. 

Europam, Afiam, & iEgyptum, quibus in locis 
Graecus feiTno vigebat: imo & archetypa non- 
hulla, ut jam ante diximus, ad annum ufque 
ducentefimum fervata funt. Non potuit autem 
liber aliquis in tot exempla difFufus, cuftoditus 
hon privata tantum fingulorum, fed & communr 
Ecclefiarum diligentia, ' falfariam manum red- 
pcre. Adde jam, quod proximis ftatim faeculis 
verfi funt hi libri in fermonem Syriacum, -flEthio- 
picum, Arabicum, Latinum, quae verfiones etiam- 
num exftant, & a Graecis libris in nulla alicujus 
momenti re difcrepant. Jam vero habemus & 
Scripta eorum, qui ab Apoftolis ipfis, aut ab eo- 
rum difcipulis inftituti fuerunt ; qui loca non 
pauca ex his libris adferunt co, quem nos nunc 
quoque legimus, fenfu. Neque vero quifquam 
fuit in Ecclefia, tantae auftoritatis, pcr illa tem- 
pora, cui mutare quidquam volenti paritum fii- 
iflet; quod fatis oftendunt Irenaei, TertuUiani, & 
Cypriani liberae diflenfiones ab iis, qui in Eccle- 
fia maxime eminebant. Poft haec, quae dixi, tem- 
pora, fecuti funt alii multi magnae eruditionis, 
magnique judicii, qui, poft diligentem inquifitio- 
nem, hos libros, ut in originaria fua puritate 
perftantes, receperunt. Jam & ilhid, quod de 
diverfis Chriflianorum fe<Sis modo dicebamus, 
huc quoque aptari poteft, illas omnes, fakem 
qujE Deum mundi opificem, & Chriftuni LegiS 
novae au£torem agnofcunt, uti his libris ita ut 
cos nos habemus. Quod fi qui inflituiflcnt par- 






1 Falfarium manum.l Quae nimpere, quod non Mardcn 

omnla, nimirunn, exemplaria modo fecit, fed & librarii ncii* 

pervaderet, & verfiones omnes nulli reftius fentientes ; quo<l ' 

corrumpcret : nam alioqui po- oftendimus in j4rte noftra Cri' 

iuerunt, hic, illic, homincs tica Part. 3. Seft. i, c. xiv, 

iravi, aut dogmatibus fuis per- Ckricus, 



fe addi£ti exemplaria fua cor- 



tem 



R £ L. C H R I S T. L I B. III. 149 

tem aliqQam interpolare, eos tamquam fairarios 
cseteri detuliffent. Neque vero ullam feftam id 
jumquam habuifle licentiae, ut hos libros mutando 
ad fua placita aptaret, vel inde fatis colligas, 
quod omnes fedtae & adverfus omnes hinc fibi 
argumenta depromunt. Tum quod de divina 
providentia attigimus, ad partes praecipuas noii 
minus, quam ad totos libros pertinet; ci non 
convenire, ut fciverit Deus tot millia hominum 
pietatis ftudiofa, & aeternam falutem fmcero pro- 
pofito quaerentia, induci in eum errorem, qucm 
Vitare omnino non poffent. Et hoec quidem pro 
iNovi Foederis libri&di6ia funto, qui fi foli exftarent, 
fetis effet,- unde? veram Religionem difceremus. 

, § XVI. Pro auSforitate Uhrorum Veteris Fcederis, 

[ Nam cum Deo vifum fuerit etiam Judaicae 
ReUgionis, quae vera olim fuit, & Chriftianae non 
'-^xigiia; teftimonia praebet, inftrumenta nobis re- 
^quefe^ non abs re crit his quoque fidem fuam 
adi&uere. Effe autem hos libros eorum, quo- 
Tum dicuntur, pari modo conftat, quo id de no- 
ftris libris probavimus.' Hi autem, quorum no- 
mina praeferunt, aut Prophetae fuerunt, aut viri 
fide digniflimi ; qualis & Efdras, qui eos in unum 
volufnen collegiffe creditur, quo tempore adhuc 
Prophetae vivebant Aggaeus, Malachias, Zacha- 
•rias. Non repetam hic, quse in Mofis commen- 
dationem di6ta funt fupra. Neque vero pars tan- 
tum illa prima a Mofc tradita, ut primo libro 
oftendimus, fed & recentior hiftoria multos Paga- 
norum habet adftipulatores. Sic * Davidis & 

Salo- 

2 Davidii & Salomonh no- de quae cx iis recitat Jofcphus 

minaf (^ feedera cumlyriis pra" Antiquae hiftoriae lib, viii. c. 

fertbatttPbaenicumAnmh.lyi" 2. ubi addit volentem exempla 

G 3 haberft: 



150 H. Grotius de Vrrit. 

Salomonis nomina, & foedcra cum Tyriw, prae- 

ferebant 



habese epiftolaruin, quas inter 
ie rcriplere Salomo & Iromus, 
petere ea poiTe i publicis Tyri 
auxhiTorum cuftodibus. [Noli 
tamen hoc credere, fed vide 
^oae diximus ad i Reg. ▼•3«] 
Pe Davide locus eft infignis ex 
IV. hiftoriarum Damafceni, Jo- 
iepho citatus Antiquae hiftoris 
lib. VII. cap. 6. Muito poft 
bac t§mpore indigenarwn quidam^ 
Adadui nomine, prapoUentfaBui, 
& Damafcum & Syria, prater 
Pbeenicen, aetera reno tenttit, 
Sed Jjufcepto in DavitUm yudaa 
regem keUo, cum multis praliii 
e^ncurrifjet, poftremo ad Euphra- 
tcm commijjo viEiut eft, praftan" 
tijjimui regkm bdbitus, animi *uir- 
tttte 6f rohorls excellentia. Eo 
mortuopofteri efutin decemftirpes 
regnarunt, ftmu/^ve cum patemo 
imperio nomsn ejut acceperunt ^ 
fuomodo JEgypti rt^et Pto/eHnti 
dicuntur. Tertiut torttm cvm nml' 
Jttm iwaluiffet, reparare volens 
ntno decore a-vi cladem, in Ju- 
daos ptofe£Ius Samaritidem popu- 
latus eft, Priorem hiftoriaK nu- 
jus partem habes 2 Sam. viii. 
5. I Chron. xviii. pcfleriorem 
I Reg. XX. ubi Jofeph. vide. 
Adadus ille Jofepho Adar dici- 
tur, jtdores Juftino ex Trogo. 
Plura de Davide ex Eupolemo 
nobis dat Eufeb. Praeparat. Eu- 
ang. lib. iv. c. 30. Idem 
Jofeph. eodem cap. & priore 
contra Appionem hunc locum 
profert ex Dii hift. Pboenicia. 
Abibaio mortuo regna^vit ftlius 
ejus Iroinus. Hic ad ortum r.gic- 
nem urbi addidit, ipfamque ur- 
bem 'Vitcrem fecit majorem, etiam 
~^wit Olytnpii templum, qu§d 



feorfim in infula erat, aggerato 
quod intercedebat fpatio, urbi 
annexuit, ornavitque donariis au" 
reii. A^unt & qui Hierofolymit 
tunc regnabat Satomonem ad Jro- 
mum anigmata miftjfe quaedam^ 
6f cupiije ab ipfo alia accipere» 
Sed Jromum cum anigmata itla 
fobvere nequiret, magnam peeuniee 
vimprt mtdSia pependiffe : peftts 
'vero jlbdmonum l>ominem Ty- 
rium folvije ea, qua propofttA 
fueraniy ae propojuiffe vieiffim 
aiia, quee eum foboere S^iomott 
nequijfet, Jf^ ab eo magnot 
pecuniat perfeiutas, Addit deindc 
Menandri Ephefii, qui Regum 
tam barbarorum quam Gnecp- 
rum ret perrcripfit, locum il- 
Inftrem : Mcrtuo Abibab fue^ 
cefit Itt regnMmfiUui tfut Jniha^ 
qui vixit antui ziaUT. Uit 
aggeravit iatam quee dicitvir nc» 
gionem: idem aureOn eolmikfiaitt 
fefuit qua in Jovit ^ te^Hplu 
J>einde materiam excidH i montc 
Libano, cedrinas arboret ad tem'' 
pii teSla, tempiifque tieteribut de^ 
jeSlisfecit nvoa. Etiam Hereu^ 
iis dS Ajiartes delubra facramtm 
Sed Hercuiis priut menje PeritiOf 
deinde Aftartes, qito tempore 7?« 
tyis arma intuitt, tributa non 
fobventibus, eofque fibi cttm fitb» 
jecijjet reverfus ^. Hae eetata 
Abdemonus wxit ju/venit, qui 
•uifior fuit explicando prchfemata 
mijfa a Saiomone Hierofoiymorum 
Rege. Tcmpus atitem ab bot JUg» 
ad conditam Cartbaginem fie com- 
putatur, Mortutt. Hiromo r^num 
ejus accepitfilius ejus Baieaxarut, 
qui vixtt annos xliix. regnavit 
VII, Poft bune Abdaftratut ejus 
fi/iut annot vixit xxix. regnavit 



RfiL. Cmrist. LiB.IlL 151 



tt. Htme HutHciM ipJtMfin qua^ 
tttor de infidiis interfccere : quif 
rum qui moximus natu erat, reg- 
navitannoi xii, ffcfl quos Jflar' 
tus Delaaftarti fiius, qui vixit 
mnnot tiv, regnavit xii. Poji 
buMC frater ejus jiferymus vixit 
anttos L 1 V . regnavit 1 x , Bic a 
fratre Phelete occifus fuit : qui 
mccepto regno imperavit menfes 
VIII. vixit annos L. Hunc in- 
teremit Jthobalus Sacerdos Aftar- 
tesy regnavitque annos xxxii. 
^xit LX V 1 1 1 . Succejfit ei filiut 
Vadexorusy qui vixit annos XLV. 
regnaviryi, Hujus fuccejfor fiiit 
fixus Mategenus : vixit is annos 
XXXI I. regnavit ix. Excepit 
hunc Pygmaiiony vixitannos Lvi, 
regnavit xlvii. Septimo bujus 
atttiOy firer ipfius profuga urbem 
ipt Africa firuxit Cartbaginem. 
Locum hunc Menandri, fed 
contra^orem, poiuitTheofhi- 
his Antiochenus libro ad Au« 
tolycttm tettio. TertuUiano» 
Apologctico capke 19. Refe- 
randa antiquijpmarum etiam gen- 
tinmarcbtva,A£gyptiorumf Chal- 
dawiim, Phoenicum, per quos 
fiotitia fubminifirata efi, atiqui 
Manetbon JE^ptius fif Berofus 
Cbaldaus, fe^^ Iromus Phoenix 
flyri rex: feSiatores quoque eorum 
Mendefus Ptolemaus^ Csf Me- 
nander Ephejius, (sf Demetrius 
Pbaiereus, & Rex Juba, & Af- 
pion, & Tba//us. Iromi illius 
& Salomonis ei coxvi mentio- 
nem etiam apud Alexandrum 
Polyhiftorem, Menandrum Per- 
gamenum, Sc Laetum in Phae- 
nidcis exftitiiTe ait Clemens 
Strom. I. unde corrigendus 
Tatianus, apud quem KaTr^ 
pro Aari^ fcribitur^ diciturque 
is in Graecum tranftulifTe ^uae 
Phanices Theodotus, Hypfi- 



cratfct Jt Mochut fcripTeraBt* 

Azaelis Syrix Regis^ qui nomi- 

^natur i Reg. Xix. 15. 2 Reg. 

VIII. II. XII. 17. XIII. 3.24. 
meihoria Damafci dfvinis ho» 
noribus confervataj^ tradente 
Jofepho Antiquae hii^orix libro 

IX. c. 2. Eft idem nofpen apud 
Juftinum ex Trogo* Dc Sa!-* 
manafare, qui Decem Tribos iji 

. fervitutem avexit, ut narratur 
2 Reg. XVII. 3. & fequenti" 
bus ; & Samariam cepit, 2 Re- 
guih XVIII. 9. locus eft Me- 
nandri, quem diximns,-Hphefii 
apud Jofephum libro eodea 
nono, capitexiv. ^lula^usn^ 
mine apud Tyrios regnavit annot 
XXX VI. Htc Cittaos qui ah /«. 
perio Juo defecerant claffe eo veclut 
ad obfequium redtfXit, Sc^ in 
bos mtfit Rex Affwiorum^ Pit»:' 
nicenque omnem beiio inCHrJavit t 
mox tamenpace cumomnibusfafffi, 
rediit retro, Verum defcivere i 
Tyriorum imperio Sidon, Arce^ 
PalatyriA, multaque urbet aiia, 
qua fe AJJyriortm Regi dedide* 
runt. Cum tamen non ob id yi 
dederent Tyrii, Af/yriorum rex 
bellum eis rurfus intu/it, cum 
accepijjet a Phoenicibus navesfeX'* 
aginta, remiges' oSfingentos, In 
quas invcfli Tyrii navibus duo- 
decim, disjeElis Iwfiium navibus, 
hominesfecere captivos quingentos^ 
AuEia hinc apud Tyrios rerum 
omnium pretia. Cum abiret Rex 
AJfyriorum, conftituit cufiodes ad 
fiumina & aquaduEius, qui Ty* 
rios ab aqua baufiu arcerent, 
Toieratumque id Tyriis per annot 
quinque, bibentibus interim expU' 
teis quos foderant, Addit Jofe- 
phus eodem loco ipfum hujus 
Regis nomen Salmanafarum ex- 
fbtiiTe ad fua tempora in.Tyri- 
orum archivitt Senacheribi, qul 
G 4 Judsam 



«52 H. Grotiu^ de Ve rit. 

ferebant Phoenicum Annales. 3 Nabuchodono- 

fori. 



Jud^am.prope onmem^ excep- 
tis HierqfolymiF, fubegit^ ut 
narratur zReg. xviii. 13. z 
ParaL xxxii. i. Efai. xxxvi. 
j. Se nomen Sc expeditiones in 
Afiam Jc i9£gyptum in Berofi 
CJhaldaicis repertas teftatur idem 
ille Jofephus lib. x. cap. i, 
EJufdem 2ava;^s^;Ctf Senacitfnbi 
meminit & HerodoCm libro ii. 
vocatque Axafeum & AfTyrio- 
nun Rcgem. Baladae Babylo- 
iiiorum Regis mentio eft 2 Reg. 
XX, 12. Sc Efaiae xxxix. £juf- 
clem nomen in Berofi Babyloni- 
cis exftitifife teftatur Jouphus 
Antiquae Hiftoriae lib.'x. cap. 3. 
Herodocus praelii iliius in Ma- 
geddo^ qub Nechao Rex ^- 
gypti Judseos vicit^ quae hiftoria 
cft 2 Paral. xxxv. 22. Zach. 
XII. I. meminit dif^o libro 11. 
his verbis: Ked Iv^m «i(a o 

«iw-f . Et cum Syrh (ita femper 
judaeos vocat Herodotus, ut & 
alii^ ) Necoi congrejfiu in Magdolo 
tot vieit, 

3 Nabucbodonofori,'] Dc hoc 
fierofi locum nobis fervavit Jo- 
fephus Antiquae hiftoriae x. ad- 
verfus Appioncm libro i. con- 
fcrendus cum Eufebio, qui & 
inChronico circa haec teropora, 
£c Praeparationis libro ix. cap. 
40. & 41. hunc, & qui feque- 
tur Abydeni locuro, producit, 
Cum audijjet pater ejus Nabopol- 
lajarui eum, qui in ^gypto Sy- 
riaque Ccele & Pbenice prapojitui 
fuerat, Satrapen defecijfe, ipfe 
ferendii lahoribus per atatem im- 
J>ar, flio Nabuchodonoforo adbuc 
jwveni tradidit partem excrcitut, 
ut defertorem billo peteret* Hic 



aalem cum eum aggrejfui ejfet 
pralio, ipfum cepit, regionemque 
omnem iterum fub imperium redc' 
git» Sub id tempus evenit ut 
pater Nabopollafarus, cum mor- 
bum contraxiffet, in urbe Baby^ 
lone de vita difccderet, pofquam 
rsffmmt annos xxix. Nabu' 
cbcdonofor poji id, fimul patrii 
morbum intellexit, rebus JEgypti 
'vicinarumque gentium bcne ordi^ 
natis, amico cuidam commifit cap- 
tfvos ex Judais, Pboenicibus, ac 
Syris, & ex JEgypti pppulisf 
una cum exercitu rebufque aliis 
Jervari dignis, reportandos Baby^ 
lonem, Ipfe cum comitibus paucis, 
breviore per defertum via, Baby' 
lonem fe contulit, Ibi cum repe- 
rijfet res a Cbaldais ^dminijirarip 
& ipfum regnum ajfervari ab eo" 
rum potijlimo, totum patris quod 
fuerat imperium adeptus efi s cap^ 
tivifque confpeSis, jujfit iuis ido^ 
neas ptr Babylonicum imptrium 
colomas ajpgnari» Ipfe vero de 
belli manubiis Beli aliaque templa 
omavit, urbemque Baiylonis quee 
jam erat, nova altera addita^ 
inftauravit eum in modum, ne 
pojfent poflbac qui ad obfidendam 
venirent urbem abaElp fiumine. eam 
aggredi, ternaque mcetiia urbi 
intcriori, totidem exteriori cir' 
cumdedit, partim ex coElo latere 
& bituwine, partim ex latere 
folo, Bene munita urbe, portif' 
que magnifice ornatis, ad paterm 
nam regiam novam adjecit, fuper" 
eminentem £f altitudine &: omni 
fplendore, quem longum fit exft' 
qui, Sujfeccrit dtcere, koc opus 
& magnitudine & omni rerum 
paratu eximium intra dies per^ 
feSlum ejfc quindecim. In bac 
regta 



Rel. Christ. Lib. IIL 15 j 

regiam canfceMdiJtt, mtmine ali- 
quo afflatum eum bac praSUxiJfe: 
Ego NabucodroforuSy o Babyh- 
nii, imminentem vohis fr^enunati. 
calamitatem, quam ui arceant 
Parca numquam eas aut Belus 
geruris noftri auffor, aut regina 
Beltis permovere poterunt, Pw- 
Jicus veniet mulus, qui vefiris 
Diis auxiliantibus fervitium im^ 
ponet, Hujus mali adjutor erit 
Medus, jijfyriorum ghriatio^ 
Utinam eum,. antequam cives fro- 
dat, Cbofjbdis aut mare ahforp- 
tum fitndtttts interimat, aut ipfe 
alio raptus erret per fo/itudines^ 
ubi neque urbes neque bominum 
tdla fint veftigia, iU>i fera paf^ 
cantur, circumvo&ntque iibere- 
aves, ut ibi inter rupes faucefqut 
ftius vagetur: utinamque & ego 
feiicem exitum fortitus fuijfem,. 
priufquam bac animo meo obver- 
farentur, Heec ubi efflatus erat,. 
ftatim difparuit, Confcr haec 
poftrema cam iis, quz in Da- 
nielis libro de.hoc Nabucbodo— 
floforo habemus. Prima illa ez 
Megafthene etiam Jofephus ha- 
bet libro x. Antiquae hiftori» 
cap. II. Sc ait ex£kare Indico- 
rum iv. Habet ex Abydeno 
etiam hxc de Nabuchodonoforo 
Eufebius :: Fama eft ubi ninc ejt- 
Baiylon omnia aquam fuijfe,. 
diaam Mare, Jd fuftuliffe Bt-^ 
lum, agrofque difhibutffe viri:im, . 
& meenia circumjecij/e Babyloni, 
quee- tempus aboieverit, Novu 
autem moeniaftruEia ei Nabucbo- 
donoforo, eaqite manfiffe ad impe- 
rii Macedonttm temporai portis 
eeneis, Poftea : • Nabucbodonofi' 
rus, ubi in imperium fucceffcrat, 
Malyiona munivit trints mcenibus, 
intra dies quindecim, (^ Nar* 
malcam amnem, qui divergium eft 
^upbratis, fimuique jieraca/titm. 
G £ amaei/ti 



pfgia ex iafide fubiimia extuiit 
eimbuiacra, fpeciemque dedit m.,n' 
fibtts perfimiiem, omnis etiam ge- 
neris ariforibus ibi confitit, addito 
& paradifopenfiiif quoduxorejus 
in Mediee locis educata montium 
afpeSu deieiiaretur, Sed intcr 
beec opera morifo impiicitus mox de 
vita exceffit, cum regnaffet annos 
XL II i. Uxor illa Nabuchodo- 
ibri eft Nitocris Herodoto, libro 
^us primo, ut docuit magnus 
ScalJger in praedara Teraporum 
Emendatorum Appendice. In- 
terpretatur haec Curtius hbro ▼. 
quem vide, partim & Strabo 
lib. XT. ic E^odorus libro ii. 
. Berofus, ex quo haec ic alim 
(iipra protulimus, Beli Sacerdos 
f oit poft Alexandri Magni tem* 
pora, cui ob divinas pnedi^o* 
nes Athenienfet publico in gym- 
nafio ftatuara inaurata lingua. 
ftatuere, memorante Plinio Ki- 
ftonae Naturalis libro vii. cap. 
37. Librum ejus^tf^/o»/V« To- 
cat Athenaeus xt. Tatianus, 
qui tc ipfe Nabuchodonofori 
Berofum meminifTe aifirmat, Sc 
ClemenSy. CbaJdatca, £x iis Rex 
Juba profttebatur accepifle fe 
quae ^ rebus Aflfyriis fcripfit, 
ut notat Tatianus. Meminere 
ejus & Vitruvius & TertuUianus 
Apologetico, Sc Scriptor Chro- 
njci Alexandrini.. Nal^uchodor 
nofori mentionem alteram ex 
Abydeno AfTyriorum Scriptore 
jiobis tradidit Eufebius cum in 
Chronico, tum in fioe noni de 
Praeparatione. Verba haec funt : 
Megaftbenes auSior. eft NabucO' 
drtJorum Hercuie ipfo fortiorem 
futffe, beiioque ufque in Africam 
^Hifpaniam iiiato, quos inde 
deportaverai coiiocaffe ad dextram 
^onti or^tm, Preeterea vero narn 
<aatdee9CbaIde(i, qMfndamctm 



154 H. Grotius de Verit. 
fori, *& aliorum Chald2eorum Regum Berofus 

non 

tinum cum fetejiatt regia Tyro 
prafuit Ba/atorus. ^o mortu0f 
mifere Tyrii qui ex Babylone M.er-^ 
halum adfuocarentf regnawit is an- 
nos I V. Hoc quoque mortuo, advo- 
carunt fratrem ejus Iromum.y qui 
regnavit annos xx. Hujus tem' 
poribus Cyrus apud Perfas potent 
fuit» Haec fuppuutio quam 
pulchre cum racris libris cen- 
gruat^ vide Jofephum di£lo con-^ 
tra Appionem libro. Sequituf 
ibidem apud Jofephum de He- 
catxo: IToXX^c /tuv ya^ ifjJify 

ni^a-ai v^in^w AvvS/i iircko-ar 
/utfkl^, Noftrorum ilU multa 
mtllia ait k Ferfis Babyhmm 
tranjlata, £t de belio Semi* 
cheribi, tc de deportatione per 
Nabuchodonororum ^if^a, vide 
Demetrii locum, apod Clemen-* 
tesiy Strom. x. 

4 Et aliorum Cbaldatrum Re^ 
g»m Berofus non minus, qnam 
Hebrai iibri, tneminerat.] Apud 
BeroTum^ poft modo pro]ata> 
hxe fequebantur^ Jofepbo duo- 
bus quo8 indicavimus locis id 
referente. Regnum atcepitfiiiu» 
ejus Etrilmeraaochus* Hic atm 
inique per maiam libidinem ret 
adminifiraretf petitut infidiis Ne» 
rigiijforoori, aui forerem ejus im 
matrimonio baiebat, interiit, poji» 
quam per aims regnawrat decenu 
Eo Jublato regni eompasfaibtf 
interfeBor ejus NerigUfirooni9^ 
imperium tenuitper annos quatuor» 
Hujusflius Laborojoarchodus puer 
edbuc regnum tenuit menjes novem : 
Jed quia pravar in illo indolit 
muita figna apparerent, iitfidiit 
amicorum trucidatus efi, Hoe 
mortuo 4um itittr fe coi^ent e}ut 
fatinwit 



amnem divertit, Tum in gratiam 
eivitatis Sipparenorum, foffam 
effecit, qua in ambitu baieret 
parajangat xl, in altum vicies 
quantum patent Jparja manus, 
afpojuitque Jepta quibus apertit 
irrigaretur ager, Eajepta appeU 
lant aqudeduEtuum normas» Maris 
quoque Rubri eluvionem operibut 
eircumdatis reprejfii, Teredcmm 
ccndidit, ad reprimendos' Arabum 
iynpetus, regiam pratereainfiruxit 
arboribus, quas paradijos, penfiles 
vocant, Confer Danielem iv, 
27. Strabo libro xv. ex eodem 
A^egafthcne hoc adfert : N*€ii- 
yol^a-ofov li rh va^a XaT^aiois 
tvhxt/MO-ayla 'HfctxXstf; fiaXkov, 
j^ lft;c r»^^ iXaoru, Nabucbo' 
dcnojorvm, cujut apud CbaU 
daos fama Herculem vincit, ad 
Ccivnrras vcnijfe cum exercitu, 
Fuere & aiii qui ejus Regis hi- 
iloriam attigere, fed quorum 
nunc nomina tantum fuperfunt, 
Diocles Perficorum. fecundo^ 
PhilcftratuB cum in Indicis^ 
tum in Phoenicicis, qui Tyrum 
ab eo obfeiTam ait per annos 
XIII. ut Jofephus nos docet> 
cum Antiqux hiftorix dl£to jam 
Joco, tum adverfus App:onem 
priore, ubi ex Phoenicum A£Us 
publicis haec ^^rofert : Ithobalo 
apud Tyrios regnante, Nabucbo' 
donojorus Tyrum objedit per annos 
XIII. Pofi bune regnavit Baal 
annos x. Pofi bune Judices eon^ 
fiituti Junt, qui Tyrum rexere, 
Ecnibalus Bajlacbi menjes duos, 
Chelbes Abdai menjes decem, Jlb» 
harus Saccrdos Jummus menjes tres, 
Mytgonus i^ Gerafiratus Abde* 
limi Judices fuere per annosjex \ 
UQinterbostetnport^ annttm 






Rel.Christ. Liir. m* 155 
non minusy quam Hebraei libri, meminerat. 



facimfris partidpeSf communi con- Neriglijfarts, flium reliquit La" 

Jenfu regnum detulere ad Nabm- boffoarafcum, Hoc vioknta mortt 

fiidum em Babyloniii umtm, qui . exfiinSh^ Babyhmii Nabamtida'' 

& ipfe in eadem conjuratione fue- cbum regemfaciunt cum rege mor- 

rat. IJoc regnante melicra fafla tuonuUo junSIum fanguine. Cyrut 

fitnt ea aua ad amntm erant ex bunc, cum Babylona ccpijfet, Car" 

htert & bitumine Babylonit «m?- mani^prafecit* £vilmeraduchut 

nia. Cum vero regni ejus annus ifte nominatur 2 Reg xxv, 27. 

sgeretur decimus' & feptimus, Dc csteris vide Scaligerum. lila 



wffjV ex Perfide fnult9 cum exer- 
citu Cyrus, reliauaque Afia fub- 
£LEia, ad Babylonem perrcxit» 
jidventu ejus cognito, Nabonnidus 
eceurrit magno & ipfe exercitu, 
praliofue faSio hASus, cum pau" 
cisfugit, conclufitquefe in urbem 
Borfippenorum, Cyrus autem Ba- 
lylone capta conftituit exteriora 
gfus munimenta diruere, quod ci- 
wtatem •videret ad res novas mo- 
hilem, urbem vero capi difiicilem : 



de Babylone a Cyro capta con« 
gruttit, cum iftis Herodoti : 
OSt*» Kupof n\Avn i-jrl t«v B«Cu« 
XSva* ot ii BaQvXvmi SK^^altv- 

yslo i\av\0iv iyX^ 'nr.q 7roXi<&-, 
07/vcCaX9V Tf o{ "BaQv^j&vioi, i^ 
r.a-a-uQivltq t7 /(Aap^,>) Jfct76;X«3^jj- 
o-ay liff T^ »cv» Sic Cyrus im 
Babylonem movit, Babylonii au~ 
tem eduSo contra exercitu eum 
exfpeBarunt. At poftquam Cyrus 



inde in Barfippum proficifcitur ad urbi appropinquavity pugnarunt 

obfidendum Nabonnidum, Verum cum eo Babylonii, fedpralio viSH 

is obfidionis non tolerans fe dedi- 

dk, Cyrus benigne exceptum i 

Babylonia exire eum ad Camut- 

mam babitaedam j:'Jpt, Atque 

ibi Nabonnidusy tranfaBo vita; 

t^ero, diem fuum obiit. Aby- 

6em, poft ea qus modo attuli- 

nus deNabucbodonoforo verba, 

jhaec nobis fervavit Euiebius 

^G:o loco : 'O 9i oi vaig EviK- 

fua\a^aXpc Kae-tXifoi* tov ii 6 

M^r^C eujtoxliatiq }!in^iyKiari.^nq, 

Xtlatu veula, Aaf^oa-a^fcto^w 

^trm U eiVo&eaid^ -ffiaiM fAO^ 

1lla£a,YnJkvw aTrohuanja^ Bas-t\iaf 



intima urbis fe nceperunt» 
Cum quibus confer Jeremiam 
Lx. %o, 30^ 31. de fuga ad 
Borfippa eundem Jeremiam ii« 
30. de czficcato amnis alveo^ 
Herodotus conTentit Jeremis 
X j. 32. Verba Herodoti s Th 
ykf ntoiafAjof Mfvxfi tlo-ayayc^ 
§U rhf "kifjamv ftftf^cty Ix^, 'pb 
ifXf^ f^^f^ diaCa7oy iTya* hrot* 
nn, vmvocna^aM' tS fvolajbufc 
Amnem dWidit, parte ejus in la» 
cumpahiftrim deiuSa, acfic ve- 
terem aweitmfecit per^ium, aaua 
derivata, An ea qu« de Belefi 



vfoannwiet ot kth, rZU Kup^^ Chaldso: narrat Diodorus' lib. 

iXdvy BaCt/Xwva^ Kafpuvtinc vyi- XI. ad ^tnieiem poflint referri, 

fioviqy Iw^i^.ai, Poft ininc filius cui nomen Cbaldcum fuit 

regnavit Evilmaluruchus, Hujus HXH^Ji^ysfXl ^^ *• 7*^ *^^ 

interfe£Itr', qui a£inis.ipfi.fiefdt, temus. ., 

G 6 * Qui 



156 H. GrOTIUS DE VERITf. 

.^ Qui Vaphres ^gypti rex Jeremiae, ^ Apries eft 
Herodoto. Jam 7 Cyri, & fucceflbrum ejus * ad 
Darium ufque, pleni Graecorum libri. Multaque 
alia ad Judaeorum Gentem pertinentia adfert Jo- 
fcphus, in libris cbntra Appionem; quibus jungi 
poflimt, 9 quae ex Strabone, & Trogo fupra attu- 
limus. Nos vero, qui Chriftiani fumus, omnino 
non eft, quod de eorum librorum fide dubitemus, 
cum ex illis paene fingulis teftimonia exftent in 
libris noftris, quae in Hebraeis itidem reperiuntur. 
Neque Chriftus, cum plurima in Legis do6iori- 
bus, & temporis fui Pharifaeis reprehenderet, um- 
quam eos accufavit falfimoniae in libros Mofis, 
aut Prophetarum commifl!ae, aut quod fuppofitis 
mutatifve libris uterentur. Poft Chrifti tempora 
Scripturam in iis, quae momentum habent, vitia- 

5 S^ui Vapbret yEgypti Rix Antiq\iae hiftoriae libro xi, S« 



yermiir,'^ Ita Septuaginta & 
£ufebius vertunt quod in Her 
braeo Jcrcmiac xliv. 30. eft 
JP^TSjn- F"it 18 Nabuchodo- 
Boforo coaevus. 

6 ^priex eft Heredoto.'] Lib. 
11, 

7 Q"^'] ^^^^ '^* j**™ "^^*" 
ta i Diodorum Siculum Ubro 
iT. Ctefiam Pcrficis, Juftinum 
libro IV. cap. 5. & fequentibns. 
Sub Cyro jafta Templi Hiero- 
ibjymitani fundamenta, fub 
Dario crnfummatum opus, Be- 
rofo tefte, probat Theophilus 
Antiochcnus* 

8 yid Darium ufjuej] Codo- 
jnannum. Vidc eoldem & JE- 
fchylum Perfis, & Scriptores 
rerum Alcxandri. Sub hoc Da- 
tio fummus Hebraeorum Sacer- 
dos f<rk Jaddus, Nehem. xii. 
2.2. is qui Alexandro vidlori 



His ipfis temporibus vixit Heca« 
tzus Abderita celebratus p]a# 
tarcho libro de Ifide, & Laer- 
tio in Pyrrhone. Is de Judaris 
librum fcripfic fingularcm, uode 
cgregiam Sc urbis Hierofolymo* 
rum & Templi dcfcriptionem 
deprompfit Jofephus, adverfai 
Appionem fibro priorej quem 
locum habet Sc Eufebius Prae^ 
parationis Euangelicae lib. ixy 
cap. 9. Utcrque homm etiasa 
Clearchi habent ]ocum, qoi 
Ariftotelis vcrbis Judaicam fa- 
pientiam commcndat. Lauda- 
tores etiam Judaeorum remm. 
que Judaicarum teftes Jofepkus 
didto libro nominat Theophi* 
lum, Thecdorctum, Mnafeamy 
Ariftophanem, Hermogenemf 
Euemerum, Cononem^ Zepy- 
rionem ic alios. 

9 Slua ex Strahwte & Trvp 



\ vit ebviam, ' uarrante Jofcpho Jupra attttlims,^ Libjo i. 



t^> 



P.EL. Christ. Lib. IIL 



157 



t^iC) neque probari poteft, neque vero credibile 
fiet, fi quis re<fte cogitaverit, quam longe lateque 
fparfa effet per orbem terrarum Gens Judaeorum 
illos ubique libros cuftodientium. Nam primum 
ab Aflyriis abdudtae in Mediam Decem Tribus, 
duae poftea: & ex his quoque, poft concefTum a 
Cyro reditum, multi in terris exteris fubfederunt. 
» Macedones in Alexandriam magnis commodis 
eos invitarunt. Antipchi faevitia, Afmonaeorum 
civilia arma, externa Pompeii, & Soffii, multos 
^isjecerunt: plena Judaeis erat *Cyrenaica: plenae 
^ urbes Afiae, ♦ Macedoniae, 5 Lycaoniae, etiam 
infulae ^ Cyprus, 7 Creta, aque aliae. Jam * Ro- 
mae numerus eoriim ingens vel 9 ex Horatio, 



I Macedones in AUxandriam 
magnii cmmodis eos invitarunt»'] 
Hecataens Jofepho defcriptus, 
in libro pnore contra Appio- 
nem^ de Judsis loquens: Oux 
Ixiyetf U (nempe fAv^ahf, ex 
praecedentibus) ^ fAtlk rov 'a- 
Xi^avSftf ^i,wrw iXq Aiywlciit ^ 
'^otnitnv fMTt^a-av, ^m rt,v Iv 
Zvf»s( ^&o-n, Non pauca etiam 
milUa pofl Akxandri mortem in 
JEgyptum &'Phoenicen migra' 
runtf oh exortas in Syria feditio- 
nos, Adde Philonem in Flac- 
cum, "Ort ht awoSitffl-t /t*ufi«- 
^MV InMih rqy 'AXe|av)fiMV i^ 
r^ X''?"* 'itfdatM x«Tot)ufvrEf 
iiro tS «rpoc AiCuiiy xaT«Cad/bt5 
ftlg^ Twv o^mt Al^mfU^, Non 
mnus deeies centenis millibus Ju- 
daos in Alexandria & regione 
nramfita bahitare ab Ajrica 
defcenfu ad fines Mtbiopia, Ad- 
de Jofephum libroxii. cap. 2. 
). fe fequentibus. Libro xiii. 
c^P* 4> 5> ^> 7> 9* X.TXXI. 10» 



Et habebant Judaei Alexandriae 
ju« civitatis : Jofephusxiv. 17.^ 

2 CyreuaYca,'] Jofephus Anti- 
quae hiftoriae libro xvi. 10. Se- 
alibi. A£lor. vi. 9. xi. 20. 

2 Urbes Afiae.'] JofephusxiT. 
3. XIV. 17. XVI. 4. Ador. 

XIX. 

4 Macedonia»'] h€t, xvii< 

5 Lycaottia,] Adt. xiv, 18. 

6 Cyprus.'] A£t. xiii. 5, 

7 Creta.] A£l. 11, 11. 

8 Roma,] Jofephus xviix. 
Hiftoriae Antiquae, cap. 5. A£t« 
XVIII. 2. XXVIII. 17, 

gExHoratio,] Lib. i. Sat. iv. 

— nammuhopluresfumust 
ac veluti te 

yudai cogemus in banc conce* 
dere turbam* 
Sat. V. 

— credat Judaus Apella, 
Sat. IX. 

— hodit tricefima fabbata^ 

9tQ. 

' Tnvi»* 



158 H. Grotius de VEitrT. 

•Juvenali & *Martiali difcatur. Tam diffitis 
inter fe coetibus imponi nulla arte potuit: nec 
magis ipfi in falfum convenire* Adde quod * tre- 
centis ferme ante Chriftum annis, cura iEgypti 
regum, Hebraeorum libri in Graecum fermonem 
ab his, qui lixx dicuntur, verfi funt; ita ut jam 
& a Graccis, fermone quidem alio, ut fcnfu in 
fummam eodem, pofliderentur, eoque minus 
mutationem reciperent. Quin & in Chaldaicum^ 
& in Hierofolymitanum, id eft, fcmi-Syriacum, 
tranflati funt iidem libri, ^ partim paulo ante^ 



1 yuvenali,'] 

^idam fortiti metuentem fab' 
bata patremy 
Et quae fequuntur. Sat. xiv. 

2 Martiali.] iii. 4. 
Sluid jejunia fabbataricrum, 

£t alibi: ut vii. 29. & 34. 
ii. 97. XII. 57. " Adde Ruti- 
lium Itlnerarii libro i. 

jltque utinam numquam Judaa 
fubaEla fuifftt 

T^-npii bellisyimperioqueTiti t 
Laiius excifde peflis cpntagia 
ferpuntf 

ViElorefque fuos natio viSia 
prcmit, 
Quod cx Seneca defumptum, 
qui dixerat de iifdem Judaeis; 
Cum int:rim ufqite eo fcehratiffim^ 
gentii confuetudo cowvaluity ut per 
pmnes terras recepta fit, yiSIi 
vi&oribus leges •diderunt, Locus 
eft apud Auguftinum de Civitate 
Dei libro vi. cap, 11. Scele- 
ratiflimam gentem vocat, tan- 
tum ob Isgom, qux Dei unius 
cultum damnabant, negle^um, 
ut fupra notavimus, quo nomine 
& Sccratem culpab^ Major 
Cato. Adde latiiTiDae fparfi Ju- 



dafi nominis teftem Philonem ii> 
Legatione : "Ocov i^\v U wcXvxv- 
Q^ajTricty cTFZf tiH, l^cJs^ctTo xceda- 
irif t5v aXXwv cxarcv /i*««f Xr^pa^ 
Trg afroKsxXfi^ttfxini^ euirS fjUvs^ 

rraent h otxtf^Evq. *ij(vrui yk^ 
avSt. rt Tccc hTnl^Ui t^ vha-vc aveL-^ 
a-itf, w; T«v alQiytwf /u-ft «roXXar 
TiVi SsxeTv b}iarl3a-dat, ' S^ania 
illa gens efi bominum numero, 
quam non, ut €a:teras, una continet 
attributa regio, ftd pauilo mintft 
terra tcta. Diffufa enim efij 



^ 



terras continentes perque infulas 
omnesj ita ut videri pojpt ipfo 
indigenis non multo minor, Dtoo 
Caflius libro xxvi. de Tudae«« 
rum gencre : KoXtf^^fiv /uey «roX* 
X^xtc, au^ndfv ^ iifi «rXstcoif^ 
«f» % «»f vrap^rian t?c yfAioWf 
hcvuua-ai, Cobibita f^eepe, mbih" 
minus au&a phtrimnm : ittt «t & 
libertatem InfHtutortm fnwnm 
evicerit, 

3 Trecentisferme anteCbri/hm 
annis.'\ Vide Ariftseum, Sc Jo* 
fephum libro xii. 2. 

4 Partim pauh ante,"] Uc ih 
Ojikelo, forte & ab JonathaMip 

^ partim 



Rei. Christ. Lib. lir. 159 

* partim non multo poft Chrifti tempora. Secatse 
deinde verfiones in Graecum, alise, Aquilje, Sym- 
machi, Theodbtionis, quas cum illa interpretum 
Lxx Origenes contulit, & poft eum alii, nulla 
hiftoriae, aut rerum pondus habentium diverfitate» 
Philo Caligulre aevo floruit, Jofephus ad Vefpa- 
iianorum tempora provixit ; uterque ex Hebrae* 
orum libris ea adferunt, quae nos hodieque legi- 
mus. His autem ipfis temporibus, magis magif- 
quc fpargi ccepit Chriftiana Religio, quam profi- 
tentium ^ multi Hebraei erant ; 7 multi Hebraeas 
littcras addidicerant ; quibus proinae promptum 
fuit, fi quid a Judaeis falfi fuiflet admiflum, in 
parte, inquam, infighi, id ipfiim collatis libris 
antiquioribus deprehendere, apertumque facere, 
At non modo id non faciunt, fed etiam plurima 
adducunt ex veteri Foedere teftimonia plane in 
eum fenfum^ quo apud Hebraeos exftant: quos 
fane Hebraeos cujufvis potius criminis, quam, non 
dicamfalfi, fed vel negligentise circa hos libros 
convincas ; ^ cum eos fmnma religione defcribere 

ac 



5 Partim non multo poftS\ Ut 
a Scriptore Thargumi Hierofo- 
lymitani^ ic Jofepho caeco, aut 
quifqdit ille eft qui Jobum, 
Pfalmos, Proverbia, Sc quse 
Hagiograpba dicuntur, vertit, 
VJiiis, five plures. 

6 Multi Hebrai erant,'] Aut 
Ticini Hebrseis, ut Juftinus qj^ 
liiit Samarita. 

7 Multi Hebraas litteras addi' 
diceratit»'] Ut Origenes, Epi- 
phanius, maxin)c vero Hiero- 
nymus. 

8 Cttm eos fumma religione 
defcribere ac conferre foIeant,1 
Jofephus priore contra Appio- 
ncn: ^qXov )* Ir» i^y^ v&{ 

X 



^vKafjuy* roa-artt y«g ttlSv®* 
n^n Ttafon^wir^, nrt irfoa-BtC" 
vaC rtt yitvy &t8 a<pt\iiv au- 
rx, ire fXiraQf.vai TSToX/wnxev» 
^antam vero fidem nos fcriptit 
apud nos receptis babeamus, rebut 
ipfis apparet, Cum enim tot fa» 
tula tranfierint, nemo aut addert 
quidquamy aut dcmere, aut mu^ 
tare aliqvid eft aufus, Vide le- 
gem Deut. iv. 1, Thalmudum 
titulo Schebuolh. [Intelligenda 
haec funt dc temporibus qu« 
Maflbretharum aitatem fequuta 
funt. Alioquin ante & ftante 
Republica, & poft eam everfam 
a C^aid^is^ noa tain diligentes 
foifle 



i6o H; G ROTius i>E Veri T. 

ac conferre foleant, etiam ut litteras quoties quae- 
que ocurrat numeratas habeant. Addatur ultimo 
loco & hoc minimc fpernendum non mutatae per 
Judaeos de induftria Scripturae argumentum, quod 
Chriftiani ex iis ipfis, quos Judaei legunt, libris 
evincunt, & quidem, ut confidunt, valide, fuum 
Magiftrum Jefum effe illum ipfum Mefliam, qui 
Judaeorum majoribus jam olim fit promifius. 
Quod vel maxime, ne fieri poflet, caviflent Ju- 
daei, poft ortum inter ipfos & Chriftianos certa- 
men, fi umquam in eorumpoteftate fuiflet mutare 
quae vellent. 

tuiflfe, quam vulgo creduntur, T. adeoque ex ipiis Grotii ad^- 

liquet cum ex Lud, Capelli Cri- notationibus. Nos quoque ad 

tica Sacra, tum cx virorum libros Hiftoricos V. T. rem 

do6lor«m Commen^riis in V. demonftravimus. Clericus» 

ADDENDA SUPERIORIBUS NOriS. 

AdNot, j. ^, 1^2, Hecatai corum quae de Chaldaeis Regibue 

auftoritas parum ad rem facit, in Scriptura leguntur, egregic 

cumfitfpurius. VideG^r.yotf». confirmatur, Chronologia Ca- 

Voffium, de Hiftoricis Graecis. lioois Aftronomici Nabonafilari'^ 

Ckricus, de quo vide yoan. Marjhamunt: 

Ad Not. I. p. 154. Veritas in Chronico Canone. litm. 



HUGO 



RsLi Christ. Lib. IV. i6i 

HUGO GROTIUS 

D E 

V E R I T A T E 

RELIGIONIS 

CHRISTIANiE. 

L I B E R dU A R T U S. 

§ L Rifutaiio fpicialiter Riligionum a Chrijiiand 
.Mfcrepantium. .i 

9Uartus liber, initio fado ab ea voluptate^ 
quam plerique homines capiunt ex fpefta* 
alieni periculi, cum ipfi extra periculum 
pofiti funt, oftendit fummam Chriftiani hominis 
ih hac vita eam efle debere, ut non modo de 
reperta veritate fibi gratuletur, fed & aliis, qui in 
variis errorum amfra<Sibus palabundi verfantur, 
opem ferat, & eos tanti boni participes faciat. 
Quod nos aliquo quidem modo conati fumus fa- 
cere, libris prioribus, quia veri demonftratio in 
fe continet erroris refutationem : fed tamen, cum 
fmgula religionum genera, quae fe Chriftianis op- 
ponunt, Paganifmus puta, Judaifmus & Mahu- 
metifinus, praeter id quod inter fe habent com- 

mune, 



i6i H-GrotiusdeVerit. 

mune, proprios quofdam errorcs habeant, & pecu- 
liaria quaedam argumenta, quae nobis folent oppo* 
ncre; non abs re fore credimus, fi fpecialem adver- 
fus h£C fingula difputationem inftituamus, rogalfs 
ledoribus, ut & a ftudiis, & a longa confuetudine, 
tamquam bonae mentis impedimentis, judicium 
libcrent, quo sequlore animo de iis, quae dicenda 
funt, cognofcant. 

§ n. y/c primum Paganifmu Vnum tantum ejfi 
Deum. Mentes creatas honas ejfe^ aut malas* 
Bonas non colendas^ niji ad prafcriptum fumnu 
Deh 

Ac primum adverfus Paganos dlcimus, fi plu- 
res Deos ftatuant aeternos & xquales, id jam 
primo libro fatis refutatum, cum docuimus, unum 
dumtaxat effe Deum rerum omnium caufam. 
Quod fr Deorum nomine vocent mcntesr creatas 
hooiine fuperiores,. eas aut bonas. effe, au1*mabuu 
Si bonas dicant, primmh conftace ipfis debereC; 
hoc, an bonae fint; » nc forte periculofe labantur, 

inimiicos 

1 Ne forte pericuJoJe lahantur^ ^ h v^otf-S^it UwfMi uvrSk 

inimiccs pro amicisy trausjfttgai ?«kiTv )&»? eTvcm. Per iUoi oppofi^ 

pr9 legatis recipientes.'] » Cor. tos Diis omnis ars malefica per- 

XII. 14. Porphyrius fecundo fiatur^ Nam qui per malas arta 

De abftinendo ab atiiiinatis : Ata animis illudere ac res pravas effi" 

fMiV roi rSiy swm«v *J h eivaa-et cere fiudent^ illos fpiritus & eo» 

y9tiveU cMTsAimet. r&ru^ ya^ rum praJUem maxime eolunt s 

yutKii-a ^ Tov «r^ M r5>T» alron poffunt enim bi prodigiorum fpede 

§KrifjtSiTt¥, ol ra, xaxk hk T«y imponere, Per bos pbiltra iS 

yojiTfijftJv ira(r»jf <^Yra.Aa.^ IwTn- alia ad amores pertinentia miferi 

huavlet, 5tw yij txavoi h* riif bomines fibi quarunt, Omnis 

rtfam^ieiQ imctrHa-au iX w- enim mala libido & opumfpes & 

rSiH <^hr^ «^ i^iKei Mraa-KW' gloria ab his maxime fpiritibus, 

aKva-tv «2 xoKoiaifMVit, aKoXa- pracipue vero fraudes : Menda^ 

W« yif vara >^ m>Mrw ikmXf cium enim bis proprium, Dii 

4$ d^>»; Ji* T^rwv, t^ fxaiu^a h fiquidem ejfe volunt, fef qui #0- 

«-sraTu, To ya^ ^^^Z^^ TttTOjf rum princeps eft, Deus ipfe ba^ 

^htm, /3tfX»VT<u T^A^ tJym &fM, beri, Deinde de i£gyptiis Sa- 

cer- 



Rel. CARtsT. LiB, IV. 163 

inimicos pro amicis, transfugas pro legatis reci^ 
pientes: tum vero rationem extgere, ut evidens 
aliquod in ipfo cultu difcrimen itt inter Deum 
^mmum, &hasmentes: deinde fciendum eflet^ 
^s inter eas mentes iit ordo, quid a qttaque boni 
exipe£bri poilit) quo quamque honore affici velit 
Rex fummus ; quas omnia cum defint in ipforum 
Religione, fatis hinc apparet, quam ea nihil in fe 
certi habeat, quantoque facerent tutius, fl ad 
unius Dei fummi cultum fe transferrent; quod 
fapientis hominis efTe officium, ^ etiam Plato 
dixit; eoque magis, quia cum bon» Mcntes Dei 
fummi minifhae fint, ^ non poffit eas non fibi 
addiSas habere> qui Deo utatur propitio. 

cerdotibus : Ol H iTnit fxiv i^c^ foffe, neque eortm eos baiere w- 
$Wf rlBiyrai ri {mriKoov yd^ titiam ; fed ttmU uti otio, ludifi' 
4i9m,rtii^i <|>i$^m»C) warifAO^^ cari & impediri eu fui in wa 



min/f, ifii^rvfoi 

:9m rS9^MArtif¥ J^yaBSvf^ XMuSy Nationet-a Sie Magi baruJ^ietOn 

■,^Sm, Imi ilff rk^ yt Svrwi ^yaBet, Jratres fitis in aaionibus mem§rant 

iwto fiVi it«T* -i^h, fAnHv antitbeas JJtfe (tbrepere pro veris 9 

staSa^a^ ^tffACaXi^^ai Hvayrat, ejfe autem bos quofaam materiis ejt 

finli iiUvat raSrt^, oKka xojta- craffioribus fpiritus, qui Deos fe 

wx.^XtviTBoi ^ ratQa^itv, ij ijm- fir^unt* Idem fenfus eft, ne ni- 

w^^isv «roXXoxic roTq il^ a^srhf mium multa tranfcribam^ apud 

i^ofjthoif, «rX^pcic rt iTvat rvipa Jamblichum de myfteriis /E^ 

|J-;t«Ugi» ai^oiV i^ W/aij. Ji/i gyptiorum lib. iii, cap. 32. S9 

vero iJlud fuid^m extra controver-' libro iv. cap. 17, 

Jloftt ponunt, effi genus quoddam % Etiam Plato dixit^l Merck 

.Jfirituum omni firaudulentia in- fAtv Ato? hfAtiti* a%i>Ai It fjusrrek 



J^ 



Jerviens^ muitifonne, wrfutum, aXKuv laifMvoov, Cum Jove nos : 

fuod modo Deos Jimulat, modo cum aliis Diis aiii, Citat Ori- 

V^emonas, modo mortuerum ani' genes contra Celfum viii. 

mas, eoque modo omnia eos poje 3 Non pojjit eas non Jihi addi- 

immittere quee bona, quaque mala Eias babere, aui Deo utatur pro^ 

babentur, j^ vera autem bona, />///9.] Fulchre hoc exfeqoitur 

fua in auimo co^fijiunt^ nibii eos Araobius Ubr» 11 1« 



V 



164 H. Grotius de Verit. 

§ III. Malos fpiritus adoratos a Paganis probatuf, 
& ojienditur quam idfit indignum, 

At vero non bonas, fed malas fuilTe Mentes, 
cjuibus Paganorum cultus impendebatur, non levf- 
bus conitat argumentis. Primum, * quod culto- 
res fuos non rejecerunt ad cultum fummi Dei; 
imo eum cultum, quantum poterant^ fuflulerunt; 
aut faltem omnibus modis fummo Deo, in cultu, 
aequari voluerunt. Secundo, quod unius furami 
Dei cultoribus mala maxima procurarunt, cond- 
tatis in ipforum pcen|S' magifiratlbus & populi^ 
Nam cum Poetis impunfe liceret Dcorum parrici- 
dia & adulteria canere, &c Epicureis Divinam p.ro- 
videntiam e rebus tollere, neque ulJa eflet Religio 
alia tam ritibus difTona, qu2e non in focietatem 
admitteretur, ut iEgyptiaca, Phrygia, Graec^ 
Thufca facra Romae : foli Judaei paffim ' deridi- 
«culoerant, utexSatiris & Epigrammatis appare^ 
:^interdum & relegabantur : 7 Chriftiani vero prr- 
terea etiam atrociffimis afficiebantur fupfjiciii: 
cujus rei non alia poteft reddi caufa, quam qud 
hae duae fe6tas unum Deum ven^rarentur, cu^ 
honori recepti Dii adverfabantur, non tam intec 
fe, quam illius aemuli. Tertio ex modo cultid^ 



/^ ^od cultores fuos mn reje' A£tor, xtiu, t. SuetMiia 

eerufit ad cultum fummi Dei,"] Tiberio cap. xxxvi, 
Bene hoc exfequitur Auguftinus 7 Chrtjiiani vero fr0f^ 

deCivitateDei librox. cap. 14, etiam atrocijjimis affitigkmlt 

16, 19. JvppJicm.] Tacitus Annvliii 

5 Deridiculoerant.'] Ut curti, xv. quo & iila pertinent JaiP 

recutiti, fabbatarii^ nubium & nalis: 

coeli adoratores^ clementes in tada lucebis in tlk 

porcos. S^a Jiantes ardent, amff 

* 6 Interdum & relegabantur.'] gutture fumant, 

Jofeph. XVI II. 5. Tacitus An- Et latus mcdiam fulcMS 
nulium ii* Scneca epiflola cix. arenam. 






Rel. CnklsT. LiB.lv. 165 

qui bonam honeftamque mentem non deceat, ' per 
ianguinem humanum, ^ per nudorum hominum iti 
remplis curfationem, per ludos ' & faltationes ple- 
tlas fpurcitiae: qualia nunc etiam confpiciuntur 
a[pud Americse & Africse populos, Paganifmi tene- 
bris obfitos. Imo, quod eft amplius, & olim 
Rjerunt, & nunc funt populi, qui malas Mentes 
adorant, quas tales norunt ac profitentur; ^ut 
Arimanium Perfae, Graeci Cacodacmonas, 3 Ve- 
joves Latini, & nunc alios -flEthiopum & Indorum 
quidam : quo nihil poteft magis impium excogitari. 
Nam cultus religiofus quid eft aliud, quam tefti- 
monium fummae bonitatis, quam agnofcas in eo, 
quem colas? qui fi malo fpiritui impenditur, fal* 
fus eft ac mendax, & in fe continet rebellionis 
cirimen; cum debitus regi honos non modo ei fub- 
trahitur, fed & in defertorem ejus atque hoftem 
trahsfertur. Stulta autem eft perfuafio, qua fin- 
gurtt, Deum bonum id non vindicaturum, quia 
id a bonitate alienum cflet. Nam + clementia, ut 
jufta fit, fuos habet limites, & ubi fcelera modum 
excedunt, pcenam juftitia ex fe quafi necefiario 
producit. Neque minus culpandum^ quod metu 
addn£l:os fe dicant Malis mentibus praeftare obfe- 
quium: cum is, qui fumme bonus eft, fit etiam 
fiimme communicativus, ac proinde etiam natura- 

- S Per fanguinem humanum.'] Plutarchus de Ifide & Ofiride: 

Vide quae hac de re di6ta lib. Diogenes Laertius in pracfatione. 

1 1 . [ Vide Tbomam Stanleium de Phi- 

9 Per nudorum hoTKinum in icfophia Perfarum, & quw nos 

temjiUi curfationem.'] Ut in Lu- in Indice ad voccm Arimanet 

percahbus. Livius hbro i. PIu- notavimus. C/ericus.'] 
tarchus Antonio, & alii. 3 Vcjoves Latini,] Ciccro 

I Et faltationes plenas fpurci' III. De natura Deorum. 
/T>.] Ut in Florahbus. Ovidius 4. C/emcntia, ut jufia Jit, fuos 

quarto Faftorum. Adde Tatia- bahet limitcs.'] Siuomodo diftges, 

Bum, Origenem oftavo contra w//J times non di/igere? Tertul- 

Celfum. lianus adverfus Marcionem i. 



» Ut Arimanium Perfa.J 



rum 



i66 H. Grotius x>m Verit. 

rum caetcrarum produ£lor. Quod fi cft, fequitur, 
ut in naturas omncs, tamquam opificia fiia^ jus 
fiiprcmum habcat; ita ut ab carum nulla aliquid 
pofHt ficri, quod ipfe planc impedirc cupiat. Q^i- 
bus pofuis, facile coUigitur, ei, qui Deum fum- 
mum ac fumme bonum faventem faabeat ; malos 
fpiritus non amplius nocerc poflc, quam Deus illc, 
boni alicujus caufa, velit pati ut fiat. Neouc vcro 
a malis fpiritibus quidquam impetrari poteir, quod 
non rejicicndum fit, quia ^ malus bonum cum 
fimulat, tunc eft pefiimus, & ^hoftium munera 
infidix funt. 

§ IV, Contra cultum exhlbitum bominibus vita 
fun£iisy in Paganifmo. 

Fuerunt & Pagani, & funt nunc etiam, qui 
vita fun£lorum hominum animis cultum exhihere 
fc aiunt. Scd primum hic quoque cultus diftin- 
guendus, notis confpicuis, fucrat a fummi Dei- 
cultu: tum vero inanes funt ad illos prcccs, ntfi ab 
illis animis aliquid nobis tribui poffit; de quo ni- 
hil cultoribus conftat, ncc quidquam eft, cur ma- 
gis id dicant ficri, quam non ficri. Illud vcro 
peffimum, quod quibus hominibus hunc honorem 
habuerunt^ ii comperiuntur magnis vitiis fuifte 
infignes. Ebriofus Bacchus, mulierofus Hercu- 
les, impius in fratrem Romulus, in patrem Jupi- 
ter : ita ut illorum honos ad Dei veri & probitatis 
ipfi placentis ignominiam redundet, ^dum vitiis 

fatis 

5 Malut bonum cum Jwaitatf Damnofa ab hoftt dona, fuin 
tune eft peffimus,} Syri mimi nec dona funt. 
verfus. T Dum wtiis fatis per fe ad" 

6 Heftiummunerainftdiafunt,'] bJandientibus aidit ex religi^ne 
. ^^^»hocIcs : commendationem, ] Exemplum vi- 

V^^jpt^*' «J*»f« Wg« »* i» ov4- de in Eunucho Tercntiano A£lu - 
\ ^ifnfM, XIX, Scena v. Cyprianus epi- 




Rel. Christ. Lib. IV. 167 

fatls pej: fe adblandientibus addit ex religione com- 
mendationem. 

J V. Contra cultum exhlhltum aJirU £s* elementts. 

• Vetuftior ifto fuit cultus Aftrorum, &, quae 
elementa difcimus, Ignis, Aquae, Aeris, Terrae: 
nec ipfe quidem magno vacans errore. Nam cul- 
tus religiofi pars maxima funt preces, quae adhi- 
beri, nifi ftulte, non pofTunt nifi apud naturas in- 
telligentes. Tales autem non efle eas, quae ele- 
menta difcimus, fenfu quodammodo apparet. De 
aftris fiquis aliud affirmaverit, nihil habebit, quo 
id probet; cum ex aftrorum operationibus, que 
niturarum funt indices, nihil tale poffit coUigi; 
imo contrarium fatis aperte coUigttur ex motu non 
v^ario, qualis eft eonmi, quae voluntatem habent 
liberam, ^fed rato atque praefcripto. Jam vero 
alibi oftendimusy aftrorum curfus ad hominum 
ufus efle temperatos: unde homo agnofcere debuit, 
fe Deo & fimiliorem parte fui potiore, & cariorem 
eflie, ac proinde nobilitati fuse injuriam fe facere, ' 
fi (e iis rebus fubjiciat, quas Deus ipfi donaverit : 
cum contra pro illis Deo gratias agere debeat, quod 
ip& pro fe non pofliint, aut poiie non docentur» 

ftola XI. Deos fuot ptos vene- % VetufliorJ] Siint rationes» 

rantur, imitsntur. Fiunt mife- qus fuadeant Idololatriam coe- 

ris & reUgtofa deliEia. Auguft. piffe a cultu Angelorum & Ani- 

£pift. CLXi. Nibil bomiues tam xnonim humanorum, quas vide 

infochbilesredditvitaperverfta- in Indice Philofophiae Orienta 

te, fuam ilhrum Deorum imitatio, lis, ad vocem Idohlairia. Clc- 

Juales commendantur & defcri* ricus. 
untur literis eorum. Chalcidius 9 Sed rato atque pr^efcrifto,"] 

in Timaeo : ItaquefaElum utpro Quo argumcnto motus qujdam 

gratia, qua ab bominibus debetur Rex Peruanus negabat SoJem 

divindt providentia, origo & effe pofle Dcum. Vide hiiloriam 

^rtus facriiegio panderetur» Vide Incarum. 
Jocum totum. 

svn 



x68 H. Grotius de Verit. 

§ VI. Contra cultum animantibus mutis exbibitum, 

Illud vero indigniiiimum, quod & < ad beftia- 
rum cultum delapii funt homines, ^gyptii prae* 
fertim. Quamquam enim in quibufdam aliqua fe 
oftendit quafi umbra intelligentiae: ea tamen ip(a 
nihil eft, fi ad hominem fpedetur, cum nec inter- 
iios conceptus diftindis vocibus fcripturaque expli* 
cent : neque opera diverforum generum faciant, 
neque ejufdem generis opera diverfo modo; multo 
minus numerorum, dimenfionum, coelcftiumque 
curfuum cognitionem aflequantur. * Contra vero 

homo 



1 Ad heftiarum cultum dilapji 
Junt bomines, jEpyptiiprafirtim,'] 
De quibus Philo in Legatione : 
oi Kuvai ^ Xvxtfc {$ y^torras ^ 
x^KohikUi, 13 okKa 'orXEMya &})- 
fla 5 iwifa i^ j(%^vaXa ^ vlnta 
bgovrXacSvrtg. S^i canes, iupos, 
Jeones, crocodilos, aliaque a^ua- 
tica, teirejiria, volucrta animan" 
tium pro Diis babent, Adde lon- 
gam ea de re DifTertationem 
4ib. I. Diodori Siculi. 

7. Contra njcro homo 'validijlima 
qutpque animantia, ferasy aves, 
piftes capit fohrtia ingenii fui.} 
Euripides ALoIo: 

'AXXa ixroixiXlai; tcfaml^otv 

tkitfA,a <^i\a 'orcvrtiy 

X6r.ia>v T* aeoivv rt <m&ihv' 

fjiara, 
Vis exigua. eft, quamcumque 

komini 
Natura dedit : fed conjiliis 
Variis artes, qua nata mari 
Et qua terra coeloquc domant, 
Antjphon : 

Texvn KparSfxev Zv ^vffii n^a- 

refxeQa. 
Natura quorum fuperatp arte 

bac vincimust 
I 



Non male hlnc explices qnod 
eft Gen. 1. 26, & Pfal. tiii. 
8. Latiorem hac de re difler- 
tationem .qui defiderat, videat 
Oppianum initio quinti de pif- 
catUy & Bafilium in Hezaeme- 
ron Homilia z. Origeaet con- 
tra Celfum libro iv: Kal iv- 
raZBa ^e r^a; rca rpvBTiV h avvt' 
c»; f*iya B^Qvfxa hfjLTf H^OTOt, 
K vavrof sWXtf Kptirlcf, u ^oxgT 
cp^tiv ra Sjjjt». n/usT; ySv oi 
«roXXa? Tj3 a-xfjutri rZv ^koiv 
as-Qeve^epOiy ri\xv H ^ sU t^sp- 
CoXnv B^ax^re^, HparvfJttv iik 
rr.V (TvVes-lV rSv ^ri-J»V, JL Ttfff 
T);>.fxtf7tf; e^Ki^pavTat ^^tvofAtt, 
rk fA,ev VTt<^nj3i6ra riBaa-a^vte^ai, 
Imoraa-a-o-.re; rn hfxere^x hfJit- 
^orr.n' Karu ie rSJv /un wi^jco- 
raoVf t} fA,^ Jsxavratfv hfJtTv X^ia» 
wa^i^siy Ix T>.f riQaa-etia^, Srtt 
fxerk T^c hfJ^er^iaq l^ofAt^ ijTr 
<^a\eia.q, Sr^e crt ftiy ^tfXo/bttda 
l)(Ofii.ev ra roiavra ^n^ia xara^ 
xeKXeia-fjUva' ort U ^^^of^tf 
Tpo4)5? T?j aixro t«v cxfJLaron 
alr^v, Srxi aurk avai^y^ &f 
f^ ra fJi.rl' ay^ia rSv l^voov, KIXa 
tfv «raVTft t5 Xo^^uctf {«tf ^ T«c 
^vg-utng alrS o-winvt KartaTuv" 
actt 



REt.CHRIST. LlB. IV. .169 

homo validiffima quaeque animantia, feras, ares, 
pifces capit folertia ingenii fui, partim etiam fub 
leges fuas fubigit: ut elephantes, leones, equos, 
boves: ex iis, quae maxime funt noxia, utilitate» 
fibi deducit, ut medicanienta ex ferpentibus : hunc 
certe ufum ex omnibus habet, quem ipfje igno- 
rant, quod corporum compagem fitumque partium 
fpeculatur, & tum fpecies, tum genera inter k 
comparans, hic quoque fuam dignitatem diTcit, 
quanto humani corporis perfedlior caeteris, nobi- 
liorque ftru£tura eft: quae fi quis confideret, tan- 
tum abeft^ ut pro Diis animantia colat csptera, 
«potius fefe illorum quaii Deungi quemdam, fub 
.fimunoDeo, conftitutum arbitrabitur. 

.^ VIL Contra cultum ixhibitum iis nbus qua fuif^ 
Jiantia nm funt, 

' Adoratas legimus a Gnecis, Latinis, atque^Iii.s 
etiam, eas res, quae non fubfiftuht, fed aliarum 
rerum funt accidentia. Nam ut faeva illa J Febrim, 
Impudentiam, ic fimilia omittam: Sanitas nihil 
eft aliud, quam partium corporis re£la temperies : 

MTty ic/Attfpvoc* /^/ tific t'i- taieatKus ccr.clufa : ubi nrum carni 

di'ms fuam vauium nohis auxilium ad vifium ir.digcmusy ea non m.- 

Jatwn Jit ijttelUSius, quantoque nus facilc auam manfucta anima" 

prafet mnibus, armis^ quthus Jium intcrpcimus, ^patet igi- 

inJlruQas feras vidUmus, JVos tur a fummo i/^i^ce faSia c^ntla 

tnim corftra bahentes mu/to imbe- ferva animanti rationt ttfaiti ^ 

fiUioray & immcnfum minora agn^to ei inteUeBui, CJau4iut 

afiorum animasaium corporibus, Neopoliunus^ apud Pprpjl^y- 

'horiim tamen potimur^ vi mentis, tivm, De non ciu animt^tium 

& elepbaMes tltos tantos venamur, pnmo, iic dc homine lequitur : 

^uafue funt ita pata ut man-' "Oq iStv aXoyuy Isa^o^u vitlMf 

Juefcere poffintf ea nofirat natara iif eiof aAQ^mvoof, i^r/f snuiis 

mmnfuetar fubdimus: quee verp animantibus omnibus ^amirjtur^ 

Mt taiia non funt, aut nultam ix mn mimis quam hmimbus Devu 

manfuetudine utilitatem nobis pro- . 3 Febrim, Jmpudentiam,^ Ci* 

tnittunt, ea cum noflr^ Jecuritate .cer9 4e Leg^bus il* 



JM traSlamus^ ut am ikkt ta 



H Foxtuna 



>3f7' H; Grotids db Virit. 

Fortuna bona fimilitudo eventus, cum homiiifs 
defiderio: AfFedlus vero, quales An^or, Metus, 
Jra, SpeSi atque alia ex confideratione rei vel 
honxj velmake, facilis, vel difficilis, motus qui- 
clani in ea animi parte, quae corpori . per fanoii- 
nem maxime conneditur, qui fui juris non (unt, 
fed Voluntatis tamquam Dominae imperio fubfunt, 
terte quod durationem ac diredBonem eorum at- 
jtinet. Virtutes vero, quarum diverfa funt nomina, 
circa utilis eledionem Prudentia, in periculis fub- 
«undis Fortitudo, in abftinentia alieni Juftitia, in 
,voIuptatum mbderatione Temperantia, & porrd 
«lia, jpronitates quedam funt ad re6him in animo 
longa exercltatione adultae, quae ip&e ui augeri, 
ita & negle^ minui, imo & interire in homine 
^ofTunt. ^Honor vero, cui & ipii templa dicata 
legrmus, aliorum eft de aliquo tamquam virtute 
^prsdito judicium; quod faepe & malis contingit, 
'& bonis non contingit, ingenita hominibus er* 
raiidi facilitate. ' Haec ergo cum non fubfiftant, 

ac 



0^^ 



4. IIo:tor 1/ero, eui & ipji tan" 
fU dicata kgiihus.'^ Ciccro di£lo 
loco^ Livius libro xxvii. 
'• 5 Heec ergo am non fubjtftant, 
•fcc.] PofTet forte aliquis cul- 
tuift hunc Ethniconim fic inter- 
pretariy ut diceret ab iis non 
tam ttiy qux vocibus vulgo 
lignificantur ; quam vim divi- 
Bam unde manant, aut Ideas 
quafdam, qu« funt in Dei in- 
telle£ht^ cultas fuifle. Sic Fe- 
•MV« coluiiTe dici pofTcnt, non 
cam X{\x7t morbus eft 8c in cor- 
pote humano fedem habet, fed 
«rim immitendae & fedandae Fe- 
bris, ^us Deo ineft ; Impuden' 
•timm^ non vitium hominum ani- 
mis inhzrentem; fed Dei men- 
\ ^Vfe patitur ImpudentiaB 



hominum aliquando quidpiam 
non male cedere, eamque coer- 
cere, & poenis adficerc poteft. 
Similia de ceteris dici queanty 
ut de Amore, Metu, Ira, Spc 
quae AdfeBus funt: quos Deus 
incitare, aut cohibere poteft : 
Tel de yirtutibusy quae nmt in 
Divino Nomine perfe£be, tc 
quarum tenues tantum adom* 
brationes in hominibus videmuiy 
ex Ideis earum Virtutum, quae 
confummatifCmae Deo fuot, 
l^rognatas; deque Honore^ qui 
non taiii eft exiftimatio homi- 
num» quam Dei tpfius fuftra- 
gatio, qua Virtutem in honotfe 
efte, apudhomines, Tult. Sed 
Ethnlci ipfi numquam funt rem 
ita ifltcrpretati, ^ abfordum eft 
fub 



Rel. Christ. Lib. IV. lyt 

ac proindc rebus fubfiftentibus dignitate compa^ 
rari nequeant, neque precum aut yenerationis 
intelle6him habeant ullum) pro Diis colere a 
reda radone alienif&mum eft, cum ob haec ipfa 
is colendus fit, a quo haec dari confervarique 
poifiint. 

§ Vltl. Sohitio cbje^ionis Paganorum fumpta a 
mraculis apud ipfos,* 

' Solent a Paganis ad Religionis ftiaft commenda- 
tionem miracula adferri : fed idverfns qute multa 
cxcipi poffint. Nam qui fapientilflimi inter ipfos 
Paganos fuere, multa horum, ^ ut nulla idonea 
teffium fide fuffultia, 7 planeque confida, reji- 
ciunt. Quaedam qu« fafta dicuntuf j oontigcrunt 
in receffu, no£te, coram uno aut altera; quorum 
oculis falfa rerum fpecie, per aftus facerdotum, 
imponi facile potuit. Siint & alia, quae admirar 
tionem tantum fui conciverunt apud ignaros re- 
rum naturalium, praecipue occultarum proprieta- 
tum; qualc quid accideret, fi quis apud populos 



Aib nominibui obrcuris & qus Piifcendo hutnana divinis, primar" 

jplebem fallere poiTunt^ Dei adr dia urbium augujii^ra faciat. 

tributa ic Ideas, quaft perfonas 7 Planeque coHpBa, &c.] 

iquafdaDi, colere. Simplicius 9c Multo (atius ei&t in hac r^ 

redtius multq fuit ipfum Nui- /ppnijone adquiefcere^ ^uain 

men, fijleambagibu», venerari. concedere miracula .^ a«t ea, 

JCJerisus, <^m a miraculis fe£er):ierel vo]go 

6 Ut ulla idonea teftium file homiiies no^ pot^raht» fa£ta 

fitffulta, ploneque. 'Cofi^^a rejt- ^eife.. Talia.funt oracula> pro- 

tttmt»'] Livius tnitio : ^a ante digia 8c durationei morborum ; 

€9nditam condendatnve urbem poi' ^uae, fi fa^ elTent^ a veris 

ticii magh decera fahulis, quam miraculis yix di£fin^ ouivif- 

inccrruptis rerum gefiarum m»nu' fent, certe a vulgo honunttii»» 

jmentit traduntur, ea nec affir^ Vide hac de re di£la a nobis iii 

jnare nec refeliere in animo eft, Prolegomenis llift, Ecclefiaftica 

Datur b4Ci ymtk awtiquijat/f ^ut ;Se^, U. c. z* CUricBS* 



H 2 .... ..ejus 



172 H. GitoTius DB Vbait. 

r^s rei ignaros magnete femim duceret: 'quibus 
^artibus Simonem & Apollonium Tyanaeum va- 
luifle, a multis proditum eft. Non negem, con- 
fpefhi & quedam his majora, quae ex caufis na- 
Curalibus fola humana vi non potuerint elici ; fed 
talia tamen quae vim vere Divinam, id eft, omni- 
potentem, non defiderarent, cumad eas fufficerent 
S[Hritus inter Deum hominemque interpofiti, qui 
pro fua celeritate, efficacia, atque folertia, fieicile 
poflent diffita transferre, & quamvis diverfa com- 
ponere ad eflfeiftus tales, qui homines in ftuporem 
darent* Sed Spiritus, per quos id efiedum eft, 
bonos iion fiufle, ac proinde nec bonam Religio* 
nem, jam ex iis, que fupra diximus, apparet; 
tum inde edam, 9 quod certis carminibus invitos 

8 ^Hus drfHus Shnonm QT Cujus igau Htcatas wse fuwmm 
'jtptUmtm TfMnattm vahiffi ^ tx srtbtre trsffam 

pmkts freditma eftA Tatianus : Carmhe ^nxtfti, Jnperos cui 

XM fM» 2» i^'f6cot Hf foe-Uf rxf eogere fas ejif 

iv V*7f t^in. ialfKm^ U aJin^ £t Apolliait apnd eundems 

'fArmi vkf uirUes, hwn^f rvfA^ KXvdi fAtv iu IBiKMn^f imni 

^uttt enim morbi & dtJfiJua qme^ Invitum me audi, fuando me 

dam in materia bae nojira : Eee lege ligafii, 

eum eveniunty d^emenes eorum Hi Aint recretaruin artium ritus, 

iemjasfbi aJ^eribmtt, quibut affantur nefcio quat po- 

9 S(uod certis carmimbus hvi^ teftates, ot Amolmit loqnitur^ 
fti etgi Je dictrent.y Ortculum miAtimTnAa-ftkkmi h/kut ttSf Uem* 
Htcatet apud Porphyrinni! USq mirNiiiifrtc, quafi eat libi 

"HXvdffr tWuiuwek tviq «r»Xv- famukt canninibiit fectflent« 

^iAieiiiff^ Ayfisy «t Clanmt explicat. Minanim 

*J1V ^nrriin ^6a%i tt^/ ^StSh formula eft, apud Jamblichum 

imtBnfAtavfiiTn SMMyfteriit-^gyptiorum Nbro 
dfdvem'o frecibut fifientibut . tr, cap. 5, 6, 7« Kabet cadem 

imHgttata, ■ Ltcaiiitlibrois. invcrbitiyK* 

j^s genus btimanum momtti norit Pem^i, te cx PMpkjrrio 

re^tre Deontm» , X«i«biat lib. r. csp. lo, Prae* 

ftem; 7*r. Aiiat foniMkt oominaa- 

T(«r7i fA di) ^diM* Im* tiottum habet, apnd Liictminy 

tdBi^Sh yaTfttMi «bi de Erichthone agit} & Pa- 

BucUuwc 'EjSmv ftt dtqv pimufi)> vbi de Tirefia» 

ivltno-at ivayKni [q 



RiL. Christ. Lib. IV. tji 

fe cogi dicerent, cum tamen inter fapientiiEmos 
etiam Paganorum conftet, in verbis nullam talem 
vim efle pofle iitam, fed fuadendi tantum, idque 
pro modo fignificationis. Eft & illorum nequitise 
indicium, quod ' in amorem (aepe hujus aut illius» 
hunc illumve renitentem fe pelle6turos fufcipie- 
bant, aut vana pollicitatione, aut efte(3:u inju- 
riofi ; ^ cum hoc etiam humanae leges, tamquam 
veneficium, interdicant. Neque eft, quod mire- 
tur quifquam, paflum cfle fummum I}eum, ut 
mira quaedam a pravis Spiritibus ederentur ; ^ cum 
deludi talibus praefligiis meriti eflent, qui a veri 
Dei cultu pridem defecerant. Tum vero impo- 
tentiae eorum argumentum, quod eorum opera 
nuUum iniigne bosium fecum adferebant. Nam 
& fi qui vifi funt in vitam revocati, non perman- 
ierunt in vita, nec viventium fun&iones exercue- 
nint. Quod fi quid aliquando a divina poUentia 
procedens in Paganorum conipe6hi apparuit, non 
tamen praedi£hmi eft id eventurum, ad probandam 
ipibrum religionem ; unde nihil impedit, quo mi* 
nus divina efiicacia caufas fibi longe alias propo- 
iitas habuerit. Exempli caufa, h verum eil per 
Vefpafianum caeco vifum efle redditum, fa&um 
jd eft ♦ut is hac re vencrabilior Imperium Roma- 

num 

f Tfi awurem fape bujus aut tamquam 'oeneftdum ittter£cant,'}- 

iffiuSf bunc il/umve renitentem L. ejurdem. 4. adje£lio. D. a2 

fe pdle^urcs fufcipiekant,^ Vide legem Coraeliam de Sicariis 8c 

Pfaarmaceotriam Theocriti fc Veneficis. L. fi quis 4. qui 

Virgilii. Vide Porphyrii con- abortionis. D. dc Posnis. raulus 

feflionem a^ud Eufebium lib. v. fententiarum lib. ▼. Tit. xxi i x* 

Praeparat. cap. 17. & apud AtU- 3 Cum deludi talikts fraftigiit 

guftinum libro x. de Civitate meriti ejfent, qui ar veri Dei 

Dei, cap. xi. Vide eumdem cuku pridem defecerant.1 Deut, 

Porphyrium libro 11. de non xrii. 3. s ThefT. 11. 9^ 10« 

efu animantium, & Origenem EpheC 11. 2, 3. 

contra Celfum libro vii. 4 l/> /1 bae re venerahilier 

2 Cum bcc etiam bumana legn Imperium Rmanum fitcilitu adi' 
H 3 pifce^ 



174 H. Gnofrins de Verit^ 

num facilius adipifceretur ; leftus quippe Deo 
judiciorum ipfius in Judasos minifter : fimilefque 
aliorum prodigiorum caufae exfiftere potuerunt> 
^ quae cum Religione nihil haberent commune. 

§ IX. Et ah oraculis. 
Eadem ferme omnia aptari poffunt & ad id fol- 
Vendum, quod dc oraculis opponunt, praecipue 

3uod diximus, meritos eos homines, ut fibi illu- 
eretur, contemptis illis notitiis, quas cuique 
ratib aut vetuftiflima traditio fuggerit. Tum 
vero ^verba oraculorum ferme ambigua, & qtiae 
facile interpretationem ex qualicumque eventi* 
acciperent. Quod fi quid definitius praedi(Stum 
ab illis, non tamen necefle eft ab omnifcia mente 
profedum; cufn aut talia fint, quae ex ^au(k> 

/T/cfTtfftfr.] Tacitus Hiftoriarum quae in gratiam Vefpafiani Sc 



iv, Multa mifitKuU evemrc, fusis 
€mlefis favor & qvadam in Ve^ 
Jpafianum . inctinatio numinum 
^wtderetur. Dixerat ante Hi- 
Aotianim i. Occuka lege fati 
^ ^entis a€ rtjponjis deflinatum 
ye/pfjUno iiberifque ^us iptpe^ 
Ttum pop fertunam credidimus, 
Suetoiiiat eadem miracula nar- 
xatttroi fic praefatiHT cap. 7. 
Aufforitas & auaj! majeftas ju^e- 
dam, ut, feiiicett inopinato & 
fuaji wevo prineipi deerati beec 
fuofue atc^, Eumdem Sue- 
tonium iride paulo ante cap. 5. 
Iplcphus dc eodem Vefpafiano 
Ilbro belli Judaici i x i . cap . 27. 
7v ^fitf ^tty^i^^ ediTOf ilq hyt» 
fMvUv 5^11, «J ra, ait^^JTipa, ii' stI- 

jam iMufft excitante ad prircipa' 

eiun, aliifqMe etiam Jignis ei fcep^, 

f"^ prajignificante. 

^^ ^,^ cum Rcligi^ne, &c.J 

■^^ide examen roiraculorum^ 



Hadriaai ^£ta finguntur, hifiar^ 
Ecclefiafiica ooibraB Saecul. II* 
ann. 138. CUricus, 

6 yerba oraeulorum ferme emi-' 
^'£*'^*] ^M^e OEnomai hac dft 
re loca, apud.Eufebium lib. iv» 
cap. 20^ 21, 22^ 23, 24, 7,^, 26» 
Hinc Phcebus di^us Graecir 
Ae{^C. Flexiloqua ic obfcura 
oracula ApoUinis dicit Cicera 
de Divinatione 1 1. Utrum «««'' 
rum accidiffety inquit, nierum 
oracuhtm fuijjet, [Aiulta ora- 
cula poft eventum forte fi£la 
funt, nec paueae fuot rationes 
rufpicandi multat fraudes adhi_- 
bitas a vatibus. Qua de re ele- 
gantinimum libellum Gailicc! 
fcripfk D, de Fontenelie, quem 
vide, ut quae ad eum defenden- 
dum difta funt Bihliotbeca Se* 
leSla Vol. XI iz. ie. quae Lacineiy 
ante omnes, ca de re fcripfat, 
Anton. van Dale in Libro de 
Ocacttlis,] 

natura- 



Ree. Christ. LtB. IV. ' J75f 

naturalibus jam exfiftentibus . pcaefentiri pbterant^ 
7 ficut Medici quidam vcnturos morbos praedixc— 
runt j ,aut probabiliter ex eo, quod plerumque eve- 
nit, conje£hui, *quod & a rerum civilium peritis' 
fa<^um faepe legimus. Quod fi quando etiam- 
apud Paganos, aliquorum vatum opera ufus eft 
Deus ad ea prxdicanda, quae caufas certas nullas, 
cxtra Dei voluntatem, habere poterant i ' non id* 
pertinuit ad confirmandam Heligioneni Pagauicam, ^ 
fed magis ad eam evertendam : qualia funt, 9qun& 
apud Maronem exftant, Ecloga quarta, tx Sibyl- 
Hnis carminibus deproinpta j ' qulbus ille, id ne- . 
-■ fciens. 



■7 Sicut Medici quidam futiu^dt 
iKcrh§s prtedixcruKt,] Chalcidius 
ad Tixnaeum: Aut enim alitum' 
vtiatUy aut extis, aut oraculit 
limines framtmenturi fradieente 
4ifip». fropitio damonef qui ft 
eerum mm'um quee deineeps Je» 
fttuntur^ fciusy perinde ut Ji Me- 
JieuSf JMXta dsfciplinam medendi, 
dieat vel txitium, vel fanitatem, 
£t terrae motus Anaximander Sc 
Bherecjrdet: Plin. lib. 11. cap 

79* 

' 8 ^nd & et rerum eivilium 
peritis faBum fape legimus.'] 
Stcriptor. Yitae Attici : Ei rei 
funt indicio prater eos libros, in 
quibus deeofacit mentionem (Ci- 
ccro) qui in vuigus jam funt 
tditif Jexdecim volumina epijtola' 
rum, ab Confulatu ejus ujque ad 
extrenmm tempus ad Atticum 
wijfarum: qua qui legat, non 
multum defaeret bijioriam conteX' 
tam itlorum temporum, Sic enim 
tnnnia dejiudiis principum, vitiis 
ducum, mutationibus reipublica 
perfcripta funt, ut nihil in iis 
non appareat : & f^icile exijii' 
mari pojpt, prudentiam qucdam* 



mode effe divina^onem, Non^nim ■ 
Cicero eafolumf, qua vivo fe ac^- • 
ciderunt, futura fradixit, fed 
etiam qua nunc uju veniunt, ce^ * 
cinit ut vatet, Cicero vere de 
fdpib libri fexti epiftola fexta s 
S^§ itt beiio nibil adwerfi accidit, 
non pradicente me, ^uare, quum * 
ut augures & afirologi folent, tgo ? 
quoque augur pubiicus, ex meit^ 
Juperioribus pradiffis, eonflitui . 
apud te auSoritatem 'Ougumi & 
divinationis mea, debebit "jbfibere 
fidem nofira pradiSiio, Non igi- 
tur ex alitis involatu, nec ex cantu 
finiflro ofcinis, ut in noftra difci» . 
plina efl, nec ex tripudiis foliflimir 
aut fomniis tibi auguror : Jed ba^ 
bieo aiia figna qua obfervem, Sic 
Solon praedixit a Munychia ma- 
xima mala Athenis fore: Tha-. 
les in vico, tunc defpe^^O; fo« 
rum aliquando Mileiiorum fu» 
turum. Plutarchus Solone. 

9 S^a apud Maronem exftanf 
Ecloga quartaJ] Vide Augufti- 
num de Civitate Dei lib, Xr> 
cap. 27. 

I Sluibus ilie, id nefcrens, &c. J 
Sibyllarum yaticinia omnia autt 
H 4 dubia. 



v;6 H. Grotius di Verit. 

fcient, Chriftt adventum & beneficia nobis depin* 
git. Sic in iifdein Sibyllinis erat, ^ pro Rege ag- 
norcendum, qui vere Rex nofter eflet, & ^ab 
Oriente vcntunim, qui rerum omniuth potiretur. 
♦ Apollinis oraculum s apud Porphyrium legitur, 

quo 



dubla, aut coofi£la efre jam 
fatis corflat. Ideoque Aollem 
VirgtHum, Sibyllae interpretem, 
quafi vaticiiiia, per ifflprudcit- 
tiamy fundentem l^berij ut 
Catpbam, qui nefcius eft vatici- 
natus. Sikylta nefcio quat, aut 
potins qui fub ejus larva late- 
bat^ fietatem auream przdixe- 
rat redituramj ex eorum fen- 
tentia, qui omnia renovatum 
iri putabant, ft .Bmilia itcrum i 
cveatun j qua dc re> vide qu« : 
disit Gntim Lib. II. lo. * no* • 
tas ad tum lociim. Itaque nec 
Sibylla, hac in re, vatcl fuit^ . 
ncc yirgilius vaticinia de Chrifto y 
cxfcripfit. Vide Strvium ad Jo- 
cum, 9c Jf, Vtfii iliius Eclog» 
Interpretationem. Ciericus, 

% Mf Regt agm/cemium ftri 
vert tUx nofler efit,'] Ciccro • 
iiieminit ii. ae divioatione, 

3 j^ Oriente vemarum qui 
rentm emnium ^iretur,] Sueto- 
aius de Vefpafiano cap 4. Taci- 
tus Hiftoriarum iv. 

4 ApolUnis Oraeulum apud 
Potfbyrium legitur.'] Vide Au- 
gttftinum de Civitate Dei libro 
XX. cap. 23. iff Eufebium Pt£p- 
parationis iv. cap. 4. Idera 

.Porphyrius in libro de Oracuiis. 

Hs, AMg n f^ 'E£f«/«;.- Vera 
via repertcrcs Dew, (Apollo, 
fcilicct) efe tcficiur ^gyptifi» 
fieenicas» Ci^id4f<ts, Lydos &f 



Hehneca, Parxneticus ad Grae- 
cos inter Juftini opera hoc citat 
oraculum : 

M£fv« XaXfdioi a-o^v ^X^ 

»y a^* 'eZooXqs, 
AvroyimTW meui}» 0-sCa{^c||U£- 

fot ^oy iyfSs, 
So/i Cbaldai fapiuttt, & He» 

brdca 'virumgens, 
S^i puro l>aud gemttm veMe» 
rantur peffore tumcn* > 

EtiUudt 

•O •f5hw «rXib-a^ fts p ^^iw ^ 

*iiiiLfA Tt JUXbvMf . 

Slui pritimm jinxit tmfttiAm, • 
jmmfue vocamt, 
De ipfo -Jefu Hecatet oracult 
fuHt doo» qiHC ex Porphyrio 
traasfcripfit Eufebiva in E>iui« 
gelica Demonftratiooe : 
"Orn ftsv idaiiiii -l^ ^itrrill 

e-MfJM «rfo«aiyfi, 
rtyvdiincsi vo^^ TSTt^/ttlyec* 
iLKKA yt ^v^ 

'AvSf^ lUC-iUrt CBn^SfSC^Tir 

lov htint, 
Morte carert animas exutat 

corpore, nrvit 
SluetKumque excrtutt fapien» 

tia : fed pietate 
Efi anima tlltus qua longe «e- 

celluit cmnes, 
ISfAa fxh aifayia-iv ^AerAro^i 

alti vr^itXnrat, 

Jliius ir.-ualidQi corpu: tuUt uf- \ 
oue df.o^es: 

4fi 



- AxL.CHRIdT. LXB. IV. 177 

quo aity ciaeteros Deos aerios efle Spiritus, coIeh«^ 
dum suitem unuili Hebraeorum Deum : cui dido 
fi parent ApoUinis cultores, jam tales elle defi- 
nunt : fi noii parent, Aium Deum niendacii accu- 
fiint. Adde }am, quod, fi Spiritus illi fiiis ora« 
culis confultum Toluiflent humano generi, ante 
omnia generalem propofiiifient vivendi normam, 
& certam fidem feciilent remunerationis, quas 
maneret ita viventes, quorum neutrum ab ipfis 
fadum eft. Contra ^ laudati faepe eorum carmi- 
nibus Reges quamvis improbi, 7 pugiKbus decreti 
hmores divini, * pelle£^i homines in anK>res etiam 
non legitimos, 9 ad mala lucra captanda, > ad 
caedes fadendas, quae multis exemplis demonftrari 
pbfient. 

$ X. Rejictiur Paganka Religio ex ^, juedfpmti 
difeterity fimul ac bumana auxilia defuerunt, 

Tum vero ingens nobb praeter ea, quae fupra 
funt allata, argumentuiTi flxppeditat contra fe 

Afl smma tuifemdig cmk/tia > 6 Laudati f^ »rum tarmi^i 

tempia fiorum, nibus Reges, ^uamvis improi>i.J 

Eoramdem meminit ex eodem Vide ea qux adfert OEnomaiit 

Porphyrio Auguftinus lib xxix. apud Eufebium Praeparotionis 

cap. 25. de Civitate Dei, ubi Euangelicae lib v. 23. Se cap, 

Sc alivid adfert oraculom, quo 35. 

Apollo dixerit^ legem omnium 7 Pvgilibusdecreti Itonores di* 

Deorum efle patrem, quem vini,'] Ifeidwn cap. 32. deCleo- 

valde {zn&i honorant Hebraei« medc. Habet hec & Origenes 

^ jipud ForpbyriumJ] Poffunt cofltrt Cclfum 111. 

lijec reCte dici in Porpbyriam, t PelitSi •homims in mnora 

toiifK ^ai paria de Ut Oraculis etiam non iegitimos,^ Oftendixnua 

fentiebant, & quafi argumen- jam fupra. 

ftifli ad bminem, nt loquuntar 9 ^ mata hera eapranda.Jl 

DiateAici, proferri. Sed cum Vide Enfebium Pr&eparationis 

iifla nofi eile hsc oracula non' v. cap. 22. 

conAet, imo vero graves fmt 1 Ad ceedits faciendas.'] OE- 

rationes credendi commenticia nomaus oracuia hojus genrris 

«ife, apud ChriftianoSy vimnfil- recitat, quae repcries difto jam 

Imu habere poflant* Ckricus» Eufcim libro c. vo, ie 27. 

H 5 Pagana 



^78 H. G R 1 1 u s D fi Ve JK j -t, 

Pagana ReKgio ; eo quod,. ubicumque humaiUk 
vi defUtuta eft, planc concidit» tamquam fublato,. 
quo uno ftabat» Nam fi. oculos circumferas pet 
quotauot funt Iraperia, Chriftianorum aut Mahu* 
xnetiftanim ; yidebis Paganifrai nullam, nafi in Vi^ 
bris, memoriam. Imo docent hiftoriae, etianL 
illis temporibus,, cum Imperatores aut vim & fup* 
plicia, ut priores^ aut eruditionem & folertiam,. 
ut Julianu^, adhiberi^nt, ad fuftentandam Religi- 
onem Paganicam, in dies ei aliquid deceffiile; non 
cppofita vi ulla, non generis fulgore (&bn enin^ 
filius a vulgo Jefus habebatur,) non litterarum 
floie, cujus expecs fuit oratio Chsifti legem docen* 
fium, nondonis (pauperes.quippeillierant,) noa 
ulla afTentadone, cum contra onuiia commoda 
fpernenda, nihil non adverfi ejus legis caufa fub* 
cundum dicerent. ' Vide qoanta fuerit Paganifinl 
imbecillitas, cum talibus auxiliis deftru£tus fit. 
Neque tantum credulitas Paganonim evanuit, ad 
iilam db6lrinam; ied & ipfi Spiritus, ad Chrifti 
nomen, « exceflerunt e corporibus, compreflerunt 
vocem, & interrogatr de filcntii caufa, 3 dicere 
funt' coafti, nihil fe poffe, ubi Chrifhis invoca-r. 
retur. 

§ XI. Refponfio ad id<, quod Religionts ortus & in* 
teritus ajlrorum ejfficacia adfcribitur.. 

Fuere Philofophi, qui ut ortum, ita interitum 
Religionis cujufque aftris adfcriberent. Sed ipfa,. 
quam ifH fcire fe profitentur, iideralis fcientia tam' 

- 2' ExceJ/irtint i corporihfis, cm^ ' poUo in Daphne t VatfSif ri x*»t^^ 

frcjfcrunt •v^cem,'] A€iOX, t. l6; n Leu^n /xtq^' ^ rSro MaXvtt 

Tiii. 7. XVI. i8. miifXff^H^' Locufbic Dapbnty 

r} Dicere funt ceaBi mbil ft plenus mortuis : id oracula impe-^ 

pvj^i uhi CbriJUa inwcaretur^] ^it.'] Mortui illi erant Babylas 

TertuUi^aus Apologetico. Vide ik alii Chriftiani martyres, Vide 

^ fiiiiiil pnfn.nnirti rninf A« Chfyfoftcnum coatra G.enti|eii.^ 

divciiis 




Rei. Christ. Lii. rVi- 179 

^iverfis fiib nonnis traditur ; ♦ ut njhil in ea certi 
Tepcriatur, praeter hoc ipfum, certi effe nihiL 
Non de illis loquor effeftibus, qui ex natura ne- 
Ceffitate caufarum fequuntur j fed de his, ^ qui ab 
humana procedunt voluntate, quae ita fuapte vi 
libera ^ft, ut nihil ei neceffitatis extrinfecus im- 
primi poffit. Quod fi ex impreffione tali neceffa- 
rio fequeretur a£his voluntatis, jam vis in anima 
deliberandi atque eligendi, ^ quam fentimus ipfi^ 
Cruftra effet data, 7 omniumque legum, prasmio- 
cumque ac poenarum aequitas fublata; cum neque; 
culpa, neque meritum efle poffit in eo, quod plan& 
fit inevitabile. Tum vero cum aftiones voluntati» 
malae quaedam fmt> fi certa neceffitate ex ccelo^ 
procedunt, eo quod ccelo coeleftibufque corpori- 
bus vim talem Deus attribuerit; Jam fequetur. 
Deum, qui perfecSiffime bonus eft, * malitiae mo- 

ralis 

^Utmbilineacertireferiatur enim eleffio/te Jibera facultatem 

frater bocipfupiy certi eJ/enibiLJ babet bumanum genus, ut turfia 

Vide egregiam hac de re Barde- figiat, bonefta fumat, in nev- 

ianis Syri Diflertationem, quam tram fatrem ipji adfcribenda oBi- 

xeperies in Philocalia de Origene onis cauCa, Vide Se qu» ibidenv 

jcoileda, &apud£urebiumPrz- fequuntur. Tatianus: 'EXEySe- 

parationis lib. vi. cap. ro. fut rn? m^oxipic-iv^, orw? o /caev 

• 5 ^i ab bumana procedant ^ftC?i(^ laietUoq HtfKal^^ren, W 

voluntate, qua ita fuapte 'vi //- aZrh yzyoyMq /t*o;^9»»fOff. o l^ 

bera efty ut nibil ei necejfttatis tUai'^ Imeu^hrai xara rt a.1- 

extrinjecus imprimi pojjit,'] Vidc re^ea-icv, nrS ^ta (xh vapAQei; ro 

AleKandri Aphrodifaei hac de re $e'knfM„ Inboc data vo/untati 

libruro. libcrtas, ut qui malus eji puniatur 

6 Sham fentimus ipji.l Eufe- jfifie, quippe fua culpa fatlus 
bium vide, Prseparat. £uangd, improbus: qni t-ero jujius ejf,, 
libro VI- cap. 6. l^udetur, ut qui eadem libertate 

7 Omniumque legum, pramio' caverit fU^vina viclar^ prarrpta, 
rumque ac pcenarunf aquitas fuh^ Adde Ch^lcidii hao de re difpu- 
iata.'] Juftinus Apologetico ii. tationem, in TimaeO. 

Jti fAv n^f9en^im..i'KitjQi^x tBrpoc % Malitia moralis nxcram ejfn 

tI ^uycty Tec At0-;^i( j^.ai^lrdat caufam.'\ Contra quam. dixit 

ffi lutAi juvajtwv i;t« to avSp»- Plato de Republica ii. bXr[% 

miov yiv^, ei.vairm. i^i^ rZv iXo^tvtt' Sfioj J* avairt^. Caufa 

•TrvixhtriTi 9r^aT7o»*|y»v, Niji p^es Qptantm; J^etfiex^ra tV; 



i8o H. GitoTius DE Verit. 

ralis veram cfie cauftm; & cum, lege pofita, 
proiiteatur fe deteftari malitiam, cujus vim efedri- 
cem atque inevitabilcm inferuerit ipfis rebus, velle 
eum duo quae inter fe funt contraria, ut tdetn fiat 
& non fiat : & peCcati in eo, quod quis agat di- 
vino impulfu. 9 Probabilius ab aliis dicitur, aAro- 
rum influxibus aerem primum, deinde & corpora 
noflra conringi, & qualitates quaidam imbibere^ 
quas plerumque in animo excitent refpondentes 
iibi appetitiones : ab his autem voluntatem iilici, 
iz iis obfequi faepe. Verum hoc ita concefium 
Jiihil facit ad eam, quam tradbre coepimus, quae- 
fKonem. Nam Chrifti Religip cum homines yd[ 
maxime abducat ab iis, quse corpori placent, ex 
corporis affeiftibus ortum habere non potuit, ac 
proinde nec e vi fiderum, quae, ut diximus, in 
animum non agunt, nifi per eos affe^s. Pru- 
dendffimi Aftrologorum ' eximunt a fiderum legi- 
bus viros vere fapientes ac bonos : at tales revera 
fuere, qui primi Chriftianam Religionem fufcepe- 
runt, quod vita ipforum probat. Quod fi enidi- 
tioni quoque ex litteris aliquam vim damus, ad- 
verfus corporis contagiuni ; fuerunt femper inter 
Chriftianos etiam, qui hac laude florerent. Tum 
vcro fidcrum effedus, ut dodiffimi fatentur, cer- 
tas mundi plagas refpiciunt, & temporarii funt. 
Haec autem Religio jam per mille fexcentos annos 



fam, Ut vcrtit in TimKO Chal- dunt. Ckntuu 

cidius, quod cum Mofe congni- i Eximuni i fiUntm kgiitt» 

ere ait Juftiuus di£^o k)co. ^cs vert fttfittrtes mc ^mr.] 

9 Prolftiiibus,^ Sed ofntMum Zoroafter: tb ^uys *«/{«« «r^ 

vcriirune qui iofluxtis illos f>er- tifMt^fJwr, Fattm ttugere ntlim 

negant, nec qoidqualB in Aftris IHoleinaeus : iUttcSiat iimcti(AM9 

agnofcunt; praeter calorem, ac miMiki iiitocfH^ In^ytUt ^ 

Ixicenn, quibus addere ]icet to- ii^i^m, Pttefi •uirfapiem fmhat 

tius molis pcndus, Atqui hajc itfrmm tfftitntiai tnterttte. 



ad •tnijnum proprie nilui fa- 



durat» 



R E L* C M lt I sr T« L X B. IV. i8t 

durat, tiec in una, fed in diffitiffimis mundi parti- 
busy Bc quae longe fub alio funt fiderum pofitu. 

§ Xn. O^nuUtttr firacipua ChriftiantB Riligionts 
prdbart a fapinitibus Paganorum: fi quid in ea 
ift difficili cTiditUj faria afud Paganos nperiri» 

£o vero minus Pagani habent, quo Chriftia- 
nam Religionem oppument, quod ejus partes fin- 
gula^ tantae funt honeftatis, ut fuapte luce animos 
quali convincant; ita ut inter Paganos quoque 
non defuerint, qui dixerint fmgula, quae noftra 
Rdigio habet univerfa : utpote * Religionem noii 

in 



% ReKfionm HM in ririhs, 
fed in ammo eje fjitamj\ Me- 
Diiider: 

8tM }f Svf hl riXag StXM^ 

Deo 'fierijlca fen^ ingenio 

pribo, 
Neu tu aBam n/eftem magii 
fuam mores inJuax. 
Cicero de Natura Deorum ii. 
Cttltus awtem Deorum efi optimus, 
idemque cafliffimvs atque finifijp- 
mus, pknijpmnfque pietatis, ut 
eos femper pura, integra, incor- 
rupta Sf mente &f tfoce venere- 
mur. Ideni de Legibus ii : 
Cafle jubet lex adire ad Deos: 
animo viJe/ieet, in quo funt om» 
ma. PerfiusSatyra II. 

Sluin dam:is id fuperis, de 

magfia quod dare umee 
Non poffit magni MeffaUe iippa 

propago, ^ 
Cempofitum jut, fafqut animt, 

fan£fofque receffus 
Mentis, & incoffum genertfo 
pe{iusboneftof 



Hoe eejo, ut admoveam tem" 
piis, & farre titabo, 
Qni verTus refpicere videntur 
Pythiae oracaluni, quod efl apud 
Porphyrium De non efu aoi- 
mantium fecundo, ubi aliquid 
a viro pio oblatum Hecatombis 
alterius praefertur. Eodem libro 
hsec habet paris argumenti Por- 
phyrius i* Ni/v ^i Mnra. fxsv 
JoLJjLTr^f TTtfi c-Si,'A,a. fM xaBafov 
afxputa-afjisfoif, uk a^tTy wfxU 
l^uci '7rco( t5 t5v ^vcimv ayvcY, 
crav H To rSifM fAtTx Tnc ie-Bn- 
roi Ttvf ; Xtt/xTrpwaiavot, fjin Ka- 
Qa^av xaKuv t«v ^vx*''^ ex**^*.*» 
lotTtv iTfig Tic bvo-ut^, uih Ji«- 
^ffiv v#|Ui^ttjriv, Sicvt^ tf rS 
Btirrarv rZv Iv hfjuv j^eu^ovret 
fX3L}u^x rh efov haiuifA,sv3i KoBa- 
fSff, firs cvyymC vt^wiri* h 
yvv 'E»»J*ygj* ft^oyiy^Trro, 

*Ayv9v ^ vaoXo ^vvit^ hZo9 
ISvra 

*EfA^fJttV. — 

ayvtia ^ i^\ ^fovtiv oTta, Nunc 
vero eum qui candida quidem 
amiffus Jit ^ejke, fed corpore im^ 
purOf idonettm negant qui pure 
fj:ri' 



ig4 H. GROtius DE VehT# 



Jacrificet, Vbi vero & coffere 
dr •vejiitu nitcntes quidam, am- 
mum interim a mahs fvrum nvm 
labetit, (^ fic ad facra accedanty 
id nibil referre exifiimant \ quafi 
nan Deut tnaxime deleSetury eo 
mtod in nobis diviniffimum efi 
btne fe babente, ttt cui cum iffo 
Jit cognatio, At vero in Efi' 
lAauri Templo prafcriftum erat^ 
. Cafius odorati venias adlimina 
Tempii, 
Fas jubet, — 
Cafiin.onia autem in eo fita efi, 
vt fanBa cogites, Et afiquamo 
pon : fitS fA.h rS ifsrl waatt, 

At^rirSiv fjihrt ^fjuSimi, fjtritt 
ivojfifjiA^orrti, uHf ya^ Ifiv 
hvXot fJLn T» av>M tvBvf ifl9 
eMaBa^TCV, ho tfW Xiy^ raroe 
xarei ^aovr.v oiXjT©-, yf o Iv- 
^fiv, oVav tra&tt 4<'X'^C ? fjUfjtO' 
'hrjcfxii/^, Deo ei qui fupcr 
otnnia efi, ut vir quidam fapiens 
dixit, nibil eorum qua materiam 
habent aut adoteri, aut indigetari 
debet, Nibil enim efi materia 
farticeps, quod non impurum Jit 
maieria earenti, quare nec fermo 
iili convenit, qut foce exprimi- 
turs ac ne ille quidem internus, 
fi ex animi perturbationibus mi- 
fium contraxerit. Itcrum ibi- 
Hcm; Ov yao 2f» Iv fjuv ie^oTt 
ifjt atSfmTMy ^soTf ofpv^fjtivct;, 
Kf ra iv 'ore^l xaBa^a, hX tTvai ^ 
axiiXtSwTtf txrihXay iv 3f r£ va^ 
t3 warfitf r£ Kos-fjufi ruru, 
t5v iar^arov ij iKrli r.fxoov yfoiva, 
tSv hpfjuirivov ix, ayvov 'or^oa-rixti 
iiantptXv, >J fXtB* ayvv iiar^ittiv 
fv T» vaS ru var^iq, Ncque 
eiiim connitnity ut in iis temfLs, 
quo! bomines Diis dicarunt, ctiam 
pcdum vircula pura requirantur, 
^ fine macula calcei, in ttmplo 
' Patnsx Mundo hr. 



^^gt/mimi 



JciBcify flM oporUM ftermm Jcr^ 
vare illam extemmm wofri corp^ 
ris ukimam } felUhms ^refiem, 
eamque fuam cafiiffime nmrjari ia 
iUo Patrii-iempU. Ne boc qoi- 
^em ex eodem libro omittam : 
Titio^&i U 5n T^Ti*» W^ *» 
IXiNrtv d ^, ui » T^ «66' 
avof Xivim t5v v^wmiaH, fU- 
yi^ duffiav XofsCawSfC riit «fftiv 
Tf {i ovtS» Tf Jh Twv ^r^yiMacrtn' 

^ ^Uatl^ Icwi; gtjgi vero fer'-^ 
Juafus efi viBimis iUis ttou egert 
Deos, fed ad animtm Jpeffare 
ojferentis, optimmitfue eis caiferi. 
Jacrifiaum, reffam tttm da iis, 
tum de rebus fentetttiam, quomod» 
non is temperans, pius jufiufjue 
evadatf Ubi tria ifta nodi quae 
apud Paulum Tit. ii. ix. ow— 
^ovtf? i^ 3ixa*v; j^ iva^Stq, tem» 
peranter, jufie, & pie, Cha- 
rondas in lcgum anteloquio : 
'Ej(ttv Tnv ■^'Vj^hv xaOapxv waavf 
Kojuaf, «f t£v &fiwv i ^at^ttr 
rSav movTi^MV bvc-iatf n j^ j^atv»- 
vaiff aXkk 'raXi rSn aycBat 
l^ Sixaiaic Tf ^ xaXa~( s« r 
hva^Tt, Omnis malttiar 
ir.tns efioi neque cnim gauden- 
Dii pravorum hominum facrifieiis 
& tmpcndiis, fedjufiis & bonefiis 
bawrum aEiionibus. Seneca La- 
ftantio prolatus, lib. vi. Infti- 
tutionum, cap. 24. Vultifne 
Dcum cogitare magnum & pla^ 
cidum & majcflate lcni verendum,. 
amicum & femper in proximo? 
Nctt immclationibus 6f fanguine, 
multo colendum, fed mente pura, 
honefioque propofito, Non templa 
illi, cangcfiis in altitudinem faxis, 
exfiruenda funt, Jn fuo cuique 
confecrandus efi peScr.-. Senfum 
cumdem habes apud Dionem 
Prufaeenfem Orat. 3. Thucy- 
oides lil). i. 'Eo^Tn iUv axxo 



R B t.' C H R I S T. L X B. IV. 183 

mritibuS) fedin animaeflib pofitam; 'adulterum 
ofSs etiam> qui adulterium committere volult;. 
^non reponendam injuriam; '^uni marito unam 
uxorem jungendam; ^foedus matrimonii debece 
eile perpetuum; 'hominis officium efle homini 

cuivis 



F^ms dies nibil e^ aliud quam 

emdumfaeere, Diogenes: An^ 

- iyodoc » mcea ibjui^y Mfrqip 

. i^nnu ; Vir b^mts unme nmum 

diemfiftumimUtf 

3 Adulterum ejfe etitm eum 
jfui aduherium committere voluit^l 
OTidiut : 

£(iut quia mn licuit, nonfacit, 

illafttcit, 
Ut jam fervaris hene arpus, 

admkera meni efiy 
Cwftnibus exelufa imtus aduker 
erit, 
l^neca pater: Jncefta efl etiam 
fine ftttproy qua cupit fiufrum, 
Alibi : Non immerito in numerum 
peecantium refertur, qua pudici' 
tiam timori praftitity & nonfthi, 

4 Non reponendam injuriam.l 
Piato Critone. Maximus Ty- 
riuSyDIfTertationefecunda. Me- 
nander i- 

^^^* . /» « . . , 

*0( ns aiputavxt «Xfii^- cwt» 

fareu /S^-oraw. 
Gorgia, ille vir virorum eft 

optimui, 
§^i melius aliis calkt ferre 

iitjurias, 
Ai^ifton Spartianus : Dicenti cui» 
piam, regium ejfe amicis hene^ 
inimicisrKole facere : imo, iitquit, 
fimicis heuefacere : inimicos, amir 
cM reddere, £t apud* Plutar- 
cbum Dion ille,. Siciliae libera- 
tor, philofophici ftudii veram 
j^monftraticAem ia eo ait poi^* 



tam^ non «t quis in amicot be- 
nignus fit j fed fi. quis, injuria 
afFedtus; fic exonbilis & cle- 
mens in eos qui peccarunt. 

5 Uni marito unam uxorem 
jungendam,] Vide quae fupra ex 
$aiIuftio & aliis ad hanc reni 
attulimus. Euripides Andro- 
mache: 

-!— iiiv yxp xaXov 
AvsTy ywoiMlv av^ iV hia^ 

*AXX tU /t***» BXs^arovrt; fu« 

VOMV UVVflV 

— non etetum decet 
Unum imperare fenunis hinis 

virum : 
Contentus uno conjugis vivat 

toro, 
Sluicumque cupiet rite curatam 
domum, 
In ejufdem tragoediae chora 
plura funt in hunc fenfum. 

6 Fctdus matrimonii debert 
effe perpetuum,"] Quale fuit apud 
Romanos, ad annum urbis vi- 
cefimum & quingentefimum^ 
Valerio Maximo tefte lib. .ii« 
cap. I. Anaxandrides in hunc 
fenfum: 

'O ya^ iuujXSi ifi» ala^vvnt 

Reciprpcum iter hoc ttumquam 
vacat infamia, 

7 Hominis offcium ejfe tomini 
cuivis benefa^ere.] Terentius 
Heatttontimorumeno : 



184 H. Grotius db VEHir. 

cuivis bene^cerr, • praefertim egenti ; ' jura^ 
mento quantvm fieri poteft abfUnendum ; * con- 
tentos nos, in vidu & veftitu, efie debere ad na- 
turam neceflariis. Quod fi quid eft in Cbriftiana 
Religione creditu dificile, apud iapientiffimos 
Paganorum paria inveniuntur : quod de animorum 
immortalitate, & reditu corporum in vitam, fupni 
oftendimus. Sic Plato a Qialdxis edo£his * Di- 

vinam. 

^«am- jitre^vndido rem ▼enn 
affirmare. Namt Baiiliut^ de 
kfen4is GraKornm librii. 
. I C^nttntM ms in viBm ^ 
•veflttu ejfe debert ad nmturgM 
wecegariis,'] EurtpMes: 

Hmiut fuid efi neeejfe^ pr^. 

terfumn duo, 
Cerettfe germen, Mfue limpkm^ 

mm JateXy 
S^ futit farata fen^ & 

wtdt fattsf 
Lucaiws : 

Satis eji po^lis Jiuviufque Ce* 

refjue, 
Ariftides: 'Etf^^Y^d" y»f oTfuu 

OpuSy nimirum, l>abemM *vejie, 
te£h & aKmentis» 

z Divinam naturtnm diJHn" 
g«it.'] Plato epiftola ad Diony- 
£um. Vide & Proclum ia Ti- 
manrni. Primum priactpium 
Plato vocat Patrem : Secundum 
principiiim, omnium Caufam 
& praeiidemy in epiftola ad Her-» 
miam^ £ra{h)m Sc Corifcum* 
Idipfum Mentem vocat Plotinnt 
Itbro nrtfi vftSv if^^istvn uvraci- 
ffwx Numcnius Aflpiwf^ opi* 
£<icm^ 



JJemo fum : bnmani nihil a mt 
alienum arbitror, 
Jnter nos cognationem fumniam 
natura confHtnit, ait Florentimis 
Jurifconfultus, L. Uc vim, D. 
de Juftitia. Eodem fpe^tat pro- 
Terbium, Homo bemini Deus» 
Cicero de officiis primo, homi- 
nibus inter ipfos^-^omnibus inter 
orones, focietatem efle ait. 

8 Pretfertim egenti,'] Horatius 
lib. II. Sat. II. 

Cur eget indignus quifquam te 

divitef 
In Mimo: 

Sona comparat fr^JiSa mife- 

ricerdia, 

9 yuramento quantitm Jieri 
foteft abftirundum. J Pycbagoras : 
fm ifx,ifvya.t ^t^, keitBTv ykf 

Non jurandum per deos : qvemque 
enim id curare debere, ut nee iu- 
rato Jibi credatur, Quod ipnim 
late ad aureum carmen explicat 
Hierodes. M. Antoninus lib. 
III. in viri boni dercriptione, 
fiMtt c'|PXtf lidfjup^, Cui junS' 
mento irti nonjit opus, Sophocles 
OEdipode Coloneo: 

Ov roi 9 6<f>' ipx» y it^ xaxoy 
'Sft^ioffOfA.ai. 

Nolo te adigere jurqurando, 
ut malum, 
Clin'as Pythagoricus triap) ta- 
ientoium litem perdtre maluit^ 



Rbl. CHRiar. LiB. rv. 185- 

vinatn naturam diftinguit in Patrem; Mentem 
patemam, quam & Dei germen vocat, Mundi 
o[nficem; & Animam qua cun6hi contineantur. 
Cum humana natura divinam iungi poffc, ' Julia- 
nus tantus ChrifHanorum hoflis credidit, & exem- 
plum dcdit in jffifculapio ; quem volebat, ad tra- 
dendam hominibus medendi artem, de ccelo ve- 
nifle. Crux Chrifti multos offendit : at quae de 
Diis non narrant Paganorum auitores ? alios fa- 
mulos Regum fliifle ; fulminatos alios, diffecS^os^ 
vulneratos. Et verp laetius effe honeflum, quo- 
ties magno fibi conflat, fapientiffimi ipforiim di- 



ficeniy item filium, Amelius 
7ify»t *ut Tidere eft a^ud Eu^e- 
bium libro xi. cap. 17^ iS, 19. 
Vide A CyriUum libro cootra 
Jttlitniim iix. ly. 3e viii. 
Chalcidius ad Timaeum primum ' 
nominat fummum Deum; fe- 
cundum Mentem, vel Provi- 
deBlti»m ; tertium Animam 
Mundi vei Mentem fecunda^ii. 
Alxbi tria hsc fic difcriminat, 
Ordinans, Jubens, Infinuaos. 
De fecundo fic idem : Ratio 
Dei Deus ^ humanis rehus eon" 
fmtenSf qua eauja efi bcminibus 
bene beatenue wvendi^ fi non con- 
ceffum fiti munus fummo i Deo 
mgligant* Pythagorhi ternarium 
numerum ferfeSium fummo Deo 
aj/igttant, ait Servius ad Eclo- 
gam feptimam. Unde non abit 
quod habet de iifdem Pythago- 
ricis Ariftoteles primo de Ccelo 
in ipfo initio. [Copiofius de 
liifce egit vir longe dofliflimus 
Hed, Cudivcrthuf, Anglici Ope- 
ris de Syftcmate intellc£hiali 
mundi^ Lib. i. cap. iv» qucd 



confuIuiiTe non peenltebit. Cle» 
ricus,'] 

3 Julianus tantus Cbrifiiano- 
rum bofiis credidit,'\ Libro vi« 
'O ykf Xlvq Iv fdh roTf vonroTi 
l| tavrS TW 'Atf-KXnwiOV lyivvq- 
atf' llc ^i 'J^v y^» ^^ '^^ «^^" 

yifc I? 8g*»S frottia-afAn^ wpco- 
iov, IvoiiBS^ fjih 7«« TT.v *£wt- 
leiv^ot t^vn, &c. Jupiter inter- 
ea qudt xntefteRu fercipiuntur, de 
fe jEfculapium genuit, Eundcm 
terris cerni dedit, per Solis vitam 
genitabilem, Hic vero ex ccelo in 
terram progreffu failo unica fpe* 
cie apud Epidaurum apparuit^ 
Porphyrius, verba ejus rcfercnte 
Cyrillo libro quem diximus 
VIII. riv^ sTv** Tt di«v 5ff 
^ ^ r^svrta^eu Kara uai^ef sls 
avBfvtxruq. Genus quoddam Dec^ 
rum tffe quod fuo tempore in ho^ 
mines mutetur, Quas hac de re 
fuerit /Egyptiorum fententia; 
vide Plutarchum viii. Symp. 
quseflione i. Adde his locum 
Aftorum xiv. 10. 

xere. 



i86 H. Grotius db Virit; 

xere. ^Plato de Republica ii. quafi praefcinS) 
ait, ut vere juilus exhibeatur, opusefle, utvirtus 
ejus omnibus omainentis ipolietur, ita ut ille ha- 
beatur ab aliis pro fcelerato, illudatur, fufpenda- 
tur denique. £t certe fununx patientiae exem- 
plum ut exibret, aliter obtineri non poterat. 



4 PLzte de IRepublica li. quaji 
fraf(it!iaitJ\ Graeca (ic habcnt : 

ciTAi, IxjUMfd^jfiTOi T» l^aky,^, 

atAffyyi^vUi/Swtrai. Unde Ci- 
cero illud fumpfity & in tertiujn 
de RepuUica librum retulit: 
B9Hui iUe vir vexetur, rapiatttr, 
nuuwi ei detiique auferantur^ 
^odiantur oculi, damnetur, vin- 
(iatur, uratur, La^antius^ lihro 
Ti. Inftitutianum^ cap. 17«. 
hunc nobis locum Seoecae fer- 
Tavit : Hie ^ iUe bomo Uneftus, 
cui Bfve toto corpore tormeuta pa^ 
ncnda fum, JiJefiamma ore rui- 
pienda eft, five extendeuda per 
fatibubm manus, nou qjuerit 
fuid patiatur, fed quam betie, 
Talem nobis ic Euripides ob 
oculos ponit iftis verfibns : 

HifAVfa, narailk er&fta^, IfA» 

'orXtia^VTi /uta 
Tliven xsXaiifdv <tI/4A« Vfiff^t 

^4f xaT« 



rZg &X9 arf», ym r* antf stff 

alBi^a^ 
. nptv l^ i/wv 0Vt dSv^ a«r«y« 
TKcat \iyn, \ 

Ure hac, cremaqtu mtmhra tS ,• 

iwpletor md 
Potans ruhentem fanguinem : ot 

terram prius 
Defcendet atber, terra ft iu 
coelum feret, "^ 

^tftfci wfier umquam fermt 
aduUtvr ubi, 
Tali vexe convenic illud M»^ 
fchyli, Platoni memoratuiiiy 
didlo Ipco : 

Ou ya^ hm£f «^(f^y oXX' 

sTwti ^iUi, 
Badiutv IXoxA ^ 4fci^ s«f» • 

. tffUUX^, 

*Mf M ra Mthk $Ka^&m 09* 

>i£UfjAra. 
Namque aUaborat effe, m» 

'credij eptinuis, 
Sulcci ^ojundos cordt dtmerftt 

gerern, 
Unde iUa feft pu/cbra cenfiKtn. 

exferuntt 



HUGO' 



Rel. Christ. Lib. V. 'J87 

HUGO GROTIUS 

D E 

y E R IT A T E 

RELIGIONIS 

CHRISTIANiE. 

Sr— "— ' ' I I _ . „j 

?■"'•■.• • •. - • ■. 

; LIBER Q.UINTUS. 

^ L Rifutatio ^udaifmi incipiens ah albcutione ad 
Judaos^ 

OU A L E eft, quod cx obfcufo fpccu cni- 
tentibus paulatim fe oftendit inter lucem 
tcnebrafque mediumy talem fe nobis ex denfk 
Paganifmi caligine gradum moventibus Judaifmus 
ofFert, pars & primordiuai vcri, Quare Judaeos 
' compeHo, ne nos averfi audiant. Gognitum nt>* 
bis, 'efle ipfos progeniem fanftorum virorum, 
quos Deus & per Prophetas, & per Angelos fuos, 
ihvifere folebat ; ex eadem gente natiim Meflianfci 
& primos Chriftianifmi docSlores : ipforum eflfe 
arborem, cui nos fumus inoculatij cuftodes eflc 
ipfos oraculorum Dei, quje nos non minus ipfis 

. I EJp: ipfos progeniem fanSlo* quae fcquuntur, ex Roni. ix« 
rum vironm.] Sujnpta hacc, & x.. xi.. Addc Matth. xv. 24. 



IQO H. Gro*tiu$ Di Verit. 

fem, & Jefum, valide purgat hoc criinine lei^ 
utriufque, 7 tales artes diferte vetans, ut Dea 
invifas. Tum vero fi Chrifti, & ejus cUfcipulo-' 
rum tempore, ufquam aut in^gypto, aut alibi, 
exftitiflet ars ulla magica, qua pofTent ea fieri, 
qux de Chrifto prsedicantur, muti onmes fubito, 
(anari, claudi» greftio, caecis vifus dari ; Lnpera- 
tores, * Tiberius, « Nero, atque alii, qui ad in- 
quirenda talia nullis impendiis pepercerunt, haud 
dubie eam deprehendiSrent. Et fi verum, jeft, 
' quod tradunt Judaei, ienatores magni Synedrii 
gnaros fuifle magicarum artium, ut reos poflent 
convincere; fane cum iidem Jefu inimicii&mt 
fuerint, & honori.ejus maxime, per miracula cre- 
fcenti invidentes, aut opera funilia px eadem. wte 
edidiflent ipfi, aut certis argumentis apertum fe-r 
cifl!ent ipfius opera rion aliunde proficifci. 

§ IV. jfut vi vocum* 

Quod vero Judaeorum nonnulli prodigia Jefu 
jidfcribunt nomini cuidam arcano, quod a Salo^ 
mone in Templo pofitum duo leones per mille & 
amplius annos cuftodierint, quodque ab Jefu fub« 
le(5ium fit, non mendaciter modo, fed & impu* 
denter confi£lum eft: .cuni de illis leonibus, re 
maxime infigni, atque admiranda, nec libri Re* 

7 ^dks artes diferte vetans,'] ftoria: JSfon cithar^ tragiajue 

Exod. XXII. i8. Levit. xx. 6. cantus libido gi/i' major fmit, 

27. Num. xxtii. 23. Deut. Po&mi Nem§.umfuam ulli arti 

XVI II. 10. I Sam. XXVIII. 9« impenfius favit, Ad b^c ma» 

a Reg. XVII. 17. xxi, 6. opes illi lefiiere,nm vires^ non 

Ador. XIII. %y 9, 10. XVI. difcendi ingeninm, Mox narrat 

18/ XIX. 19. magicis canis initiatum a Tiri* 

S Tiherius,] Tacitus Anna- date rege. 
liumvi. Suetoniusejus vita c. 1 ^cdtraduntJudiei.^Thil'' 

1.X111. Sc Lxix. mud titulo deSyoodrio: Sc ti* 

9 Ner9.'\ De quo Plinius li- tulo de Sabbato* 

l»ro XXX, ^p. 21, iaMagisehi. ^ : _ 

. gum. 



Rel. Christ. Lib. V. igi 

:guiti, nec Paialipomena, nec Jofephus quidquani 
prodant} fed nec Romani, qui cum Pompeio 
.Temphim intrarunt, ante Jefu tempora, tale ali- 
quid compererint. 

§ V. Cfftinditur divtna fuijfe Jefu miraculaj quia 
is d»cuit cultum unius Deiy qui Mundi eji opifex. 

Vcrum pofito a Chrifto edita efle prodijgia, 
quod Judsei fatentur, dicimus, ex ipfa lege yCofis 
iequi, fidem ei adhibendam. Dixit enim Deus 
'Dcut. XVIII. futunim, utpoftMofem, alii quo- 
que Prophetae a Deo excitarentur, iifque obedicn- 
dum a populo; nifi id ficret, graves pcenas de- 
.nundans. * Certiflimae autem Prophetarum notae 
funt prodigia. Neque enim illuftriora alia animo 
concipi pofiunt. Ad Deut. xiii. dicitur, fi quis 
Prophetam fe fercns prodigia ediderit, ei non cre- 
dcndum, fi populum ad novorum Deorum cultum 
pelliciat. Nam illa prodigia ut fiant, in hoc tan- 
tum a Deo permitti, ut experiatur an fatis con- 
ftans fit populus in veri Dei cultu. Ex quibus 
lods, collatis intcr fc, 3 Hebraei interpretes refte 
coUigunt, omni ci 4 qui miracula faciat, creden- 
dum, cxtra quam fi a veri Dei cultu abducat; 
quia in eo folo cafu praedi6tum fit, ne miraculis, 
quamvia fpcciofis, fides habeatur. Jefus autem 
jion modo falfos Deos colerc non docuit; • fed 

contra 

a CertiJim^B autm , Propbeta' 4 ^/ miracula factat.} Cu- 

'rum nota funtprodigiaJ\'Sxf\X'' jufque praedi£ta ixnpleantur. 

turoruxn praedifliones^ quae & Hoc argumento valide pugnat 

ipfae prodigiis re£te accenlentur, Chryfoftomus v. advcrfus Jii» 

Deut. XVIII, 22. ' . daeoSy & fermoney Chriftunoi 

3 Hebrai interpretei,'] Vidc efle Deum in Tomo vi, Savi- 

'Mofem Maimonidem, & a^ios liano. 

-produdos in Conciliatorc Ma- 5 Sed ernitra boe, tamquam 

naffis, quaeftionc iVi ai CicutC- frimen graviffimum, difetu wm 

lonoxniuip» tuit.l Marcixii^z^, 32. Joh. 

XVJZ» 



49^ H. Grotius de Vbrit. 

contra hoc, tamquam crimen graviffimum, difcrte 
vetuit, docuitque nos, & Moiis, & qui eum fe- 
cuti funt, Prophetarum fcripta venerari: quare 
nihil eft, quod miraculis ejus objid poffit. Nam 
quod quidam objiciunt, legem Jefu aliqua in parte 
a Mofis lege difcrepare^ id non fufficit. 

§ VI. SoluiiO o^eSiionis fumpta ex difcrepmiiia 
inter legem Mojis &f legem Jefu : nhi fftenStgr 
lige Mejis perfe£fiorem aliam dari potuijffi. 

Nam ipfi Hebracoirum Do6^ores nonnam hanc 
ponunt: ^ad imperium Propheta^, id eft, min- 
cula facientis, qualecumque praeceptum intrepide 

E>f{e violari, excepto illo de unius Dei cidtu. 
t fane poteftas leges condendi, quae penes Deum 
fuit, cum per Mofem daret prsceptEi, poftea ab 
eo non abiit : nec quifquam, qui fuo jure leges 
dedit, eo impeditur alias etiam pu^nantes dare. 
Quod Deum efle immutabilem oligiciunt, id nihil 
eft : non enim de intrinfeca Dei natura, ifA de 
operibus agitur. Lux tenebris mutatur, iuventus 
fene£bute, aeftas hieme» quae omnia Dei funt 
opera. Adamo olim Deus poma caetera permifit, 
7 unius arboris frudu interdixit; nempe» quia ita 
libuit. Prohibuit generaliter homines occidere: 
* Abrahamo imperavit ut filium ma£hiret. Vidi- 
mas feorfun a Tabernaculo 'alias vetuit, alias 

svii. 3. A£t. XV. 20. I Cor. locum lege prcrcriptum iacrifi- 

V. xo, II, iS. VI. 9. X. 7« carynt propfaet», JUt Samuei^ 

«XI. 2. xCor.vi. 16. xTbeir. i Sam. vxx. 17. xxxi. 8. is 

j. o. I Joh. V. zx. Elias i Reg. xvxxx. 3S. 

6 Ad imferium Prc^btt^, id 7 Unius arions fruffu itUer^ 

€fi, udraeulafacientiMf^tMikeum^ dixit.] Oen. xx. 17. 

fue ftneceptum intrepidt pcjps xdo" 8 Ahrabumo imperavit ut /- 

lariA Ponitur haec regula in iium madaret,'] Gen. xxxx. z. 

ThataMide titulo de Synedria. 9 AUatvetuit, alias acei^'t,} 

Sic ad praeceptum JoTuas violata Dixii&ttS modo de loc re. 
kx Sabbati Jof. vi. £t «xtra 

l accepit* 



Kel. Christ. Lib. V. 



193 



accepit. Nec fequitur, fi bona fuit lex per Mo- 
fem data, nullam dari potuifle meliorem. Solent 
parentes cum infantibus balbutire, ad aetatis vitia 
connivere, cruftulo eos ad difcendum allicere, 
At ubi proccflit aetas, corrigitur fermo, inilillan- 
tur virtutis praecepta, oftenditur quae fit honclH 
pulchritudo, quae ejus praemia. * iVon fuiflTe au- 
tem ejus lcgis prascepta fummc perfecla, vcl co 
liquct, quod multi illorum temporum viri fandti 
vitam fecuti funt illis praeceptis excellentiorem, 
Mofes qui ultionem doloris partim manu, p:irtim 
judicio exigi permittit, ipfe atrociflimis injuriis 
vexatus, * precatorcm fe pro inimicis confl:ituit. 
Sic ' David rebelli filio parci vult, * maledida in 
fe jafta fert patienter. Dimififle uxores viri boni 
nulquamleguntur, cum tamen id lex permitteret. 
Nimirum ^ ad majorem populi partcm aptantur. 
leges: itaque in illo ftatu par fuit quaedam diflimu- 
lari, ad perfedtiorem regulam reducenda illo tenj- 



1 Nmfuijfe autem tjus legis 
pr^ceptajumme perfe&a» ] Hcbr . 
VIII, 7, 

2 Preeatorem fe pro inimicis 
eonJHtuit»] Y.xoi, xxxii. 11, 
iz, 13, 31. Num. XI. 2. xii. 
13. xiT. 13. 8c fequentibus: 
XXI. 7, 8. Deut. IX. iS, 26. 

XXX ITI. 

3 David rebelli filio parci 
'vult,'] 2 Sam. XVI Ti. 5. 

4 MalediEla in fe jaSia fert 
patienter,] a Sara. xvi. 10. 

5 yfd majvrem populi partem 
^tantur leges,'] Origencs adver- 
ius Celfum iii. "Slimio eXfyi 

tS/rra t\ ru( KaWl^a^ iBiro roTq 
troyJraif )f6f*tit, trt & r^q Ko^a- 
^a^ tutXU^ug, «XX* £v f^y«iTO 
Ttfc xaXXirv f • ^od qutdam ftit 
Ugum conditorem dixiffe interro- 



gatum, an optimas dedijjet ieges 
civibus, non omrjium dcdijje fe 
optimas, fed quantum fcri patc- 
rat. Porphyrius lib i. De non 
cfu animantium, de legum ccn- 
ditoribus : E? Jl Itrci irpsj tov 
Kara. ^va-ii MyofAivov /t<c.Vcy BItv 
a<p»pxvreq k^ a wpos-ioirr' av t^ ol 
-OTtfXXw, o?V rx IxTCf »? r^ aya- 
Ba h KaKa, xai ra t5 fsa fxar(^ 
ata-avroo^ IwiiKr.Triatf vcf/^sru- 
e-iVf ri Ttf Tov tutov <nrafflt<f>£f«v 
V0/M.0V avttTpeTjret ^iov ; ^cd fi 
iili refpicientes ad viiam illam 
qua fecundum naturam efi, (sf 
mcdia vocatur, & ad ea qutz 
capiant Ibominfis, qui extcrr.a, 
qu^gque in corpore fita furty bona 
malaque exijiimanty leges condi- 
dere\ in quo ladit 'virum qui 
taiibus ligibus melius aliquid ad- 
jicit f 

X pore, 



194 H. Grotius db Verit. 

pore, quo majorc vi Spiritus populum novum a 
cuiK^is populis Dcus fibi erat colleAurus. Etiam 
pnemia lege Mofis aperte propofita» ad hanc 
vitam mortalem fpedtant omnia : unde fatendum 
eft, * legem aliquam illa lege meliorem dari po- 
tuifFe, quae xterna prxmia, non fub umbris, ied 
aperte proponerct, quod lege Cbrifti fk£him vi- 
demus. 

§ VII. Jb Jefu in terris obfervatam legem Mojis^ 
nec pofl abolitay nift ea fracepta, qua intrinfecm 
iomtatem non habebant. 

Notandum hic obiter ad vincendam iniquitatem 
Judaeorum, qui Jefu coaevi fuerunt, Jcfum pcffi- 
me ab ipfis tra£tatum, & fupplicio deditum, cum 
nullum ejus admifrum adverfus legem poflet ad- 
ferri. 7 Circumcifus erat, * cibis utebatur Judai- 1 
cis, 9 veftitu fimili, * purgatos fcabie mittebat ad ' 
Sacerdotes, * pafchata, & alios dies feftos reli- 
giofe obfervabat. Si quos fanavit fabbato, 3 often- 
dit non tantum ex lege, ♦ fed & ex reccptis fen- 
tentiis talia opera fabbato non intcrdi6i:a. Tum 
vero primum coepit promulgare ' legum quarum- 
dam abrogationem, cum morte devifta in coelum 

6 Lcgem thquamilla kge mt- i. 44. Luc. v. 14. 

hcrem dari fotitiffe, qua gtterna * Pafckata, fef a/ios dirs/eftos 

framiaynonfubumkris, fedaperte rciigiofe ckfervakaf,^ Luc. 11. 

frcponeret, quod Ckrifli iege fa- 41. Joh. II. 13,23. XI. 56. 

flum i'idem::s.] Hebr. vii. 19. xii. j. Joh. vii. 2. 
22. vTii. 6. 2 Tim. I. 10. 3 Oftendit Kcn tantum ex lege.'] 

7 Crcumeifus erat,"] Luc. 11. Matth. xil. 5. 

%t, 4 Sed & ex reeeptis fentntm 

8 Cikis utekatur JudaXeis,] tdfiacperafakkann^nintenSffa,'} 
Cal. IV. 5. Matrh. xii. it. 

9 Vieflitu finili,] Matth. ix. 5 Ltgum i^anmdam mkrtgd- 
so. fionem,2 A^or. 10. Cbloflf. ii. 

I Purgatos fcakit msttekat ad t^ 
/izwio/«r] Mat. VII i, 4. Marc, 

cveAus, 



R E L. C H R I S T. L I B. V. I9J 

<^e<5his, «etiam Spiritus San£ti confpicuis doidt 
ornaflTet fuos, iifque rebus oilendiiTet adeptum (e 
• poteftatem regiam, '7 in qua continctur legis 
condendse au£i:oritas: idque fecundum Danidis 
vaticinium, capite iii. & viii. collato etiam 
capite VIII. & XI. qui praedixerat fore, ut paulo 
poft deftrufla regna Syriae & -^gypti (quorum 
pofterius fub Augufto contigit) Deus regnum 
daturus eflet * homini, qui plebeius videretur, in 
omnis tradlus fermonifque populos, & quidem 
numquam defiturum. Pars vero illa legis, cujus 
heceffitas a Chrifto fublata eft, nihil continebat 
fua natura honeftum : fed conflabat ex rebus per 
fe mediis, ac proinde non immutabilibus : Nam fi 
cae res per fe aliquid haberent, cur faciendae eflent, 
^omnibus popuKs, non uni, eas praefcripfiflet 
Deus ; & ab initio ftatim, non poftquam bis mille, 
& quod excedit, annos vixcrat humanum genus. 
Abel, Enoch, Noe, Melchifcdec, Job, Abra- 
ham,' Ifaac, Jacob, omnes viii pii & Deo exi- 
mie cari, hanc legis partctn ignorarunt, aut to- 
tam, aut ferme totam, neque eo minus accepe- 
runt teftimonium & fuae in Deum fiduciae, & 

6 Potejlatem regiam.'^ Ador. unum Judaeas locum, quo certe 
II. 36. Apoc. 1. 5. omncs gentes coirc non pote- 

7 In qua cctuinetur legis cort- rant. Vide Exoii xxiii. 19. 
Jendjc aucloritas.] Jacob. i. 25. & xxxiv. 26. Dcut. xxvi. 2, 

8 Hoiuiniy aui pLi;e:::s "jidc- & fcquentibus. Ittm Deut.xi i. 
retur.] Dan. 11. 45. vii. 13. 5. & leqq. xiv. 23. & feqq. 
Nam filius hominis Hebraeis Itcm Exodi xxiii. 17. xxxiv. 
vllitatem quamdam figRificat. 2, 23, 24. Dcut. xvi. 16. Dc 
Et fic vccantur Frophetae, com- facrificiis lcgem eodcm modo in- 
parati cum Angelis: ut & lac- tcrpretata eft vctulliiTima ccn- 
chiad.c notatum adDan. X. 16. fuetudo. Solis Kebrseis, non 

9 Oninibus pc*:uliSf ron uni, & ahenigenis, datam Mofis ]e- 
eas pra-fcripfilJet Deus."] Id au- gem docet Talmud in tilulo d« 
tem tantum abeft, ut leges ali- Synedrio, & titulo Chagiga : 
quot, puta de primitiis, de de- Maimonides ad Deut. xxxiti. 
cimis, dc congregatione ad feftos & Bachai. 

dies, exprcffc f« refcrant ad 

I 2 amorls 



jqi> H. Grotius deVerit. 

amoris divini in fe. Neque Mofes focerum Jc- 
thronem ad hos ritus fufcipiendos adhortatus eft ; 
neque Jonas Ninevitas j nec alii Prophetae Chal» 
dxos, iEgyptios, Sidonios, Tyrios, Idumneos, 
Moabitas, ad quos fcribunt, ob eos non fufceptos 
reprehendunt, cum peccata ipforum fatis exafte 
enumerent. Peculiaria ergo erant haec praecepta, 
' fivc ad vitandum aliquod m^lum, in quod proni 
erant Judaei, five ad experimentum obedientiae, 
five ad rerum futurarum fignificationein intro- 
dufta. Quare non magis mirandum eft, ea abo- 
leri potuifle, quam fi quis Rex municipglia quae- 
dam ftatuta toUat, ut toti imperio jus idem fta- 
tuat. Neqiie vero quidquam adferri potefl-, quo 
probeturs Deum fe adftrinxifle, ne quid ejus mu- 
taret. Nam fi dicas, praecepta haec vocari perpe- 
tua, * eadem voce utuntur faepe & homines, cum 
fignificare volunt, quae fic jubent, non efle anna- 
lia, 3 aut certis temporibus, puta belli, pacis, 
carae annonae accommodata : quo tamen non im- 
pediuntur, quo minu^ novas de iifdem rebus con- 
ftitutiones edant, ubi id publica utilitas exegerit, 
Sic & Dei praecepta data Hebraeis alia erant tcm- 
poraria, 4 quamdiu in locis defertis ageret popu- 
lus, 5 alia adftrifta habitationi terrae Chananaeae : 

I Si-ve ad vitandum aliquod vium lib. xxxiv. S^uas tempcra 

maltmf in quod proni erant Ju^ aliqua dejiderant legeiy mortaUs^ 

daei.] Rituales fupra modum, (Sf temptribus ipjii mutatcs vidco : 

coque ad idololatriam proni. quet in pace latiT junt^ plerumque 

OAendunt id paHim Prophetae : bellum abrogat ; qua in bello, 

maxjme Ezcchiel xvi. pax, 

7, Eadem 'voce utuntur Gf ho» 4 Sluamdiu in locis defertis 

tnines.] L. Hac ediftali. Cod. ageretpopuIus,]Vt'Exodixxvit, 

de Secundis nuptiis. L. Hac in Deut. xxiii. 12. 
perpetuum. Cod. dc divcrfis 5 ^lia adftri£}a babitationi 

praediis, libro xi. & alibi faepc. terraCbananaa,]\5tl>tyit, xii, 

1 j4ut certis temporibus, puta I,20. XXVI. I. Num, XXXIII. 

bel/i^ pacis, cane annonae accom- <f2. 
v:cdata.] L. Valerius apud Li- 

- ab 



ReI. CHftlST. LlB. V. 1^7 

ab his crgo ut illa diftinguat, perpetua voCat, quo 
intelligi poflit, non dbbere ea ufquam intermitti, 
nifi Deus contrariae voluntatis daret fignificatio- 
nem. -Quod loquendi genus, cum omnibus po- 
pulis fit commune, eo minus mirari debent Hc- 
braei, qui fciant in lege fua ^jus perpetuum ^ 
fervitutem perpetuam vocari, quae duret a Jubi- 
laeo ad Jubila;um : 7 Meffiae vero advciitus ab 
ipfis vocatur complementum Jubilaei, five magniis 
Jubilaeus. Quid quod novi Fcederis olim ineundi 
promiffio, apud Prophetas Hebra;os, exftat, ut 
* Jeremiae xxxi. ubi pollicetur Deus novum fc 
pa<5tum initurum, quod ipfis mcntibus fit infcrip- 
turus : neque opus habituros homines, ut Rdi- 
gionem alii ex aliis difcant, apertam enim omni- 
bus fore. Praeterea veniam fe daturumante dc- 
lifiorum. Qiiae res ferme ita fe habet, ac fi rex 
aliquis, poft graves civium inter fc inimicitias, ad 
pacem ftabiliendam, fublata legum varietate, com- 
munem omnibus eam^ue perfe<Siam legem impo* 
nat, & in pofterum fe cmendantibus polliceatur 
omnium commiflbrum impunitatem. Hacc quam- 
C[uam fufficiunt, euntes per partes fingulas fublataj 
lcgis, oftendemus, eas tales noh efle, ut aut Deo 
per fe placerc poffent, aut femper durare deberent. 

6 yus perpetuum fef fervitU' f.s vocatur compkmentum yuH" 
tem perpetuam.] Exodi. xxi. 6. /^i.] In rcrcck Chclctk fc 
I Sam I. 22. Et fic vocem alibi, idque cx F.faia lxi. i. 
D*7ip4 i" 1<^6^ rituali accipi [Pereck Cbelcck ed C:kp. xi. Li- 
pofle fenfit Jofephus Albo hb. bri Thalmudici de Synedriis. 
III. Fundamentorum, capite Verum illic non occurrit quod 
l6. etiam facerdotium Phinea habet Grotius, certe in toxtu 
dicitur D /ip *iy» l^^al, cvi. Mifchnae, Accuratiores haft» 
30, 31. lUrov aluva, Sirachidas citationes ciTe oportuit.j 

XLV. 21. 29. 30. it^M9-vvn Atw. 8 Jtremia XXXI,] v. 31, & 
v/a, I Mach, u. 55. fequentibus, 

7 McJ/ia 'vero adventus ab //- 

I 3 § viii. 



198 H. Grotius dr Verit. 

^ Vin. Ut facrificia^ qua: numquam per fe Det 
placucrunt. 
Praecipuum, & quod maxime in oculos incurrit, 
funt facriiicia, de quibus multi Hebrasi fentiunt» 
prius ' ab hominum ingenio ea excogitata, quam 
a Deo jufla. Certe id apparet Hebraeos multorum 
rituum fuifle appetentes, * ita ut fatis caufae fucr 
rit, curDeus plurimos eis injungeret, vel ob hoc, 
ne ad falforum Deorum cultum memoria iEgyp- 
tiaci incolatus redirent^ At cum eorum poiteri 
plus aequo haec aelUmarent, tamquam per ie Deo 
grata, & vcrae pietatis partem, rcprehenii funt 
per Prophetas; ^ Sacrificiorum caufa^ inquit Deus- 

I Jta ut fatit caufa fatrity 



9 Ab b miMmm ingenio ea cx- 
rof/ftf/tf.] ChryroAomus xii. 4e 
Sutuis, de Abelc locutus: Ou 
ya.^ Vfk T«v^ fAoAin, & H 
K/bctf mfi Mreif^Sv httkiyfxint 
rjuJra att&Tttt, aXX* MkodfV m«2 
^en^ei rS ewu^ir^ hUij(Btif, 
rny &y«-ta» fxiW <ly^vi}/iet. Non 
fnim ab ulh edoflus, mu l^ dc^ 
c pta qua . de primtiii aiifuid 
<onj?itueret, fed apud fe fuabte 
mctus confcicutia facrificium iintd 
ciftulit, In refponfis ad Ortho- 
doxos, ia operibus Juftiniy ad 
Jnterrogitum Lxxxiii. Ol- 
itU riv ^e-oLVTotv ra, eiXoya S^- 
ct^y rS BiSi ir^l ru vg/mv Kara 
riv ^tUt itaret^n iBvat, uaf 
^inrai i ©loc raumy vpoa-^^a- 
f*W^, Tyl Tourni ivoio^ Je»k- 
»'J«v TO» bvcAvla tvafi^cv alrH, 
Neme eerum qui aute legtn pe- 
tmdn Deo ohtulit, drvino id jujfu 
fecit, juamfuam patet talia ac- 
, eeptaffe Deum, & accceptand» 
efeudiffe carum fibi effe emn qui 
^erebat» [Copiofius hac de re 
cgit Joan. Spencerus de Leg. Ri- 
tualibus Jiid. Lib. iii. DifT. z, 
^uam vide.] 



cur Dms plurimos eis injungeret, 
W ob bcc, ne ad falferum Deo^ 
ntm eufttts memoria JEgyptiaci 
ineoiatuf redirent.l Hanc ipram. 
catifam legis de facrificiiU afiftrt 
MaimonideSf in Dudlore d«bi-' 
tantiam lib. iii. cap. 32. Ter« 
tuiUanus advttrftti MardofleBU 
IX, SaoT^dfrumQuefua onerek 
(^ oterattonem, & oblationum 
negottofat fcrupulofitates nemo rC" 
pnbendet, quafi Deus taiia pn^ 
prie fibi defiderawrit, qui tam 
manifefte exclamat f ^o mibi 
muhitudittein facrificiort,m 'ceftrO" 
rumf Et, fuis txquifin.it ijia de 
manibus vefirisf Sed illatu Dii 
indufiriam fenttut, qu^ pepulum 
pronum in tdololatriam & tranf- 
greffionem, ejttfmodi ofiiciis reli- 

fieni fua voluit adftringere, qui^ 
us fuperftitio fifculi agebatur, 
ut ab ea avocaret illos, fihi jubens 
fieri quafi defideranti, ne fimula^ 
cris faciendis delinqutrer, 

z Sacrificiorum, &c.] Para- 
phrafis hapc efl Grotiana Pf. l. 
non tranilatio ad verbum. Ta> 
jia funt ^ fe^uenlia. Clericus, 

apud 



R£L. CH.III8T, LlB. V. 199 

apud Davidem Pfalmo, qui eft apud Hebraeos 
quinquagefimus, ne verbum quidem tecum velim 
commutare: ntmpe^ nt holocaujla alia fuper alioi, 
mihi m^Sfes ; ut juvencos^ aut hircos accipiam de tuif. 
feptis, Nam certe quidquid animantium per faltu% 
pafcitur^ out per montes erraty msum eji. In nu-- 
merato haheo &f volucres £5f feras: ita ut, fi efuri* 
rem^ nihil opus effet mihi te convenire\ mihi^ in^ 
quam^ cujus ejl hoc Univerfum^ & quidquid in eo- 
confpicitur, Putafne vefci me carne pinguiy ai/tt bi-^ 
bere hircorum fanguinem? imo laudem Deo facrifi^ 
cay ^ vota redde, Sunt inter Hebr^eos, qui haec 
eo dici aiunt, quod qui facrificia illa ofFerebant^ 
animo vitaque impuri eilent. At aliud docent, 
qu£ attulimus verba, rem, fcilicet, per fe nihil 
habere Deo gratum. Et, fi feriem totam Pfalmi 
confiderps, pios illis verbis alloquitur Deus«. 
Dixefat enim : CongregaU mihi pios : deinde, 
jlui^^ fdpuk mi^* beec docentis diuL Poflea fini- 
tiB, qxm attulimus^ ut fieri (blet, ad impio& ferma 
«onvertitur: hnpia autem dicit Deus. Eumdem 
ftnfum oftendunt loca alia, ut PlaL li. Sacri-f 
fi$ies ut tiii dem, gratum tibi n$n efi^ neque holocau^ 
fiis deleShiris. Std quod vere tibi placet facrificium^ 
efi animus culp^ fut^ fenfu dejeSius: mentem enint 
quafi fraSfam atque contritam^ Deus^ non defpicism 
Simile eft illud Pfal. xl. ViSiima ^ oblato lib^. 
non dekSfaris, Sed me tamquam perfojfa aure tibi 
mancipas : non exigens aut holocaufium^ aut vi£ii^ 
mam piacularem. Itaque refpondiy en adfum: ac 
tamquam ex pa5io confcripto faciamy quod velis ; qua 
voluptas mea efi : Lex enim tua cordi meo inharet* 
Mquitatis tucs laudes non intra cogitationes meaSi 
claudo : fed veracitatem iuam ac benignitatem pra^ 
dico ubique : prafertim vero mifericordiam tuam at^ 
que fidem celebro in numerofo costu^. ApudEfaiam 
I 4: cap. I. 



200 H. Grotius db Verit. 

cap. I. fic Deus loquens inducitur: ^uo nubi tot 
viiiima ? Satias me tenet holocauftorum ex arieti^ 
bus : ^ adipis quamvis pinguijfimi. Nec amo fangui" 
nem^ five ille juvencorum ejiy fvue agnorum^ frve 
heedorum^ ut cum eo apud me appareatis, Nam quis 
hoc de vobis exegit^ ut eo modo fuhdialia impuraretis ? 
Apud Jeremiam vcro vii, locus eft huic gemi- 
nus, & ejus interpres : Sic ait Dominus Angelorum^ 
Deus Ijraelis, Holocaujia vejira congerite cum vi- 
ilimis^ csf ipfi earum corne vefcimini. Nam quo 
primum tenipore majores vejlros eduxi ex MgyptOy 
nihil exegi aut pracepi de bolocaujiis & vi^imis» 
Scd boc eji quod illis ferio edixi^ ut mihi ohedientes 
forent : jic me fore Deum ipforum ; ipfos vero meum 
populum. Utque ea incederent via^ quam ego ipjit 
eram imperaturus. Sic omnia ipjis profpere even^ 
tura. Apud Ofeam haec funt Dei verba cap. vi. 
Beneficentiam in bomines multo lacceptiorem haheo^ 
quam facrificium: de Deo re^e fentire fupra omnia 
e/t holocaujia. Apud Michaeam vero cap. vi, 
cum quseftio eflet inftituta, quomodo quifpiam 
Deum fibi optime conciliaret, arietum ingenti 
numcro, vi magna olei, an vitulis anniculis: 
refpbndet Deus, Dicam tihi quid fit vere bonum^ 
mihique gratum, Nimirum 4 ut fuum cuique red* 
das^ ut bene aliis faiias^ & ut Deo humilem ac fub" 
mijfum te prabeas, Quibus ex locis cum appareat, 
facrificia non efle earum rerum in numero, quas 
Dcus pcr fe aut primario velit; populus vero irre- 
pcnte paulatim, ut fit, prava fupcrftitione, in illis 

3 ^cceptiorem habi'0 qvam fa^ numero t3 cii. ab Efaia con- 
crijdum.\ Ita & Chaldasus in- tradta in fex, xxxiii. 15. aMi- 
lcrpres hunc locum exponit. chaea hoc loco in tria ; ab Efaia, 

4 Uffuum cuique reddasy ut iu duo, lvi. 1. ab Abacxico in 
hcne altii fuciaSi & ut Deo kumi- unum, 11,4. Item ab Amofo 
iemacfubn.iffumtcpraheas,^ Ita- v. 6. 



1 



aiunt Judaei Jcgis praeccpta 



ijofuerit 



^ReL. ChRXST. LiB. V. 201 

pofuerit potifSmam pietatis partem, & vi(9:imis 
fuis crediderit peccata fatis compenfari; quid mi- 
rum eft, , ft tandem Deus fuftulit rem fuapte na- 
tura mediam, fed cujus ufus jam in vitium fluxer 
rat ; 5 cum Rex "quoque Ezechia a Mofe ereftum 
aereum ferpentem confregerit, ideo quod populus 
eum religiofo cultu venerari CGepiiTet ? Neque va- 
ticinia defunt, quae facrificia illa, de quibus con- 
troverfia eft, defitura prsedixerint ; quod facile 
quivis intdliget, qui modo confiderarit, fecundum 
Mofis Legem facrificari foli Aaronis pofteritati* 
conceffum, idque dumtaxat in folo patrio. Jam 
vero Pfalmo cx, fecundum numerum Hebr.-eum^u 
promittitur Rex latifiime dominaturus, initio rcg- 
nandi fa6lo ex Sione ; qui Rex idem & Sacerdos 
in perpetuum futurus eflet, idque inftar Melchi- 
fedeci. Efaias vero cap. xix, dicit, altarc viAnn 
iri in -ff-gypto, ubi non tantum -^gyptii, fcJ 
Aflyrii quoque, & Ifraelife Deum fint culturi: 
& capite Lxvi. ait, futurum ut longiflime difliti 
& omnium ferinonum populi, non minus quaitt 
Ifraelitas, munera Deo ofterant, & ex ipfis qiio- 
que conftituantur, qui fuit Sacerdotes & Levitie : 
^ quae omnia, ftante Mofis Lege, fieri non pote- 
rant. His adde, quod apud ^ Malachiam cap. i. 

Deus 

5 Cum Rex quoque Exechia a Ihiei.'] Ne ipii quiileni JuJ.t.i 
Mofe ereSfnm ifreum ferpentem Legem fuam ohfervare amplh ' 
«w/rf^mV.J 2 Reg, cap. xviii. potuerunt, cx qu9 late fparli 
veff. 4. , funt^ Fieri enim non poterai 

6 ^ute omniay fiante Mojis ut mares omnes fe ter jerofo- 
Lege, ficri non poterant.'] Adde limara conferrent, cx ^^^^^ 
locum Jeremia? iii. 16. Iu Exod. xxiii. 17. ab omnlbus 
^iehui illis, dixit Dominus, non terris quas eolebanr. ta I.rx 
dicent ultra, Arca faderis Do- fcribi non potuit, nifi popiil.i 
mini j ncjuc ejus rci 'veniet in non magno, eique a Tenti^rio 
cogiiatiovem aut memoriam^ neque non admodiim renioto. Ciir'-i<^. 
vififab:,nt Arcam\ neque uUra, 7 Muiaciiam cai^iti' 1.] V <lc 
jut nutiCy Jiet^ hujws loci lucuicnUm ^jai^vt^hv w 



202 H. GioTius DE Verit. 

Deus futura praedicens, failidio fibi efle ait He- 
bracofum muncra; ab ortu ad occafum, apud 
gcntes omnes^ nomen fuum celebrari, fuffitumque 
nbi ficri, & puriffima fibi offcrri. Daniel vero 
cap. IX. Gabrielis Angeli dc Chrifto oraculum 
iteferens: abolebity inquit, facrificium ^ munus. 
Neque vcrbis tantum, fed & rcDus ipfis fatis fig- 
Rfficat Deus, non amplius probari fibi praeicripta 
pcr Mofem facrificia ; cum jam, per annos am- 
j^us mille fexcentos, patiatur Judseos cfiTe fme 
Tcmplo, fmc altari, finc ccrto generum cenfu, 
Uhde conftare poffit, qui fmt, quibus facra facerc 
ba fit; 

§ IX. liem ciberum difcrimen. 

Quod de facrificiorum lege oftendimus, idem 
oftendamus & de ea, qua ciborum certa genera 
intcrdicuntur. Conftat ergo, poft magnum dilu- 
vhim, *Noae, ejufque pofteris, a Deo jus datum 
quolibet viftu utendi; quod jus proinde non ad 
Japhethum tantum, & Chamum, fed & ad Se- 
mum, ejufque pofteros Abrahamum, Ifaacum,' 
Jacobum tranfiit. Sed cum poftea populus, in 
^gypto pravis fuperftitionibus ejus gentis imbutus 
eflet; tum primuni Deus qu<Tdam animantium 
genera edi vetuit, 9 feu quod illa potiffimum 

iEgyptii 

I5n, apud Chryfoftomum ii, ter defugit: quae profana dixit 

adTerfus Gcntes. Tacitua Hiftoriarum vi. nifi 

8 Nodt ejufaue fofieris a Deo malis munda aecipere qu» her- 

jurdatum auolibet vi6iu utendi,\ his aluntur, immunda quae aliis 

Obftare vjdetur mentio anima»- pafcuntur animantibus. 

Jium mundorum & immando- 9 Seu ^uod illa potiJjHiKum 

rum, in diluvii hiftoria. Sed JEgyptii Diis fuis o^errent, & 

aut id Kark w^oXu-v^v didtum ex illis arufpicium Jacerent.'] 

\zd eo8 quibus Jiota lcx, aut Origenes libro iv. contra Cel- 

intelligi debent ea fum: /^aifAovl< rtn^ ^poAJXot xal 



^^^ ad eo8 qi 



Rel. Christ. Lib; V. 



203; 



i^'"gyptii Diis^ fuis ofFerrent, & ex illis arufpicium 

face- 



yiyaVTiioty acsZiCq w^o? to aXn- 
da;ff btXm tuu rdf ev upavci ay' 
ylXtff yiygvnfAim, Keu 'onsrovnf 
B^ tf^Vfif, xeu mfi TcL 7tA)(jjTi^a. 
▼«V a-UfAArmv xai a^a^apra Itt* 
y?ff xyAiv^tf^Evoi, Ep^om? tI ti 
irs^t tSv /ucXXo'vr00V J^iepalixJv, ars 
yiy^yot TflSv ynhm a-VfxaTuv rvy- 
^eivovrtf, Kot wrept TOittTwv i^yw 
Ka!et.ymfji,svoiy 0tt\6fM7oi a-rraystv 
tS aXn^iVtf 0£5 to t5v avflfwnrwv 
ysv^^ uinroJuirivl^ti- I^Sv ^«aw xoi 
T« af-^TaxTjxaSTCp*, xal ^^^iw- 
***?*> *$ aXX« tD-avtfpyoT.p», >^ 
MiHfafo-iv aura <Zirp9; ffaKovlaif ort 
0aX(nJai, q raf ^'ftaa-ietf rZv 
ToiflBvJi fwdtfv rfi^oxmrn imi rkq 
«r74<«iff xa2 x«Vfl«iff roixa-h, tv 
uvSfvwoi ha rr.f sv ro^q oKoyoi^ 
^woiff aXi<xX0jU£V0i fca>7<x?ff, ©6ov 
fxh rov ixrs^U^ofp.A ri oXa ^q 
^«rSo-i, /M.^jJg T^v xaQagiv ^E0<r6- 
^Eu&v B^6Ta^ooa-i, mBa-ooa-i Je to? 
y^oyia-f^i} Itiri t^v yiTv, w^off Ttfff 
opvfiff, T^ff Jpaxo3-7aff, Ir» ^' aXoJ- 
ifftKAi Kal X^Jxtfff* xai yaj Tra^.t' 
rrifJiJat roXg tsrfpi TauTtt Sfivoiff, 
cTi ai Iva^yi^tfai 'Ot^oyvooa-tiq ha 
roHv Toiarwv ^««v yiyvovlai, art 
fxh iwsLuivMV roov ^aifxivoov iv roTi 
r.y.tfoiii^oiq rcbv l^oooov roaSroVf oVov 
Juvav7ai ^tx ro mapatxrkhoriov rng 
Kaxiaq, xai tf koxiav /uiv, oiovei 
II KoHutv tfyav Iv roTf toioict^tSv 
4'au'a;v, h^yr.cat- TaJc Ta ^o5a. 
o5£V Ei-arcp aXXo ti M«'V£a»ff ts- 
BaifXAxa^. xai to toi^tov bavfAa- 
r^ asr^payM a^tcv tTvai, trl 
^jo-itq KXTavona-af ^<aaov Xia<^ptf;, 
xai eit* atro t5 &E*rf fjut^oiv ra 
«ri^i avrijv, hcu rZv EXaff*a> ^w^ 
cvyyivxv ^aifMvasv, tirt kcu au- 
nig ava"alvo6V rr, ao^ix iv rn 
mrspl tdocjv ^uQa^&i, vavla fjuiv 



/usv« tr*p Aiyv^ioif Kai ToTIp 
XnaroTf avGfMWoi^ sTvn fxav^tKx, 
wff i^ariorAV ii tTvai xadapa t« 
fc^ ToiavT*. Mtf/y quidam da^ 
tfiones, & (ut Jic loquar) Tita- 
ttici avt gigantei, qui itnpie in 
verum numen ^ ccticflei Argelos 
fi gejferf, ideoque e ccelo ejeEii. 
futttf circa corpori.m crajjiora ^ 
impuriota in terris fe agitant^ 
cumque hahcani ali^ua-n circa 
futura ftrfp-caaam, ut qui a tcr- 
renis corpuihui fint liberi, & in 
talibus negc:iis muhum verfati,, 
boc unice Jludentes humanum ger.us 
ut abiucant a vero Deo, inf- 
nuant fe in animantium fera ac 
rapacia maxime,. deinde & iH> 
cailidiora, &f ea, quoties njolunt, 
quo *volunt movent, aut etiam 
talium animantium vim imagino-^ 
fam incitant ad bos aut ilUs-vola' 
tits motionefnje, ut bomines capti 
divinationibus qua per mutafunt^ 
animalia, Deum cunBa continen- 
tem non quarant, neque veroin 
excrceant pietatem, Jed cogitatiof— 
nibus fuis decidant in ttrram, in 
aves, in dracones, quin etiam in 
'vulpes ©* lupos» Objervatum 
enim eji karum rerum perittSy, 
pra^diiliones maxime notabiles pcr 
id genus animar.tia fieri, nott> 
vaUntibus, ut 'videtur, damoni- 
bus tantum efficere in marfuetis^ 
animantium, quantum prava ijia. 
animantia po[funt in aliis qua 
diximus animantibus, ob id quod^ 
ijia babint vitio fmile, non 1//-- 
tium prcprie, fed quaf vitium. . 

§uamobrtmf quid aliud in Moffi ■ 
miratus Jum ipfe, ^ dignum 
miratu exijrimo, boc- efl, quod. 
cunt percepiffet naturas animan" 
tiuttt diverjas,,fve.a Dko edeSiui* 



-204 H. Grotius de Verit. 
facerent; ' feu quod in lege illa-umbratica certis 



ea^ oua ad anifratitia 6? ad eUt- 
r/.or.:5 anirranaum cuique a^nes 
fertir.cbar.t, firoe ^ropria ipfe Jci- 
eriia ^erduffui ad r.cjcetidcs ani- 
maKtium gradus, omria ea iv.pura 
pronuncicvit , qua ab M.p9ptiis 
aliijque gentibus vim di^vinandi 
baiere cenjebantur ^ contra vero 
cKnia ea pura, qua extra illum 
ejjent cerjum. SimilJa babet 
Theodorctus, librovii. advcr- 
fus Grarcos. Ncn plane alie- 
num hmc quod Manetho dixit, 
liiouSi\r.raq i'.eu «rX£~fa aXXa, 

»9;j hayJioC/xv/x, Cum flurima 
conjiituijfet alia, JEgyf>tiorvm //?- 
fiitutis pugnaniia, ht quod Ta- 
citus dc Judjcis : Frojana illis 
9mnia, qua afud nos Jacra, De- 
inde: Carfo arute ve/ut in contu- 
ireliam Ammoni^, bos quoque im- 
molaturf quem JF.gyptii Apim 
flunti 

I Seu quod in hge illa umbra- 

' tica certis aniir.ar.tium generibus 

certa hominum njitia notarentur.^ 

Barnabas in Epiftcla : "Ori h 

iV aslov, h5s c^i^srls^ov, tfJfi k6- 
paxet, bii Waila. l)(Bt)> oq iiV. e^ii 
Tkg-anJa h alTv, r^U sXa^iv Iv 
rji a-weast ^oyfA.c^lx. tiji^a^ yi 
roi Xiysi Xc^ojf avroi^ h rx> Abu- 
re^ovofxty, nal ^iaQricoylai VTpo<; 
Tov Xaov roZrov ra. hxai^uf^cC.a. 
fjiU. a^a vK e^iv ev.oXh roZ &eu 
tI fxn r^iyiO, Mooa-ni Jg Iv wvfiJ- 
|ua]< IXaXrjc-g ao faV p^oipiov, wgoj 
•rolTO, tipy.ysv, a /x»3 KcWrMcrt:^ 
^>5^»v, aW^x^nroK; roioCrciq, o^n- 
VBj cfA.Oioi iis-t ^oipoif* cTav ya^ 
faralaXacrjv, l-zo-tXavfiavovlai rdu 
r.vfte iaiP.uiv. '.rav II icSfyfiZ' 



animan- 

^sTpj oTAif TpaSyn, oIk oToi rh 
vjCff.v, orav 3e vrtaiej^n, xfav- 
ya.^a, MM Xati,^ teeLkiV 0-fwa. 
«81 fxh <^yrg, ^mai, tov airsv^ 
fcSl T9V 05uWI«pCT, aJ'« Tov txToa, 
«Je rov x;^axa. & fM, ^Tt, ' 
xiyXrMe-yi ai^^aivoi^ nrotovroi^^ 
01 rmg ix ol^aa-t ^tx xvBBm xeu 
iifvr^ «rog/^jtv ioj^oTf tw rf- 
^<v, aXX* a^sra/^en rk oXXo- 
rfixt h avofjdx avrSiv, xal f«rt« 
rr,foT>e-a ii h ax^aioarvfn «ipc- 
WePidCvlBi' xai NadqftfM ' opyct 
Taimt Ix^nlii vZ; oXXolputc ca^ 
xa; xxja^ytiy cf.a Xoi^cca rn 
'Sffcyr^x alrvv, xal u <pay^i, 
^vai, c-fjtv^asva'», u^c txroXv^ola^ 
tfje syrcjixt, » /tt^, ^ijciv, ofttt- 
«OnoTj xoXKxfWi^ afSfMtBM^ 
roto-sro.^y o^^rtvsg eU TfX®* flci» 
acfcE?; xat xixgvfx/xhoi. rai ^a- 
VaTw. ifi xal raZra ra t^9u- 
hst fjt.'y* i^tKxl&^ala h rS 6t^S 
v^i^fixi, fxh xo\vfi.t^\la. i-f Ta 
Xoits/a, aXX' Iv t? yri xstth. T«J 
^uStf xa7oy<Er. aXXi xat tov 5aoT3- 
«roJa tf ^ayn, <J»»3-iV. arf^f ti j 
ov /u^ }^v>) ^at^o^ofo;, oi>^£ c- 
fiotaoBho^ roTg roioCrot^, Irt i 
hayoooq xxr hinvlof ixfKtomiOti t?.» 
a<^o^ivs-Ci' oca ya^ Im ^ TOtf-ay- 
raq fp^Et TgiIfO"aj. aXX' e^JI ttj 
t/aivav 4>ay«. w fjih, <f>»jcrt, yevn 
jU0i;)^3f, avJl ^Soggyff, otJi IfMtoi- 
Qha-n rotq rotoCroiq. w^; Tt ; 
toSto yx^ r^ ^Zov tax^ htavivt 
aWxa-a-et rhv <pva-tv, xxt woji fA.h 
appgv, 'srole ^l ^nXv > iyvelai. aX- 
Xa xat T^v ya\r,v ifjdaiia^ xaXZ^, 
u fxh yx^, (^ria-ty, Ofjt.Qia)9t)a-ti roTg 
roioCrot^, oTeg axovcfiSf avofjUxf 
tffotovvla^ rS ^ofxxlt Vt axaBa^- 
cixv, olii xo}JKtiSfian raT( rhf 
avofjtixv tfroiova-xtqj ro ya^ ^wov 



T0;/T0 T« ^OfJMlt XVU* 



Uifi T«» 



Rel. Christ. Lib. V. 205 

animantium generibus certa hominum vitia nota- 

rentur. 



iiy/j.xlcL Iv isnEvfASLlt lA*X);cr6V 
el H xttT* ewSvfxtav Tr,q irct^Kl^f 
ft^ff flT6g» $^Q}fjt.a.ruv iJs^avlo. AstjU.- 
CaV£< ^6 Tpi5;y Jo^^/L/CitTwv yvuxriy 
Aa"ii, Koi X£y£4 Ifxoioi);. MaJci- 
fi®- avwp 0? oyx iTtre^euS») Iv BcvXn 
aattxv xa5«f et Ip^Sf 'nro^syo»- 
To* Iv oit5Tf* tU Ta 5a0»i' Jtat iv 
o^a> afjuuJooXSiy oux E5-I* xaSa;^ ot 
Jsxoilvli; «forsTcSat tov Kv^tov, a- 
fjM^.avaa-iV &;,♦ p^oTp»^. xat HTTi 
xaQg^^tt XotjUalv oix inaSuriy Ki^oi; 
ra 'TriliiVA ra y.a^fifAiva ilq a^Tra^ 



eji quod njoluit: nolite congluti' 
t ari cum homimbus illisy qui por- 
cisjunt fimilcs, Nam dum luxu 
diffivunty oblififcuntur domini 
fui : Ubi autffft res contra eunty 
agnojcunt dominum. Nam &P 
porcHS uH comedit, non curat 
domintm : ubi efurity clamett : ^ 
rurfum ubi quod edat accepit, ta- 
cet, Neque comcdas, inquit, aqui- 
lam, ncque oxypterum , ncquemH- 
vium, neque corvum: Hoc dicity 
ne conglutinerii bominibus ej.uf-^ 
modi, qui labore ac fudore <viEiutn 



■yh, i^xf-i rsXsiMg koi wEpi riq Jibi nefciunt quarere, fed alicna 
yVMO-svi, a\\* ittffi Mwo^f, 4>a- rapiunt injujie faBis fuis, inji- 
yio-^i tffxv J/p^tjXov xa; fxafu- diafque ponunt fpecie fi-mpta bon^ 
fde ambulantium, Sic 6f ani* 
mantia illa otiofa dum defdcnt 



tffXV 
KMfAiVdV, t/ \iyil] T»5V TpO^^^V 

\a(AZaVon oTJs tov Tpe<}>ov1a auTcv, 
xa* itST alrS ava/aravofxiv^f 
sl^^aivtTdai ^oKii, xaXxg iTisn, 
BXsixroov rr,v ivloXny, ri Sv >iyii j 
xoXAa^-dai fxi\a rZv <^otnfAiva>v 
rclv KVftW fxOa rSsv fxO^ildivlon 
9 iXato'/ h&caXfxa ^nfjtal^ Iv tJ 
xapjia* fxilat rxv XaXivlouv ra 
^iKatMfxala "Ki^ia Kal rtipavlcov 



fpeculantur quomodo alienis J'e 
pafcant carnibus, noxia malo fuo 
ingenio, Ne cfmedas etiam mu- 
ranam, inquit, nec folypum, nec 
fepiam, Hoc dicit, ne aggluti- 
nando fimilem te reddas bominibui 
talibus, qui perpetuo funt impit 
©* morti fervantur : ficut pifcium 



fA.(la t£v EiJsTtwv,"^ oTi h fjteXim* illi foli qui damnantur, infundo 
ii^yov i^h «u<^^<ruvw?, xat /ttapu- najant, nec in fummo, ut c^teriy 



KXfxivocv Tov Xoyw t5 XW^ttf, 
}| To ii)(Yi\ov j OTt Jtxai©' ev 
TO'jTai} KOff-fxy nsri^ttarcSiTy km 'fov 
A^^iov alSiva iK^i)(slat, ^ktwf.t 
«•5? hofjLo9irria-i M«^fl? xaX5j. 
S^od dixit Mofes, ne •vefcimihi 
forco, neque aquila, neque oxyp- 
tero, neque coruo, neque pifce qui 
fquammis careat, infecreto intel" 
leiiu tria comprebendit dogmata, 
S^uo tendat, diferte ipfe in Deu- 
Uronomio oftendit: Et teftabuntur 
populo meo jufta mea, Non igitur 
praceptum Dei proprie eft, hoc 
njel illo non vefci: fed in fpiritu 
difcit ifia Mofa% Dt porfQ boc 



fiuitanty fed in imo folo degunt* 
Sed nec dafypodem comedas, in^ 
quit : Cur vero ? id eft, ne fi* 
puerorum corruptor, aut fimilis 
tatibus, Ltpus enim anno quoque 
ad ejeSiamenta ahifit opulentior, 

§uot enim babet annts, totidem 
cavernas, Sed nec byana, 
ait, vefcere: id eft, nec adulter 
efto, aut fimitis adulteris, Unde 
boc? Hoc enim animal quotannis 
mutat naturam, & nunc mas fit, 
nunc fcemina, Sed Gf muftelam 
merito odio babuit, Nimirum, 
boc monet, noli findlis effe illis 
quQiaudimi ore infamia patrare^ 
% . . . Vtqut 



2c6 H* Grotius de Vsrit. 

rentur. Non efle prxcepta haec univeHklia, appa- 
rct exemplo ejus, quod conftitutum eft de carne 
beftiae feto fuo mortuae, Deut. xiv. ut liraelitis 
quidem ea vefci non liceret, * incol is autem lice- 
ret ; quos quidem incolas Judaei omnibus o£&ciis, 
tamquam Deo commendatos, profequi jubentur. 
Veteres quoque Hebraeorum magiftri aperte tradi- 
derunt, 3Meffiae temporibus, ceilaturam legem 

de 



9£fue aggrega te fatmims in eum 

modum morigerantibus : nam ani- 
mal illud ore ctncifit, De cihis 
ergo loquens li/Iefes tria degmata 
in Jfiritu elocutus eft, At ilii 
pro cupidine earnis Juae JimpUciter 
de cibis ea accepere, At trium 
iliorum dogmatum cognitionem 
etiam David confecutus ^, Dich 
enim : Beatus vir qui non ambu- 
lavit in conjilio impicrumf nimi- 
rum, quomedo pifces verfantur in 
tendtrts in 'profundo abditi. Et 
in nna pcccatorum non Jietit j 
nimirum, ut i/Ii, qui cum vide- 
antur Deum timere, feccant por- 
eorum injiar : Et in cathcdra 
peftiUntium non fedit j rtmirum, 
ut tolucres qua raptui imn.intnt, 
Habete fif ea qua ad fcientiam 
pertinent, Dixit Mofes: Edite 
imne bijidttm ungulis ^ ruminans, 
^uid aitP qui cibum fumit, ag- 
nofcitque altorem fuum, & in eo 
acquiefcens iatatur. Bene dixit 
aa praceptum refpiciens, ^id 
igitur dicit f Adbaerendum iis 
qui Dominum timent \ iis qui in 
corde meditantur, quod accepere 
in verbis praceptum j iis^qui lo' 
quunturjufia Dei, eaque feruant j. 
ih aui norunt meditationiiH opus 
fj^lgttiiiai iis quijermones divi- 
_gip/ ruminant, S^id vero hiji^ 
-^tu/itf quia nnr jufiui ili 



boc avo ambulaf, & alterak 
avum exjpeffat, Vide quampuU 
cbre leges dederit Mojes, Laadat 
haec Barnabae Clemens Strom. 
Y. Habes autexn mulu partlm 
his eadem, partim fimilia, ia 
Philone libro de Agriculturay. 
te libro, Pejorem infidiari me> 
liori ; quae longum ef&t tran- 
fcribere. Similia ex Ariiheo 
habetEurebiuslib. ▼iii. cap. 9. 

2 Jiic$lis autem vejci Iiceret,'\ 
Piis fcilicety fed non circum- 
ciiis, de quibus agitur Sc Levi» 
tici XXII. »5. XXV. 4, 7. & in 
Thalmudicis titulis de Rege & 
Synedrio, & apud Maimonidem 
libro de Idololatria. 

3 MeJJa temporibus cejfalteram 
legtKi de cibit vetitis, & Juillam 
nen minus furam Jzre, quam bu- 
bu/am.l Ita H. Samuei in Me- 
cor Chaim. Thalmud in titulo 
Nida, Legem ait non manfu- 
ram nifi ad tempora Mcflije.. 
Notandum etiam quofdam Jrf- 
daeonim Magiftros, inter quos 
cft Bachai, fentire leges de cibis 
vetitis proprias effe terrae Pa- 
IxRinse, nec extra eas 6nes: 
quemquam illis obllgari. Multa 
etiam animantium nomina quid 



Rit. CHiti3T. LiB. V. 207- 

dc cibis vctiris, & fuillam non miniis puram forc, 
quam bubulam. Et certe, cum ex omnibus po- 
pulis unum fibi coUigere Deus voluit, aequius 
fuit ut libertatem, quam ut fervitutem, in rebus 
t^ibus, communem faceret. Sequitur infpe£tio 
feftorum dierum. 

^ X. Et diirum. 

Hi univerfim omnes inftituti funt in memoriam 
beneficii a Deo accepti, cum ex -^gyptiaca cala- 
mitate liberarentur, atque deinde deducerentur in 
terram promiflam. Jam vero Propheta Jeremias 
XVI. & XXIII. capite, ait, tempus venturum, 
quo nova, multoque majora beneficia iftius bene- 
ficii memoriam ita obfcurent, ut ejus vix ulla 
mentio fit futura. Tum vero, quod modo dc 
facrificiis dicebamus, etiam de feftis diebus verum 
cft, iis quoque c6nfidere populum ccepifle ; tam- 
quam his bene obfcrvatis, non magni ducenda 
efl"cnt, quse de caetero peccarentur. Unde Efaiae 
cap. I . Deus ait fe calendas iprorum & dies feftos 
faftidire, & oneri tanto fibi cfle, ut vix queat 
fuftinerc. Dc Sabbato fpecialiter opponi folet, 
efle praeceptum univerfale, & perpetuum ; quippe 
non uni populo datum, fed in ipfa mundi origine 
Adamo omnium parcnti. Refpondco, aflintien- 
tibus HebrcEcyum do6Hflimis, duplex cflTe prue- 
ceptum de Sabbato, ^ praeceptum recordandi, 
Exodi XX. 8. ' & praeceptum obfcrvandi, Exodi 
XXX. 31. Praeceptum rccordandi impletur reli- 

penninurum fuifTe Deum, (i ad Oerundeniis^ iraaci Aramap*. 

hunc diem maneret obligandi [Obfervjare 8c recordari idem 

yis. lunt apud Mofem, in hoc he- 

j^.Pneceftumrecordaftdt\']*y\'y gotio, ut oftendimvi* ?A \ivax., 

5" £"/ pracaf>tum eifir*vandi.\ v. 1, Vcra t2cmtn tft: Tt.\\^^^» 

It-Qtt/' DiRinaio eft Mofis cj«« lac >t\tw, Clertctis 



ivoSat 



2o8 H. Grotius de Verit. 

giofa memoria mundi conditi. Praeceptum obfer- 
vandi fitum.eft in cxafta abftinentia ab omni 
alio opere. Prius illud praeccptum ab initia 
datum fuit, atque ei haud dubie ^ parucrunt viri 
pii ante legem, Enoch,-Noe, Abraham, Ifaac, 
Jacob ; quorum quidem poftremorum cum multae 
peregrinationes legantur, 7 nullum ufquam indi- 
cium eft itineris ob Sabbatum intermifli, quod 
poft exitum ex iEgypto perpetuo reperias. ^ Nam 
poftquam eduftus exiEgypto populus, & feliciter 
tranfgreflus rubrum mare, primum diem fecurum 
egit Sabbatum, eoque cecinit Deo epinicium; 
ex eo tempore impcrata eft exadla illa Sabbati 
quics, cujus prima mentio eft in colle6tione 
mannse, Exod. xxxv. 2. Levit. xxiii, 3. Et 
hoc fenfu caufa legis de Sabbato redditur liberatio 
ex ^gypto, Dcut. v. 21. Et fimul hac lege 
confultum cft fei-vis adverfus dominorum duritiem, 
nuUam ipfis a laboribus refpirationem indulgen- 
tium, ut diQxs locis videre eft. Vi^rum eft, ^ hac 
lege obftriftos fuiflfe etiam incolas ; quia, fcilicet, 
una debebat cfle totius populi quiefcentis facies» 
Caeterum aliis populis non datam hanc-exadtae 
quietis legem, vel inde apparet, quod-multis in 
locis vocatur figniun, atque etiam fcedus fpeciale 
interDeum & Ifraelitas, ut Exodi xj^xi. 13^ 16. 
Jam vero, quae in memoriam exitus ab ^gypto 
inftituta fimt, non cGe talia, ut numquam cefl!are 

6 rarutrunt viri pii ante le- oblcrvaflc «egat Juftinus cum 
gem,^ A quibus etiam ad Grae- Tryphone difputans, & Tcrtul- 
CDS feptiroe diei veneratio ali- lianus adverfus Judxo& duobus 
qua pcrvenit, ut notatum Cle- locis. 

mcnti. Vidc quae huc perti- 8 Hac Jege ohfiriBos fuijje 

nentia diximus libro i. etiam incolat?\ Non etiam alios 

7 Nullum ujquam indicium eji qui cxtra Judseam praecepta. 
uinerit ob Sabbatum intermijft,\ po(lerorum Noae data obfer- 
Hoc fenfu illorum temporum. vabant, Ita fentiunt Hebrasi. 
pioser«CCrtJ*V<M, id eft;j fal)bau. 

debeant. 



Rbl. Christ. Lib. V. 2cg 

debeant, fupra jam oftendimus, ex promiffo ma- 
jorum mitkQ beneficiorum. Adde quod, fi lex 
de quiete Sabbati fuiffet ab initio lata, & eo fenfu, 
ut tolli numquam poffet, fane pnevaluiflet illa lex 
in confli£tu aliarum legum, quod nunc contra 
fe habet : nam 9 circumcidi infantes refte, in Sab- 
bato, conftat ; ' ficut & ftante templo vi<9:imae 
Sabbatis non minus, quam diebus aliis, jugula- 
bantur. Mutabilitem hujus legis ipfi Hebraeo- 
rummagiftri oftendunt, cum ajunt, ad imperium 
Prophetae refte opus fieri Sabbato ; quod probant 
exemplo captae Hierichontis, die Sabbati, impe- 
rante Jofua. Meffiae autem temporibus, difcri- 
men dierum fublatum iri non malc eorumdem 
nonnulli oftendunt ex Efaiae loco, lxvi. 23. ubi 
praedicitur, fore ut perpetuus fit Dci cultus a Sab- 
bato ad Sabbatum, a novilunio ad novilunium. 

^ XI. Circumcijionm quoque externam. 
Veniamus ad circumcifionem, quae fanc Mofe 
cft antiquior, quippe Abrahamo imperata, ejuf-* 

' que pofteris. Sed hoc ipfum praeceptum inchoatio 
fuit fcederis per Mofem publicati. Sic enim di- 
xiffe Deus Abrahamo legitur Genef. cap. xvii. 
Daho tibiy & pojieritati tua terramy in qua pere- 
grinus egijii^ terram^ inquam^ Cananaam in pof- 
fejjionem duraturam, Tu ergo foedus meum ferva^ 
tu^ inquam, & po/ieritas tiia per facula, tioc eji 

faedus inter me 6f vos^ veftramque pojleritatem^ ut 
circumcidatur omnis mas, Atqui jam fupra intel- 
leximus in hujus foederis locum fucceffurum foe- 
dus novum, & guidem commune populis omni- 

Q Circumcidi infantes refie in i Sicut & flante Templo t//- 

Sabbatoconftat,\ Proverbium He- (iima ncn minus Sabbatis, quam 

braVcum, J^X nniT n rO di^^s aliis jugulabantur, Num, 

jnjvl^i^^ Circumci/io peliit Sab' xxvill. 9. 
idtupij Vide Joh, vii. 2Z. 

bus, 



210 H. Grotius de Verit. 

bus, quam ob caufam ceflfare etiam debuit neceffi- 
tas illa not« difcriminarrici?. Eft & hoc mani* 
fcftum, in praiccptb circumcifionis contineri my- 
lliciim c|u?.ndiini & excellentiorem fignificationem ; 
quod olkndunt Prophetae, * cum jubcnt cor cir- 
cunicidi, quo fpectant Jefu pnecepta omnia. 
Quarc Sc promiila circumcifioni addita (imili modo 
nccefle cii ad majus aliquid rcferantur: nempe, 
illuJ de poiTcflione terreftri, ' ad revelationem pof- 
fcfiioiiis vere aeternas, quae numquam apertius, 
quam per Jefum fada eft: & ♦ de Abrahamo con- 
ftituendo in patrem plurimarum, gentium, ad id 
tempus, quo non pauci aliquot populi, fed inniH 
meri toto orbe difFufi, imitaturi efTent illam adeo 
memoratam Abrahami in Deum fiduciam : quod 
profe(Eto non nifi per Euangetium contigit. Mt- 
rum autem non eft, umbras deflinati eperis atf» 
ferri, opere impleto. * Dci verp gratiam huic 
figno adfhi6bm non cflc, fatts hinc difcas^ quod 
non vetufliorcs tantum, fed & ipfe Abrabamus 
adhuc incircumcifus Dco placutt^ * &, toto tem* 

% Cum jubent cor circumcidiJ] phonc, Siquidem ifta tfe/ha cir- 

Deuter. x. z6. xxx. 6. Jer. cumcijio in Jlguum data erat^ mM 

IV. 4. in offus jttfliti4t, Irencu^ lib. !▼• 

3 j4d revelationem p^jfejftonis cap. 30. Sluimiam autem fiT 
Htcre aternacJ\ JHcbr. iv. circumcijionemf nm fuafi ccnjum* 

4 De Abrakamo conjiituerdo matricem jujiitia, Jed in Jitn* 
*n patrem plurimarum gentium, eam dcdit Deus, ut copiofcioifi 
ad id tempus, quo non pauci a/i- pcrfevcret genut Ahrtxhar, ex ipfa 
quot populiy ttd innumeri toto Scriptura difcimut. Dixit enim, 
erbe diffuji imitaturi ejfcnt illam inquit^ Deus ad Abrabam : Cir- 
adeo w.emoratam Abrahan.i in aimcidctur omne mafcufinum «/«- 
Deum fduciam.] Gcnef. xvii. JJrum, & circumcidctis carnem 
5. Roin. IV. II, 13, 16, 17. pra.putii^vefri, (sf erit in fgnum 
Luc. XIX. 9. Gal. III. 7. tefarrev.ti int(r me ^ tos. 

5 Dei vero gratiam kiiic Jiirno 6 Ef toto tett-p^re itinsris fcr 
non adjiriffam fuijfc,] *E7fiArt Arabum drferta omij/a ab Ke* 
iU o^fjbi^tn Hf hhfxiWf aKK* brais circuntcijio/uitij Jofux v, 
tf>« 6»? ^iztiowpa^iu^ tpyo"» a!t 5, 6. 

Juftinui Colkquio cum Try- 

> pore 



ReL^ChRIST. LiB. V. 211 

pore itineris per Arabum deferta, omifla ab He- 
braeis circumcifio fuit, Deo ob id nihil expoftu- 
lante. 

§ XII. Et tamn^ in hU qnoque toUrandtSj facikt 
fuijfe Apojioloi Jefu, 

Certe erat, cur magnas gratias agerent Jefu & 
ejus legatis Hebraei ; quod gravi illo rituum onere 
per ipium Uberarentur, certique fuae libertatis 
lierent, 7 per dona ac miracula Mofi nihil ceden- 
tia. Sed tamen primi noftri dogmatis publicato-» 
res ne hoc quidem ab illis exegerunt, ut fuam 
hanc felicitatem agnofcerent : fed fi praecepta Jefu 
onmis honeftatis plenijEma fufciperent, facile 
paiii funt eos in rebus mediis ^ fequi quem vellent 
vivendi modum ; 9 ita tamen ut alienigenis, qui- 
bu& lex illa rituum numquam data fuerat, eju9 
obfervandae neceflitatem non imponerent: quod 
vel unum iatis eft, ut eyidenter oft^ndaturv inique 
a Judaeis^ reje^b^ JeiU dogmata,^ praetextu illo k^a 
ritualis. Soluta hac obje£Hone, quae prope unica 
miraculis Jefu opponi folet, veniamus ad alia 
argumenta, quae ad Judaeos convincendos funt 
idonea. 

§ XIII. Probatio adverfus Judaos^ ex ec^ quod in 
confejfo eji promijjum eximium MrJJiam. 

Conftat intcr nos &' ipfos, in Prophetarum 
vaticiniis fupra multos, qui Hebraeis divinitus con- 

7 Per 'dona ac miracula Mofi 24. Rom. xiv. i, 1 Cor. ix, 
mhUcedentia.'] Miracula Mcflia 15. Gal. v. 6. CoIoflT. 11 1. 11. 
inajor« efle debere quam Moiis, 9 Ita tamen ut aiienigenis, 
dixit R. Levi ben Gerfom, quod fuihus lex illa rituum numquatn 
vel maxime patuic m mortuit data fuerat, ejus obfer^vand^ ne^ 
refufcitatis. cejjitatem non imfonerent. ] Aftor. 

8 Sep*i quem vel/ent vfvendi xv, Galat, i, 3, 6, 15. iv. 10. 
modum.j /Ukot, xvi. 3. xxi* vi, Z2* 

tigerunt. 



212 H. Grotius db Verit. 

tigcrunt, magRorum bononim auftores, unum 
multo cseteris excellentiorem promitti ; qucm 
nomine communi quidem, fed huic uni cximic 
competcnte, Mefliam vocant. Eum nos pridem 
veniffe adferimus : illi venturum cxfpe£iaiit. Su- 
pereft, ut de ea lite judicium quaeramus in iis 
libris, quorum audloritatcm pariter agnofcimus. 

§ XIV. Oflenditur eum jam venijft ex prajignifi* 
catione temporis. 

Daniel, ' cui fummae pietatis teftimonium Ezc- 
chiel perhibuit, neque nos decipere voluit, nequc 
dcceptus eft ab Angelo Gabriele, Is autem An- 
gelo didante, cap. ix. confcriptum reliquit, poft 
promulgatum ediftum de inftauranda urbe Hiero- 
folymorum, non elapfuros annos quingentos, 
^ quin adefiet Meftias. Atqui in himc diem elapft 
funt ab eo tempore plus bis mille anni, nec adeft 
is, quem Judaei exfpeftant: nec quemquam alium 
nominare poflunt, in quem id tempus quadret: 

1 Cui fummdt ptetatis teftimO' dumque vixit^ in fumma rratis 

nium Execkiel perbibuit,'] xi v. ac bonore fuit apua reges & pO' 

14. xxviu, 3,» Jcfephus de pulum: (^ pofiquam mortuusejf, 

Daniele fine libri x. ^Ori ro aterna ejus n/iget manoria, Zr- 

G6~ov alrv nvir^a trvfAWafS^^. guntur enim apud nos in hur.e 

Spiritus Dci ei aderat, Deinde : diem tibri, quos a fe eoufcriptos 

"A^STx-P.a yap alrv 'srafa^i^Mi retiquit, quorum teftimonio credi' 

iw? iv» rm rxv fxiyic^y tirvx/^n mus fuijje Danicli cum Deo com» 

Tlf^^n.SiVf t^ 'wafx to» rr.q l^oar.i mercium, 

ypvjTf Tty,f) rt i^ Jo^a mafci rSf» 2 Sluin adeffet Mejias,'] Fi- 

$a(ri\ix\ K^ t5 -nrXnStfc, ij n\£v- Jium hominis, apud Danielein, 

rh7a; U fAvnfXKV alxmtov syeu cfle Mefliam confentiunt magni 

Tx yxf 0it\ia cca ih cvyy^a-fa- Judaeonim magiftri Salomon 

fAii^ xaT*Xs>.04Wfy, avaytVM-, Jarchi, Rabbi Jofue citatus ab 

a-icelai oraf hfAiv eri t^ vZv, ^ Abenefdra, & Saadias. Sic Se 

'ViW^fBuKafMV i^ alriv crt Mfxi- Rabbi Jofue qui exfcidium 

Xsi T* ©«fltf. Omnia it/i, fupra Templi vidit, McfliaB tempui 

fdemy & quantum maximorum advenifle dicebat, ut teftatur 

Propbetarum ulli fuccedebant: R. Jacob in Caphthon 

In 



Rel. Christ. Lib. V. 



213 



Injefum autem tam bene convenit, ut ^ magiflcr 
HcbriEus Nehumias, qui annis quinquaginta eum 
praeceffit, aperte jam tum dixcrit, non poflc ultra 
cos quinquaginta annos protrahi tcmpus Mcirue a 
Daniele fignificatum. Cum hac tcmporis nota 
congmit altera, quam fupra attigimus, +de im- 
perio in omnes nationes dando divinitus, ^ pQfj-. 
quam Scleuci & Lagi pofteritas regnarc dcfiiflet; 
quanim poftcrior in Cleopatra dcfiit, non multo 
antequam Jefus nafccretur. Tertia nota eft dido 
cap. IX. apud Danielem, quod poft Mefliac ad- 
ventum exfcindenda eflet urbs Hierofolyma, qucd 
de exfcidio urbis vaticinium ^ ipfe Jofephus ad 
fuam refert aetatem : unde fequitur, tempus Mcf- 
fiae adventui praeftitutum jam tum praeteriifle. 
Eodem pertinet quod apud Aggaeum cap. 11. 
Deus Zorobabelem Ethnarcham, & Jefum Jofe- 
dcciden Pontificem Maximum mceftos, quod 



3 Magifter Hehraus Nebu- 
miasA Par fuillet Grotium unde 
hxc naberet fignificafre. A Ju- 
6x0 quodam accepifTe i*e ait, 
nin me fallit mcmoria, in Epifl. 
quadam ad fratrem Gulielm, 
Grotibm. Clericus. 

4 De imperio in'cmncs natio- 
nes dando divinitus,^ Lapidcm 
illum, cvjus percufTu imago il*- 
la imperionim figuram habens 
commiouenda efTet, MefTiam 
efTc tradidit R. Lcvi bcn Gcr- 
fon : Sc regnum illud ca?tera 
rcgna abfumpturum cfTc rcg- 
num Mef!iae docent Rabbi Sa- 
ioifio, R. Abenefdra, & R. 
Saadia: Filium hominis apud 
Danielem effe MefTiam R. Levi 
ben Gerfon, Sc Saadia. 

^ Pcftjuam Seieuri ^ Lagi 
tofieritas rcgtiare iejiijfet,'^ Vide 
^x hac de rc annotata ad li- 



brum primum. 

6 Ipfe Jojephus ad fuam rcfert 
setatem.l Libro x. cap. 12. Tcv 

Tuv 'Pwfjutiw hyifjiVikcti aviy^aylsy 
«^ ori i/or* a,lrSrf i^r,fjix%i7i rat, 
ratrct 'Sffayia SKtiv'^ Giii Js;'^ay- 
T©* alry a-.ryypa-^a; xaTiX6jv|,gv, 
aJrs Ttff a'jayi)fxTKOv]a;f ^ ri 
cviJuZaynt rxcwaDvlaj, S-«y,<Aa^f»v 
itpi rr, nra^x OeS ri[ji>} tjv Aa- 
7if>.oy. Eodem terip-ire Danlel 
etiam de Romanorum fcripjit im^ 
perio^ &forc ut ab eo gens nojira 
•vajietur, Uac omnia ilU Dco 
indicante pngfcripta reliquit^ ita 
ut non pojjint qui ijia lcgunty & 
tventus conjideranty non admirari 
Danielem ob bonorem a Dco ac- 
ceptum, Scptuaginta annorum 
hebdomadas finire in exfcidio 
Templi fccundi ctiam lacchiadc* 
docet ad Dan. ix. 24. 

vidcrent 



214 H. Grotius de Verit. 

vidercnt excitatum a fe templum non refpondert 
magnitudini prioris templi, folatur hoc promiffo, 
futurum ut major honos ifti Templo, quam pri- 
ori, contingeret; quod profedo neque de molc 
operis, neque de materia, neque de arte, neque 
de ornatu dici poile hiftoria horum temporum in 
facris litteris, & apud Jofephum, collata cum ea 
quje eft de Templo Salomonis, indubitatum facit. 
Adde quod Hebraeorum Magiftri adnotant, duas 
maximas dotes defuifle Templo pofteriori, quae 
priori adfuerant ; 7 confpicuam quandam lucem 
divinae majeftatis indicem, & divinum afflatuiB. 
Sed quo Templum hoc pofterius priori praeflitu- 
rum fit, ibi qurdem breviter oftendit Deus, ' cum 
pacem fuam, id eft, gratiam & benevolentiam, 
in eo tcmplo fe quafi fcedere certo ftabiliturum 
dicit. Latiu^ autem exfequitur Malachias cap. 
III. Ecce mijfurus fum legatum meum^ qut vias 
meas praparet. Brevi veniet in iemplum fuum 
{vixit autem Malachias tempore aedificat} Templi 
pofterioris) 9 Dominus ille, quem vos defideratis^ 
internuncius ille faederis^ delicia vejira. Venire 
ergo debuit Mcflias, ftante Templo fecundo, 
* quo nomine, apud Hebraeos, venit totum illud 

7 Confpicuam quandam lucent fungantur vicc. V^ire debu- 
diviit/g majejiatisindicemt^ divi-' ifle Mefliam in Tcmplum fc- 
9um aJJatum.] In titulo de Do- cundum fenfit Rabbi Akiba, 
cumentis. Gemara Hierofoly- multiquc alii, tcfte Rabbino 
xnitana cap. 3. Salomone. 

8 Cum pacem fuam, id eji^ 9 Dominus ille quem vos defi^ 
pratiam & henevolentiam, in deratis."] Hunc Malachiae lccura 
Vemplo fe quaj! fardere ccrto J^a- communitcr Judaei dc MftflU 
iiliturum,j Notandum cft quod exponunt. 

Ikraeccdit. yeniet defderium om- i ^o romine apud Hebr^s 

nium Gentium, fif impleho domum 'ver.it totum illud avum d, Zwo^ 

hane gloria, Quod mirifice con- babelc ad tempus Fefpafiani.'} Vt. 

▼cnit cum iis, quae jam dedimus in Thalmude capite ultimo de 

cx Malachia, ita ut hi duo Synedrio, & titulo Juma, Sc 

Propheta& mutuo interpretum titulo Rofch Hafifchana. 

xYum 



Rex. Christ. LibJ V. 215 

aevum a Zorobabele ad tempus Verpafiani ; quia 
Herodis Magni temporibus Templum non ex 
rumis rerufcitatum fuit, * fed paulatim per partes 
innovatum, qualis mutatio facit idem Templum 
appellari. £t fane tam conftans apud Hebraeos 
& vicinos fuit opinio, illis temporibus exfpedlan- 
dum Meffiam; ut 3 multi Herodem, ♦ alii Judam 
Gauloniten, ^ alii alios, qui circa Jefu tempora 
vixerunt, pro Meffia haberent. 

^ XV« {Cum foluttone ad id quod dlcitury dilatum 
adventum ob peccata populi,) 

Sentiunt fe premi his argumentis, de Meffiae 
adventu, Judaei : quae ut eludant, nonnulli aiunt 
fua peccata in caufa fuifle, quominus promiilb 
tempore adveniret. • Ut omittam, in didtis vati- 



a Sed paulatim per partes irt' 
nwatum, oualis mutatio facit 
ildem Templum appel/ari.] Philo 
de Mundo : Ov ykp ^hixroOif » 

Ixstvo, aXX' a lars^PiA T.i /xspn afxx 
*^ ly T* «LTW a9§;a xa7i rh a.lyly 
^ivof» Non cups partcs pcreunt 
sttffue interitui cbnoxiuvi ej}, fcd 
cujus omnes partes Jim:;l c>* eodcm 
ttmpore pereunt. AdJc L. pro- 
ponebatur, D. dc Jud!c<is & L. 
Quid ramen §. in navis. D. 
Quibus modis ufusfruflus amit- 
Cftur. 

3 Muhi Herodem.] Hi Hero- 
diani. Matt. xxii. x6. Marc. 

JTX. 6. YIII. 15. XII. X3. 

Tertullianus in hanreticorum 
enumeiatione : Ctm bis etiam 
JTefdianos qui (^riftum Herodem 
dffe dixerunt, Paria habet de his 
iEpiphaniua»: quibufcum conve- 
Ait vctuf ad Pcrfiiun Scholia- 



cmiis 

ftes : Herodes apud Judaos rcg- 
navit tempareAugufti^ inpartibus 
Syria. Jlcrcdiani ergo diem na^ 
tal.-m Hcrodis o/tfjra^abant, ut 
etia/K Sahbata^ quo die luccrnas 
accenfas & •violis coronatas in fe- 
neftris panunt. 

4 AHi Judctm GaulonitLn.'] 
Vide Jofephum xviii. i. A£t, 
V. 3^ 

5 Alii aHos.l Aclor. xxi, 
38, Jofcphus plura exempla 
hubst temporibus Felicis : Se 
poft exfcidium qusedam. 

6 Ut omiitan: ii: di^is vati' 
cir.iis definiium, non aliqua con' 
ditione fufpenfum decretum in- 
dicari^l Id difcrte affirmat R. 
J^.chanan in Schemoth Rabba, 
Sc K. David Kimchi in Pfal. 
cviii. 5. Bene de Daniele 
Jofephus libro x. circa Hnem: 
Ow yaj rei fxiM^vlei fAOVcv irpo- 



!2i6 H. Grotius deVerit. 

ciniis (lcfiiiitum^ non aliqua conditione fufpenfuni 
tlccrctum inJicari: quomodo ob peccata differri 
advcntus potuit, cum lioc quoque prsedictum tffct, 
7ob plurima & maxima populi peccata urbem 
exfcindendam, paulo poft Meffiae tcmpora ? Adde 
quod Mcflias venturus erat, hac quoque de caufa, 
*ut corruptiffimo feculo medicinam facerct, fi- 
mulquc cum emendandae vita; regulis crimlnum 
vcniam adfcrret; luide de ejus temporibus apud 
Zachariam dicitur cap, xiii. fore tunc fontem 
apcrtum domui Davidis, & Hierofclymitis omni- 
bus, ad peccata abluenda : & apud ipfos Hebraeos 
receptum eft Meffiam appellare ^Isch Cho- 
p H E R, hoc eft placatorem, Plane autem a ra- 
tione abhorret, dicere ob morbum aliqucm dila- 
tum id, quod praecife ci morbo erat dcftlnatum. 

§ XVI. Item ex Jiatu prafenti Judaorum collaio 
cum his qua lex promittit. 

De co, quod dicimus, adveniffe pridem in ter- 
ras Meffiam, ipfe ctiam fenfus Judaeos poteft con- 

«XXm npc^^nrat, aXXi Kf xeuplv cata urbem exfcindendam pauU 

•Jptjsv, itf w rpiZrA ivo^ns-ereti, poft Mejft^ tempora.J Dan, ix, 

Non emm folum futura pradixit 24. 

tcto inta fua tempore, ut Gf alii 8 Ut corruptiJJHmo ftrculo m£' 

Proptetje, fcd & tempus deftni- dicinam faccrct, fmulque cum 

vitf qiio qttctque eventura erant. cmendanda vit/r regulis criminum 

NuUa conditione fufpenfuno fu - i-eniam adferret.l Bfaias l 1 1 1 . 4. 

iHe decrctum de Meflia illo & fequcntibus; Jercmias xxxi, 

tcmporc mittendo, apparet & 31. & fequentibus} Ezcchiel. 

€x Malachiw 111..1. Praeterea xi. 10,21. 

cum novi foederis au£lor deberet 9 Jfcb Cbopber.^ *TQ1D IC^^M 

efTe MeiTias, ut Sc ibi Malachias Vide Chaldzum Paraphraften 

& alii Prophetae oftendunt, noh Cant. i. 14, Mefliam peccata 

potuit ejus adventus fufpendi a noflra portaturum dicit R. Ju- 

conditione obfervati foederis^ das in Chafidim, R. Simeon lA 

quod antiquatum vcnerat. Berefchith Rabba, 
7 Oh plurima & maxima peC" 

2 Yiiicerc. 



R B L. C H R I S T. L I B, V. a|7 

.^inccre. * Promifit Deus, fcedere per Mofem 
inito, ipfis felicem poircflionem ternc Pal£etfin.e, 
quamdiu vitam fuam ad legis praeicriptam com- 
ponerent : » contra fi adverfus eam graviter delin-* 
^uerent, exfilium aliaque id genus mala- ipfis 
minatus eft.^ Quod fi tamen, aliqup tempore 
preffi malis, & poenitentia peccatorum du6li, ^d 
obedientiam rediiflent ; fe mifericordia populi 
ta£him iri, eflifturumque, ut, quamvis in ulti- 
nias mundi plagas difperfi, redirent in patriam ; 
tit videre eft, tum alibi, tum Dcuteronomii xxx. 
£c Nehemiae i. Atqui jam anni funt mille & 
«Itra quingentos, quod Judaei patria carent, 
Templo carent, ^ & fi quando novum jedificarc 
yoluerunt, fcmpcr funt impediti; ctiam flamma- 
Tum globis ad fundamenta erumpentibus cum opc- 
rarum pernicie, ♦quod ab Ammiano Marccllino, 
JScriptore non Chriftiano, proditum eft. Cuni 
olim populus graviflimis fceleribus fe contami- 
nafliet, liberos paflim facrificaflTet Saturno, adulte- 
ria pro nihiloduceret, viduas & pupillos cxpilarct, 
infontem fanguinem magna copia funderet, ^ quje 

omnia 

I Prqmifit Deus, fudcrt per lino Scripton rw Chr:Jiian9 eji 

Mofeminita, ipfisfclicem poff'cj/Jo- proditum,\ Libroxxiii. Chry- 

nem terra Pala-ftiniP, quamdiu foftomus ii adverfusjudjeos : 

vitam fuam ad legii prafcriptum Uvo ixtrjj^Vav Ik riv hifji^yj.v^ 

ctmpcmrent,\ Exod. xv, Lcvit. ilQixf; xal^^^E^e ti iffcWijq ui- 

XVIII. Deut.Vf. VII. XI. XXVIII. B^x^ani';, i |U£V aXXx >j 1-«? Xtdoy; 

2, Contra f tidverfus eam gra' toC tmjtu IxeiVa. Jgnis efunda" 

viter deiinjverent, exfiliumaiia' memis exfiliens multos heHtines 

yue id genus mala ipfis minatus nmhujfit, ipfos quin etiam Uci 

wfl,'] Lcvit. XXVI. Deut. iv. xi. illius lapides, Tctus locus dig- 

xxvxir. nus qui legatur, Paria habet 

' % Et Ji quando nwum ^difi- Scriptor idcm in Matthxum 

■ €ar§ •voluerunty femperfunt impe- Homilia iv. & Sermone Chri- 

ditiA Sub Adriano, fub Con- ftum efle Deum. 

ftantmo, fub Juliano; Chry- 5 ^<r omnia illis Propbeta 

foftomus II adverfus Judaeo9« exproirant.'] Efai. i. 17. m. 

4 ^(uodsb Ammiano JMarcel- 14^ 15. v. 23, zx, 2, 3. lix^ 

K LXY. 



£i6 H. GmDTiTS » VxmxT. 

«mniE illa PTDphctr aLpiulgim t; padis tA cx£* 

liimi, fed ^imn diiitius amiis ftptiiagiiita; atque 

inBerca nciD iHniitt Deus " pcr Pmpteas illosallo- 

qui ictfibni^jcdftiis, ^ indicao» ctiam gus tem- 

fKBC Ainuac, ^cx quDfemel-^efii pattiafunt^ 

■naiiriii eKtpag&, contBmti: millus ad eos vcnit 

fjuuhct a: niilla futuri icditus fignificatio : l^Iagi- 

&i ^annx^ qiia£ ^iiiitu vcrtiginis aSatiy ad 

turpcs £id»ilas k TJdinih dogmaia ddapfi funt; 

^uibiis P-^ i^iit IBin TlBdmudiciy quos Lcgem oic 

dbam udent diocRi» & cmn iis, qiuB Muks 

feTpfe^ caaficoe» aut iis niaJuii, cdam. Nam 

qns ifai lq:utinir ' de Dei fietu, quod ofbcm 

pafiiis m «^-j^s * ^ *Jos qno43£ana djDligcntia 

in l^fcnda Lese, ^ de Bmemodbo k Lciriatiiane, 

♦ muhiiquciThsaliiSy tam fiint aUiuda, utctiam 

tcr c Aj c tKdeat. £t tamcn tanto tempoic JiKfaei, . 

nc ad fu&nm DcQmm cnltns dcnczcruiity ut 

olim, znc cgdifaiK fe mntaminant, nec dc adol-» 

tcnis armiantHr: <Deiim ▼eio & picdbiis, & 

jejuniis» 

uv. AsDK u. €. fer. ii. zxi. Ecka WriAariri. Similia ia 

▼. T32. 51. V2:3. IX. XI. m. TlufaDode, titnlo Chafiga, ia 

zvx:. £x£ck.2i. Ti. T2X. T3II. Ddanan Rab!» Jc iB Bcxacboch. 

vn. nt2x.mT. ]>u. u. lii- x De ^ faatidimm Ji£g*mtim 

ckcM II. ly 2, 3. £• ii^peMCc l^'} Tbaaaitb» 

^4^E«« da^La mcBa uz.] Aboda Zara. 

«tjAot koc K. Sanod^ ia cfi- s De BthmatU & Levi^u 

MMt^ ab R. U^ac». iime.] TkakBnd Baba Bathn. 

7 F^ Frw/mfftt /J» affifn' PSmf&niaCluJton adCanU 
€f /timij^ fvMb».] Jer. xaiu Caaticoram ▼iii. a. 

mi. nKuii. Eaeck. mri. 4 Mmtiffmendmis/u$A Qso* 

zjarrii. nw BMika traafcripfit Cnriflia- 

8 MuMriiMB g» ii^ar.] aaa GcHba in fao ad Jodseot 
JocB. anr* i c» sux. 10. libro. Vide cjos capita de dia- 

9 £« fM fmmi tjeffi ftnHm bolit» de ilcfia, dc levdaiio- 
nibat ftx Eitafn» de Gebeaaa, 
de regao Decen cribaiini traai 
aninqin Sabbaticaaiy de Rabbi- 




5 ikm wr» §f frmh» & 
itjimiii 



Rel. Christ. Lib. Vi 219 

jejuniis, certant placare, nec exaudiuntur. ^Juae 
cum ita fe habeant, otnnino ex duobus alterunl 
ftatuendum eft, aut foedus illud per Mofem fa^- 
£lum omnino eile abolitum, aut teneri Judaeorut^ 
univerfitatem gravis alicujus peccati, tot jam per 
fecula durantis : quod quale fit, ipfi dicant ; aut 
.ii dicere non poQunt, nobis credant; peccatum 
illud efle contemti Meffiae, qui ante advenerit^ 
quam haec mala ipfis contingere cceperunt. 

:§ XVII. Probatur Jifus effi Mefftas^ ea his qu0 
. de MeJJia prmdi£ia fuerunt* 

Et haec quidem, ut diximus, oftendunt, vc- 
niile jam ante tot fscula Mefliam : addimus nos^ 
non alium cum effe, quam Jefum. Nam qui- 
cumque alii pro Meffia haberi fe voluerunt^ aut 
habiti funt, nullam reliquerunt fedlam in qua ea 
opinio perfevcraret. NuUi nunc aut Herodis^ 
Hut Judae Gauloi^itae, aut qui Adriapi t<en)ppribus 
Meffiam fe dixit, ^ & do£jtiffimis quibufd^m impo- 
fuit, 7 Barchochebae fe^latores ie profitentur. At 
Jcfu qui nomen denf, ex quo ipfe in terrjs fujt, 
m hunc diem fucrunt, * funtque plurimi, nec in 
una regione, fed quam late hic orbis patet. Pof- 
fem hic multa alia adferre plim de Meffia prae- 
dicta, aut credit^> quaj iii Jefu eveniflie credimus^ 
cum de aJiis* ne adfcverentur quidem : quale eft, 

icjumit artant placareJ] Quod Juftino, Mcatio cjus apud Eu- 

C ipfis crede^dvm cft, .optimc iiebiuin, Hierooymuniy Oro- 

<ie Deo .xnercBtur, JVfoC&am fai- fiuro^ Thalmudico titulo de Sy^ 

fum, qucm tant^i par3 hun^ani nedrio: in Berefchith Rabbfl* 

generis recipit, repudiaodo. apud Rabbinos Johanncro it 

6 Et doBiJJifrfii quih^ldam im- Abrahamiim SaunanticeAfcfD, 
ffifit. ] Ut FU^bi .^kibaeyTlial' ic 'alios roiultis in locii. 

.tnud in tjtulo M ^y^edji^o Ip 8 Suntqut plurimit nec in unm 
Ji.ber Zesiac]^ P^W^. regioUg, fed quam late bie orlis 

7 Barch(^I>4uf,] Qui 9 t«c pattt, J Vide qus hac de re al- 

K 2 ' " 9quod 



aio H.Grotius de Verit. 

9 quod cx Davidis fuit pofteritate, » qiiod ex vir- 
gine natus eft, * edo6lo ea de re cctlitus co, qui 
virgincm eam duxerat, cuni ex alio praegnantcm 
in niatrimonio non fueratretenturus ; * qucd natus 
cft J3ctblehcmi, ^ quod dogma fuum ferere coepit in 
•.Galila*a, * quod omnegenus morbos fanavit, ca^- 
cis vifum, claudis greffum dedit : fed uno conten- 
tus fum, cujus effectus in hunc diem durat. Ex. 
* Davidis, f Efaiap, ^ Zachariae, 9 Ofeae vaticiniis 
manifcfliflimum eft, Meffiam non tantum Judae- 
orum, fed & aliarum gentium magiftrum fore: 
■ pcr ipfum collapfuros cultus falforum Deorum, 
& ad unius Dei cultum perducendam ingentera 
tnilltitudinem alicnigcnarum. Ante Jefu adven- 
tum, fub falfis cultibus totus fere orbis jacebat : 
deindc paulatim evanefcere illi cceperiint, ncc 

ucd tK DaviJisfuit pefte- 



ritatcj' Pfal. lxxxix.' 4« Efa 
IV. 2. XI. 10. Jerem. XXIII. 5. 
Ezech. xxxiT. 24. Mich. v. 2. 
Matth. I. I, fto. IX. 27. XII. 

23. XV. 22. XX. 30, 31. XXI. 

Oy 15. XXII. 42. & fequent. 
Marc. X. 47. xii. 35, 36, 37, 
Luc. I. 27, 32, 69« II. 4. II. 
XVIII. 38, 39. XX. 42. 44. 
Joh. VII. 42. A£lor. XIII. 34. 
XV. 16. Rom. I. 3. 2Tim. 11. 
S. Apoc. V. 5. XXII. x6. 

1 ^eJ ex virgine natus ^.] 
F.fa. VII. 14. Matth. 1. iS, 
22, 23. Luc. I. 35. 

2 Ed^^o ta ie re ccelitus eo 
aui virginem eam duxerat,'] 
Matth. I. 20. 

3 ^oA natus efl BetblebemiJ] 
Mich. V. 2. Matth. 11. j, 2, 3. 
4, 5, 6. Lucji II. 4. 



faepe. 

5 Sluod omne gertut. 
fanavitf cacii . vtfum, clatidis 
greffitm deditA Efaiai xxxv. 5. 
Lxi. I. Matth. XI. 5. Luc. iv. 
18. & alibi paiTim. Adde qood 
mortuos refufcitavit, quod inter 
praecipuas Mefliae notas ponitR* 
Levi ben Gerfom.- 

6 Davidis.] Pfal. ii. 8. xxii. 
28. Lxviii. 32. Lxxix. 8, 17. 

7 Efaia.] il. 2. xx. 10. xiv. 

1. XIX. 18. XXVI l. »3. XXXV. 

XLii.&XLiii. preecipuexLix. 

6. LI. 6. LII. 15. LIV. LV. 4, 

5. Lx. 3. & fequentibufi lxv. i^ 

2. Lxvi. 19. & feqq. 

8 Zaebaria,] ii. ii.vixr* 
20. & fequentibus xx. -9, io> 
IX. XIV. x6. 

9 O/c^r.] II. 2 A. 
I Per iffum adlapfitr^s cuU 




4 ^oddogmajuumfererecce' tum falforum Deorum.] Efa. ti. 
\t in Calilmg.] Ehix ly. i -« - " 



. ly. 12, 13. Marc. i. 4. 
U, 14, 1$, 16, ft alibi 



18. 20. XXXI. 7. XLVI. X. So« 

phoiiise it 4» 5» 6. Zach. xx i u 
X. ... 

fmguli 



R E L. C H R I S T, L I B. y. 22 J 

fuiguli tantum homlnes, fed & populi & rcges 
ad uiiius Dei cultum converti. Ha:c fion Juda^- 
orum Rabbinis debentur, fed Jefu difcipulis, eo* 
rumque fuccefforibus : ita * populus Dci fadi^us 
eft, qui ante non erat, & impletum eft, quod per / 
jacobum praeditSlum fuerat, Genef. xlix. antc- 
quam plane tolleretur civilis poteftas a pofteiis 
Judae, venturum Silo, quem ' Chaldaeus, & alii 
Interpretes, Meiliam exponuiit, *cui pariturae 
effent etiam exterae gentes, 

§_XyiII. Solutio ejus quod dicuntur quadam non 
, : impleta» 

. Opponi hic a Judaeis folet, quaedam de tempo- 
ribus Meifiae prsedi£la effe, quas non confpiciantur 
impletp. Sed qu£ adducunt, obfcura funt, aut 
diverfam recipiunt fignificationem ; propter quae 
mm debent deferi ea, qua: funt manifefta, qualia 
funt faii<SUtas praeceptorum jefu, praemii exccl- 
lentia, &■ ineo proponendo fermo perfpicuus; 
quibus cum accedant miracula, fufficere haec ad 
ampledtendum ejus dogma debebant. Ad vatici- 
nia, 5 quae libri claufi nomine nuncupari folent, 

3 PofMlus Dei faBUs eft qui Bechal, R. Salomo, Abenefdra 

Ofte tioM erat»J: Qf^^ae ii. 24. & Kimchi. Vide pulchre di£la' 

3 ChaUdeus.] Tam Jonathan, de hoc loco apud Chryfofto- 

quam HierQfolymitanaB para- mum, Scrmone Chriftum eflTe 

phraleos Scriptor. Item Thal- Deum. 
• mudici tjtulo de' Synedrio, 4 Cui paritura ejjent etiam 

Berefith Rabba, Jakumus ad exterae gentes,'^ Vide diflum lo- 

Pentateuchum, Rabbi Salomo cum Elaiae xi. 10. qui huic 

& alii. (03U^ V^^ ^^^^ Judaei lucem adfert. 
volunt elfe virgam caftigatio-- i^ S^a libri clauji nmine rtun- 

num, Thargum Chaldaeo expo- eupari filent,} Efaias zxix. 11. 

nitur.7^^^;^ & Graecis eedem. Daniel. xii. 4, 9. Sc ibi lac- 

fenfu aqycffi. Aquilae nr.trl^, chiades. Vide quae hanc ad rem 

Symmachc ifva-ia, TV\^^ ^^- difTerit Chryfoftomus Sermone 

tem |>er-.^J^ fiUus cjus,' expo- 11. Cur obfcurum fit Vctus 

nunt ChsdcUeui^ R, .Siloh, R. Tcftamentuxn, 

J" »' • ' K 3 i^e<ac 



aia H. GaoTiirs i>t Vekit. 

itSte inCBlligenda, opiis firpe cft Dei quibuflaiii 
auxiliiv qtue mento illis fubcrahuntur, qui aperta 
negligunc Loca autcm, <^u2e objiciunty varie 
cxponi, ne ipfi quidcm ignonnt: fc fi cui coo- 
feiTC libeat interpretes vcteres, ^qui in Babylo- 
nico exfilio, aut alioqui drca Jcfii tempora enH- 
tcnmt, cum his, qui fcripierunt pc^quam Chri- 
flianorum nomen in odio apud Jud^ete efle ccepit ; 
inTcnict cxplicationes novas lepeitas paitium ihi-^ 
dio, cum oiim recept» ellent uiim^ quae cum 
CbriiHanorum fenfii iatis conveniebant. Mulu 
in facris litteris non ex proprietate verbonun, 
' fed figura quadam efle intdligenda, ne ipfi qui- 
dem ^norant: *ut cum Deus detcendi&^dicttUr, 
cum ci 9os, ' aures, * oculi, ^ nare^ tribuuntul'. 
Qiiidni ereo hunc in modum explicemus Ufitn*, 
que de Meffiae tempoiibus difia? qualia fuBC» 
^lupum cum agno, pardum cuni tmido^ Ibonxm- 
cum pecore ftabulaturum, .hifunn» cuih a]t^ui« 
bus infantemy ' montem Det fiiErodiirufti fupra 

6 %f in Bahyhme§, Irc.] loaitionibist Makfioni^em D«*: 
Videfjr Crotiut refpicere ad dorisdabitaiitinmParte i. cap* 
Chald«oe Interpretet Veterii To.'ftii. 29. 8c UtptnxMt^- 
Teifamenti, atque ez fententia le eondem ad Denter. uIm de 
JudaeoTum loqoi, a quibut an- Rcge. Meffis fes foft c fl el ef fei 
tiqoioret habentor, quam funt. ait liber CabalUBan N^mI 
Vide Brian, fFa/tom Proleg. in Ifirael. 

Bibl. Cap. XII. CUrieas. 9 Oi.] Vi JenxTait it. fa« 

7 Sed Jigura quadam effe in» 1 Aures,^ \H Pfal. xxxi« 3; 
telliienda, ne ipH quitUm igm» x«xiT, 16, 



rant,] QtiomGKlo Maimonidei 2 Ocufi.\ JLocb Mlmt pros* 

in libro i ad locum Efaise xi. 6. xime citato. - 

dc Me/TiK tcmporibus &Khry9' 3 Naris^ Pfi^i xriii. ^, 

(tieSc vult intclligi. idem dicit Jer. xxxii. 37. 

ad ipfum Efaix locum David 4 LuputH cutt <a^^«l P>^ 

Kimchi: qui & fimiiia habet l^o Eratae xi. 6*. A MfxicntU 

adjerem. 11, 15, v. 6. but. 

i Ut eum Deus defcendije di- 5 JHtntcfn Dtf JmrtBmiif 

citur.] Ift Oen. xi. 5. xviil. Jhpra Mentes aFior.] SJAiaeti. 1;' 

\i, Vide 4e bir flmilibnfqve Mkh«ai iir. f. 4r i^ 

montes 



Rbl. Christ. Lib. V« 22$ 

montes alios^ venturos eo alienigenas, ut facra 
faciant. Sunt quaedam promifla» quae ex antece- 
dentibus aut confequentibus verbis, aut etiam ex 
ipfo fenfu conditionem in fe tacitam continent. 
Sic multa Hebraeis promiiit Deus, fi Meffiam mif*^ 
fum recipercnt, eique parerent : quae fi non eve- 
niunt, habent ipfi, quod fibi imputent. Qiix- 
dam vero etiam definite Sc fme conditione pro-^ 
mifla, fi impleta nondum funt, adhuc poilunt ex- 
(pe£^ari. Conftat enim etiam apud Judxos^ 
^temptis, five regnum Meffise^ durare ad iinem 
fiecttlorum. 

§ XIX. Et ad ii quod ^pMttur di bunuU ftatu kf 
nuarti Jifu. 

Ofiendit multos humilis Jefu fortuna : inique 
vero; cum in facris litteris paf&m dicat Deus, 
^ erigi a fe humiies, & fuperbos ftemi. ■ Jacob 
extra fe nihit practer baculum ferens Tordanem 
tranfiit : rcdiit codem maxima vi pecons ditatus. 
Mofes exful, pauper, pecora pafcebat, ^cum ei 
in rubo Deus apparuit, populique fui du(5him 
mandavit. ' David itifkm gregem pafcens adP 
regnum vocatur, multifque aliis exemplis talibut' 
plena eft facra hiftoria. De Meffia vero legimiis,. 
fore eum ^laetum pauperibus nuntium, Snon cla-> 
morem excitaturum in publico, aut jurgiis ufurum; 

6 Tempta five regnum Mejfia rviV.] Exodi iiu. 

rek Cheleic. p. 97. adregtumvocMtr,} i Sam. inrK 

7 Erigi aje bttmUft, ^ fu» 7, ri. 

^boi firm.l i Reg. il. t. % JutUim paaftriku wimiumi^ 

IffaX, zniv. 19. FroT* xi. a. Efkia» lxi. i. Matth. xi. ^, 

Eraios Lvii. 15. Lxvi. a. Adde SUch. ix. 9, 

% yacoh tfttrafe ttibH fr^ter 3 Nort elam^rem txdtattfiian 
•hacuhm ferent Jordamem tratt^ ' m ^bUeo aut jtirgiis ufurum, 

Jiit*J Gen. xxxil. Ae ieqq. fed aSturumlaiiter,^ EfaiaiXLti, 

% Cvvi m lA imb% finu ^Ppa^ s, 3. 4. Matfh. mi. jo, zo« 

K + fed 



224 H- GroTLUS D1 VERIt. 

fed aclurum leniter, ita ut parcat arundini con*" 
cuflTse, & in ellychnio fumigante alat, quod reflat 
caloris. Neque magis caetera qus mala, & mors 
ipfa, invifum eum cuiquam facere de^bent. Nam 
iafpe ^ Deo permitti, ut pii ab impiis nbn vexentur 
inodo, ♦ ut Lotus a Sodomae ci\ribus, fed interfi-* 
ciantur quoque, manifeftum eff ' exemplo Abelis 
parricidio ene6^i, ^ Efaiae difledH, ? Maccabasorum 
fratrum cum matre ad mortem excruciatorum. 
Ipft Jud^i Pfalmum canimt Lxxix. in quo. bsec 
verba funt: Diderunt fervorum tuorum cadavitd 
in cibum volucrium^ reliquias eorum^ .guos .tUj t 
Deusy amas^ hejiiis : fanguinem eorum effuderunt in 
pomoerio Hierofolymorum: nec quifquam /ult^ . qm 
eos fepeliret^ & quae.feqUuntur. J^fum vero Mef- 
fiam debuiiTe per serumnas, & mortem pervenire 
ad regnum fuum, & ad poteftatem fummis boni^ 
orQandi familiam fuam, negare nemo poteri^ 
qui ad ifta Efaiae verba, ^capite Liii. animuim 
VQlet attendere. ^otufquifque cndidtt fermm 
nojiro^ ^ vim Dei agnovit ? Idque ideo^ quia fur* 
rexit illey Deg adfpe&anUy tamquam tener furcuhis^ 
tamquam herba ex fohf arenofo: in vuhu ejus nihil 
pulchri, nihil decoriy necy Jt adfpiceres^ quidquam 
erat quod ohle£iaret\ contemtui patehat^ Isf inter 
homines erat vglut ahjeSiiJfimus^ multos dolores^^ mulr 
tas agritudines expertus : omnesfe ah eo avertehant : 
tanto erat defpicaiui^ nulloque in pretio, Sed vere 

4 Ut Lotut ^ Sodoma civl- metrbratim fiSus, alter oknttMt 
^««.J-.Qciuxwc - .. faxisi t 

5 Bxcmpfo j^elis parricidio 7 Maccahaorum fratrvm cum 
4i/ie£li.] Gen. iv. matre ad, mortm excruciatorumS^ 

6k^faia! diffe^i'\.l^^ habet 2 Maccab. vii. JofepbWs. libiD ^ 

Judaeoinim tfaditio^. ad qu^ 'm(i ahroKfarof^ Xoyi^fAS» i 

refpicit Scriptor ad Hebrxos - § C/^/Vtf liij.J Quemlocvm 

xih,. xj.Sc Jofcpbus .;x« 4. de Me0ia interpretanti» .Chai- 

. Ch^ciiiiu» in :Timasum s. S^m daeus: Pkrapbraftes, Sc- "Ceiom 

FropJbetOi. Ai CQnfixlnaMf urius Bab>lQaica> Citulo de Synedrio.' 



9 



nojiros 



Rel. Christ. Lib. V, H2S. 

^n^/lros ille morffos pertulit^ nojira mala toleravit* 
N^Qsiilum iahuimus tamquam de caelo taSium^ a 
Deo iSfum' atque deprejfum: fed oh nojira peccata 
vulnexatus eji^ attritus oh nojlra crimina, ' Poena^ 
qua nohis falutem parerct^ ipji impojita ejl: tumices 
ipjtusjati furit nohis pro remedio, Certe enim nos 
ut oves aherraveramus omnes huc atque illuc: ipji 
Deus injiipcit poenam^ qua nojiris criminihus deheha^ 
tur: Et tamen cum opprimeretur ^ gravijjime cru^ 
ciareiury vocem non emijit^ Jicut agnus maSianduSy, 
aut ovisy quis tondetur^ Jilent muta. Poji vincuia^ 
poji Judiciumj i medio fuhiatus eji : fed rurfus vita- 
ejus durationem quis digne eloqui poterit? Nimirum^, 
ix hoc locoy- in quo nos vivimus^ eieptus eji: fed hoc 
malum e\ evenit oh populi mei fcelera^ Ad mortem 
ufque & fepulturam datus eji in manus potentium 
atque impiorum,cum tamen nemini fecijfet injuriamy 
neque in fermoni ejus deprehenfus fuijfet umquam do^ 
bis malus, '^d quamquam Deus eo ufque eum pajfus 
iji conteriy dqlorihufque ajffici^ tamen * quia fe con^ 
Jiituit Itojiiam piacularemy ^videhit pojieritatemy. 
yitam aget durahilemi & qua Deofunt placita^ per 
ipfum Jeiidter curahuntur, Liheratum fe a malo- 
confpiaensy ait DeuSy * voluptate fatiahitur, eo ma» 
ximcy quod dogmate fuo ipfe jujius fervus meus mul- 
ios ahfolvety eorum crimina duferens^ Daho ei par^ 

9 NolirotmQrbMiUepertulit,\ 3 Videbit pofleritatcin.'^ Vocc 

Morborum vocc quaevis mala feminis' quae in HebrKo eft, fig- 

inteHigi docet ad hunc locum nificari difcipulos ait hic Alfeck. 

Abarbanel. . . Sic fcmel ferpentes Hebraei in- 

l Psena qua nohis falutem fa- terpretantur Chananaeos. Nec 

retetj ifjiimpofita e/i,j De Meflia 'aliter accipiunt ncnnulli eorum 

Kaec cxp^cat Rabboth & Salo- filio?, Efaiae viij. ig.utThaU 

mon Jarchi ad Gemaram titulo . mud Hierofolyroiunum notat 

de Syrtcdrio. titulo de Synedrio, • . 

7.. S^uia Je conftitiiit , bofiiam ^- Voluptate faliahitur.'] H.tc 

piacularem.] De malis volente ad futurum fcculum rcfert A- 

*an1mo toleratis hic. agi ait Al- barbaniel. 



p 



126 H. GsOTius »« Veiiit». 

iem eximamj ' irfa' f»/^ fraUatmnt J^a JEwdm* 
tur^ quia merti fe de£dit^ & fcekraiis aebiumera» 
tus efl^ cumque poenas aliemnem criminum /erret 
ipfcy pro fonfibus fe cenflituit peccatorenu Qwi- 
poteft nominari, aut regum, aut prophct^uihy 
m quem haec congruunt? Ncmo fanc. Quod 
autem recentiores JiLidaBi commenti funt, agi hic 
dc ipfopopulo Hebneo difpcrfo in onmes gente^ 
ut fuo exemplo ac fermonc mtiltos ubiqul^ profe» 
lytos faceret; is fenfus primum plurimis mcranmi 
htterajiim teftimoniis repughat quae clamantv 
Judseis ^ nihil mali accidine, quod non ipfuin, & 
infuper majora multo, fuis fe£Hs eiicnt prbmcrid» 
Deinde ipfe Prophedcae oradonis fcrites ie4m noh 
fcrt interpretationem. Dicit cnim fivc Prophtetai^ 
quod ilH loco videtur convehiendus, fivc Dcus: 
hoc malum iHi evenitj $b pcpuli mei fcetera. Popu*- 
]us autem Efaise, aut edam populus Dci 'pectxlia>» 
ris,'eft populus HebraTcus. Quare is^ qui tam. 
gravia perpeffus ab Efaia dicitur, non poteft ideiti 
populus efle. Melius antiqui Hebrseorum Ma- 
giilri fatebantur haec de Mcffia dici ; quod cuift 
vidercnt quidam pofteriorum, ^ duos Meftias com»- 
incnti funt, quorum alterum vocant JoTeplri "K*- 
tim, qui mala multa & mortcni cruehtut 
rctur; alterum Dayidis ftliullft, cui ctii*?^ ^ > 
fpere fuccederent ; ' cum thuito facilius dRety oc 

Proph^- 

5 Ubiitaer fr^Iitaorff fpolia paret \A locis Prophetarafnjsk... 
iividerjyr.1 Haec rpirituali mo- lupra po/itls, Sc Danklb ix, K 
do inteilfgenda docet Gcmara Kehemix ix. Adde quod 19, 
BabyloniCA tltulo ri310* Pcr de qoo agit Efaiat, deprecatunis 
ipolia intclligi rapientDro hooo- erat Dcum pro EtBnicit^ ^uod 
>es & praemia dicit Alfeck ail Judsei nen fgciunt, 

hmc Ircum. 7 Du$s Miffikt cornmentijuntj^ 

6 Mii/ rrali aeeidij[e ftecd nm ^halmud titulo Suctlia : R. Sa- 
jffkWf & infuper majera mujto, lomo : k. Dairid Kiroctii. ^ 
fm/aiik ejhit prmqriti,} Ap« S Carn mttito /adHtis efftt gT 

rro^htn 



$ 



Ret. Cirirrsr. EiBi V. 227 

Propbetanim fcriptit congruentius, unum >agno«' 
fceFC^ qui per adverik & mortem ad regnum eilec 
perventurus, quod nps de Jefu credimus, & ve^ 
rum efie res ipfa docet*. 

§ XX; Et quetji viri probi fuerinty qui tum nurti 
tracUderunu 

Retinet multos a fufcipienda Jefu difciplina 
praeconcepta quxdam opinio, de virtute ac probi<^ 
tate m^orum fuorum, ac maxime Sacerdotum; 
qui Jefum praeiudicio damnarunt, & dogma ejust 
repudiarunt. oed quales ikpe majores ipforum 
fuerint, ne me fibi maledicere exiftiment, audiant 
ipfis verbis» & legis fuae, & Prophetarum, a qui-^ 
bus faepe appdlantur ^ incircumcifi auribus il. 
corde; * popuUis labiis & rituum apparatu Deun> 
honorans, animo autem remotiflimus. Maiores: 
ipibrum fuerunt, ^qui Jofepbum fratrem fuunx 
i>arum abfutt quin interficerent, re autem ipfa ia 
fervitutem vendiderunt» Majores ipforuno; & illi^ 
*qui Mofem perpetuis feditionibus ad vitae tae- 
dium adegerunt,r ducem fmim ac liberatorem, cui 
terrai^ mare, aer obediebant : * qui panem ccelitus 
miSum faftidlerunt ; ' qui velut de iumma penuf 
ria conquefti funt,. cum, aves comeilas adhuc 

^h^beteamm fcriptheongruimius fatum sdfuit qui» ittterfitem^t, 

tmum aptofcere, ^ui fer adverjs re auiem.ifrfs in fer-uitjttem nfenf 

^ mortem ad regnumtjetperven' dideruutj] Oau xxxvi.ii. 
tterttij] Qno^ ifiibm non «no in 3 :^/ Mffem ferfetuis fedi^ 

Ibco ad ^oc Efaiae cftput feqiiU s^omhn ad vita Xa^inm .^dcgi^ 

tmr Abar!>aiiie!. ruiit»1 ^^ notata fupra ad Iv* 

9 Jncircumafl aurihi & cot' bniiD tt» 
ife.j Jercin. it. 4. vi. 10. 4 Slui famm ciditus mij/um 

. . t Populii tabiii & rituum flp' /a/tidieruftt.^l Nwm. xu 6. 
faratu Detm boneraniy animo 5 S^ivetut de fttnrna penuri^ 

autemrem9.tiJpmui»']'De^,XKxn, •emtque/h fimt, eum ava comejiai 
5> ^> 15» 28. £r«ias XXIX. 13. . Jultjuc ruShirent,^ V)i€^ capitc 

jimoY V. -21. E£«cii. XVI. ^. xj.. i|) fiat,. 

Z. S^i Jofepbvm/ratremj^itm 

K 6 /tiilar* 



aiS H. Grotius de VmiiT. 

ru6birent. Majores ipforum fuerunt, * qui Da^ 
vide, tanto ac tam bono reee, deferto, fecuti funt 
rebellem filium. Majores ipfofum fuerunt, 7 qui 
Zachariam, Jojadae hlium, trucidarunt in loco 
fancStiffimo, vi6timam crudelitatis fuae facientes 
ipfum Sacerdotem. Jam vero ^ Pontifices quod 
attinet, tales fuerunt, qui- Jeremiae falfo crimine 
inortem machinati funt, & perfeciffent,^ nifi pro- 
cerum jquorumdam obftitiflit auftoritas ' extor- 
ferunt tamen, ut captivus haberetur, ad ipfum 
ufque momentum captae urbis. Si quis putet^ 
meliores fuifle eos, qui Jefu temporibus yixerunt^ 
cum ab hoc errore liberare Jofephus poterit, qui 
atrociflima eorum facinora defcribit, & pcenas 
graviores omnibus umquani auditis, ' & tamen^ 
ut ipfe cenfet, infra meritum. Neque de Syne- 
dcio mellus exfiimandum ; praeferbm cum eo 
tempore Senatores non veteri more cooptari, ma- 
nibus impofitis, * fed ex potentium nutu legi fole- 
rent; ut & Pontificesi non jam perpetua, ' fed 
annali & faepe empta dignitate. Non mirari ergQ 
debemus, u homines arrogantia, tumidi, ambi- 
tione & avaritia infatiabiles, in furorem z£ii funt^ 
confpe£lo homine, qui fandliflima praecepta ad- 
ferens vitam ipfis fuam, ipfa diverfitate, exprobra- 

6 ^f Davide, tanto ae tam x Et . tamWf ut ifjt cenfit^ 

hono rege, deferto feeuti fttut re- infra fnentum,^ Dicit is neque 

teilem fliutu,] % Sam. xt. urbem aliam talia perpeflam 

' 7 Slui Zaebariam, ■ Jofadee mala, neque ab omni «evo aetal . 

filium, tpueidarunt,'] .» Paraiipw tem fttiiff omnium ifeeleruii^ 

Kxiv. 21. ' • * feraciox^m. Plus Judaeis iQaO 

8 Pontifcesquod attinetj taks a fcmetipfis illatumy quam s 
fuerunt, fui Jeremiee falfo cri- Romanis, qui iUorum ficinci^ 
mine mortem macbinati junt,1 Jc- expiaturi venerant. 

remiie xxvi. z Scd ex potentium nutu lep 

9 Extorftritnt tamen, ut cap^ folerent,"] Jofephus xiv. 19. ■ 
tiiks kaheretur ad ipfum uffue 3 Sed annali Gsf fape cmput 
n mentum capta urkis*] Jeremr. dignitate,] Jofephus xvizi.. ^. 

XXXV2IZ. M^n 

fcat. 



Rel. Christ. Lib. V, 



229^ 



bat. Nec aliud illi crimini datum, quam quod 
cflim o^timo cuique. 4- Sic Michseas ille, qui ' 
Joiaphitd ^emporc vixit, in euftodiam datus eft;». 
quod fntrepide verum contra quadringentos falfo^ 
Prophetas adreruiffet, ^Eli» Achabus objecit^ 
plane ut Jefu Sacerdotes., . ipflim elle,. qui pacem 
Ifraelis turbaret. ^ Jeremiae quoque crimini da- 
tum, id quod Jefu,. vaticinatio adverfus Tem- 
plum. Addendum hic, quod Magiflxi Hebraeo- 
rum veteres ^ fcriptum reliquerunt, temporibus 
Mcfliae homines fore canina impudentia, afmina 
contumacia, ferina crudelitate. Deus ipfe, qui 
quales Judaei plerique exftituri effent, Meffiae 
tempore^ multo ante praeviderat, futurum dixe- 
rat, **iit qui populus fuus non fuiffet, in popu- 
lum adfumeretur, 9 ex Judaeorum autem urbibus 



4 S!c Mkbaas iUe, qui yofa' 
pbati temtore 'vixit, in cufiodiam 
datuieft,\ I Reg. xxii. 

5 Elia ^chabus objecit, plane 
utjefu Sacerdotes, ipfum ejje qui 
pacem JfraWs turbaret,'] i Reg. 
xvixi. 17. Achabus Eliae di- 

fit, -^Dp rw rvrm 

W^l^^- «W Gr«ci. d^ffv.6 
ttA^fi^poev ToV ^l^panX ; Nonne tu 
es qui turbas Ifrae/em ? Sic Sa- 
cerdotet de Jefu, apud Lucam 
jcxiir. 2. tStw »3go/*fv Ji*- 
rfi^ovlA To Uv^, Hunc inveni'^ 
mui turbare Jfraelem, 

6 Jeremia quoque crimini da-» 



Thalmud titulo de Ponderibuss 
TraditioRabbi Judae inGeinara; 
adeumdem titulum de Synedrio 
c. Helech : quo tempore ad-ve-^ 
niet filius Davidy domus irfiitU" 
tiontt dinfinafiet lupanar, Vide- 
Terem. x. 21, xxix. 14.* [EfaC 
f|t> ")JU ni rTnJMT? nic grave menduro,. nam pro 
7N1^^' "W Graeci. it av-o Gemara legebatur Mifordai, 
Exftant autem haec verba i» 
Gemara ad Cap. xi. tituli de 
Synedrio : qua atate 'ueniet fiUui. ^- 
DawidiSi domus eonventus, n^J* 
TJJTOI% fi^ lupanar, Edit, , 
Cof «//§.' 27. C/erieus.y 
^ ^ ^ 8 Ut^ qui popu/us fints Htm 

tum, id quod y^t/, vatieiiiatio fuijfet, in populum adfimlefeturC\ 
adverfusTemp/um.] Jvrem, w 11, Ofeae ii. 24. 
& fequentibus. xxvi. ^,11. ^ Ex Judaoi^um autem urh'» 

7 Scriptum re/iquerunt, tem^ bus ac vicis fingu/is %tix vHtisJ/^ 
poribus Meffia bomines fire ca- a/ter irent ad ficrum montem t 
fiina impudentia, afinina contU' fed quod ad ii/orum ntimeni^* ' ' 
maeia^ ferinacrude/itateS^ Thal- deejfet, id exp/eturos extriinm,y ' 
mud de Synedrio, Ketuboth, ti Jercmiae iii. 14, 17» Addd \^ 
Sota: R. Salomo ad diftum rfiiiam X.I.ZX» ' ^' ' 

titulum de Synedrio c« Helech. . • . -^ ' 



lyy HvGltoTtvi di Vsrit» 

ac vicis fingulis vix unus, & alter, irent ad £k« 
crum montem: fed quod ad illorum numerum 
deeilet, id exfrfeturos extraneos : item * Meffiam 
Hebraeis in fuinam fore: fed laptdem hunc reje* 
&um ab aedificio pnefe6tis, podf&mo loco politum 
ki ad coagmentationem operis* 

§ XXL Bj^tmfum ad libjeSRonim^ ftura Dm k 
Chrijiianis coli. 

Reftat, ut duabus accufationibus refpondea^ 
mus, quibus Judxi & dogma & cultum Chriftia* 
norum impetunt. Prius eft, quod plures a nobis 
Deos aiunt coli. Sed hoc nihif eft, nifi in odium 
contorta alieni domiatis explicatio. Quid enim 
eft, cur magis id Chriftianis «bjiciatur, quam 
» Fliiloni Judaeo, qui faepe tria in Deo ftatuit,. 
& Dei rationem ftve tfermonem vocat Dfi nmen^ 



t MtgUm HthMts in ruham etUi^i Ud fiiadte -Mum me» 

firts fed lapidtm bunc rejeBum tiuntur, Mox ipQit etiani vocat 

4k adtfieii) pretfiliii fotijfimo loco M^uajm, tc AymBSvnm.vca^ cu^ 

pefitum iri ad coagmentatioBem ymoL, tttque ^ pio amMo ac» 

ij^is.] Efaiae^viii. 14.' IHal. enunciari^ fed in filentii arcano 

cxTiii. la. adfervari. Simifia habet in li» 

a Pbiloni Judae ^ui fape triet bfo de-Ciierttbim $ libro (ecuiu'» 

in Dec JfatuitA De facrificiit de Agriculrura Noae Tocat t» cr^ 

Xbcl 8c Cain i -Hiwui «©lac I»- t5 liawwuv, «rw iW iutofuur^ 

pt^u/xn^ ifVo 2voTv rSv ata^ id fuod Itfi, inm damitiam, ^m 

^T» hjv&iAMony ^PX^^ *" "^ i heneficam. Maimonidet intti& 

lyaUvSki^ i\;w* fftu^f mr- libri ^e Tundannefitii^ <U poft 

rkq ^i^ora; Xm^yi^e^^ rrf «fd- eoffi Jofeph AH>o diftingunat 

WKJi •W;Ci* **" "•^ fA,ifjtirfn!iH in Dco, Jd auod ^optofcit^jnm. 

ftlv ul«f(«;» imt^yfa^ yx^ ai ecgnofciiur, & cognittonam. Ha* 

h0if*ti€ tdmi, fOfMTfwt 9i ra bet qux huc pertioent Sc Abcn*. 

IV. Cum J)eu$ comitatus duahui efdra ad GencC xv.iij. |r 

Uimmisjuis efficaeiis, imperio, ac Maitnonides Du^hmi dubitan» 

Hnitate, medius ipfe & unus^ tium parte i. cap. 6%, 
tres eoneeptus operatus efi anima j Sermonem vocat Dei nomem.'^ 

psrfpicacif fuorum nuttus menfura In Allegorils^ ft At ConfufioiM- 

m^ituri immenfee enim ejut effi* linguarum* 

^ mundi 



Rbl. CrtHist. Li*. V. 



ajt 



^nkiiiriiopificem^ 'fi^ueingenitutn, utedDeus 
Patcromntum, iieque ita genitum ut funt homi-' 
tkcnt ^t]uem & Angelum nve legatum univeifuiA 
iioc curantem, & ipfeHiilo> 7& MofesNehe- 

mannt 



4 MSnn// d^lleem,^ In Alffe** 
^riis : *6 XiyO* «vrS i tuiBa- 

iuirfMmu* Verhum ejus quo velut 
'wfirumeme ufus mundum feciti 
De Caino : "O^^^mv H Kiyw rS 
4k5 K S Koknwaa^ Infiru* 
mentmm auiem Dei wdehis effe 
'M*M verium Dei^per qu^dfa&w 
-^ Mmubm, [Melius Xfye* hic 
ratienem vcrtas in Pbihney quod* 
pluribut oftendi in DifTertationr 
nd initiuiii Joannis. derieus,'], 

5 NefUe iugetiifumf ut efi 
'Deus pater emriium, nesue tioi 
^enitum mt fiint bomines,j Locat 
«ft librp» Qnis haertt & reruib. 
^vinamm. Jdem verbum Phi- 
ioni vwator Dei imago» libro 
de Monarchia: Sc die ^mniis ^a 
0eo iminlflis:- intesdum ««m- 
'-Mnio-fAtt, ut Hbro Pejorem infi- 
liiari meliori : Bc ^fanlfif libro 
1 f • de Agricultura. Confer ]p- 

*^n. i. <rHebr. i. 3. 

'■' = .-6: ^em & Angebtm fitfe k- 

'■ ^^*'*** urrfvtrfum boc curantem, 

" % iffe PhiUJ] ^yytXw vocat in 

ik. Ancgoriis, Se libro de Chem- 

" 4im: *A^^S>/ycX«y. vero libro de 

K«fede di vinormn bonorumy & 

9ibfo'de Confiiiiohe Jinguarum. 

Mem '& Angelvs Se tWV <i'>c<- 

Hr R. Samueii in Mecor Chaim. 

7 vEf MefetNebemanmfiitis.l 

■^us ttrba fic tf anftulit do^ifC 

imot Mafiiifl id Jbfaae cap. n. 

Jfe Angekuy frem ipfiu» dica- 

t^9 tft Ange/us reden^r : de 

pti^firiptmn e/ft Sfsutsiam ttemen 

'«MlNn ik 4p/h efii^iBk$.itifttm», 



Angetus qvi ad yaeeh dieehatt 
Zp Dem Betbel. Jlie, de fuls 
deaum efit Et vocahat Mofem 
Deus de ruho. Pocatur aatem 
Angefus, qufia mttndum fuhernat, 
Scriptum efi enimi Eduxit n» 
Jebwa (id efl, Deminus Deus) 
ex Mgyfto, & aJihi :. Mift An^ 



ex Mgybti 
gelum fitu 



fitum, ftT eduxit nos ex 
Mfjpto. Prseterea fcriptum ejl4: 
Et Angelus faciti eji/s faivosfecit 
'tf^' Nimirum, ilie Angelus fui 
^ Deifacies s. de fuo diBum eji^ 
Tanes mea prseihit,. & -efficiaM 
stt fuiefiat. Denifue iOe Ange- 
kts ^, de fuo vaiest & fubito 
veniet ad 'Templum fuum Dumr* 
nusy fuem vos fveeritis, & An- 
•geius fiederis fuem cupitis. Rurw 
lum alia ejufdem verba fic : 
Atiimadverte attente fuid ijlat 
Jihi velint, Mofes enfm & Ifrae^ 
litof femper optaverunt Angehm 
primum, Ceeterum fuis iile effefy 
vere inteiligete non potueruttt- 
Nefue enim ah aliis pereipieharit, 
nefue propltetica noeibne fatis ad- 
fe^uebantur, Atfui faeies Dei 
ipfum fgnifieat Deum :. fuod" 
apud omnes interpreter- efi rn con-^ 
jejfo. 'Vewm ne per fomnium 
fuidem ifia inteUigere fttiffuam 
poffit, nifi fit in myfieriis 'legit 
eruditus. Mox: Facies mea pra^ 
eedet, bec efi, Angebts fcederis^ 
fuem vos eupitis, ih fuo videhi--^ 
tur faeies niea. De fuo diShm 
efi: Tempore accepto exaudiam te,. 
Nomen enim tneum in eo 'efi, Fa» 
damfue ut fuiefcas, five efficiam^ 
ut^ipfejit tihiiemt ^ htnignut^ 



13* H. Grotius de Verit. 

manni filius, appellat : , • aut Cabaliftis, qiM 
Deuiti difiinguunt in tiia Juniina, & quidem noii* 
nulli iirdem, quibus Chriftiani, nominibus, Pa- 
trii, Filii, fivQ*Vtrbi, & Spiritus Sanffi. Et ut 
id fumam, quod apud omnes Hebraeos maxime 
confeirum eft, Spiritus ille, quo agitati funt Pro^ 
phetae, non eft aliquid- creatum, .& tamen diftin* 
guitut a mittente : quomodo & illud, 9 quod Scbe- 
kina vulgo vocant. Jam vero in Meffia habita^ 
turam eam vim -divinam, quam Sapient-iam ve- 
cant, ■ plurimi Hebraeorum tradiderunt, * unde 
Chaldaeo Paraphraftae Meffias Dei Verhiim dicitur. : 
ficut & ^ augufto illo Dei ^ itemque Domini nor- 

minc 



Neque te ducat per Jus rtgidum : 
fedplacide & clemenier. ^onfer 
^uae hibet Manaflis Conciliator 
ad quaefticnexn tix. fupcr Ge- 
fseiim. [Nomcn patris hujus 
Rabbini mclius cflFcratur Nacb- 
man\ nam fcribitur \l[^yNdhb' 
man.'] 

8 j4ut ' Cabdtiffis qu i Dettn 
dijiinguunt in itu lumina, Csf 
quidem. nonnulli tifdim, qifibus 
Cbrijlianiy ncminibus, Pafris, 
Filii, fii'e Verbi, & Sfirifus 
Sanffi,] Vide additamcnta ad 
Lexicon Hebraicum Schindleri 

Deo non obdare unitati^ ait li- 
ber di£lus Schcp-tal. 

9 ^lffod Scbekina vufgo vc 
eanti] Et diftiuguunt a Spiritu 
Sanflbi Gemara Kierofolymi- 
tana titulo de Documcntis cap. 
3. & Gemara BabyJonica titulo 
Joma cap. i. Schekina pcr 
andot tres ^ dimidium fe tenu- 
,iflc in Monte Olireti, exfpe- 
"^ item • converftonem Judae- 

i^ aif R. Jonathan, in prx- 
EtkaRaUtl^: ^uoieae 
lonibil verius* 



^.ifl c in 

iPHjbiitei] 



1 Pbtrimi Hebra^orum tradi" 
deruHt."] Rabbi Salomo. Idein 
ad Genef. xix. iS. agnofcica 
Deo adfumi polTe humanam na- 
turam : quam & olim ad tem- 
pus adfumptam putat, coi con^ 
fentit Thalmud, ticulo Sche* 
buoth & Sabbatnoth. 

2 Unde Cbaldao TaraphraJUt 
Mejias Verbum Dei dicitur,] Ut 
Ofeae vii. [At falli eos qui 
quidquam, praeterDeum ipfuro^ 
Vet bo Dei lignlficari, apud Chal- 
dzum Paraphraften^ putant, o- 
ftendit vir do£lus in Bilibra Ve» 
ritatis edita anno mdcc. diu poflf 
Au£loris mortem. ClericusJ] 

5 Augujio ille Dii,] Nem|le 
nirr» Jonatltan & David 
Kimchi ad Jeremiam xziii.<6. 
cum quibus confentit R. A(- 
ba in £cka Rabthi. nW 
ni^^lB Zacharias xiv. 16. 
Futurum eo tempore ut DeAs 
nliT digito monftretur, ait 
Thahnud in Taanith ^x Efaia 
XXV. 9. . . ■ . 't 

4 jltfmpte Dmnini n»minem]' 

D lilN rfaU xjt*. 7. «mfija 

- Pfal- 



Rel* Christ. Lib. V. 233 

iwinc Meffias appellatur apud Davidcm, Efaiam, 
& aliQs. 

§ XXII. Et humanam naturam adoraru 

iEque parata refponfio eft ad alterum, quod 
objiciunt nobis \ nos, fcilicet, cultum Deo debi- 
tum impertire naturae a Deo conditae, Dicimus 
cnim, a nobis Meffiae non alium honorem, alium- 
ve cultum exhiberi, quam exigunt ' Pfalmus 11. 
& Pfalmus CX. quorum illum in Davide rudi 
modi impletum, fed excellentius ad Meffiam per- 
tinere, etiam *David Kimchi, magnus.Chriftia- 
norum adverfator, agnofcit^ pofterior vero d^ 
alio, quam de Meffia, exponi non poteft. Nani 
quae recentiores Judaei alii de Abrahamo commi-» 
nifcuntiu", alii de Davide, alii de Ezechia, frivola 
funt. Pfalmus ipfe Davidis eft, ut docet Hebraea 
infcriptio. Quod ergo David Domino fuo dtSfum 
iicit, id nec Davidi ipfi, nec Ezechiic, qui inter 
pofteros Davidi^fuit, Davidc niilla rc excellen- 
tior, aptari poteft. Abrahamus autem facerdor 
tium aliquod eximium non habuit, imo Melchifer 
decus 7 ei tamquam fe minorr bene precatus eftl 
Sed & hoc, & quod additur * de fceptro ex Sione ' 
exituro & perventuro in oras ultimas^ p]ane in 
Meffiam competit, 9 ut loci fimilcs de Megia 

pralmutn d& MefTia agere agno* Berefith Kabba. " - '- 

fcit-Ckaldcifs ibrParaphraftes^ 7 Ei^ufHfuam J^^mmm bem 

ut & jam di£lo Efaiae* loco. j^rvca^tfi ^;j £t ab co. decimas 

Item^ J)^>^ ip Pfalm x;x. quem facerdotali jure accepit; Gen* 

de Meffia agere jamjam^ patebity xiV;- 19, 20; • ' ' . ' * »^ 

5 Pfalmus II. ^ Pfalmus-cx, 8 De fieptro ex Sionf exitur9^ 
Haecloca &Zackatiae ir. 9^ di^ & pefvehturo in troi' uhimds^l 
Mefija exponit do^flirous Rab*' Pfal. cx. t. ' 

bi Saadia. . . .• . 9*^ Ut loci Jtmiki-' de Meffia 

6 Damd AfiWi&/,]\I>e MeiHa baud dubie agentes pat'efaauntj\ 
eumdemPf^ii.expohuntAbra-^ Ut Genef.' xlix. 10. 11? c(ui et ' 
hafn ErOra, U Vi. JoiiathjlQ in* Pr0plftti8'448u^ funt Aipra. V. 

haud' 



236 H. GRarius be V^;JK:it. 

HUGO GROTIUS 

DE 

VERITATE 

RELIGIONIS 

CHRIST I AN-ffi. : 

L IB E R S E X TU S. 

. . §1. Jtefutatio Mahumitifini i origo ijuSm ~ . 

O Ex^ iiber Mahumetiftia oi^Kifitus, jNradEatio' 
3| nis vicc, Dei judicia adverAis. Chrmtands ad 
^(an>Arqye ]^a]iuihetirihi originem.deducit : quo^^v* 
modo, fcilicet, ' vera illa at^ue fimplex pietasj'''^ 
quae inter Chriftianos-graviflime vexatos oppreflbf- 
que floruerat, paulatim refrigefcere cceperitj ex 
quo pcr Conftantinum & fequentes Imperatores 

I Vera illa atque RmfUx f$i' ■« eomMfn^a gravius, excitavii 
tas, qu^ inter ChrtJHamsgrA-^^^diffidia''fh^a\ quse progreffa 
tfijjinte n/exatos opfreffsfqui. J^hi^^^JUts aiuit concertatione vcfvo^ 
ruerat»'] Ammianus MarceUl- rum, ut eatervis antiftitum, ju" 
nus fine libri xxi. de Qot\^2A^.-,meniis publicis ultro eitroque dif* 
tio; Eratque fuper hii adimere eurrentibus per Synodos, fuas ef' 
facilis qua donahat, Chrijfianam peHant, dum ritum omnem ad 
Religionem abfolutam & Jimpli- fuum trahere eonatur arbitrima, 
cem anili fuperjiitione confundens: rei vehicularia fuccideret nervot, 
:n qua fcrutandaperplexius, quam 

effe&um 



R E t.* C H R I S T. L I B. VI. 



237 



effeftum eft, ut ea profeflio non tuta tantum, fcd 
6c honorata eflet, * mundo vtlut intrufo in Eccle- 
fiam: ' principes primum Chrift:ianos nullum fc- 
cifle bellaiidi modum, etiam cum pace frui licc- 
-ret: ♦ Epifcopos accrrime inter fe certafle de 

fummis 



ft Mnftdo 1'elut intrufo in Ec- 
elefiam.] Vide de hac re pulchre 
^i&SL Chryfoftomi Mcrali fe- 
cundo ad 2 Corinth. cap. xii. 
poft V. 10. 

3 Principes primum Cbriflia- 
fios nullum fecijje hcllandi mo- 
rhtm, etiam cum pace frui liceret.'] 
Marciani laudabile diflum apud 
'2^naram : M^ tiXv onrXa 0aTt' . 

Ifott debere principem arma /«- 
wtrey quam diu pacefrui liceret. 
• 4 .Epifcopos acerrime inter fe 
tertajfe de fummis fedibus»] Am- 
mianus libro xxvii. Et bunc 
quoque (Viyentium ex quaelftore 
Palatii) difcordantis populi fedi- 
tiones terruere cruenta, qua: tale 
negotium excitavere, Damafus fif 
UrfieinuSt fupra bumanum modum 
ad rapiendam Epifcopalem fedem 
ardertteSf fcij/is Jiudiis a^errimt 
eonfiiBahantury adufque mortis 
•uulnerumque difcrimina adjumen- 
tis utriufqveprogrejfis: qua nee 



eomgere Jufficiens yiventius, net 
Mollire, vi magna coaSIus fecejfit 
in fuburbamim : & in eertatione 
fuperaverat Damafus, parte qua 
ei fdtfebat infiante, ConJIatque 
in bafiliea Sidnini, ubi ntus 
Cbrijfiani eft conventiculum, uno 
die CKXXVii. reperta cadavera 
peremptorum : efferatamque diu 
pkbem agre delinitam. ' Neque 
ego abntio, ojhntaticnem rerum eon- 
fiderans urhasiarttm, bujus rei cu» 
pidos, ob tmpetranduht quod appe- 
tunt mm conthtione latentmjur» 



gare debere j cum id adcpti futuri 
Jfint ita Jecuri, ut ditcntur oblo' 
tionihus marronarum, procrJant-' 
que vebiculis injidentes, circum^ 
fpeEIe 'ueftiti, epulas curantcs pro^ 
fiifas, adeo ut eorum cowvivia re- 
galcs fuperent menfas, S^ui ejfe 
poterar.t beati re-vera, Ji, magni' 
tudine urbis defpeEIa, quam -vitiis 
oppor.unt, ad imitati&ncm Antifti^ 
tum quorumdamprovlncialium vi" 
nterent, quos tenuitas edendi potan" 
dique parcijfime, vilitas etiam 
indumentorum, (S fupercilia bumi 
fpeSfantia perpetiio numini verif- 
que ejus cultoribus, ut puros com* 
mendant 6f vcrecundos, Poftea : 
H^C inter Pratextatus praf ^u- 
ram urbis fublimius curans^ per 
integritatis multiplices aflus (^ 
probitatis, quibus ab adohfcentia 
rudimentis inclaruit, adeptus cft 
id quod raro contigit, ui cum ti" 
meretur, amorem non perderet ci- 
vium, minus firmari fodtum erga 
judices formidatos : cujus au^ori- 
tate juftifque veritatisfujfragiit 
tumultu lenito, quem CoriftianO' 
rian jurgia concitarunt, pulfoque 
Urfcino, alta quies part jam 
propofito civium Romanorum ap- 
tijfime adolefcebat, gloria cLri 
reSoris plura Gf utuia difponen' 
tis, Hic efl: Praetextatus, de 
quo hiftoriam, baud indtgnanx 
quae hic ponatur, narrat Hie- 
ronymus ad Pammachiuin con- 
tra errores Joannis Hierofoly. 
fnitani : Preetextatus, qui deftg^ 
natusConfuI eft mortuus, folebai 
luden 



238 H. Grotius ds Verit. 

fummis fedibus : ac ' ficut olim arbori vitae prae« 
lata arbor fcientiae maxima dederat mala, ita tunc 
quoque curiofam eruditionem pietati antehabitam^ 
^ & ex Religione artem fai^am: cui deinde coH- 

fequens 



iudens heate Papa Damafo diceri: 
Facite me Rom^t urbis Epifcopum, 
& cro frotinui Chriftianus. Vidc 
ft quie idcm habet Axnmianus 
libro XV. Non fruftn Conci- 
lium Africanum Caleftinum 
Romanae urbis Bpircopum mo- 
a^t: Ne fimofum typbumfaculi 
in Ecctefiam Ckrifii, qua lucem 
JSihplicitatiSf & bumilitatis diem^ 
Deum videre cupientibus frafert^ 
videamvr inducere. Adde nobi- 
]e8 Epiftolas Gregorii Romani 
Epifcopi, verc magni, lib. iv, 

3», 34» 3^- *i^' ^'- 30- ^»>' 
VII. Indift. I. epift, 30. 

5 Sicut olim arhori i>ita pra- 
tata arbor fcier.tia tnojtima dede» 
rat mala,] Gen. li. ^' lii. 

6 Et ex rcligione artem fa- 
ffam.] Vide «{use jam produzi- 
mus ex Ammiani IJbro xxf. 
Jdem libro xxii. in Juliani 
hiftoria. Utfue difpcfitorum rc 
horaret effeSium^ diff.d^ntes Cbri' 

fiianorum antifiitcs cvm plcbe di- 
fciffa in palatium introniij/os mO' 
nebat, ttt ciitilibus difcorfHit 
confopitis fuifque nullo vetanti 
retigioni fude ferviret intrepidut t 
cu5 agebat ideo obfiinate, utdif- 
Jenjiones augente hcentiaf ncn tS" 
meret unanimantem pofica plebem, 
nullas infefias bomtnibus befiias, 
Sit funtfibiferales plerique Cbri^ 
fiianorum, jexpertus, Procopiu; 
Gotthiconim I. cum te»pera* 
inento tamen hic ut & ^libi 
audiendus: Ttfio-fftii 1» BvlavlUi 



Cumi h a^^iavf eu/roig ariiliiywfM 
ifA^y/oSrti, ra )s a/fltkoyQfAWta 

fMtio-ofuu, iwfoiat yof fumm» 
iut nriy^ hyiifxai jasMy ^iMuvao-* 
0M rnv rS div ^w^v, iwota «nli 
ici»' oaBfeiwat ya^ itl tk av* 
B^ievita iic ri ax^Zif (olfMu) 
siCaXnvlaf fM vel yt va tc ^fi 
^6at9 hu»\a, ifAoL fxh 5» vaZr* 
iuMwe otevtvhrBoap foSv» rS 
fA^ avn^.aai vk rilifjuiflha', iySf 
yaf oLm &9 Hi oXXo m^ ^tov^ 
Z, T( h dtcotfM* n Tti iyadig 
vt vaii&maa-tf tm, ^ f,ufamra»U 
h r^i iiwif rf iZrS ixti* Xi- 
yirtt U iamf yofaooTiMa imif 

Hac dum ilfie agitat, legati k 
P^xOiitio adRma antifiittm ve^ 
fitutit, EpheJ! antifies Hypatius^ 
Philipporum vero Macfdoniae pro' 
vinciat Demetritn, oh ea fu^ tnter 
fe controverfa Cbrifiiami habent, 
^a vfro qua Jinty quam^uam 
percognita, mcmor/ire me tadeat^ 
Infana enim temeritatit effe txi* 
fitmo^ ttotitra Dei qtralfs Jitfcrum 
farfj, Homini enim nec bumanm, 
qutmtum ego exifiim, flatie in 
apfrto funts iat^um <i£^ tit d 
pateatit ea qua ad atermtmuusnen 
pertinent, Liceaf exgojnihi ins» 
pune de taHbiti JHere, non carn^ 
moventi ea quat $l"s fanBa hM* 
hentur, Jpfi hoc tffntnm df Da$ 
qufd diAm babeOf efft eum «*- 
m'no.bonum,. tjufque petefiate «m* 
nig t9/ififtin\ »lj^iplMffciverit, 
plhs 



-R£L. Christ. Lib. V^I. 239 

"fequens fuerit, ut ^ ad exemplum eorum, qui 
turrim Babylonicam aediiicabant, afFefbitio teme- 
raria rerum fublimium diilbnas locutiones & dif- 
cordiam pareret: quibus plebs confpeiStis, faepe 
nefcia quo (t verteret, culpam in facras litteras 
rejeeit, & eas tamquam venenatas OEpit fugere. 
Relieio autem paflim non in mentis puritate, fed, 
quaii redudo Judaifmo, in ritibus collocari cce- 
pit; •& in iis, qua; corporis magis exercitatio- 
'nem, quam animi emendationem in fe continent ; 
9 itemque in ftudio flagrante femel ele<9:arum par« 

phtt de eo dicat, Jive tn facer' ,l&««7f« vayi Ifjiminr^nMTi rnc 

^um efi ordiney Jvve in plt^e^ ^ioXo)4a;, i^ Hhx rSrov nrov JjXioy 
Laudat Gregoras libro vii, '4in . 'oirxMlM fAo^iu^ tkc <^<u)ckt« 

Aum Lyfidis Pythagorici, de- Wotiutm, Ita apud illot etiam 

inde Synefii : to InfMo-U ^^o- fettulariit epijicibut effluunt^beo- 

en^v fAMy&kni U ii^fiiwi nffi logiamyfieria i ita fiant omnet ut 

rm btUgf tuLla^(p^tn»s» jfpud per JyJkpfmos traBent talia, Jicut 

fopulum fubtiliter pbilofopbari, pecudei ad berbat & pabuJa : & 

eaufa bomjnibus fuit magni con^ fui ea, ^ua omnino recie credenda 

temptut rtrum diwnarum, Idcm funt, in ambiguo babent, fif y»f 

Jibro X. moltum diiruadet tales nec qutmodo tredendum Jit fciunt, 

difputationes, ic de Latiois Cui ne( quidjit quodfe dicant credere^ 

temporis loquens i Tis 'IraX»? hi fcra omnia ^ ambulacra C^ 

h%trvfM f^ fAifAi^ofAOit irafxZq v- tbeatra implent tbeologia, neque 

nroiaX ^ fjtsla iroXX?? T?f o<^ju^ Solem verentur talem impudentiie 

T9 &«dXoj4i Xmtnfritii^u^, Itakt tefiem facere, 

ego rideo atque contemno, fuod ita 7 jfd exemplum eorum qui 

temere magnoque cum fuperdtio turrim Babylonicam eedificabant,^ 

sd ^Hftologiam prcfiliant, Addit Gen. xi. exprobrat has contro* 

snox : OItw ykf «ritp* etvroCf verfias Chriftianis faepe Mahu- 

titviiv r<Sc $avwuTotQ IntLi^ai laetes, prxiiR-tim Axoaraxxvi. 

7« dsoXo}^ fAV^Ma. aj ihot xxxif. 

tuxjivtta^v &mrayltt tml rm ^- 8 Et in iit pue e$rporis magit 

y,vyifauii IfAmeOtvW roXf Uyot^ exercitationem, quam animi emen- 

mirin, icvtf iw\ rn ^in £ dationem in fe eontinent.} I Tlm* 

yofjMti ra BoTKifAaU/ % ^i 'H tv. 8. Cplofl*. IX. 2^. 

mKt^^ k^ a^ui^^Mi 2^c^fc» 9 ItemfMe in fiudto ptgram 

t^ oi fMX* Uem^ UX mtftvM si« femel eleefanmpartium,) Rom» 

i»Ttc> fuiS* Sf riici» S mittvmt K. «. rCor, x, 12« k iei^uen- 

fa<r*», iy9§ai ij wsgiWRTV^-sj tibvf. 

tium: 



24^ H. 'G^L^O^TIU-SD-E VERIf. 

ea impendatur, qiiOm iUa, quce Ignortri ifiiie 
amittendx falutis aetemxipericuio fk>n poteft. 

^•in. Prohdtio adverfus Mdbumet^aSj ex Ghris 
facris Hebraorum l^ Chrtftidnorum : eojque non 
' ^e cdrruptos. 

* Mofem a Deo miffum, ' item Jefum, * & vi- 
ros fahdos fuifle, qui Jefu difciplinam primi pro- 
pagarunt, Mahumetes ejufque fedatores fatentur. 
At in Alcorano, lege Mahumetis, *multa nar- 
rantur, plane cohtra quam a Mofe & ab Jefu 
'difcipulis funt prodita. Ut ex multis unum fuma- 
mus exemplum, Jefum in cruce mortuum, intra 
tertium diem in vitam rediiffe, conipedhimque a 
multis, omnes Apoftoli dtfdpulique Jefu maximo 
confenfu teftantur. Contra docet Mahumetes, 
^ Jefum clam fubdu6lum fuifle in codum, cmci 
^ autem affixum fuifTe quoddam gus fimulacrum; 
ac* proinde non mortuum Jefum, fed deceptos 
Judaeorum oculos. Haec objefUo evadi non po- 
teft, fiifi dicat Mahumetes, iquod '& dicit, ♦libros 
cumMofis, tiun difcipulorum Jefu, non qual^ 

% Mtjem i Deo mjfuiaj] A- multa, Asoaraxxii. ideAvibti 

soara v. zzx. / ab AbrakamodM«6ti8^ & in vi- 

9 Jttm Jifum*1 Xaoara v. tam revocatis, Aeoara iv. ^ 

z 1 1. Maria apud Zachariam edncata, 

\ Et viros fanSios fuijfe jyi Azoara v. de avibus ex lato 

yefu difciplinam primt propaga- fa£iis pes JeAim, ibidcm^ <tc 

ru§aJ] Azoara v. lzxi. ziii. 

a . Multa narrantur f/ane i^n» , ^ Jefum eiam JMuHim fit^* 

tra.fuam a Mofe-(ff ab Jefu in eeehem, erua entum e^fiftmn 

Mfcifulit funt pridita,'] Ut tem- fuijfe quMam ejusJinttUartwii^, 

\piumMechse Ani^um ab A- ae proindenott-nmrtusmjefnmt 

brakamoy Asoara ii. Alia de fed deeeptos Judaorum ncmUs,'] 

Abrakamo, Azoaraxxxi. Coa- Azoara xi. 

fufa GQdeoJiis & Saulis hiftoria, 4 Liiros rum Mofis tum eUfa'" 

>Azoara iii. in hiftoria Exodi puirum Jefu, $t$n jusks Jueraut 

multa, Azoara xvii. Scxxx.Oc manfijfe, fid corrupt^ ejfe,] A- 

xxzviix, In hiftoria Jofepbi sotf» !<• 

fuerant 



> 



-fiienint ;madifle, fed corruf tos efle. .^ed hqc 

.commentam:Jam.fti^ra a oobis libro tertio refuta- 
tum cft. ^Gcrte fi quis Alcoraaum corruptum 

tdiceret, negacentrhoc Mahumetiftae, idque fuffi- 

- cere ddcerent adverfus non probantes : at ipfi ul- 

^ ctroadferre, pro intcgritate fui libri, ea argumente 

non poffent, . qux . nos "iifferimus, de fparfis* ftatim 

iexemplis per:orbem»terrarum, & quidem, non ut 
Alcorani, xmo fermcme, cuftoditifque fide tot 

: fedacum. tam difcrepantium circa caetera. Perfua- 
dent fibi Mahumetiftae, Johannis capite xiv. ubi 

•de Paradeto mittendo agitur, exftitiffe aliquid 
fcriptum de Mahumete, quod Chriftiani deleYC- 
rintfc Sed hic ab ipfis libet quserere, hanc fcrip- 
turae mut^tionem 'veHntne faftam, pdft Mahume- 
tis adventum, an antea. -Poft Mahumetis adven- 
tum fieri plane non potuit, cum jam eo tempore 
exftarent toto orbe plurima, non Graeca tantunj, 

.fed Syriaca, Arabica, & indfflitis ab Aribia par- 
tibus, i^thippica, & Latina exemplaria non unius 
verfionis : haec autem omnia eo in loco- confen- 
tiunt, nulla fcripturae varietate. AnteMahume- 

-tis -adventum nulla fuit mutandi caiifa: ncmo 
enim - fcire poterat, quid di6hirus effct Mahume- 

,tes. Imo fi Mahumetis dpgma nihil haberet Jeiii 
dogmati contrarium, non fnagis difficiles fuiffent 
Ghriftiani in libris ejus recipicndis, quam in H- 

'hris Mofis^&Prophetarum Hebraeorum fuerunt. 

«Ponamus .utrimque nihilicriptnmfuifle, aut de 
Jcfu dogmate, aut de Mahumetis : .doceret.aequi- 

.tas^ pro Jefu dQgmate habendum, in.quod Cbri- 

'ftiani omnesrprqMahiimetis, in quodMahume* 
t!ft:ae confentirent. 

§ W..^.Sx imlM%0dtme 'Mabumith.cumCbrifto. 
.CQnferamus,^iU)i..utriu(que dogmatis adjunfb 
*L i atque 



\ 



: 144 H. Grotius db Verit. 

atque affedHones, ut videamus, utrum utri prae- 
ferendum fit: ac primum de audoribus videamus. 
^ Jcfus Mahumetis ipfius confeffione erat Meffias 
ille, in Lege & Prophetis promiffus: ^ab ipfo 
Mahumete vocatur Dei Verbum, ^ Mens, * Sa- 
pientia : 9 dicitur eidem nullum ex hominibus 
patrem habuiffe. ^ Mahumetes, folito natune 
ordine, genitus etiam a fuis creditur. Jefus vitae 
femper immaculatae, cui nihil objici poffet: * Ma- 
humetes diu raptor, 3 mulierofus femper. + Jefus 
in coelum eveftus, fatente Mahumete : Mahu- 
metes in fepulcro detinetur. Uter potius fequen- 
dus fit, quis non videat ? 

§ V, ItemfaSfd utriufque. 

Accedant utriufque fa£!:a. ' Jefus vifum caecis, 
claudis greffum, aegrotis fanitatem deditj imo, 
fatente Mahumcte, etiam vitam mortuis. ^ Ma- 

humetes 

5 yefui Mabumetis ipjius coii' 
fejfione erat Mejjjias ille in Lege 

& Propbetis promijfus,^ Azoara 

XXIX. 

6 Jlb ipfo Mabumete vocatur 
Vei verium,'] Azoara v. xi. Se 
Sn libro doftrinae Mahumetis 
Jcfum a Mahumete vocari Xo- 
y9V, Kf vmvfjLct Qia, ait Euthy- 
mius Zigabenus in difputatjone 

• contra Saraccnos, 

7 Mens,"] Azoara xv. xi. 
.KXix. & in didlo libro. 

8 Sapientia.'] Di£lis locis. 

9 Dicitur eidem nullum ex bo» 
minibus patrem ioabuijje,] Azo- 
«ra xxxr. 

1 Mabumetes folito natura or^ 
dinegenitus etiam ^fuis creditur,"] 
Vide librum Generationis Ma- 
humetis. 

z Mabumetes diu rapttr,] Vi- 



de Chronica Mahumetis verfa 
ex Arabico. Vide Difputatio- 
nem Saraceni & Chrihiani a 
Petro Abbate Cluniacenfi cdi- 
tam. 

3 MuUerofus femper,"] Azoara 

XLII. XLIIX. LXXV. tc LXXVI* 

Vide diftam Difputationem. 

4. Jefus in ceeium e^eSius, fa» 
tente Mabumete,] Azoara xi. 

5 yefus vifum c^cis, ciaudis 
gre//um, eegrotis fanitatem dedit, 
imo, fatente Mabumete, etiam 
vitam mortuis,"] Azoara v. xiii. 

6 Mabumetes fe mijfum ait, 
• non eum miraculis, fed cum ar» 

mis,] Azoara XII. xxv. xvii* 
XXX. Lxxi. [Vide^ hac de re, 
vitam Mohammcdis Anglica 
Lingiia editam ab eiudito Viro 
Humfbredo Pridejauxio p. 30. ubi 
mvltii oftendit preudoprophe- 
tam 



R E L. C H R I S T, L I B. VI* 245 . 

humeXes fe mifluin ait, non cum miraculis, fecl 
cum afmis. Secuti tamen funt, qui ei & mira- 
cula attribuerent : at qualia? Nempe, quae aut 
arte humana facile poflunt effedla reddi, ut de 
columba ad aurem advolante: aut quorum nulli 
funt tefl:es, ut de camelo no6lu ei locuto: aut 
quae fui abfurditate refelluntur, 7 ut de magna 
Lunae parte in manicam ipflus delapfa, & ab ipfo - 
remifla ad reddendam fideri rotunditatem. Qnls 
non dicat in caufa dubia, ei legi ftandum, quae 
certiora pro fe habet divinae approbatiopis tefti- 
monia? 

§ VI. Eorum qui primi utramque ReUgtQnem rece^ 
perunt. 

Videamus & eos, qui hanc & illam legem prim! 
fufceperunt. Qui Jefu legem amplexi funt, viri 
erant Dei timentes, vitae funplicis : convenit autem 
Deo, ut tales neque fermonum pr«ftigiis, ncque 
fpecic pro^giorum, decipi patiatur. At ^ qui Ma- 

tam non aufum miracula ulla latrones, qui primi Mohamme- 

ja£lare. Attamen, fequaces ejus dern funt fequuti ; fed vox Ara- 

multa jaftarunt, ut liquet ex bica, ad quam rcfpicit Sca/iger, 

Vita Mohammedis ab j^bul^ ^gm^z^X clatn furari, non pr^' 

Feda fcripta, de qua jam antea. dari, Nec credibile eft ipfof 

Qeritus, infame nomen ilbi adfumfiiTe^ 

7 Ut de magna hufidB farte in ne jam dicam fuiflc hoc anti- 
manicam ipjius delapfay & ab quius Mohammede, cum apud 
ipfo remijfa,^ Azoara lxiv. Vi- Ptolemteum .& Pbiloftorgium in- 
de latius hanc fabulam ex ca- veniatur. Itaque malim eorum 
pite Ceramur, apud Cantacuze* fequi fententlam, qui deducunt 
num Oratione in Mahumetem Saracenorumnomtm.voceTi*^\JJf 
§.23. Scbarkf quae orientem fonat, un- 

8 ^i Mabumetifmum primi de JVp*^^ Scbarkiin, Saraceni^ 
fufceperunt pradones erant,} O- feu Orientales, quomodo etian* 

ftendit vox ipfa Saraceni, quod Arabes in Scriptura vocantur. . 

Xnrfwa? fignificat, Vide Scali- Qua de re adi Eduard, Pocockium 

gerum de Emendatione Tempo- ad fpeciroen Hiftor. Arabum». 

rum lib. iii. cap. de Periodo ab initio. Clericus^ 
Arabum. [Faere quidem vere 

L^ humc- 



246 H. Gicarius dx Virit*. 

metirniuiii primi faiceperunt pnedoncs crant^ bo* 
mines ab humanitate ac pietate alieni. 

§* Vn. Mod^rum^ guihus lex utraque prepagata eft. 

Sequitur ut modum oftendamus, quo Religio 
utraque pjopagata eft. De Chriftiana aliquodes 
jam diximus, incrementa ejus efle ex miraculis» 
non Chrifti tantum, fed & difcipulorum, & qui 
cis fuccellcrunt, tum vero ex ipfa malorum & fup- 
pliciorum patientia. At Mahumetifini do<aores 
nulla ediderunt miracula, nullas graves xnimnas 
ac dura mortium genera ob eam profeffionem per- 
tulcrunt. Sed ^ i<.eligio illa, quo arma eunt,^ 
fcquitur, & armorum acceffio eft : ' nec allud ipfi^ 
argumentum pro ea raagiftri adferunt, quam bel- 
lorum fucceftum, & imperii magnituSinem, qui- 
bus nihil ad hanc rem fallacius. Pagamca £icni; 
ipfi improbant. . £t tamen fcimus» quant» fue* 
rint Perfarum^ Macedonum, Romanbrum vido** 
nx^ quam late patuerint eorum imparia« Nequc* 
Mahumetiftis femper profperi bellorum eventus. 
^ Notae clades, quas {durimis in locia.terra-mari- 

9 ReffgioiH^ pnamm emtr, re%fl. CkfjMJ A rty qn iJ wy 

fei^uitur,!^ armdrttWaeceJ/h efl,^ ^J^S* ?^^ ^*^^* notulaa- prf*- 

Azbnfi X. XVI II. XXVI. frtomc<UtM, ree»ptfrarMit<riir- 

1 N\e< alivd ipfi^ar^meHtum cSe* PdoirttoftfifiiH ftguHw ^ 

pfb- er fn^firiadfiruftfy quaim- Vjsrfetofiim- Prtfft£lis* dtftfl^ 

wifghniidifiiftr.'] Ar^ara x x jc*i i x . cfltif ^ Hhti^rHm' U ' G^CyrsniT* 

xytvixi IttfelaW ihVidite' cOMfctetttfrr, 

2' Nof^cfadei,] Qntf^a ttm- primum funt in Hungaria- iijw 

p€it\hvn Grotii vnijoreB fuercV g*ntl pfsrfift^* vlftl aCa*fiamhis 

FjtpH^lfi cnfim forft, poft- niultS^ copiis, quJbuS £i/frtftiAS a Sa- 

cKid:.'8> dltioneAuftiiaca, Hirti- laudia prJecrit, atnlftruntque' 

g*ria; Tranftlvania fcPclopon. ulhcm Tbemifcyrttffr?Ld <feditioi 

neft», a^>te a^Jqfuot anlws j vi- ntrn, vehfementi orppugftaticn^, 

fiini<]«jc Tiireicurrr In>p<^fif»nt^ aiiaftain: t\irrt a eotCyraj vir* 

ab co rcir>p'>rp, retro fubljpfum tiitc^Cbttntl^fSd^ktnhr^y, iKm^ 



qoe acceperunt.: tota. HSfpania pulfi faim Non 
poteft.res, quae vices,tamiiicertaishabet^ (juteque 
bonis ac inalis communis dle potcA^ nola-e^ ceita 
verasreligionis: eoqueminus, quod arma^eortim 
injufta vfunt; 3 cum> f9epe= ea. moveantt adVerftlS' 
populos fibi non moleftos^ nulla;injuria cognitos^ 
ita ut nihil armis obtendere; poffint^ niff folam 
Religionem, quod maxime efturreligic^um» Nani 
^ cultus Dei nuUus eft^ nifi ab animo vetltnte-pfo- 
cedat Voluntas. autem.dooendo.& fuadendo ^i^ 
citur, non minis, non vi. CoadUS' qui- credit, 
non credit, fed. crederofefimulat^ ut-malbm vi- 
tet; Qui mali . fenfui aut metu extor^ere- afTen- 
ium vult^. eo ipfo oftmdit^ f&argumctitis dtffidere. 
Rurfus autem huno ipfom^ obMitum* Religipnis- 
ipfi deftruunt, cumtfoba<^os' fub'imp«riUm- pati^ 
antur. uti, qua velint^ Religione^: imo^^' palnm 
agnoicantintQrdum^ Clirift^knos in* fuailisgi fcr« 
vari poile. 

f Vni. Pra^iptmm innrfe. 

Contendamus inter fe if pnecepta« Hinc pa- 
tientilhpreecipitur} imo &*benignitas iii male vo-n. 
lentes : inde xiltio^ Hi^o pprpctn»^ matrimonii 

fint cUde> rcpulfi in clafite fmffmldtJi^fninHolil^s.l A'- 

rttAfl»- a!if|ig«r«ui^ Q^T^ hfrc: sofr« mx» 

rcribqrtm ni^rc^ AprtU. 1717' ^^Qtltui Dd. nuilw ejiy nij^ 

noiAabantiir fe novii copit^ coi>- alranimo volenteprocedat,'] Lac- 

icriptis eadem tentaturos, qui- tantius libro x. cap. 20. Nihit 

bus- tam^n .C^i^iaoi . Qon ,mul* efi* enim. tam nt^itl^^iumh. q¥am 

tum moveri videbiMtur. d^i^ rfljgiq^ iH..qu4. fiammm faerifi^ 

tta. Rever«,fviQt> fe%ueiite.s- eantts adverfu4-*fi> japt jukiatat 

ftate, ad Albam Graecaxa i(ir jaaL.nyiiiii «^* 

gCAti praelio vi£U» eodem £»- 5- Palam agnofcant inUrditm, 

g/smo duce, eaque Urbt 8^ Pajt Ckrifiiaitox /« fua. lege feraari 

Serviae in pote&atem Quroii VI, ^a^«] Azoara i. & xii. Liber 

Ca^arif ■ Aof, redgdlae. Uenu de Doarina MabHQietis. Vidf 

. y^Cmjfit>iifa mtfmMtsdvfr' Eutbyfiuttm. 

L 4 fides. 



24S H. Grotius d£ Vekit. 

fides, monim mutua toleradone: *iiide difce* 
dendi licenda. Hic maiitus, quod ab uxore exi- 
git, pneftat ipfe, & affigendum uni amorem ex- 
emplo fuo docet: " ibi alise iuper alias mulieres, 
nova femper libidinum irritamenta.- Hic intus ad 
animum revocata Religio, ut eo bene culta fruc- 
tus exierat humano generi utiles : ibi eadem ' in 
circumcifione, 9 aliifque rebus per fe mediis, vim 
fiiam prope totam confumit. Ific temperatus 
cibonim vinique ufus permittitur: ibi 'vedtum 
fue vefci, ^ bibere vinum, quod tamen magnum 
Dei munus cfl ad animi & corporis bona cum 
modo fuinptum. At ante quidem legem perfec- 
tiffimam, qualis efl Chrifti» rudimenta quadi pue- 
rilia pneceffifle non mirum eft: pofl eam vero 
publicatam» redirie ad figuras praepofierum. Ne^ 
que ulla potefl caufa adferri^ cur -poft Chriftia- 
nam Religionem longe optimam> aUam decu^ 
proferri. 

§ IX. Solutio ejus quod objiclunt Mahum€t!/la di 
Dei jilio^ ^ 

OfFendi fe ajunt Mahumetifbe, quod Deo fi- 
lium demus, cum uxore non utatur, quafi filii 
vox in Deo non poflit diviniorem habere fignifica- 
tionem. At ipfe Mahumetes multa Deo adfcri- 
bit non minus indigna, quam fi uxorem habere 
diceretur: puta ^manum ipfi frigidam effe, idque 

fe 

6 Inde difcedendi Vcentia,'] Vi- Ut lotionibus, Azoara xx. Vidc 

de Euthymium^ ic eos qui de & Eutbymium. 

^ rebus Turcicis rcnpfere. l Vetitum fucvefci,'^ Azoara 

j Jbi aliae fip:r aliasmulieres,] xi. xxvi. 

Azoara III. VIII. IX. XXXIII. 2 Bibere wtmm.'] Vide Eu- 

% In circumcijione,'] Vide & thymium, & alios qui rcs Sara- 

Bartholomaeum Georgevitium cenicas fcripferunt. 

4e Ritibus Turcarum. 3 Manum ipfi frigidam ejft 



"V 



fi ^iifque rebusptrft midiis.} idfue/e taau expertum,} Locum 



Rel. Christ, Lib. VI. 2^p, 

fBrtzStn expertum : ^geftari in fella, & his fimilia. 
Nos vero cum Jefum Dei filium dicimus, hoc fig^ 
nificamus, quod ipfe, * cum eum Verbum Dei 
dicit : ^ verbum enim ex mente, fuo quodam 
modo, gignitur: addejam, quod ex virgine, fola 
Dei opera vim paternam fupplent^, natus eft;, 
quod in coelum eveftus Dei poteftate; quae & 
ipfa Mahumeti confeflTa oftendunt ^ Jefum, fin- 
gulari quodam jure, Dei filium appellari poflTe,, fc 
deberc 

§ X. Ahfurda plurima in Itbris Mahumeticts.^ 

. At contra in fcriptis Mahumeticis * quam mult» 
Cnt a veritate hiftori^ aliena, quam multa plane- 
ridicula, Ibngum foret eloqui. Talis eft fabula« 
9de pulchra muliere, quae ab Angelis vino captis^ 
folenne didicerit carmen, quo in ccelum adfcendi.' 
& ex eo defcendi folet: quse cum adfcendiflfet iav 
multam coeli altitudihem, deprehenfam a Deo,, 

vlde apud Richardum contra.' ic x^. 

Mahumetiflas cap. i. & cap, 7 Jefum Jihgulari quodam jiire , 

XIV. Sf apud Cantacuzenum, Di$ Jiltum apfellari poffi &. de'»' 

Gratlone in Mahumetem ii; ^e.] Luc. i. 35. Jdhan. x.. 

§. 18. &oratione iv.non longe 36. A£tor. xii. 13^ 14^ 15,. 

a. principio. xiii, 33, Hebr. t. 5. v, 5. In- 

4 Gejiari in fella,'] Ibldeih. ' di£^0 libro doftrinae Mahurae-- 

5 Cum eumVerbumDei di(it»1 .ti« Jcfus inducitur>Deam fuuifti 
Vide fupra. vpatrem appellans» :. 

6 Verhum enim ex mtnte fuo & ^uam multa fint a veritate • 
euodam modo gignitur^"] Vide bijioria aliena,'] Ut de Alexan- 
Platonem in Convivio, & Abar- dro Magno, qni ad fontem per- 
banielem in Dialogo qui vulgo vener it, . in quo Soi quiefcerety , 
Leonis Hebraei dicitur. Vide Azoara xxviit. de Solomonr^, 
hac de re & Euthymium in di^a Azoara xxxvii. 
Difputatione, ubi ait» &Tm^ 9 DepuIcbramuIiereS] In li- 
r/^«T8f®- Xoy<^ ljt t3 v3 yvv6rai. bro- Do£^rinae IVtahumetis eft' 
nefMVi^i Sc caetefa: Cardina- hec . fabula, ' fumpta ex libro 
lem Cufanum hb« i. cap. 13» Enarrationum. Vide & Canta- 
& fequentibus, contra* Mahui^ cuzenum Oratione ii* in Ma- 
netiilas: Richardum cap. 9^ . humetem^ c. 15, 

Ll 5^ ibiquf. 



ibiqiie futaim» atque eam eflfe flellani Veneris;. 
Talis illa ' de mure in nftve Nt)e nafio, ex die*- 
(ihanti ftercore: ^contxs^ autcm fele eac leonir 
balitu. Atque illa maxime ^ de morCe in arietem 
commutanda, qui medio inCer ccelum & infow 
fpatio fit ftabulaturus; ^& de epulis in vitaalterai 
aecemendis per fudorem y ' deque muHerum gie- 
gibus cuique affignandis^ ari concubitus volupta^ 
tes : quas piofedo tidia- fimt omnbv ut- oporttfat 
culpa fua efle in ftuporem datos, qui ifHs. fidem* 
habent, praefertim cum Euangelii lux ipfbs cir* 
cumftdgeat» 

$ XI. PiToratio ad Chrijiianoty ^i e» occafim^ 
anudilf&rnin officiifm. a£nonentur, 

Hac uldma difjmtatione abfcrfati^ feqvitur per-' 
oratio, non jam ad extraneos^ /fed ad omins' 
fleneris ac nominis^ Chriflianos: fommatfair moi»*^ 
uran^ eorum ufum, qu^e iii&z fant haiSemis, nt 
& quae refta funt fiant, & quae prava vitentmr. 
Primum * ut puras manus efevettt ad Deum iT- 
lum, 7 qui omnia* confpicua atque^ inconi^cua- 



. I Dc mun m nm Nm naf^ 6 Ut furat matms dtomirai^ 

tx Jkrc9re elfphantis,'] Sunt haec DeumiUttm,^ i Ti«n ii. Jsk:. 

di^ libro do^trins Mahume- iv. S. Tertalliailus Apolofe- 

tis. tico : lUuc fujpicientei CBri^mnr 

2 Cenlr^a autem fele ex leoKis mmHb» exfaifisj fum itmoeuh : 

hafittt.'] Ibidem. capite' nuJoy fttia nait ertA^'' 

■ 3 De marte in, arietem commm-' meis^: denique fiiu nwnitm^^ fwim 

taftja,} In fihe di£U libri do- ie pe£t6re oramts fro omni^ ht» 

Arinae Mahumetis. peratoribus, vitam iUis fwiheemfy 

4 Et de epuUs in 'oita. aUena imperiuiu fecurum, dommt tiUam, 
excernendis per fudorem, ] Di^as exercitus fortefy fmatum fMeno,- 
libcr de do£lrina Mahumetis. pepaktm pfobttm, orboft ptiettm»^ 

5 De muUerum gregibus cnifue 7 S^i onuia c^fficuf atftt 
ofigMandis ad cortcubitus velupta-' incoAfprtna fkcit ex tt^U^ Otf^ 

-' " Vide qiiae fupra addtt^ lofl: 1. 16. Wehr. xi. 3. Ad«r« 

recunduHD, iv« ^ » JtfKdK VH. ^S^ 

fccit 






Rel. Christ, LtBw VL a^r 

frat ex nihild) * cum certa fiducia. eum curam^ 
noftri gerere, 9<rum, nifi ejus peraiifiu, ne pafleo 
quidem cadat ; ' ac ne eos timeant, qui tantum 
corpori nocere poilUnt, pr» eo, cui & in corpus, 
& animum, aequale jus eflw ^Confidant non 
Deo tantum Patrij ffed & ' Jefu: ^quando in 
terris aliud nomen non efls quod nos falvos praBi» 
ftet: ^quod re£i?e ft^roe, fi cogita^yerint^ non. 
qui illum Patrem, hunc Dominum voce nuncu- 
pant, ssternum vi<5hiros, fddquieT&eorum voliin*-^ 
tate vitam componunt. Monentur deind^ ^ fanc* 
tum illud dogma Chrifti, ut ppetiofiflSbnum the^ 
fluirun), foliicits cuftodire: aitque eam ob reov 
etiam 7 fgepe legere facfa fcripta, quibua nemo 
poffit decipi, ntft qui prius fe ipfe deceperit». 
^ Nam & fKieliores fn^ eorum Scriptoces & 

8 Cupi certafiducia eum curanf ex- etrunf 'o^^ta^e tntam cmpO'^ 
mfiri gtrertx^ i Petr* Viisfl xr, JW«r»J Joh, ^^ 41. & fd% 
IM. 7. quentibus : Matth. vii. ai. 

9 Cum nifi fjus permijfu ne Jvih. xv. 14. i Joh. 11. 3, 4, 
f^JSfr luidem^cadat,]', Ma^*. x. 6 Sjm&m iM. 4fJSliHhQ>nij> 

29- «^ ^etJoMmm, tberfmrumfJM-^ 

1 jic nt eat. timeam ^ tdtt'. ciu c^fltdtrje^l Mi^ttb. xiii. 
tum corpori nocere poffitnt^ fnr^ ^ 4^. I Cor. iv. 7. x Tipj. 
tf^ euf ^ in corfmkijf. ift- ani- vi. ao^ 2 Tim. i. 14. 

mum aquakjui^J] W^^^th. ^ 7 S^.l^ere Jafr^. firJpftf^l 
aS. Lucs XII. 4f Qoloill iv. i6* I Thel£i y« 3^7. 

2 Confidant non Deo- tanttin^ Apoc. i. 3« 

P^frJj fcd ^ J4uA Joh. x.iv. 8 Najn,^ fideliores. faijffie e^ 

%, Uebr. IV. 15, lo. £ph. ni., rum Scriptores^ quam ut rtecejfa*-. 

12. d( 17. f;iM.'HeKJtaU,n^JtfaudflrAiftIleii,'\ 

3 jt^fi'*^ A4de: filio ^«e Tertu^liaAus de haeretici& hf^ 
VJUgisnito» queo^ Me^i^tpcem loquitoj* in PuB(cri|tJoiie : l$or 
ifU9r ftt 8c- noa efS( yoluit^ coi^ kiit, ^^Veir, mh oavfM Afojioht 
poteftatem omnem'in coelo i| ifJMi, t»dem agitati dementja^ 
t|rf a. tribuit. CUricus* qua rurfus eonvfrtunt : omnia 

4 Sl^^ndo in terrii. aliuJ: np^ ^dim y^ftofiolos. fcijfe^ fod non 
men non efiy quod noifalvos.fra^ omnia omniiu^ tradfdijfe i in. ut 
fiVi^l A^or. IV. 12. . troffHcCftrJfium rejfreheitfiom fuh" 

5 ^W re£U faEhuFOi^ fi co». jicientes^ qui aut mitUAS infiru£loSp 
giurverintf non qsfi iUtf/u. Pofr ^mP parum. finpiireS: J^^oflolos mi^ 
umn, bufic Dmimisis.vofinnn/iffir ffsip\ Y^ Si^ qv%ae (squuAtui^ 

egtiruum viffurss, fsd qui ibidem longe utiliffima. 

h 6 afEatus 



252 H. Grot^ius de Verit» 

afflatus divini pleniores, quam ut neceflaria veri- 
tate nos fraudare vellent, eamve nube aliqua ob- 
tegere: 9 fed adferendum animum ,paratum obfe- 
quio : id fi fiat, * nihil eorum nos fugiturum, 
quae credi, fperari, aut fieri a nobis debent: 
^ atque eo modo ali & excitari in nobis illum Spi- 
ritum, 3 qui futurx felicitatis arrhabo eft datus^ 
Abfterrentur prseterea ab imitatione Paganorum : 
4 primum in cultu falforum Deorum, ' qui nihil 
funt, nifi vana nomina, ^ quibus mdi Daemones> 
utuntur, 7 ut nos a veri Dei cultu av^rtant :. 
' quare non pofle nos eorum facris participare,. 
ita ut fimul & Chrifti facrificium nobis profit: 
9 fecundo, in vivendi modo licenriofo, nec aliam 
habente legem, quam a cupiditate didtatam;, 
» unde Chriftianos longiffime abefle oporteat> 
* qui non tantum Paganis praeftare multum de- 
beant, ^ fed & Judseorum legifperitis & Phari&is,c 

quorum 

9 Sei adfertndiim animvm pa" j Ut nes i veri Dei euktt- 

natum obfequio,']. Johzn» vil, ij, avertant,'] Ma^h. xixx. 19. 

▼.44« Matth. xi,25. Pbilipp. £ph. xi. s. Apoc. xz. 9. 2 

3 IX. 15. 2Pctri iix. 16. Ofeae Theff. 11. "^. 
anv. 10. 8 Sluare non poffe not eorum= 

1 Nihileorum ftos fugitnrum^ facris participare, iia ut Jiwut 
qua credif Jperari, aut feri i 6f Cbrijii faerifcium nobisproJit,y 
nobis debent.'] 2 Tim. iii. 15, i-Cor. x. 20.. 

16, Johan. XX. 31. 1 Petr. i. 9 Secundo, in vivendi modo^ 

213. Beentiofo, nee aliam babente le- 

2 Atque eo modo ali in nobis gem,quam aatpiditatedi£fatam,\ 
& excitari illum Spiritum.'] 2 Eph. Ii. 3. Tit. ll. 14, 
Tim. VI. I Thefl". v. 19. x Unde Cbriftianos longijfmir 

3 S^ui futura felicitatii ar-^ abejfe oporUat^ 2 Corinth. ¥i,. 
rhabo eji datus,] Ephcf. i. 14^ 15. 

2 Cor. I. 22. v. 5. '2 S^i nontantum Paganish 

4 Primum in cultu faljorum prajiare multum dcbeant,'] Matt«. 
Deorum.'] i Cor. viii. 5, 6. v. 47. vi. 7, 32, 

5 S^i nibiljunt nifi vana no-^ 3 Sed ^ Judaorum figt^eri^ 
mina,] Ibidem v. 4. x. 19. tis fif Pharipeis, quorum juJHtia> 

6 S^Jbus mali Damones utun» in externis quibujdam faEiis con-il 
t9ir,\ I Cor. x« »0. A£OC, IX* x^ ^Jfens tun Juffcit ut ad euhfic> 



Rel. Christ. Lib. VL 



253 



quorum juftitia in extemis quibufdam fz&is con- 
fiftens non fufficit, ut ad coelefte rcgmim perve- . 
niatur. * Nullo nunc in pretio efle circumcifio- 
nem manu fa6tam, fed alteram internam cordis^ 
' obfervationem mandatorum Dei, ^ novum opi- 
ficium, 7 fiduciam in diligendb efficacem, ^ unde- 
agnofcantur veri Ifraelitae, 9 myflici Judaei, hoc: 
eft, Dei laudatores. ' Ciborum difcrimina, * fab- 
bata,.2dies feftos, ♦umbras eflTe rerum, quae ia 
Chrifto & Chriftianis exfiftant. Ex occafione 
Mahumetifinibaecadferunturmonita, ^pr2sdi£tum 
a Domino Jefu, venturos quofdam poft fua tem- 
pora, qui a Deo fe miflfos mentirenturj ^ied 
etiamfi Angelus de coek> veniret, non recipien- 
dum eflfe dogma dliixiy. 7 quam illud Chrifli, tan^ 



regnum ferveniixturJ] Matt^lV v. 
20. XXII I. 23. Rom. Kxr. 20» 
Galat. II. 16. 

4 Nulto nunt in pretio efje 
drcumcifionem manu faBamf Jed 
alteram internam cordis,"] l Cor, 
VII. 19. Galat. T. 6. vi, i-^v • 
Philipp. III. 3. Ephef. 11, n. 
Colofl*. II. II. Rom. II. 29. 

5 O.bferfvatiottem. mandatorum 
Df/.] I Cor. vn, 19, 

6<N6^um jopifi(ium,\ Galat. 
VI. 15. 

7 Fiduciam ih diligendo efficaf, 
cem, Galat. v. 6. 

8 Unde agnofcanturverilfrde-^ • 
iitde,'] Rom. ix. 6. i Cor. x. 
x8. Gal. VI. i6. Joh. i. 47. 

g Myfiici Judai, boceft^ Dei 
laudatores/] Rom.ii. 28. Philo 
de Allegoriis: t3 l^ofjLoXoya' 
fjuivtt *lttlaq ov/^oXav, Judai 
fymbolum ejus qui Deum profi" 
lcfur. 

•k Cibtrum difcrimina*\ A^tor». 



». 13, 14, 15. XV. 19, 10. 
I Cor. X. 25. Col. II. 16^ 21^ 

2 Sabbata,] ColoiT. di£lo locc. 

3 Diesfefiosi] Ibidem. Rom». 

XIV. 5. 

4 Umbras ejfe rerum qua in 
Cbrifto & Cbriftianis exfifiant.} 
Col. II. 17. Hebr. X. i. 

5 PradiShm a Domino fefu^ 
venturos quofdam pofi fua tem^ 
pora, qui fe a Deo mifios menti" ■ 
tiremur,] Joh. V. 43. 2 Theff. 
II. 9. Matth. VII. 15, XXI Vi.- 
II. Marcixiii,2Z« I Joh. iv.. 
li 

6 Sed etiamfi Angelus de eeelo - 
veniret, non reeipiendum effe dog» 
ma aliud,] Gal. i. 8. 

7 S^uam illud Cbrifii tantis- 
tefiimoniis probatum,] i Joh. v. 
7, 8. Hebr. 11. 9, xii. i. Jo--> 
han. 1,7, V, 32, 37, 39,46. 
Luc. XXIV, 47. Adtor. 11, 22»* 
»3» *; 43? 

tii 



254 H. G R O-T I U S D E Yst R-I T. 

tis teftimoniis probatum. (^iippe * oliifli quidem 
Deum miiltis variifqus modis allocuttmL pios,. 
qui fuerunt: poAremo' autem. voUiifle eum nos 
compellare per filium fuum, ^inerum omniiun 
Domimmi, >^ iplendbris.patemi effulgentiam, fub- 
ftantiae ejus expreflam imaginem>. ^per quem con» 
dfta« funt^ quz fiienutt^ aut erunt,. ^ qu» ftio im*» 
jmia agifi ac fert omnia^ ^ & expiaris. poccatis- 
noflns' ad dexxram Der fidil^tiisy ' dignitateni^ 
fupra Angel0s;con£Bcatus.e{l:: *t|tio>protadelegis> 
ainEbore nihil poteft exipeSari magii fc e nri as* 
Revocatra: etiami^ eadem occaiione^ ipfis in: me-^ 
momam, ^ amm. GhriftL militibttS' ail^nata, jaoi> 
efle quaiibus Mailimietrs>nitituc^ (^d Sptntus pno^ 
pnav apta. expugnandis: numiriottabus». quae ie 
adverfus Dei cognitionem erigunt : pro fcuto 
fiduciamr qu« tda ignita. didkiU repeUat: pi» 
lerica, jafMam five redtitndinei» vita» ^ ' pr» 
gatea, quse quod infirmii&mum eft teg^t^ (pem 



Sk OHm fnidem Deum. mmM 
-nfariifqut rrmlh aflocutMm pi», 
muijuemnt : pcftrema aitUmi-v»' 
luije eum nat eempeihme fet- JPi" 
liumjuum.l Hcbr. i- a. 

9: Rerum omitktm Dominum,'] 
I.Coflflth. XV. 27. Hsbr. II. 5. 

1 SfleMderis patemi effitl^u*' 
tiam^ fubfiantia ejus exprejfam 
imaginem,'^ H^r» i. 5. 

2 Pkr futm eomHt^t Junt qtut 
fuerunt, eatt eruat.^ lbi^£utu 
ColoO; i. x4. 

■ 3 ^tti fiioi. ijitpmrio agit aefiKt 
MBffitf.JFkfibr. 2. j. A^ioc. i. 5« 

.4 Et exptatit peccatJt mfirix 
mdidtxtramiUu fub}atuu\ Hebr. 
I. 3. IX. 12. Matth.. XX. 2S.. 
\ Joh. II, X, iv. 10. Matt. 



i 



xsvn.f^.. MdHTcixTfi 19» AAV 
«1-35J-34* ▼!»• fS» 5*- *o"H 
▼ iu»34*B)rfMC uso» ColoC 
inw r. H«6r. w»i« it^ a» v. 

XII. 5. 

5 Dignitattm. f^^ At tgeh i 
conjecutui efi.\ 1 Petr. 111. ax% 
H«bc. I. >5^. Spli^. I. 2^iib 

6 S^e proinde legh emffmm 
nmjpcteft enfp€»am magmfieen"' 
tim.] Htlr, M. J, 4, 5, 5, 7, 
8. 111. 3,4^5, &. 

7 Arma^CbmJl^militikita^^ 
nata*} Rom. XMI. i». »dBr« 
vf. 7. ».4. Bphef. ▼!. I», i2> 

IJ» 14. 15» i^ I7> »^ 

S. Pr»jw^.] VI4II pHett»^ 
difliim ad Ephefios locMfliw 

aeternae 



Rel. CHRrs»T. Lib; VL 



255: 



seterniB feluris ; ^ pro enfe. vero tradita divinitui 
verba, penitiflimas animi^partes penetrantia. Se- 
quitur poft hsBC exhortatio ■" ad mutuam concor- 
diam, quam Ghriflucr foh abiens tam; ferio com- 
mendavit: *noin multa» inttr nos eflfe do<a:ore5 
dcbere, fed umun Jelum Chriftum.: ^ omncs Ghri- 
ftianos in idem nomen baptizatos : ^ quar^ non 
debereinter i{ift>s ie£bas cfle & fcifiurasv quibus uti 
«nediam: tandei» adhibeatur aliqudd, fnggeren- 
tUr diSia' illa; Apoftolica,. ' fa|>ienduiiT temperan/* 
t^, ^ pra modO' cognidomsy quam cuiqoe. Dbu» 
admen^ eft^ 7 fi qui. miiuis omnia- inteliiganty. 
eorum fettendam inibecillibiteiki^ ^ ut plaside ac 
fine jurgii^ nobifeumr Goaiefcairt: ^fi qui inteUi- 
gentna praeftentf cxterisy. par c&y ut 8c. ftcKlia 
ei^x csetevos^ excelbme : ' hos: vero, qui aiiter ali- 

qua 

5 Sapsendum temperonter,'^ 
Kom. XII. 3^ X 6. X Cor. iv. 6. 

fr Prtr nnao copittnMtTf ijutiwf 
cmfue Deutoibnettfitpeftj] iH!&9 
I0CO ad Rfennmo^ A xzr. 6« 
aCor. *, ij, "Bphtf, xv. 7, 
»5, I*. _ 

7 ^f^ ^ «mwf flWfmr ifiteUi* 
tg, 26; rjdlf. iir. «3. Atfdfr ^rf»^, eorum ferendam mbeciili'* 
Iphef. rii. r^. Ar fe<}ueatibu8 r Annwik] J^onr. xiv; i. xv. 2« 
X Got. ▼XII. 7. 

S Cr# /Afair ac Jbtt jurgiii 
nobifcum coalefcant,'] Rom xiv* 
i>^ »Cor,'Xxx. se; Gal. ▼• ao. 
Philipp. X. x6, X». 3,15. » 
Cto. rr. r6. 

9> Sf f«F TnttlHgentiet freefient 
eatert9y far efiur& finJRo erget 
cateros antecaian^'] Rem. tiii. 
r, «> 3> 9^. «n. 8. XX". > 
74, t6-. i Cer. m». 2. 2.Cor. 
▼I. 6. niF. 7, 2Fet, i, 5, 6y 

1 BifTvero qui aiiter ali^ua 
tit pttrf9 Kiitutttf ei^pezlaennf 



9 Pro enfe •vero,'] Vidc prae- 
ter diflum locum, Eph. vi, 17. 
IMw. iT. 12. Ap<M:. r. r6. 

i* ^nf mutttam ctwtortnat/t^ 
qnatn* Cbt^tes autem nttT ttmt' 
jen9- cotnmetiiutoil ', j ■ Joh\> xrr. 
27. XIII. 34, 35. atv. 12-, rr, 
mi. 20. y fe yH aiti b ttir xx. 



Ti. 16. HeK XIII. 20. Matt.. 
V. 9. 

2 iVJwf fmflffo» fff ftr nos egJe 
doBores dehre, fed tnrnm Jefunt 
Chrijhm,} Matth. mif. 8. 
Jacob. 191, X, 

3 Omtiet Chrifiiann in ident 
uomen haptixatos.] Rom. vi. j, 
4, X Cdr. I. 13, r^, CFalit. 
rii. 27. Ephef. IT. $» Cblett. 
tJ. 12. 

4 ^are mn dSerr inter iff» 
feaas effe S^ fcijuras.'} i Cor, 1« 

lOk XI. iS\ xifr^l* 



256 H. G R O T I U S D E VbKTT'^ 

qua in parte fentlunt, exfpedandos donec & ipfisr 
Deus veritatem latentcm aperiat : * interim, de 
quibus conftat, retinenda, & opere implenda». 
' Nunc ex parte fciri : ♦ venturum illud aevum,, 
quO omnia certiflime cognofcenda fint. Etiam. 
hoc rogantur finguli, ' ne inutile.detineant talen- 
tum fibi concreditum: *fed omnem impendant 
operam, ut alios Chrifto acquirant: 7quam ad 
rem non tantum adhibendos rc&os falutarefque 
jermones, * fed & emendatae vitae exemplum; ut 
cx fervis de bonitate Domini, & ex a£tionibus de. 
legis puritate judicium fiat. Poftremo loco re- 
verfa, imde exierat, ad leftbres populares oratia 
obfecrat eos, 9 ft quid hic boni eft, de eo agant 
Deo gratias: ^ii quid minus placeat, rationem. 
ut habeant, tum communis naturae hominum ad. 
multos errores pronae, * tum & loci ac temporis,. 

quo 

Jonee & ipJisDeui latentem veri- 7 ^am ad rem mm tantumi 

tatem aperiat,'] Philip. iii« 15.. adbibendos reEloi falutarefque 

Eph. IV. 2. I Cor. XIII. 4,7, fermones.'] Gal. vi. 6. Epnef.. 

1 Theff. IV. 14. 2 Cor. vi. 6. iv. 29. a Timoth. i. 23. Tit,. 
Galat. V. 22. CoIoflT. iv, 11. 11. 8, 

2 Timoth, IV. 2.. Luc. ix. 54, 8 Sed df emendata vita ex^ 
55« entplumy ut ex fervis de honitate- 

2 Interim de quibus conjlat. Domini, (sf ex aSionibus de Ugis- 
ffetinenda & opere imp/enda,J puritate judicium Jiat,'] 1 Pctr». 
Philipp. III. 16. Jacobi i. 22, iii. 1, 16. Eph. vi. 6. 2Tim. 
23,24,25. , XI. 24. 1 Petr. 11.-12. Ephcf. 

3 Nunc ex parte fcirij} z Cor. iv. i.Philipp, 1.27. 

XIII. 9, 12. 9.^' q^d hic boni ejiy de eo. 

4 Venturum illud avum, quOf Deo agant gratias."] Jacob. i. 
mnnia certijjime cognofcenda fm.'\ 17. 2 Theff, i, 3, rCorinth. 
Ibidem.. V. 10, 12. i Joh. iii.. i. 4. 

2. Mattb. V. 8. I Si quid miiius placeat, ratio^ 

5 Ne inutile detineant talen- nem habeantfjum communis na^ 
tum Jibi cottcreditum.'] Matth, tur/e hominum ad mu/tos errores 
XXV, 15. & fequcntibus. prome^'] Jac. iii. 2. Gal, vi. 

6 Sed omnem impendant ope» J, 2. 

r<r«, ut a/ios Cbrijio ac^uirant.J^ % Tum ^ loci.J Quod opti— " 
Qof, IX, 19^ 20, zl,,2a,' ' mtttl 



Rel. Christ. Lib. VI. 257 

) opus hoc effufum verius, quam elaboratum 



& do£liflimus vir Lupifte- 
fi carcere, cui in perpe- 
n damnatus erat, tenere- 

quo loco 8c tempore pro- 
3 tot infignia opera fumma 
iitione^ limatiiTimo judicio 
ngenio fmgulari numquam 
orare potuiffet, fine incredi- 
conftantia^ animique tran- 



quillitate & fide in Dcum in- 
concuffa ; ob quae bona in eum 
coUata, in ufum totius Chrifti- 
anitatis, Deo gratias agent qui- 
cumque animo veritatis ftudiofo 
cum caetera ejus opera, tum eti- 
axn hoc legent. Quod ex anim» 
quidem nos facimus. Cleruus^ 



t 1 N 1 S, 




T Y P O- 



TYPOGRAPHUS 

L E C T O R I Si 

QUUM dernova^baceditione flc- ^dotmnd^r 
' cogitarem, ut- adnotationes ipfiuS' tesctuft 
verbis fubjuniSfcae, uno intiiitu confpici poflent, ea 
prae primis difficultas kfc obtulit, ut notae lon- 
giores continuam textus feriem vel onmino inter- 
rumperent, vel faltem difficilem r^dderent. Cui 
cum alio modo obviam ire non poiTem, quaedam 
ex allegatis Graccis longioribus (quae & longe 
major Ledorum* numeru» utplurimum negligere 
iblet) retenta tantum interpretatione Latina, ad 
calcem libri rejicere confultum duxi. Itaque ea, 
ne quid opufcmo deficiat, hic exhibeo, fimulque 
paginae numerum quae interpretationem Latinaai 
Gontinet adjicio. 







LO C A 



LoCA Pr -fl^TE R M I SS A. 



259 



LOCA PR^TERMISSA. 



P«g. zS. Kalck yk^ rhf l| if- 
X^i9 f^ oXoy ffv^aa-vf fjtUv i;^««v 
liieuf u^avifli rfi^ y«v, fJUifuyJM'- 
*»j (tvTwv Tflff ^rfw^- /ulrnt ^i 
TttST*^ dwfAV^MV T«v ffmfm,rm* 
««"' aXXifX*>Vy Ttv /u-tv »<7f»tyin- 
ffXttCtTv a«r«0uy T4V o^/ulmy Iv 
aurSmla^if, tJv M il^ Kivv- 
^»C< 'n;;^7y 0viip(^«V* K«2 t^ 
^iv fftfjSSif AiT« ^t Towc /4m- 
«foriiiTtfc TMnif aviAfaf$»7¥» ivio- 

^i^WC dtf^; T?p TOiavTUf ^UMtff 

^i4 T^v JUffosvm' <i^' tc «fTMC 
'vev /M^ qXiey i^M \wri9 irXiid^ 
TAiy or^orv IvAiroXfffdKMu T« «rir* . 
divji. To H iXnShc j.^tX^i* /uil^ 
'r?? tSv v^ffiy rvxic^«c !«{ r* 
«vt8 xi()<icmy )^ TO &&^f. 
t^MkfswMf l* I» i«uTaf^ j^.ffvr^- 
^^vov 0VMx^> .1« fiiv TiS» d7>efif 
nniif' ^iKamna/f <w ^i <T«y Cifi/t*- 
iwvTlpav «ronMi r^ }^ «n^tii9iii- 
'^.wStKmf.iwtOJtr iWmpM^ 
|i|iv «^i&vwp T«r Tnfi th ^Xm ««- 
fic iuidhAf^ail^, ««^9 XaCnr, 
liri/Itt )(<k- T^. diflWM^ a«a(»» 
fMjuivifc- t99 mlMMutvi cvm^' 
aaitrmt r&v vfyOf* «ij^ «roXX^ 
rirtftf . A ytri^iiu «ip2 airi^ 01».. 

MlllMf u^MMiXMdotf «Mpcf^^l^ 

ntt» ^fit^ If (V 1« ToTf Ixivr ^ 
ro^r. x'i|uii^»M TSn-TJiHMnlrr^ 
^fO^ojnQat yiv^yiOMt' IrgcNtaP nlfi 
;^i^9. MJtRtt^f»m9.:i,<^ hik» ' 
(^ wip' yMim; f^imXaQm rkih 
/ifi?<»-oX«v l«>.T*i-ifli9' oxlyvr ^[W- 
yov«ju«ttw ^f Ttiv i^yfltar )Ki; t?c 
Srk^f^nx^ Tor- it^ii|MiMrv T^Tiwf 
T^; lU^y- yv;e}ftf ; X«ju^^hwcv/ ainrata» 
rKv rfO<p^r s» Tnj '/r fa fHjtt Hf airii 
r^t «*»is;)l^evl S* ofAi)^^,. rit; i' 
r.f*,ifip; i/n^ toS ift»i3jiuiJ&* r6{«*'^- 

QeUi T9 )' fiffW^OV ' Tfir KIMcJDM!^ 

/etfvA.'VT*.y«'reX'IU«v» «M^fnnv»' Mit^^ 
TfcV. li rw IfAiym 5ux»y9lv7w 



ri if mftf^yi^lcafy ava^vrivat ^ 
^i^wi- vavieiawcuf. r^aq l^vm* 
rwvm H.rafAh irhiifnt ^i^fjut'» 
a-Uf Htiutv«m%ira Tff^ rovs fMf.i" 
wfWC Tovvc aTrsXdtry, ^'fvoiuty»- 
fflnva, ra U ytc^itf Av^ ^y^fjtSM 
evyit^ifft»i IV rv rSn if»^c5v jJ; 
Twv aXXwv TdSv imytUcif ra^u xa- 
To^id/otiidnvat. T^ H <^w0«o»c v^;* 

>€yjt T^OV 0wS^|bOfTv-tV^(M^MA 

9^A* rwf H ySv Ati fjAyCKw 
ftfiiffdim Mrt Ttf «rfpt tov iSXtatt 
fltfoc 1$ rfiy «wi^miswr^ .ri n^ 
Kt£Mn fjumirrivmo^ f4n^ fnh 
fjuj^&mt imytmStf ^XXT I»- rSf> 
«i^ «IXXi^ fu{M0C b«^.y»- 
vSir^ tm» Ift^C)^, tmMii.mf^ 
riic rfir SXmv ^uvtotc «1* Eyf MB >i i » 
3k»^0Mi9 tdTc iR)f oii^tfclvgi^ fJuAt^ 
rsc «v *ANt{ttyaf» rfi ^twwSf li 
7^^ rS MiX««Mhrii.ri0wni>JFmif» 
Ac ipM^ rt ytSm fr h fttg^ 



Ti«bm> ««Ui7« aBlfiteMo ffr 



Aiv)|«y «vliivi, &Qe«<^ 5r. fl^ 

nM>rl'&p^««^- 
M m^ /uiv r99 nfirqf.rfivrXitn 

rrJ H- i§^ 4^c •^Mo?»*»^"»' "^ yyirh 
ti i^ mtpiilo^ot tlirat rta-i <^vila»' 
rkv-rirt l»tj>«isvj ^wjH j^ it^ 
/ttl^ji vvv yao/^a.fJtafuftXr J«t^ 

TOK- «tJi yi?" '»•'«' ' ®>tf«^«-- ▼^«* 
A^W!j/, j«B* */c *» *«i^ wXt- 
ovi^Tiiv rtVft^dtoryo NtTx^,- i^ 
T»fc '/M2* >^ ^« '*"<'~'^ jutdoyjjft 
ywfjtsfn<;i rrf U fttpi tov Sxwk 
^i^fxaa-Ut' a^fm.'frfa9ftwnm^mi % 
)ki T»>o iwfli^ iftX^.a«:r9xr«c:'rJ:8- 



23+ H. G R O T I U S O E V"B R I T. 

tis teftimoniis probatum. Quippe * oliin quidem 
Deum multis variirqus modis allocutuin. pios, 
qui fuerunt: pofiremo autem. voluifie eum nos 
compellare per filium fuum^ ^rerum omnium 
Dominum, * fplendoris.patemi effulgendam, fub- 
ilantiae ejus exprcflam imaginem, * per quem coxi<- 
dtta funt^ quz fuenint, aut erunt,. ' qttt- fuo im> 
p«rio agit ac fert omnia,. ^ & expiataa poccati» 
noftris ad dextram Dei- fiibfiatusy * dignitatcm 
fttpra Angelos: confscufcus. eft : *-quo> proiade' kgis 
avciore nihil potoft exipedari ma^iificendus» 
Rcvocatur etiant, eadem occafione, ipfis in me- 
monnm, ^ ama. Chrifti milidbns. a^nota, noft 
efie qxialibus MahnmBtcs nititur, fed S^ritus pKH 
pFta, apta. expugnandis. nuuiidojubus, quae fe 
adverfus Dei coffnitionem erigunt : pro fcuto 
fiduciam, quai tda ignita. dAabaU repdUUt: pjE» 
lorica, jaOitiam iive redtkudifienft vita» $ * pro^ 
galea, quse quod iniirmiiliinum eil teg^t, ipem 



& Olim fmidem Etmm miM 
•variifqui fKm/is tJlocutMm piatf 
mui fremnt : pcfimm mfiem,v»' 
iuiffe eum nae umpeBm» ftr Fi-' 
iiumfuum.l Hthr. i. ;». 

9 Rerum ornnium DomiuumJ^ 
1 Corinth. XV. 27. Hebr. ii. 5. 

1 Sflemhris paterni efful^m^ 
tiam, fubfiar.iia ejus expreffam 
imaginem,} Hcbr. 1. 5. 

2 Pier fuem condita funt qu^ 
fueruntf aut •'«M.l Ibidenu 
Coloff. X. 16. 

3 Shti fua imperio agit ae firt 
•«wiw.J Hebr. i. 3. Apoc. i. 5, 

4 £/ expiatis peccatis mfirit 
addtxtram Dei fubJatus,^ Hebr» 
1. 3. IX. 12. Matth. XX. 28. 
J Joh. ij, 2. iv. 10. MaCU 



Tin..34.BplitC uz9^ ColoC 

XII. 5. 

5 Digmtatwm fiipfim jHtgelm 
eonjecutus eft.l 1 Petr. iii. axv 
Hd». r. »3. Iph. I. 2r>ii 

6 ^# proinde hgh mmfhm 
nihiifoteft eufpeBoM magmjteen"' 
tim.] He*r. w. t, 4, 5, tf, 7, 
8. 111. 3,4w5>o. 

7 Armm^CbnllkmiUti^affl^^ 
nata,] Rom. xMi. i». » Omp. 
vf. 7. ».4, Spher. ▼!. 11, 12, 

^h li» 15^ »^ n» »»• 

S Pr» /«&».] y*^ pMrtt» 
diaum ad Ephefios loc«iii> 
I TUfi: T. S. 

aeteriue 



Rel'. CHRrstT; Leb; VL 255: 

setcmas faiutis; ^pto enfe; vera tRadita clivinitu& 
verba, perntil!imas animi^partespenetnuitia. Se^ 
quitur poft Yixc exhortatio ^ ad mutuam concor- 
diam, quam Ghriikur fuis abiens tam ferio com- 
mendavit: ^non multo» inter nos efSt doAore» 
deberBy^fed unum Jefum Chriftum : ^ omnes Ghri- 
ftianos in idem nomen baptizatos : ^ quare non 
d^ereinter ipfos ftfteu efte &.fcifiurasv quibus uo 
leniediom! tandem adhibeatuii aliqudd, fuggeren'- 
tUr di^da ilia Apoftolica,. ' fapiendum^ temperan/* 
ttt>, ^ pro modO' cognitioms^ qaam cuiqae. Dbu* 
admeivftR eft^. 7 ft qui miniiB omnia* intelliganty. 
eorum ferendam indieciilfMtemy ^ ut phaside ac 
fine jurgiis nofanftrumr ooaiefcant". '(1 qui intelii- 
gentia praeftentf cxtcns^. par etky u* Sc ftcRiia 
ei^a cdete»o$> excelbtit : ' hos: rero, qui aiiter ali- 

qiui 

5 Sapiendum temperwiterJ^ 
Rom. XII. 3^ 16. I Cor. iv. 6. 

cuifut DtMfMhnenjii* efl:]. Dil^ 
leco ad KettOfaow^ A xir. 6« 
aCor. «, ij. Bphsf. !▼. 7, 

y Sp ftMT mifiut 'tfimiM' tnteHi» 
gant, eorum ferendam twbecifU^ 
/WHWi] Konr. xiv. i. xv. 2« 
1 Cor. ▼iir. 7. 

nMfcttm coalefcant,'] Rom xiv* 
>r »Cor^xii. ae; Gti. i^. fto. 
Philipf. T. x6. II. 3,15. * 
Cto. rr. 16. 

~ ^ SifHf kitdHgnitUt frafient 
eeeteriT, par efiur& ftuJio ergat 
cateros anteceffantk'] RenikTiii. 

r, «, 3> 9^' *"• *• *»"• > 
74, t6'. I Ger. xiiy. a. xCor. 
▼I. 6. nif. 7. aPirt. i. 5, 6v 

f Alxrvtfrv ^»/ aiiter alifua 
m partr fewtiMat, ts^^amdvt 



9 Pro enfe x/ero,"] Vidc pra- 
terdiftum locum) Eph. vi. 17. 
Ifebr. iT. 12-. ApoKc. r. r6. 

X' ^vEf muttttim ciMtotmunt^ ' 
ft«w> Cbrifim abient fnir tbm\ 
ferto coutnamdeMnt,] • JSnv. xpv. 
27. XIII. 34, 35. XV. i2i rr. 
rvii. 20. ft^fe^tiftntibafr xx. 
»9, 26i r Jdll. III. 23. Addfr 
Iphef. rii. r^. & fequeatibus r 
VI. 16. Hebi xiir. ao. Matt. 
V. 9. 

a iVbff imr^» nrflr im effJr 
doSores detere, fedmmmjefun^ 
Chrf/htm,] Matth. xziii. 8. 
Jacob. 191. X. 

3 Omne» Chrifliatm in ident 
nomen baptixatos.] Rom. vr. 3^ 
4. 1 Cbr. I. 13, r^. ITalht. 
xri. 27. Ephef. IV. 5. Cdloff. 
fi. 12. 

4 ^)Mr« 9wir iMtfrr iWr ipfir 
feaai e^e &JciJfuras.] i Cor, l^ 

lOk Xf. tS. S21«^, 



262 L O C A P R Jfi T B*R'M 



I S S A. 



«raJptxo?; Baoihwini irs^ fiaai- 
Xtia ij(ifAVta Ixtlhan, im^oi^Ha 
iM^fjM Kf rry voWhv wokuli- 
Xsiav fjutx:eL 9' tcrafC fr«) iay 
TK l^nynrar trXty o>7« y* br«rf^ 
CoX'.y <v; fMya)^ ^ Lvn^^aia 
rvnli\io^n nfdi^aiq HKawMt. h 
)f ToTc £/M-tXf^c ▼ttTOiC «baX^/bc. 
jm/a xI6iv« u^iXa ayo(Xo)fl{|tM0-a;y 
iL T«y •-4'<* awoSwc cfMKrrarni' toTc 
pf 10^ xoIa^fj^C )f>3^0*< VAV' 
toSmtmc i^ii^Aa-alo, «^ xoU- 

0«flM0>aC 'TOV XaXMfONV HfifJUL^W 

'tra^aUtaw, lia ro rh yimuKA 
alrS ImtBufMiv tHc o^fMC ^iods- 
ot»c» «k nBpafxfxim i» Torc xa- 
Ti MnJta» T0<rwc* f*f'?« t» *5^*- 

0^1 t5 «TfOflflVAiw TftJ^tfC, f/tA- 

Viawt i(c aipttci^^t /Mf1qXXa^a7o 
Tor /Jioy, 0iSao-tkMta>{ hn Titf-- 
cafoKovla r^. 

Pag. 153.] Mf ya<rfllv»jc >f ^- 
0-i Na^t^o^g^^ov 'H^axXf<^ ix- 

XiMWTf^OV yf^^OVOT/l MTi Tt AlCuHV 

•^ lCn^inv ^pStva-ai* ravrat Zi 
yu^a-afjttm, avroULafdiif ahrion 
ttc Ta Sf^ta tS n^Ttf xaiouua-ai» 
IaAo. ^f Xf^^^oi v^c XoXWwv, 
«C AvaCaC ciPi Ta Baai>Aia xola- 
C^tBiin ^tS CTf« 9q. ^fy£^/Ml- 

li^ ^f fTvffv »r»c. *Eym NaCv- 
;)^o3^O0-o^^, cS BaCt/Xfl^iOi, tqv 
/uiXXtfaav t/tx7v wgoayyfXXw 01^- 
^nv, TW *fTf ^nX6>* l/uoc 'Wfo- 
^'ov^, VTf 0aat>JUa BnXliC avo- 
Tpl4<u f*o/^ mXaat aOhwt* 
1i|fi ni^onc ^/uioi^ TMVrt tftflf. 
^0-1 lalfAioai ^(jgttifJM^ avfjMa^ 
;i^ci0"t, kva^tt H 3«Xo0nW* » ^ 
wx/minrif^ lcoi M4)i)C to 'Aa-av» 
(tov ai!;i^i|/ua* «tfc «(^* /t^, v^ 
c^ n 9bfvai T^c «roXt^ac, X^^" 
}»y- Ttva, h ^aka^av •to^ffa/uf- 
vuv arr»^«i W^t^^t 5 /twi' «X- 
Xac oJtfC r^<|«v7« ^ff0^<u Sta tkc 
iffifMM, Tva WTf oTfa, tJrf nraT^ 
avd^wwv, ^n^fc* ^ vo^v ixi*tn 



i1f»»o't.«5 Ka^ffia-i /uarvor a^Ji/unf 
IfU n, «rplv ic »«'•>' ffaXioBat 
raZra, TfXi^ a/c4tivoX^ xu^ 
0-at. /uf y i&f0^ri0-ac «ra^;^;ppa 
q^^aytcn. 

Ibid.] Af^tlat }f Wv7a fjui 
*? ^^f ^'^•f *^**»» &aXa0- 
0-av xaXfo/belwv. B^Xo» }t o^a 
VaZaai, X*f** ««C» ««»>«'- 
fiav7a jj Ba^vXiirttt Tl»;;^it «f^tCa- 
Xjrv. Tw ;i^^^« )' ix;tMiiiw o^- 
viT^ai* ruxta-ai Zi av6t( tftith' 
XoJovo^ofOv, T^ fjiixst Tflc MoJtf- 
SoHarv o^nc SM/utTvav, l^ 3^aX- 
JtlwXov. 

Ibid.] NaCirp^oSovM^^ ii )ia. 
^^a/uSKV' Tqy a^X^, Ea$v>A a 
/UfV f Tf^XM^ T^wXf tB-f^tC^Xj< I» 
o-fy'fxai2ixa r,fj,ifr.a-t, rcvrt *Af- 
/uaxaXqy «roraiuovl^v;^^, kLla 
«ifac Eit^rtf, tov rt 'Ax^- 
xatev. vvi^ U rHf It^srva^nwf 

v6kt^ XixXOV OfV^ifbUi^, vt- 

(ifjtilfov fjkh rta-au^ovla va^a' 
a-ayyim, BSBt^ H Ofyotiw tU 
Moa-t, «nJXoc kvicnatf t^c avot- 
>ov7iC ifhaum ^ «1^^ xaXtvo-t 
y auToc oxfioyHifjtavaf. 1«?«'- 
X*«^W i^ Tijc Ipi^pac SaXocvnc 
Tnv l«riJ(XM0-ty, j Ttpn^ «-oXtv 
hiltaTf, xala toc 'A^Ca;v ft^^o- 
Xac. rk n 'BaaiKma )EV3fo»c 5o-- 
auiTf, i^^uac^g arapa3tt0Wc ove- 
[laarat, 

Pag. 154.] *C«ri £iO«CaXtf t^ 
J?a0-tXl«c ltiroXt4^xi)0t NoCarp^o^o- 
f^ogoc rh Tvpw im rfU i^ ^lxa. 
Mf1a TVTOV lia0tXtt«t BoaX fTn 
wxa. AtDi^ tStov <kittic-at avTo'^ 
'£x>/CaX^ Btfo-X^;^» /*nvac Wo, 
XlxC«c'ACSMi#ft9|«c.r^rc, Mt^T- 
yov^ j{ Tifi^mr^ 'rif •aCJ«- 
XyAir' dtxaoii irn .t(, Sv f**^^ 
f£a&tktaat BaXitrefi^ ' ' ivtai;7ov 
fwt. Tin* • Tf Xtul^f7oc, iwo- 
^ifKavltq fUkvifi^^Sttlo' l^ifCaXof 
in Tnc BaCt/Xfivoc, 1} tCa0-iXfU0tv 
fTD «rlo-o-aga, 'tStv TiMt/l^o-av^oc 
X /uf]|- 



LOCA Pn ife?rt'«t Ml« S A. «63 

iiaa-^keUi' aitri iv T»riT?aAa(^s- 
■4ia,rv hru,. J«ijpos^X«i'x«0ifr; Kv^of 
iK Tflff ntpa-iio; fxSa. h/vufAiMS 
flroXXKC» i KaCltt^^^e^yo^ rhv 
Xoi-arnv *Aa-Utv aweiff-ctv, oopfjtrio-ef 
stffl rni BaQvKoona^' euTBofjtsvof 
^B JI«Covyn5off t^v g^ov nlr^, 
ivavlha-ut fjt£a t?c '^afjuvt.i^ 
■^a^aff&fMVOf, hMfk ▼? P^Xl' 
jj fuyin oXiyoc-oc, owiKKsurBii tif 
rhv Bofa-iwwntSev-woka' -Kt/fpc )f 
BafuX^Mi- xaiaKa^fjMo^ ij^jovvl»' 
^ag ra l^« rni; mSXteot "^XP 
KaUa-Ka4ja.i, -it* rfi Uxv avrS 
V^f^OUff ^ W<£X(w7oir ipavrivai 
Tnv woXiv, eLvH^sv^tv iml Bog- 
a-twixrQif, tKWoTnoK^iirm rov>Na* 
'• Coyyn^By. ruii Haxownht bt^^itairo» 
fjuivayJos rhv «roXiOpJoav, aXX' 
f yX«»2*^*v1off «uTov V(6rsfov, Xf*i'- 
■aafM»oq K^oc ^XtfviS^auwwff, j^ 
i»C mxi}7^^foy ai»TW Kapfjtavtav, |- 
^ifir«^4«' ^ '»^C BaCuX«/iac, 
■ H»/o6v9r^^ fjttv'Sy to Xot^rov w 
y(fovu ^taysvofjtBvoi Iv Ixetvii t»? 



fjtf.imifjt.^avlo rov aii\<^v avru 
Etpoifjtiv, oc lCaaiXsujiv 'irn Cko- 
a-iv imX riru Kujoc n«pr«v aJw- 
VttrEwtv. 

Ibid.] T«c ^^ 0aa-iktiat xw- 
fioc Byivilo i/(0c auTtf £uiX- 
/AafttjHp^oc, «Toc tirp^tt; tSv 
wpayfjtaroiv axofjtwi . Ji^ a«CB\ySiet 
swtieXivSiU if^o rou Tnv a3iX<|>qy 
ip^ovloc- ttiiTS N«fiyX(0-ropoo^ Aw- 
)(idi}, Baa-tyjiva-aq Itd )uo. /ucsia 
^f To avtt(pfd?va{ Tirroy, ^ia^s^a- 
/uiy^ TJjv <^>iv l«nCtfXiv0^ 
auTM N>jgiyyXia-o-opoofoc fCa^iXfu- 
atv sm ria-aa^, rSrit vtof Att- 
Co^orottp^^o^C iKUfisuat fcfiy -■T?c 
BaartKtlaq vaXf «v /bcqyac ivfva, 
i ^iCtfXfudftC ^i ha ra nroKKpt ifjt- 
^aivuv KMUnQn, Xwo riav «^Xdtfv 
i^irtivfjtwavlarBn» awoXofAivn ^i 
rura, oWfX0ov7fC oTlflriCi/Xfwo-ttylfc 
ttiiT», xoiy« Tnv BaaiKaav «iptl- 
OqxttV NttCown^a» TtVt TWV EX BttCv- 
Xaivoc, ov7« sx T?c awT^c ivtav- 
. f *#«*rc*- •«rt -TtfTtf, Ttt -«rfpi Tov 
wolafjiiov ni^ T«c BaCuX«»v«opv 
«•oXf«c i^ o«r7»J« wXivdtf.ij «*-- 



i/ir/ W. deVvritaU Riligims Gbr^ian^ 
F I N I S. 




iJOAN- 



aJbji- J* Clerici de eligekda 

JOANNIS CLERICI 

D E 

E L I G E N D A, 

INTER DISSENTIENTES 
CHRISTIANOS, 

SEN^ENTIA 
L I B E R. 



§ I. ^arendum ejfe apud quofnam Chrtjlianos hodle 
vera Chrijii doSfrina quam maxime vigeat. 

QUifquis, veri cognofcendi ftudio, Nbvi Te- 
ftamenti Libros legerit, nec judicio defti- 
tutus erit ; non poterit diffiteri, quin in iis veri- 
tatis argumenta, quae Libris IL & IIL expofuit 
HuGO Grotius, ad unum omnia inveniantur. 
Itaque, fi qua beatae irnmortalitatis cura tanga- 
tur, qu^ ih ijlsLibris credenda proponuntur am- 
ple£H,- quae praBcipiiintur facer^, quae denique 
fperanda docentur, iis confidere fiii officii efle in- 
telliget. ' Alidqui fi quis .de Veritate Religionis 
Chriftianae fe dubitare negaret, fimdlque dogmata 
ejus, praecepta aut promifla fide & obfequio digna 
per omnia minime cenfercti is fecum ipfe pugna- 
.,, I ■ ret. 



Sententia Liber. 265 

ret, atque ex animo Chriftianum fe non efle ma- 
nifefto oftenderet. 

Inter praecepta autem Chrifti & Apoftolorumt 
hoc habetur; ut * coram hominibus nos profitca-^ 
mur efle difcipulos Chrifti, fi eum nos pro fuis 
agnofcere, cum extremum feret de vivis & mor- 
tuis judicium, velimus; fui minus, ut eum nega- 
verimus magiftrum, coram hominibus, fic illum^ 
vicifllim in ultimo ijlo humani generis conventu, 
coram Deo, difcipulos nos eflTe fuos negaturum. 
* Noluit, nimirum, Chriftus qui fibi crederentj 
eos eflTe clam difcipulos fuos; quafi fuae eos pu— 
deret difciplinae, aut quafi pluris hominum exifti- 
mationem, beneficia, minas & fupplicia, quam 
praecepta fua & promiffa vitae aetcrnai facerent; 
fed palam & coram omnibus eflc Chriftianos, ut 
alios etiam homines ad verani Religicnem aniple- 
dlendam adlicercnt, Deoque, fi ita ei vidcretur, 
3 vitam ab eo acceptam, vcl in exquifitis crucia- 
tibus, redderent ; dum ejus pntcepta emnibus 

1 Ut coram hofnimhus, &c.] tnvndiy me poffe urhan in menie 
Sic Cbriftus Matth. x, 32. /ttam occuuarij nec.accendi luccr^ .- 
Tlaq Tf-tj CfxoXoynasi h i(J.o\ £/t*- nam, nt nicdio fi;hjiciatur ; fed 
ftpoTBev ruiv avfl^aS-nriwy, IfxiXo- candclalvo itnponi, ut illuceat om- 
yharM xdyi) Iv etlrS ifA^iv^ocrQtv t3 fiihus, qui fvnt dc-miy &c. 
valgof fxa Ttf sv HgavoVf. cj-t; 3 f^itam ah eo acceptaw.1 
3' civ u^vyio-iJai fx&efjiVj^rSvj tmv Luc. xij. 4. Chiiftus vctat 
ayQ^M^srouVy a^vhTOfjLCi alrov Kvt'/a> timere eos qtii occidunt corpuSf 
lfj(.'sr^03-Qiv ru isral^oQ fMi rd iv fiec poflea quid^uamfccere p:>lfur,:f 
«jfltvor; : quifquis me profejjui jubetqua eum timeri qui, pojl- 
erit (magiftrom) corambomini' quam occifi fuerimux, t.ai pMji 
huSf agnofcam & ego eum (difci- ia gehennam ignis conjicirc, Quin 
pulum) coram Patre meo qui eji etiam oronis generjsmala Dilci- 
in cctfis. S^uifquis 'vero ncgave- pulis praenunciat IVlatlh. x. 35, 
r/t me (magiftrum) coram homi^ & feqq, ai.quc eumt i"' 'iJ^^* 
nihus, negaho illum a^ rgo (diCci- eaufa 'vitam amiferit, eam (de- 
pulum meum fuifle) cortfm f>tf^r0 nuo) itivettturum, Scc, Quibus 
meo qui ejl in ccelis, Vide Se praeceptis paruerunt prifci prae- 
% Tim. II. 12. Apoc. III. 5. fertim Chriftiani, qui ob tefti- 

2 Noluit, nimirum^ Cbrijlus^ moniuui Euaogelii do^inae 
&C.J Ideo «tiam dixit Matth. prBcbicum Marryres, id e0^ 

y* ij^, Dijcfpuhtfttosejpelitcem teflcs difti fuat, ^ 

M * - anti(^^ 



266r J. Clirici D£ eligenda 

anteponere fe palam profitentur. Sic & Paulus, 
4 fi ore confeffi fuerimus Dominum Jefunoi, & 
animo crediderimus eum a Deo e mortuis exci- 
tatum efle, docet nos falutcm confequuturos ; 
corde enim^ inquit, credttur^ in jujiitiam : ore vero 
. cmftffio fiti^ in falutem. Ait enim Scriptura : qui 
ei credit pudore non adficietur. Quae cum ita fint, 
oportet eum, qui Religionem Chriftianam veram 
cfle exiftimat, hanc animi fui fententiam, quavis 
data occalione, intrepide aperire & profiteri. 

Praeterea necefle eft eum quaerere, fi qui fint 
c^ufdem fententiae, & ' cum iis pacem ac amici- 
tiam fingularem colere; hoc- enim indicio difci- 
pulos fuos agnitum iri docet Chriftus, fi fe vicif- 
ftm ament, omniaque proinde amoris & benevo- 
lentiae officia fibi invicem exhibeant, Quin etiam 
eos hortatus eft, ^ coetus ut haberent, in ncnune 
fuo^ hoc eft, qui ChrifHani vocarentur; feque vel 
duobus, tribufve ideo convenientibus, adfuturum 
promiflt. Quo pa£^o, praeter amorem mutuum 
& ardHorem Chriftianorum, in unum coetum co- 
euntium, amicitiam, 7 dogmatum etiam perpetui- 
tati cbnfulitur, quae vix pofTent perpetua efle, fi. 
unufquifque feonim fibi fentiret, nec cuiquamy. 
jiifi conduceret, animi fentendam aperiret \ nam 

4 5i ore confeji /uerimus,'] Sic Sc Philofophi ooones dodri- 
Rom. X. 9, lo, II. nam fuam ad pofteros tranihii- 

5 Pacem cum iis ac amiei' fenint^ Scholarum opera^ in 
/;V7m, &c.] Joan. XIII. 34> 35t quibus docetur^ fed lEcclefi«. 
Novum fraceptum do vohis, ut Chriftianae, multo arAiore tc 
ametis invicem : ut quemadmodum firmiore vinculo conjunAae, cer- 
•z/ox amavi, ita vos mutuo ametis, tius & facilius dodrinam a Ma- 
Bac ex re omnes eognojcent ws giftro acceptam ad finem ufque 
effe meos difcipulos, fs mutuum faeculorum propagabunt. ^iod 
amorem baheatis» Vide l Joan. fine ccetibus fieri vix poffct. Vb- 

^ol^. III. II, i6, *3. luerat & hoc cfficere Pytluisp- 

^^VlH^aRftfi ut baherent in nomim ras, fed fruftra fuit, quod nihif- 

w^^ ^^kl Matth. xviii, 19, coBlefte in doftrina ejus eflet, 

r T Vidc laertium, tcJambHcbum. 

y pmmpirpetuitdti^Scc,} 

quae 



SCNT£NTZA LlBER. 26f 

qvite occult&ntur, patillatim in obli^onem v&- 
niunt, & tandem penitus cxftinguuntur. Chriftu» 
autem & dodrinam fuam, & EcclefiaSy quae eamr 
profiterentur, ut ne defineret humano generi be^ ' 
nefacere, perpetuas efle voluit. 

Itaque quifquis cognitionem Religionis Chri^ 
ftianae ex Novo Teftamento haufit, veramque 
putat, is & hoc profiteri & * fe adgregare fimilia 
profitentibus debet. Verum quia non eft hodie 
(uti nec olim fuit) unum hominum genus, unufve 
ccetus in Chrtfto mmine cojivcnientium; non eft 
illico credendum efle vere Chriftianum, qui fando 
illo nomine cenferi cupit; nec proinde coetui cui- 
vis eorum, qui fe Chriftianos dicunt, ^^fine exa- 
mine, fek adjungere licet. Videndum ante om* 
nia, an eorum dogmatibus conveniat, cum ea 
forma fanorum verborum, quam ex Novi Tefta- 
menti adtenta ledKone animo concepimus. Alio- 
qui poflTet fieri ut pro Chriftiano coetu eum habe- 
remus, qui non eflet, nifi, nomine tenus, Chrif- 
tianus. Ergo hominis eft prudentis, nulli ccetui, 
certe in perpetuum, nomen dare : nifi apud quem 
perfpcxerit eam, quam vere putat dodrinam Ghri- 
ftianam, vigere. Ita ut nihil quidquam dicere; 
aut facere necefle habeat, contrarium iis quae a 
Chrifto tradita, ac praecepta eflc credit, 

§ II. Jis adharendum^ qut Chri^iamrum mmint 
digmjjjintt funt^ 

DissENTiENTiBUs Chriftianis, nec tantum 
diflientientibus, fcd fe invicem (proh pudor!) 

8 Se adgregetrty &c.] Vidc Joammefi i. Ep. iv. i. DiIeBt\ 
Epiftolas ad Timotheum U inquit, ne cnivis Jfiritui cvedite^ 
Titum^ ubi jubentur Ecclefias fed exantinau ffiritutf an ex D^ 
conftituere, 8c Hebr. x. »5. Jnt ; nam mnlti PfaidsprepbaM 

9 Sine exairnne^ &c;l Vi4e ventnmt in mundnm, Scc» 
2 ThsS, T. ai» Sed dUertius 

M 2 



-r 



a68 J. Clerici de elicenda 

damnantibus, atque e coetibus ferali odio proicri- 
bentibus; eorum ulli fme examine adfentiri, aut 
ex ejus formula, nequaquam expenfa, alios dam- 
nare, non imprudentis tantum, fed etiam praeci- 
pitis & iniqui effet hominis. Ccctus qui veram 
411am Religionem, cujus delineationem animo 
concepit, vel partim rejiceret, credentemque dam- 
naret, non pofFet ab eo per omnia vere Chriflia- 
nus haberi, nec impetrare ut quofvis ipfe quoque 
danmaret, quos damnandos, ejiciendofque cceti- 
bus Chriftianorum Ecclefia illa cenferet. Ergo 
videndum, ante omnia, efl, homini prudenti, & 
sequo, in his Chriflianorum diffidiis, quinam fint 
fan<So Difcipulorum Chrifli nomine dignifEmi, 
iifque adhserendufti. 

Si quis quarat quid efTet, ex Religionis Chri- 
ftianse incenio, faciendum, fi nullus omnino cce- 
tus Chriftianus effct ; apud quem videretur vera 
Chrifti doSrina palam doceri, & apud quem non 
imponeretur necefEtas dogmatis cujufpiam dam- 
nandi, quod verum judicaflemus; tum vero opera 
cffet danda ei, qui errores deprehendiflet, ut alios 
ab iis revocaret; qua in re, * una cum maximo 
candore, fumma prudentia fimul ac conflantia 
cfTent adhibendae ; ne homines fme frudtu ofFen- 
derentur, aut nimis cito de iis ad veritatem mode- 
rationemve adducendis fpes abjiceretur. Interea 
prudenter & modefte eflct dicendum quod pro 
vero haberetur, nec damnandus quifquam foret^ 
ex alieno arbitrio, quafi errore infeftus, qui rcfle 

I Una cum maximo candore^ iic prudentes ne callidi iianufy 

&€.} Hic locus cft prsecepto & in candorem peccemus, Qua 

Chrifti Mi'lth x. i6. quo jube- in re pauci funt, qui per ommt 

mur frudentet ejjt infiar ferpen' medium inter oppofitos impru- 

tiumfftmplicesivftarcolumbarum^ dentiag & calliditatis fcopuloa 

hoc eft, ita fimplices efte, ne curfuin tenere oorint* 
^ imprudcntiam delabamur : 

feh* 
\ 



SENfrENTIA LlB£It. 269 

.fentire videretur. Numquam ita Deus deferuit 
dcferetve Chriftianum nomen, nulli ut fuperfmt 
vere Chriftiani, aut faltem non poflint in re6tam 
viam reduci ; cum quibus, (i alii nolint ad fanio- 
rem fententiam redire, poffifnus ardHorem quam- 
dam focietatem colere, & palam etiam a pertina- 
cibus, quod tamen, nifi omnibus fruftra tentatis, 
faciendum non eft, fecedere, * fi illicitum fit apud 
eos candide & modefte dicere quod fentias, atque 
abftinere,a damnandis iis, quos minime damnan- 
dos eife exiftimes. Religio Chriftiana vetat, con- 
tra animi fententiam, loqui, ac mentiri, & dam- 
nare innoxios; nec ingratus Deo effe poteft quif- 
quis, ex divinorum illorum praeceptorum reve- 
rentia, & adniiratione, quidvis potius patictur, 
quam ut ea perfringat. Ejufmodi animi adfe£tio, 
qu2e ex cognitione officii, amoreque Dei arden- 
tiffimo nata eft, non poteft Deo non fummopere 
placere. 

Igitur diflentientibus Chriftianis difpiciendum, 
quinam optime omnium fentiant, nec damnandi 
umquam, nifi qui, re probe perfpeda, damna- 
tione digni nobis videntur ; iifque adhaerendum, 
qui nec Ailla dogmata credi, quae a nobis falfa 
habentur, nec ulla, quae putamas efle vera, dam- ' 
nari poftulant. Qiiod fi a nullo coetu Chriftiano 
impetrari poflet; tum vero cum iis, qui nobifcum 

2 St illicitumjity &c.] Dam tcm, dum mendacium cjus lo- 

licet diflentire, & diflenfum cum obtineret, honorefque, foli 

profiteri, non eft cur a catu veritati debitos, fi^)i vindicaret, 

pubiico, nifi perverfa in eo Nifi hoc fieret, modi» lux fubji- 

«flient Chriftianifmi fundamen^ eeretur. Sic Chriftus a coetibus 

ta, abcamus j fed ubi hoc non Judaeorum non feceflit, nec 

licet, Hec pofTumus, nifi difll- Apoftoli eos deferuerunt, dum 

mulata, aut abnegata veritate, licuit in iis Magiftri do£trinani 

in eo vivere, tum vero relin- profiteri, Sc docere. Vide 

quendus coetusj non licet enim xiii. 46, 
mentiri^ aut diflimolare verita- 

M n 



aum 
inani 

r 



276 J. ClERICI DE ELI6ENDA 

fcntirertt, ne veritatem proderefmus, mentiremurr^ 
que, fecedendum ab iis omnibus eflet. 

^ m. // funt Chrtftiamrum mmine dlgnijfimij qui 
purij/ime cmnium profitentur doSfrinamy cujus 
veritatem probavit Gr o t i u s . 

Verum non levis momenti quaeftio eft, nec 
folutu facilis, qua quxritur, quinam omniunn 
Chriftia/iorum, quorum nunc funt coetus, re£tif- 
fime fentiant, fintque nomine, quo adpellantur^ 
digniffimi. Chriftianae omnes Ecclefiae, tam eae 
qu2e jam dudum a Romana feceflerunt, quam 
Romana ipfa, hoc fibi fingulae tribuunt : nec eft, 
fi rationes omnes feponas, cur hutc, potius quam 
iili, fidem habeas; ftultum enim enet fjufinodi 
elefHonem ' cafui permitterc, & oontroverfias 
omnes, talorum ja<^u, ut fic loquar, difimere» 

Cum vero Grotius fcibc nuIJiua kodiemfle 
Chriftianae peculiarium dogmatum yeritatem o^ 
ftenderit ; fed cjus tantum Religionis, quam 
Chriftus & Apoftoli homines docuerunt ; fequitur 
ut ea Chriftianorum familia fit onuiibus praefe- 
renda, quae maxime omnium ea tuetur, quae 
Chriftus & Apoftoli docuerunt. Ea demum per 
omnia vere Chriftrana eft Religio, quae, finc ullius 
cogitationis humanae miftura, ad Chriftum au£to- 
rem tota referri poteft. In eam quadrant argu- 
menta illa veritatis, quae Libro II. de Veritate 
Religionis Chrijiiana expofita funt, nec alii uUi 
Conveniunt, nifi quatenus cum ea confentit. 

Qiiod fi quis detrahat, vel addat doflrinae a 
Chrifto traditae, eo magis a vero reccdit, quo plus 
detrahit, aut addit. Cum autem Chrtjii do^ri- 
dico, eam intelligo, quam plane conftat. 



1 



3 Cajui permituref'] Vidc not. a. p, 267. ad §. II, 

apud 



Sententia LiBEit. 271 

apud omnes Chriftianos, efle doftrinam Chrifli*; 
hoc eft, quae, ex Chriftianorum omnium fenten- 
ria, aut diferte habetur in Libris Novi Tefta- 
menti, aut neceflTaria confequentia cx iis folis de- 
ducitur. De dogmatibus, quae, ut nonnulli Chri- 
ftianorum putant, ore a Chrifio ic ab Apoftolis 
tradita, ad pofteros alia via pcrveneruntj nimi- 
rum, inftitutione, quae voce tantum fa6b eft, aut 
quae ritu quopiam confervata, ut volunt, nec nifi 
fero fcriptis mandata funt; nullum aliud hic judi- 
cium feram, nifi de iis non liquere, apud omne§ 
Chriflianos, que^admodum de Libris Novi Te- 
ftamenti conftat. Non dicam falfa ea eflc, nifi 
cum refta Ratione^ aut Revelatione pugnent j fed 
tantum de eorum origine non conftare, ideoque 
iefle de iis inter Chriftianos controverfias ; qui 
•ceteroqui de dogmatibus cohfeiitiunt, ^tionim 
veritateih dcmonftravit *G R o T i irs. Dum autem 
-quidjpiam incerttmi ndbis videtor^ * co qujdi certo 
niti, in rebus prasfertim maghi moh^ntiv nemim 
fapienti probaretur. 

§ IV, D'e cmfenfu & dlffinfu Chrtjiiaiiorum. 

Qy AMVI3 accrrimae fint iriter Chriftianos con- 
troveriiae, eaeque magno ahimonqn aeftu agitentuis 
adeo ut undequaque audiantur querete, de negatis 
a nonnullis contendentium rebus manifeftis; atta- 
men quaedam ad^o clara funt, ut omnes de iis 

Hoc ipfum eft quod vult Paulus iW vt^n : pra/iantijima efi 

Rom. XIV. 23,] ubi doctt quod viBima quies ef cobibitio judidii 

non ^ txfide idpeceatum ejjt ; frav in iis reius, de quibus non fukt 

II tfx cx wl^s Afjia^M Ifiv, quafidem/aciant, PauUo poft 

Ad quem locum adtulimus ver- n^tfjuA ^i id^X^c i* amta, quies 

ba Philonis, e libro de Profugis, eji tuta in tenehris, five^ ubi ii6n 

£d. Parif. pag. 469, agirov U- conftat quid faicieadttxn. 

M 4 con- 



-272 J- ClERICI DE ELIGEKbA 

cjnfentiant. Nec exiguum eft eorum veritatr» 
argumentum, quod a certandi cupidilfimis & ad- 
feclibus pacne occaecatls communi confenfu ad- 
mittantur. Nolim quidem propterea cetera om- 
nia, de quibus ccrtatur, effe dubia aut obfcura, 
quod de iis non conientiant Chriftiani. Facile 
fieri poteft ut nonnullis fiat obfcurum, quod cla- 
rum cffet, niii adfec3i:u praepedirentur. Verum 
vix ac ne vix quidem fieri queat, ut acerrimis 
adve rfsr iis, Sc dirccptandi libidine ardentibus de 
xe obfcura conveniat. 

Confentiunt ergo primum Chriftiani, qui qui- 
dem hodie vivunt;. de numero & veritate Libro- 
nim Novi Teftamenti ; iique nonniilla iit, inter 
Eruditos, 5 de aliquot Epiftolis Apoftolicis, con* 
troverfta, ea non eft magni momenti, onmefque 
agnofcunt nihil nifi veri iis contineri, nec quid- 
quam iis retends, aut rqedis, in dodrina Chri- 
ttiana mutari. Qui confenfus non eft exigui mo- 
fnend, cum hic fit fermo, de indubitato fonte 
Revelationis Divinae, fub Novo Fcedere. Caetera 
vero Revelationis antiquae fervata, ut nonnulli 
putant, monumenta aut veftigia, in dubium ab 
aliis revocantur. 

Praeterea confentiunt Chriftiani, in mulds fidei 
capitibus, quae credenda, facienda, & fperand^ 
compleciiuntur. Credunt, exempli caufa, omnes, 
qui quidem non defipiunt, ut potiffima hic capita 
memorem ; I. effe unum Deum aeternum, omni- 
potentcm, fummopere bonum ac fan«3um, omni- 
Dus denique adtributrs praeftantiflimis, fme ulla 
imperfeitionis miftura, prasditum; a Deo illo, 
mundum & quidquid in eo eft, humanumque adeo 

5 De att'<juot Epiflolis,'^ De bus Joannis, de quarum auftcr- 
Epiilola ad Htbneos^ dc altera ibus difccptant Eruditi. 
Tctri, dcquc duabuc poflcricii- 

■ . genus 



SententiaLibea. a; j 

genus efle creatum ; ab eodem omnia red & 
lumma fapientia gubernari ; 11. effe ei Deo Filium 
unicum Jefum Chriftum, natum e Virgine Maria 
Bethlehemi, fine viri concubitu, fub iinem vitae 
Herodis Magni, imperante Augufto Caefare ; de- 
inde cruci adfixum & mortuum, cum imperitaret 
Tiberius, & Pontius Pilatus Procurator eflet Ju- 
daeae; ejus vitam vere, in Hiftoria Euangelicat 
narrari; a Patre ideo miffum, ut homines viam 
falutis doceret, a vitiis morte fua redimeret & 
Deo reconciliaret ; miflionemque illam fuam in- 
numeris miraculis coniirmaffe ; mortuum effe, ut 
dixi, refurrexiffe, & cum a pluribus & faepius 
effet confpe£his, qui cum illo etiam colloquuti 
fuerant, eumque tetigerant, in ccelum, iis fpec- 
tantibus, fublatum, ubi nunc regnet, & unde 
reverfuras aliquando fit ; ut de iis qui tunc erunt 
vivi, & mortuis omnibus, c fepulcris excitatis^ 
ex Euangelica lege, ultimum judicium ferat; 
credenda eflie omnia quae docuit, parendum omni- 
bus quae praecepit, feu ad Dei cultum, feu ad 
temperantiam, in coercendis adfeftibus nofiris, 
feu ad caritatem erga alios exercendam perti- 
neant; iis praeceptis nihil potuifli fan<Slius, mc- 
lius, utilrus, & convenientius humanae naturae 
dari; homines tamen, folo Jefu excepto, ea vio- 
lare, nec poffe ad falutem, nifi Dei mifericordia, 
pervenire; III. efle Spiritum San6tam, qui Apo- 
ftolos Jefu Chrifti adflavit, miracuta in eorumi 
gratiam fecit, animofque hominum' piorum, ut - 
conftanter Deo pareanti fteftat & in calamitatibus 
vitae confirmet; ei Spiritui, per Apoftolos lo- 
quenti, non minus credendum ac Patri & Filioy 
& per omnia parendum ; IV. Patri, Filb, & 
Spiritui Sandio originem fuam, & confervationem 
dcbcre Ecclefiam Chriftianam, a Chrifti ufque 
M s tem» 



»74 J- ClERICI DE ELlCfiKDA 

temporibtis ad haec noftra ; ofmics qui hiice of • 
diderint, & pnecq>U Euangdica oblen^arint, 
mifericordiam k Deo coofequitturas, qua refur- 
redionis, fi mortui fiierint cuni Chiifhis veniet» 
ie vitse xtenuc beatae participes futuri fint: cqa- 
tra veio onuies qui Euangclio fidem dcrog^zvcrint, 
nec gus p ceoe pta obfcrvavcrint, refurreSuios, i 
aiortui fint, ut pledantur, & pcenas aetema morte 
daturos; V. denique oportcre Chriftianos harc 
omnia profiteri, cum in Baptifmo, quo teihunur 
J108 vitam vitiorum immunditiis purgatam, ad 
Euangelii praefcriptum, agerc vdle; tum edaiii 
in Coena Dominica, qua mortem Chrifti ex ejus 
pnecepto celebramus, donec veniat, oftendimuf- 
que nos velle qus diicipulos haberi, & omnium, 
qui eam fimilitcr celebrabunt, firatres ; eos porm 
ritus, fi rad habeantur a nobis, ut par eft, & 
religiofo animo celebrentur, coeleflem gratiam ac 
fpiritum divinum ad nos convehere. 

^Haec, aliaque cum his neceilario connexa, 
(emnia cnim minutadm memorare hic nihil add^ 

6 H^c, aliaque, &c.] In fupc- Ttrtutlianut de Virginibus ve- 

riore do^rijiz Chriftian» expo- landis Cap. I. Revula quidem 

fitione, fequoti fumui ordinem ftUi una omnis eft, Joia immolnlis 

Symboli quod Apoftolicum di» & irreformabilis^ credndi, Jci^ 

citur, vitavimufquc voces om- licet, in unicum Deum omni^en' 

ncs, qua? in controvcrfiam, tem, mundi conditcrem, ^ filittm 

apud Chriftlanot, vocataefunt; ejuiJefumCbrifiumnattmexVir' 

quia agimut de iis, in quibus gine Maria, erucijixum fuh Pon' 

confcntiunt. Ncc propterek tio Pilato, tertia die rejufcitatum 

damnamus, quafi falfa, quie- ^ mortuis, receptum in ccelis, _/f* 

rumque, explicationis aut con« dentem nunc aa dexteram Patris^ 

^rmationit caufa, adduntur ; venturum judicare vivos & mor^ 

l contrario ftudium explican- tuos, fer carnis etiam refurreSio" 

tium aut confirmantium verita- ncm, Hac lege fidei manente, 

tem coBleftcm rehementer pro- cetera jam difci^ina (feu doc- 

bamus ; nec dubitamus quin trinc) & comferjationis admst" 

niulta inventa fint Sc inveniri tunt novitatem correffionisi 0^- 

potroqucant, ad ejus illuftra- rante, Jcilicet, & proficiente ufm 

ivnem. Rc^e haac io rcm ^ue odfiittmprmia^Dci, &c. 

nebat) 



Sententia LiBift.. tys 

nebat) credunt Qmnes Chriftiani; ncc difcrimen 
ullum eft, nifi quod nonnulli hifce multa addunt). 
quibus fuperiora dogmata explicari^ aut fupple- 
mentis augeri oportere putant, & quae ndn Scrip- 
ris Apoftolicis, fed traditione ac iifu EcclefiaEJ^ 
Scriptifv^ pofteriorum aetatum, ad pofterds pro- 
pagata e:dftimant. De hifce aiddltahtentis,- sdiud 
nihil dicam, nifi quod jam ntomri; de iis hoh 
<?onftare, inter Chriftianos, qtiemadmodum con- 
ftat de dogmatibus expofitis ; quae funt, fua per- 
fpicuitate, extra omnem dubitandi aleam pofita^ 
fi modo Scripturae Sacra au6teritas admittatur; 
quam nemo fanus, inter Chriftianos, rejicit. 

Si quis horum dogmatum memor expendat 
argumenta, quibus Religionis Chriftianse Veritas 
probatur, antmadvert et (quod probe obfervari mag- 
ni intercft) vim omnem argumentorum circa haec 
Verfari, non circa controverfa illa capfta^ quae 
orbem Chriftianum dividunt :- quemadmodum jam 
tnnuimus. 

§ V. Unde unumquemque Religionis Chrijiiana cog" 
nitionem haurire oporteat. 
In hoc Chriftianorum diflenfu, confehiuque, 
nihil tutius prudentes jiidicabunt, quam Chrifti- 
anae Religionis cognitionem ex fonte minime 
fufpedto, « quem bmnes incoruptum ac purum 
fiuere fatentur, haurire. Is autem fons eft nuUius 
firigularis Ecclefiae Fidei Symbolimi, aut Con- 
feffio, fed Libri foli Novi Teftamenti, quos ee- 
nuinos efle omnes agnofcunt. Fateor nonmdlos 
■Chriftianorum interdum diiftitare non poflc eos 
•Libros intelligi, nifi ex dodrina Ecclefiae fuas; 
fed & alii continuo reclamant, &, ut hoc unum 
^icam, fufpe6la cft fententia, quae nititur tantum 
teftimonio sUl&mantium, eorumque quorum ma- 
M 6 ximc 



aSo J. Clerici de blicbnda 

per remanfit fumma illa Religionis Chriftiana?^ 
antea a nobis delineata. ^ Nulliun ejR: faeculum, 
tantis ignorantiae & vitiorum tenebris obfitum, ex 
cujus Scriptoribus fuperftitibus non poftint capita 
fidei ante memorata facile colligi. Multa fane 
(neque enim hoc diflimulandum) aliena, & Scrip- 
tis Novi Teftamenti ignota funt addita & in 
Chriftianam Theologiam intrufa 5 quibus fa£him 
eft ut ne verum Euangelici illius fatoris triticum 
tantos fru<Slus proferret, quantos alioqui, fpinis, 
noxiifque, aut inutilibus herbis purgato agro, 
protuliffet. Multa vitia ac delida non admifla 
tantum, aut tolerata, fed etiam laudata funt; 
nec eo fecius falutaris doftrina incolumis fuit, fer- 
vatis Novi Teftamenti Libris, & fenfu communi 
inter Chriftianos; quibus fa6him eft ut fubindc 
exorti fmt viri infignes, qui vitia & errores aevi fui 
caftigarent, & contra torrentem brachia dirigere 
auderent. Sic obflitit Deus ne, ex Chrifti pro- 
miflb, ^ porta fepulcri contra Ecdeftam fnfvali» 
rent ; hoc eft, ne umquam exftingueretur ccetus 

dod^rin» Chriflianae corpus col- 
ligi queat. De fequentibus Ce- 
culis ufque ad XVI. res noa 
minus certa efl, nec de fequen-i 
tibus quifquam dubitat. 

l Porta fepiikriy &c.] Sic 
explicamus tmihk^ tt^a, quia nec 
ea vox, nec HebraVca yi^tS 
Scbcoly cui refpondet, ufquam 
in Sacris Libris fignificat Caco« 
dcemonem ; fed tantum fepul- 
crum, aut ftatum mortuorum^ 
quod Grotiui & alii obfervarunt. 
Itaque ex hoc loco, boc unum 
colbgi poteft, numquam fore ut 
prorfus intereat Ecclcfia Chri- 
ftiana; feu ut nullus fuperfit 
ccetus, apud quem fumma doc- 
trin« £uangeUcse non remaneat. 

omnis^ 



9 NuUum eji facuhim^ &c,] 
Nulla ficcula pejus audiunt, 
quam x. & xi. ut fatentur ii 
qui Rjomanae Sedi adh^erent, 
non minus ac qui ab ea feceUlo- 
nem fecetunt, Attamen fi quis, 
animi gratia, legat in Biblio- 
tbeca Patrum Scripta eorum fae- 
culorun-, facile illinc colligere 
dogmata omnia quae memoravi- 
tnus §. IV. poterit. Vixitetiara 
initio fasculi XII. Bemardus 
Monafterii Clarae Vallis Abbas, 
cujus etiamnum cruditio, pietas 
& conilantia a plerifque laudan- 
tur, tc cujus Scripta a fequen- 
tibus aetatibus leditata num- 
qaam damnata funt. Illinc au- 



Sententia Liber. i8i 

omnis, in quo do6lnna Chriftiana incolumis fer- 
varetur; quamvis interdum alienis & contrariis 
etiam dogmatibus permifta, aut obfcurata, inter- 
dum fincerior ac purior fuerit. Nifi re vera, ut 
hoc obiter obfervemus, a Deo ad nos rfrifla fuiflet 
ea do6lrina, numquam profefto ex tanta vitiorum 
ac errorum eluvione emerfiflet ; fed obruta tan- 
dem, humani ingenii mutabilitate & ftultitia, fun- 
ditus periiflet. 

§ VIII. Refpondetur quafttoni cur Deus inter Chrl^ 
Jiianos diffidia 6f errores nafci pajfus ftt. 

Erit forte, qui objiciat hic nobis, Divinam 
Providentiam melius confervationi dodfa-inae Chri- 
ftianae confulturam fuiflfe, fi errores, qui inter 
Chriftianos funt ac fuerunt, antevertifliet, veri- 
tatemque ac concordiam, quae eam comitaretur, 
perpetuam omnipotentia fua inter eos aluiflfet. 
V erum noftrum non eft Deum docere, quomodo 
fe eererc debuerit, in rerum humanarum giiber- 
nabone, ut melius haberent. Ofiicii noftri con- 
tra eftDeo fuifle fapientiflimas rationes id pariendi, 
'quod paflus eft, exiftimare ; quamvis eas ne con- 
jeftura quidem adfequi poflTemus. Sed fi proba- 
oiles rationes reddi queant eorum, quae fiunt; 
hoftrum etiam eft Deum propter has, aut gravio- 
res etiagi caufas, paflTum efl[e ca fieri, quae qiioti- 
die eveniunt, credere. 

Ut autem ex re ipfa conjcdturam caperc liceat, 
ante omnia ftatuendum eft hoc Deo confiliura 
fuifle, * homines liberos creare, & fmere liberoa 

ad 

2 Homines liberos crtare,^ Ma- i.c. Liv.&tv. Irenaum Llb. 
ximo hoc confenfu docuit uni- iv. c. 9. ie 29. fubfineni^ c. 71. 
verfa Chriftiana Antiquitas. 8e 72. Origcnem in Phiiocalia c. 
Vide Jufiaum Martyrem Apol. xxi. Eufehitm in Prjep. Euang. 

Lib« 



282 J. Clerici de eligenda 

ad extremum efle ; hoc eft, neque ita bonos, nt 
necefrario femper boni eflent; neque ita malos, 
Ut neceffe haberent fub vitiis in perpetuum fuc- 
cumbere; fed mutabiles, ita ut d vitio ad virtu- 
tem, & viciffim a virtute ad vitium traniine pof- 
fent; idque eo facilius, aut diiHcilius, quo diu- 
tius, aut minus. diu virtuti, aut vitio addi6li fuif- 
fent. Talem videmus fuiffe olim Populum He- 
braeum, tales poflea etiam ChrifHanos. Neutri 
inelu<Slabili quadam vi ad virtutem, aut ad vitium 
addudi funt; fed legibus dumtaxat, quse prxfiiia 
bonis, pcenas malis proponebant, coerciti, ad 
quas varia accefferunt a Divina Providentia exci- 
tamenta ad virtutem, & dehortamenta a vitiis$ 
led quorum tamen neutra homuies Ubeit^te ijlfita, 
feu parendi, aut non parendi ty^o ftcultate, fpo- 
lialiiift} pt-out rt^ ipfa deltbotifti^t, nam fanpts 
1)oni & mali foerunt, quamvis divihid^ leg^ vir* 
tutem oihnibus «^que prfcfcribeHBrit, & vitia vet»- 
Ytnt, Id ipfum futurum, apud Chriftianbs, fads 
Tignificaverat Chriflus Parabolis duabus; * alteni 
de iizaniis, quae iniihicus fevit, pdfl ratiim triti- 
tum; ♦altera de rete, quod bonos i& putfidos 
pifces aeque capiebat ; quibus figniflcavit futuiiim 
ut, in Ecclefia, Chrifliani femper mali bonis ad- 
mifli eiTent ; unde fequitur euih probe vidifle mala, 
quae perpetuo erant in fecclefia ChrifHaha futura. 
Qiiin etiam Paulus Corinthios monuit ' oporttri 

Lib. VI. c. 6. & alios quonim 4 Altera de rete,"] Matth. 

cli£ta profert Diofiyf. Petavhts XI 11. 47. & feqq, 

Dogm. Theol. Tom. i. Lib. vi. 5 Oportere ejjcy &c.] i Cor. 

cap. 6. Multa quoque habct xiii. 19. AfT yk^ ed^irSK 1» 

banc in rcm Tom. 3. Lib. iii. vfiT^ ttyeti 1'm «t ^iu/Um ^an^ 

IV. & V. yiveailai Iv vfMV, Hoc eft, prout 

3 yi/tera it xizamis, &c.J funt homines, necefTe cft, nifi 

Ith. c. XXXI, 94. & fcqq, in ineUus mutentur^ 'ifiter vos 

cxoriri 



K 



Sektentia Liber. 283 

effe inter Chriftianos feSfaSj ut probati manifefli 
Jiant. Ac fane •nifi fuiffent inter Chriftianos dif- 
ienfiones de do<9xina, yix fuiffet locus ele<£l:ioni, 
eique generi virtutis, quo fit ut Veritas omnibus 
praeferatur. Ergo, haC quoque in re, elucet Di- 
vina Sapientia, quae ex mediis hominum vitiis 
iingulis plane virtus ut efflorefceret effecit. 

Quod fi quis hic objiciat, 7 ut faciunt nonnulli, 
piiaBftitifle nullam effe ejufmodi virtutem, quam 
,cxftitifle ei contraria vitia; unde tot horrenda fce- 
lera, tot calamitates, tantaeque miferiae humano 
generi incubuere & tam graves poenae, etiam poft 
vitam hancce, imminent; tum vero refpondebi- 
mus, non tanti haec mala Deo fuifte, ut propterea 
fiullum fpftcimen daret potentke fuse, in liberis 
icreandis Naturis. Hoc nifi fa£him eftet, pofte 
fieri nuUa credidiflfet Creatura. Imo ne Deus qui- 
dem ipfe liber exiftimatus efiet, nifi ipfe eam de ie 
c^inionem omnipotentia fua animis hominum in- 
feniiffet, quam alioquin ex ejus operibus num* 
quam concepifl&nt. Neque coli potuiffet, fi om- 
nia non bonitate libera, fed fatali quadam neceffi- 
tate & feciffe & facere credit\}s fuiffet ; nifi fatali 
quoque cultu, ac minime libero. Cum tanto 
xnalo, quantum eft Dei ignoratio, & Virtutis 
exftin<5lio, non poffunt comparari vitia ac calami- 
tates hujus, aut alterius vitae; in quibus fi quid 
prasterea negotium nobis faceffat, reputemus opor- 
tet Deum effe optimum, juftiffimum, potentiffi- 

icxorin feflas, quibus boni a lxxxixi. 8. 

malis fecernentur \ dum beni 7 Utfaciunt nonnulh','] Multls 

▼eritati & caritati adhaerebunt, hanc obje£lionem propofuit^ or- 

ceteris in alia omnia abeunti- navitque rhetoricis omnibus fu« 

bus, Vide Matth. xviit. 7. cis Pet, Bieliut, quem in aliquoc 

6 Nijifuijent.'] Plenius haec vo\\immih\is Bibliotbecde Self^a 

didufta vide Uiftoria noftrae &praBfertim xx. x. Bc xii. fer- 

EccUfiaftica S«culo i. Ano. mone GalUco confutavimus. 

mum. 



2S4 J. Clerici de eligekda 

miim, & fapientiffimum, qui nonnifi conver.lcn- 
tcr \irtutibus fuis aget, viamque facile inveniet, 
& inibit; qua ca, quae irr.pcdxta nobis videntur, 
expcJiit, oninibufque intelligcntibus Naturis nihii 
a lc faftiim efic, quod fieri non debuerit, often- 
dat. Intcrim, dum ea dies exoriatur, qua omnes 
ijr.')rantiaf noilrjK nebul.-p difcutientur; ea nobis 
dcdit fui documcnta, & virtutum fuarum fpeci- 
n-.ir-a, rb qu£ ei prorfus conndere, & quod ficri 
vult c.xlpe». arc apquo animo poflimus & debeamcs. 
Plura poffcnt hanc in rem dici, fed quae nosab 
co finc, ad quem tendimus, advertercnt, & ad 
alia, quae huc non pcrtinent, tranfverfos agerent. ' 

§ IX. Purijjime mnnium eos doSfnnam Cbrijiianmi 
prcfiteri i5f docere^ qui ea tantum quaji necejfaridy 
de quibus c$nfentiunt Chrijlianij credenda^ fad- 
enda^ fperania fr9p9nunt, 
His itaque omiffis, ut redeamus ad fententiara, 
inter Chriftianos dillentientes, eligendam; nihil 
tutius, ac fapicntius fieri pofle videtur, in hoc 
rcrum ftatu, quam fi ei Chriftianorum familiac 
nomen demus, quae folum Novum Teftamentum 
pro norma fidei fuae, fine ulla-humanorum decre- 
torum miftura, agnofcit ; .fatifque habet ut unuf- 
quifquc ex eo formulam fidei fuae hauriat, ad ejus 
prafccpta mores fuos exigat, & fibi quae pollicetur 
ipcranda proponat. Qiiod fi ex animo & fine fuco 
rat, finis ejus inveftigationis crit illa ipfa forma 
fanorum vcrborum, quam iii tot ac fantis crro- 
rum, dilliJiorumquc procellis, & faeculorum tam 
multorum lapiU, ac mutationibus regnorum, & 
ci\itatum, femper camdem manfifle oftcndimus. 
Ea continentur quaecumque ad fidem & mores 
neccfiaria Aint ; quibus fi quis alia addere velit, 
licitum quidcm eil, pro temporum, locorumque 

ratione. 



Sententia Liber. 285 

"" ratione, modo ne quafi necelTaria ab eo imponan- 

- tur ', * quod folius eft fummi Legiflatoris ; aut con- 
z traria dogmata obtrudantur. 

-: . Non licet Chriftianis ita, ut diximus, adfeclis 

' coUum fubdere opinionum humanarum jugo, aut 

r profiteri fe credere, quod non creduntj aut id 

facere, quod apud animum fuum improbant, quia 

- praeceptis Chrifti contrarium efle putant. Ideo- 
; que ubicumque Chriftiana illa libertas, quam dixi, 

minime conceditur, inde migrare necefle habent: 
Don quafi aliter fentientes prorfus damnent, fed 
ijuia animi quifque fui, non alieni, lumina fequi, 
feu id facere, quod optimum fa£lu judicat; id 
vitare, quod malum putat, omnino debet. 

§ X. Cum tts Eucharijiia participe-s prudentes om» 
nes fieri dehere^ qui nihilaliud a Chrtftianis pojiu'' 
lant^ prtcter id quod unufquifque in Novis Fcede^ 
ris Tabulis invenit. 

CuM Chriftus duo veluti SymbolaChriftianifmi 
inftituerit, Baptifmum & Euchariftiam; non fuit 
quidcm ndftri arbitrii Baptifmum fufcipcre, ubi 
judicamus puriflimum efl^e Chriftianifmum, quia 
recens nati baptizati fumus ; fed cum nonnifi matu- 
riore aetatc ad Euchariftiam acccdamus, de Socie- 
tate Chriftiana, cum qua velimus ejus participes 
fieri, difpicerc poflumus ; quod fi ab initio a nobis. 
^aftum non cfl, fieri tamen aliquando debebit. 

Sunt qui Euchariftiam, quae, ex inftitutione 

8 Shod follus ejl fummi Legif' ad folum Chriftum pertinere. 

latoris/j Eam in rem vide qufc Eodem fpeftat quod habet Ja- 

habet Paulu« Rom. xiv. 1. d^ cobus Cap. iv. 12. eTi; Ifi vo- 

fefj» ubi de iis qui imponebant [xoSkrfii iuva.fjt,tv^ a-Mcrai ij 

aliis- ritus, aut qui obfervantes a^aro^Ia-cn : Unus e/i Legijlator 

damnabant^ quod jus teftatur qiii poteji fervUrt (& pcrdere, 

:''•■■' Chrifti, 



286 J. ClERICI D£ EI.IGENDA I 

Chrifti, ' fymbolum cft pacis & caritaris ChriSi- 
anorum intcr fc, habeant quafi vcxillum quod- 
dam dillenfionis, excludantque ex ea omnes, qvd- 
bus tutum non vidctur jugum ullum fubire, pre- 
ter id quod Chriftus nobis impofuit ; feu credenda, 
facicnda, fperanda ulla fufcipere, quafi neceft- 
ria, praetcr ea quae in Novi Foederis Xabulis ex- 
ftarc fibi perfuaferunt : & qui proinde religioni 
ducunt formulas alias fidei admittere, praeter eam 
quam diximus. Cum qufmodi hominibus pacem 
quidem colere fas, jufque eft; ■ fed Euchariftiam 
cclcbrare ea lege, ut praeter Novi Xeftamenti 
Tabulas, alia ndci & morum norma admittatur, 
omnefque, qui eam admitterc nolunt, Ecclefia 
cxdufi intclligantur, homini religiofo ac prudenti 
nefas habebitur. 

At eorum qui aetcrnae falutis impetrandae leges 
nuUas alias norunt, praeter eas cjuae funt a Chrifto 
& Apoftolis in Foederis Euangelici Tabulis pofitar, 
prout poflunt ab unoquoque intelligi, Eucharifti- 
cam menfam adire tuto poflimt & debent quicum- 
que Euangelii vere amantes funt. Exapiuntur 
cnim ab iis & vocantur etiam ad hanc menfam, 

Juicumque Novi Teflamcnti Libros pro unica 
dei & vitae norma agnofcunt; qui mores fuos, 
ex animo, ad eam normam componunt -, qui tan- 
dem nequc Idololatriam uUam admittunt, neque 
alios ut dogmata quaedam profiteantur ie creder^ 

9 Symholim eft pachf &c.] & optimi qqi^ue interpretes ani- 

Vide I Cor. x. i6« 17. ubi me- madverterunt. 

morato calice Se pane Eucha- lEucbariftiamcMrare^^^Hitc 

riftico, quorum multi participes quoque fuit mens Grotii, ut li- 

/unty fubjicit Apoftolus: Sluia quet ex ejus libello, an temper 

mmtt pMat^ unum eorput m^bi cvtmumcandum per SymbJa^ ubi 

fumui \ nam omnet uniut pamt loquitur de caufis intermittendae 

pfirticipes fumus, (^aeverbaEu- Communionis, Tom. it. Oper. 

chariftia conjun£tionem Chri- Thcolf p« 5XX« 



ftifuionun fignificari oftendunt i 



quae 



.1 



-j, SfiNTENTIA LlBER* iSj 

55 quae non credunt^ male habent. Liquet fane 
jj communionem non pofle coli, cum eo, qui vl 
]. utitur ut dogmata lua aliis imponat; qui alia 
Numina, praeter verum Deum Patrem, Filium & 
Spiritum Sand:um, colat; aut moribus fuis fe 
praecepta Euangelica parvi facere, oftendat; aut 
qui alias falutis leges, quam quae in ipfis aeterni 
Foederis Libris praefcriptae funt, agnofcat; aut 

2ui contra fe gerit dignus eft, cum quo omnes 
Jhriftiani communionem colant, & qui praefera- 
tur ceteris omnihus, qui aliter fentiunt. * Nemo 
mortalium, imo ne Angelorum quidem, novum 
Euangelium credendum imponere Chriftianis po- 
teft; ex hoc autem Euangelio, verus Chrifti dif- 
cipulus eft, qui toto animo credit ejus do&rinae, 
& quidem foli, ita ut ei pareat, pro infirmitate 
hujus vitae, quam optime poteft, Deum unum co- 
Jat; prqximum amet ut fe ipfum ; & tempcranter, 
ad cetera omnia quod adtinet, vivat. Si quid hinc 
detrahatur, mutilantur leges Fcederis, de quibus 
nemo quidquam, praeter Deum folum, remittere 
poteft; fi quid vero addatur, inane eft jugum, 
qupd nemini Chriftianis imponere licet. A Deo, 
folo falutis aeternae arbitro, ejuftnodi leges accipere 
poiTunt. 

Quaeret forte quifpiam a me, quo tandem no« 
min^ diftinguantur a ceteiis ccetus illi Chriftiani, 
quos modo defignavi? Atqui nihil intereft, quo 
vocabulo adpellentur ; Ecclefias omnes a me de*- 
iignatas putent Le£lores, in quibus id invenient» 
quod dixi. Ubicumque erit unica illa fidei nor- 
ma, & libertas, quam . defcripfi, illic verum efie 
Chriftianifmum pro certo habeant; nec quaerant- 
nomen, quod nihil ad rem facit. Multos efle 
puto ejufntodi coetus, & plares ac numerofiores 
z Nim mirtalim, &c.] Vi4e iiot« U^L 

in 



1 



288 J. Clerici de bljoekda 

m dies ut fint Deum optimum Maximum precorj 
ut tandem in omnes terras ejus regnum adveniat^ 
atque ei ioli totum humanum geiius pareat. 

§ XI. De DifcipUna Ecclejiajiica, 

Hic fefe nobis nonnulla difficultas objicit, qux 
nafcitur ex forma regiminis Ecclefiae & Difci- 
plina, ut vocatur, Ecclefiaftica ; nulla enim So- 
cietas, qualis eft Ecclefiaftica, fine ordine ftare 
poteft, ideoque forma qusedam regiminis confti- 
tuenda fuit. Quaeritur vero, apud Cbriftianos, 
quae regiminis forma ab Apoftolis fit; videtui* 
enim caeteris praeferenda, quae ab initio fuit con- 
ftituta, ac proinde ex duabus Ecclefiis, in quibus 
alioquin aeque pure ac cafte Euangelium docere- 
tiir, ea anteponenda, in qua eflet Apoftolica re- 
giminis forma ; quamvis regimen fine re, hoc eft, 
finc Euangelio, nt inane Ecclefiae fimulacrum. 

Duae autem nunc funt Regiminis formae, qua- 
rum una eft, qua fub uno EpifcopOy qui fblus jns 
habct ordinandi Preft)yteros, vel inferioris ordinis 
Miniftros Euangelicos, Ecclefia agitat : altera 
vero, cum ab aequalibus Preft)yteris, quibus ad- 
junguntur, ex Plebe viri aliquot prudentes & pro- 
bis moribus, Ecclefia regitur. Qui fine pmejudi- 
cio legerunt quod fupereft Scriptorum Chriftiano- 
rum antiquiflimorum, 3 fatis norunt priorem dif- 
ciplinae formam, quae Epifcopalis vocatur, qualis 
eft in Magnae Britaimiae parte meridiana, ubique, 
proximo poft Apoftolos faeculo, obtinuifle ; unde 
efle inftitutionis Apoftolicae colligere licet. Alte- 
ram vero, quam Preft^yteranam vocant, inftitue- 
runt multis in locis GaUiae, Helvetiae, Germaniae, 

3 Sath Mrutit, &c.] Vlde Szculi I. ad Ann. Lil. 6« St- 
Eccleftajiicam noftram UiJiQriam jlxviii, 8. ^fiif» 

&Bel- 



Sententia Liber. 289 

& Belgii, qui faeculo xvi. ab Ecclefia Romana 
feceiHonem fecerunt. 

Qui Hiftorias ejus faeculi adtentius legerunt 
probe fciunt ideo tantum introdudlam effe hanc 
pofteriorem regiminis formam, quod Epifcopi 
nollcnt concedere iis, qui doftrinam & mores 
Chriftianorum emendatione neceffaria indigere 
contendebant, emendanda ea effe, quae corrupta 
conquerebantur. Alioqui fi Epifcopi tunc tem- 
poris idem facere ubique fponte fua voluiffent, 
quod in Anglia haud multo poft fadlum eft, regi- 
men illud etiamnum hodie, apud omnes qui fecef- 
ferunt ab Ecclefia Romana, obtineret, & innu- 
merae calamitates, quae, omnibus perturbatis ac 
convulfis, contigerunt, anteverti potuiffent. NuUa 
enim fuit ratio, fi vere rem aeftimemus, mutandi 
regiminis, praeter hanc; quod ftante vetere regi- 
mine, aequi nihil impetrari poffet. Itaque Preft)y- 
tcrana forma, plerifque in locis, eft inftituta ; 
quod ubi femcl fadtum eft, omnium, qui Reipub- 
licae Civili iis in locis praefunt, ita interfuit, in- 
tereftque etiamnum hodie nihil mutari, utmaneat 
neceffe fit; nifi quis mallet propterea periculofe 
turbari omnes ditiones, in quibus obtinet; quod 
prudentes niimquam concedent, neque eft optan- 
dum. Forma regiminis conftituta olim fuit, ad 
confervationem doftrinae Chriftianae, non ad per- 
turbationem Rejpublicae ; quae, fine difcrimine 
ipfius Religionis, contingere vix poteft. 

Itaque prudentes viri, quamvis Apoftolicam, 
fimilemque ubique adminiftrandae Ecclefiae for- 
mam praeoptarent; res in eo ftatu, in quo funt, 
relinquendas potius putarunt; quam adeundum, 
quod novarum rerum molitioncm femper comita- 
tur, periculum. Interea quicumque fapuerunt fe 
invicem propterea minime oderunt, convicii^ pro- 
N fcide- 



290 J. Clerici de eligenda 

icidcnint, aut damnarunt, ut fcrvidiores (blcnt; 
quafi cx alterutra forma falus scterna pendcrct, 
quod nufquam in Scriptis Apoftolicis doceri vide- 
bant, ncque ex Religionis Chriftianse indole col- 
ligi poteft. 

^ XII. A Grotio magno in pretio bahitam anti" 
quam Difciplinam^ fedjine alterius damnaiione. 

QyicuMquE Scripta viri fummi Hug. Gro- 
Tii legerunt, doftrinamque cjus ac mores intro- 
fpexcrunt, norunt hominem '^eam formam fano- 
rum verborum animo concepifle, cujus veritatem 
probavit, nec aliam Religionem, pro vcra, habu- 
ifrc. Sed cum ftudiofe Antiquitatis Chriftianae 
Scripta legiffet, intellexiffetquc formam Epifcopa- 
lem effe primaevam, vchementer eam probavit; 
qualis in Anglia obtinet, ut ' ex difertis cjus vcrbis 
liquet, quae in ima pagina adfcripfimus. 

Itaque dubitandum non eft, fi res fuiffct ipfius 
arbitrii, nec fluftibus rerum adverfarum nimium 
jaftatus, ac inimicorum etiam malignitate & con- 
viciis praeter meritum exacerbatus & cxagitatus 

4 Eam formam, &c.] Vide 5 Ex difertis ejus verhis."] In 

intcr alia fnjlituticncm haptix,ato- Adnot, ad Confult. CanTandri 

rum pueroruniy quam cx Belgicis A£t. xiv. Epifcopi funt Prejby' 

verfibus in Latinos ipfe auftor terorum Principes & illa m^o^a- 

tranftulit, Oper. Theol. Tom. a-ia a Cbrijio pr^rmonjirata eji in 

IV. pag. 629. Ssepius etiam in Petro ; ab ApofloUs vero ubicum^ 

purtrcmisOperibusteftaturquid- que fieri poterat conjiitutaf fif «> 

quid cfl: ncc^-flarium ad falutem, Spiritu San6fo comprobata in ApO" 

latis perfpiaie m Novo Tefta- calypji, S^uare Jicut eji optandum 

mrnlo contineri. "Vide adno- ut illa «Er^o^aWi conjiituatur ubi- 

tata ejus ad Confult, CafTandri quey &c. Vide & poftea de 

fub fmcm, ubi de fufficientia ac Potefiate EccUJiafiica, ^ Rive- 

ferfpicuitate Scripturo'» Hoc au- tiani ApoIogeticiDifcu^otem pag, 

tem pofito, liquet cx eo poflc a 714. col. 2. Alia etiam profe- 

quovis coliigi fummam Religio- runtur in Epiilolis huic libeilo 

Jiis Chriftiana?^ qualcm antea fubje^is, 
protulimus. 

eflct; 



SfiKTENTIALlBER, 291 

cflet; quin fe fuiflet adjun6lurus iis, qui antiquam 
difciplinae formam tuebantur, & qui ab eo nihil 
amplius exegiflenti quam quod antea di(ftum efl-, 
& quod ipfe verum efle eximie probavit. Cujus 
rei ea funt argumenta, quae tanti nobis vifa funt, 
ut ea huic libello fubjungenda duxerimus. 

§ XIII. Paranejis ad dijfentientes Chrtftianos^ ne 
capita ulla doSfrina^ prater ea qua quivis in 
Novo Tejiamento videt, funtque femper creditay d 
fe invicem exigant, 

H-ffic cum ita fmt, difllidentes omnes Chriftia- 
nos non poflumus non vehementer adhortari, ut 
meminifle velint eam folam veram efle Chriftianae 
Religionis fummam, cujus veritas, argumentis a 
Grotio adduftis, probari poteftj non capita illa 
controverfa, quae alterutri negant, & quae tot 
malorum caufa fuerunt; dein nemini pofle per- 
fuaderi, qui Novum Teftamentum religiofo animo 
legerit, ac meditatus fuerit, * alium efle Legifla- 
torcm, praeter Chriftum, cx cujus legibus falus 
acterna pendeat; nec quemquam ita animaturrt 
pofle, aut debere ab animo fuo impetrare, ut 
quidquam admittat, quafi neceflariiim ad falutem, 
quod praeter Chrifti & Apoftolorum docSrinam Ct, 
vel ut verum credat quod ei contrarium efle exifti- 
mat; itaque nullum certius ac praefcntius - reme- 
dium eflc diflenfionum, quam ut nihil imponatur 
Chriftianis, praeter ea quae unufquifque apud ani- 
mum fuum certo novit efle revelata ; nec quid- 
quam inde timendum incommodi, quandoquidcm 
omnium faeculorum, quae a Chrifto ad nos ufque 

6 Alium ejfe Legijlatorem,^ pertiiientia. Praeterea res ipfa 

Diierta funt hanc in rem verba hic loquitur, cum, dinentienti- 

Jicobl Cap. IV. 12. quae adtu«. bus Cluriilianis, nemo fit adver- 

Lmui ad § i. ubi fe alia huc farii auiloritati crediturus. 

N 2 fluxc- 



^92 J^ CX.ERICI DE ELIGSNDA 

fiuxerunt, experientia conftat a nemme fani cere- 
l>ri fummam iUam Chriftianas Religionis» quam 
antea prppoTuimus, reiedam. ^ Hoc (i unum 
hodie a Chrifiianis, quali neceilarium, exigeretur, 
brevi omnia diffidia deiinereut, & quidquid mane- 
ret in feotentiis difcriminis, non ad corpus if^um 
Eccleriarum; fed ad privatos pertineret, quorum 
nnufquirque conftientiae fus rationem Deo eft 
redditurus. Si modo de fumma rei confendre fe 
intelligerent^ quemadmodum re vera confentiunt, 
ic fe invicem in caeteris ferrent; nec alios minis, 
vi, aut aliis malis artibus ad fuam fententiam, aut 
fuos ritus Irahere conarentur ; ea effet concordia, 
quae fola in tcrris fperari poteft. ' In hac-Lumani 
^eneris ignorantia & infcitia, tam variis adfeftibus 
praepedita, nemo prudens exfpeilet omnes pofle, 
idem ut fentiant, ac faciant, vi, aut rarionibus 
adduci. Generofiores animi, intelligentefque pro- 
bare nequeunt vim, quae Mendacii, non Veritatis 
eft fatelles ; nec minus eruditi, adfec^ibufve, aut 
educaticnis prajjudiciis, aliifque occaecati, quales 
femper erunt longe plurinii, rationum pondus fatis 
intelligunt, nec iriterea cogendi funt contra id 
quod fentiunt facere, aut loqui. Satis habcant, 

7 IIoc Ji todte unum, &c.] nenitecejfarih ^ & ut de neeejfa-' 

Hsrc tuit fententia Jacobi I. rm com/eniat onmrs opera infuma" 

Msgnae Britannia? Regis, fi //*. tur -^ in nou necej/ariu libcrtati 

Cafaubono credimus, qui ha?c Cbrtjiiana locus detur, &c. 

kabet in I^cfp. ad Epijiol. Card. 8 In bac bmnani generis igno» 

Berroniif sid ^» Obfervat. p. 30. rantia.] Pulcre ifiW/W de TrU 

Ed.Lond. 1612. Verijfime fcrip- nitate Lib. z. o. 70. Nom per 

tum ejfe, in explicatione rScrv a- dijffici/es nos Deus ad beatam vi- 

*rXa)f ayttyM.ivv Rex arbitratur, tam quajliones vocat, nec muki' 

rerum abfolute necejfariarum ad flici eloquentis facundia gemre 

falutem non wagnum ejfe numerum, Jollicitat, In abfoluto nobis acfa^ 

^are exifiimai ejus Majeftas, cili efi atemitas, Jefumd^ fufci- 

MuIIam ad ineundam concordiam tatum a mortuis per Deum cred^e 

breviorcm 'viam fore, quam fi ^ ipfum efeJhaUmtm confiteri, 

4iligen^9r fepartntuf ntcegaria m '■ • 

per 



Sentsntia L, ibbh. 293 

per Deum immortalem, qui regimini Ecclefiarum. 
prsefunt, Euangelio credi, iidemque illam folam 
quafi neceflariam praedicari, praeceptis ejus folis 
pareri, falutenique ex ejus legum obfervatione ex- 
fpeftari, & omnia refte habebunt. Dum humana 
divinis, & dubia, ne qi^id gravius dicam^ certis 
aequabuntur, nullus erit contentionum finis, nec 
ulla fpes pacis; quam a Deo Optimo. Maxima 
votis omnibus expofcere pii omnes debent, & 
opera fua, quoad ejus fieri poteft, promovere^ 




Na 



J O A N- 



294 J- Clerici contra Indiffer. 

JOANNIS CLERICI 

C O N T k A 

INDIFFERENTIAM 

RELIGIONUM 

L I B E R, 



§ I. Amari Veritatem oportere in omnibusy fed pra^ 
fertim in rebus magni momenti. 

QUifquis primus dixit ' aeternum efle, inter 
Veritatem & Mentem Humanam, foedus; 
cujus quidem* efFedhis interdum velud pendent 
atque intermittuntur, pro humanae naturae muta-- 
bilitate atque adfe<S^ibus, -Ad quod numquam dif- 
folvitur prorfus j redtiflirne nobis fenfiffe videtur. 
Nemo eft enim qui cupiat falli, imo qui non ma- 
Jit, de quavis re, praefertim alicujus momenti, 
fcire quid verum fit, quam errare y etiam in iis, 
qu3B in mera contemplatione fita funt. Vero 
natura delecS^amur, ab errore abhorremus ; & fi 
quam viam fciremus, qua ad Veritatem tuto per- 

1 S^iijfquis primus dixit, Scc.'\ Ib. Serm. CL, col. 716. Falli 

yoan. ^mitbus, in Seleftis Dii- cdit anima, ^antum falli oderrt 

fertationibus editis Londini, anima naturaliter, binc intclligi 

1660. Hinc ^igujiinus Serm. potejif ^uoniam qui, mente , alie- 

CXL. de verbis Euang. Joan. nata, rident, phrantur a fanis, 
Tom. V, col. 682. Vcritatem Si froponantur ijia duo, falU 

©* 'vitam cmr.is bomo quarit\ vii, an i'erum tcneref Omnis 

fed 'viam ncn mnii hcmi invenit^ imo refpgndet i verum tenere. 

vcnire 



Religionum Liber, 295 

vcnire liceat, libentiflime eam iniremus. Unde 
fadtum ut femper inventi fmt prseclari viri, & qui 
magnas laudes ab omnibus retulere, qui Veritati 
inquirendae totam vitam abfumferunt. Innumeri 
fuerunt, funtque etiamnum hodie, Phyfici & Geo- 
metrae, qui labores incredibiles fufceperunt, ut ad 
Veritatem pervenirent ; nec ulla * majore fe ad- 
feftos voluptate dixerunt, quam cum diu invefti- 
gatam fe tandem invenifle putarunt. Qiiinimo 
kiter multa alia, quibus Homines funt Brutis 
fuperiores, merito Veritatis amoreni ii cognitio- 
nem numeramus. 

Verum cum quaevis Veritas non fit ejufdem 
momenti, multaque theoretica dogmata, yera 
licet, negligamus, quod ex eorum cognitione 
fruftum exiguum aut nullum capere poffimus^ 
quas proinde labore multo emta nolimus; funt; 
contra quaedam tanti momenti, ut quovis ftudio 
ea redemta merito cupiamus. Talia funt quae 
pertinent ad vitam bene & beate agendam ; quo- 
rum cognitionem maximi omnes faciunt, & dili- 
gentiflime quaerunt. Ad quod fi accedat ex vita 
bene ac beate a(Sa (femper autem id quod bonum 
cfl:, hoc eft, Veritati confentaneum, etiam beatum 
efle judicandum) fequi aeternam, poft hoc breve 
aevum, felicitatem; quod^Chriftiani omnes, cui- 
cumque Se^bae fmt addi<Si, fe credere profitentur; 
agnofcendum eft cognitionem viae, qua ad eam 
pervenire licet, numquam nimis caro emi; 

§ II. Nihll cjfe majoris mQmentiy quam Rellgionem^ 
acproinde ei cognofcendes diligentem operam dandam. 

NoBis hic res non eft cum fpretoribus omnis 
Religionis, quos fatis confutavit, in fuperiore 

2 Majore, &c.] Vide vitam Pythagorse^ apud Diogenem hair^ 
tium, Lib. VIII, 12, . 

N 4 Opere, 



296 J« Clerici contra Indifper. 

Opere, vir maximus HuGO Grotius; quod 
quifquis animo Veri cupido legerit, dubitare non 
poterit quin Deus fit, qui ab hominibus coli vult, 
& nunc quidem eo cultu, qui eft a Chnfto prae- 
fcriptus; & fui cultoribus ' a^emam beatitatem, 
poft hanc mortalem vitam, pollicetur. 

Quod cum ita fit, nemo dubitet quin Seligio 
fit longe maximi momentij ac proinde cum fit 
non una Chriftianorum familia, inde fequitur dan- 
dam efte operam, ut cognofcamus, quaenam ea- 
rum fit maxime dogmatibus & praeceptis a Chrifto 
reli£lis confentanea. Neque enim omnes poffiint 
eodem loco haberi, cum lint quaedam inter fe ita 
diffidentes, dofbina & cultu, ut fe graviffimorum 
crrorum ac vitiati cultus divini viciffim incufent; 
quin & nonnullae de aliis loquantur, quafi aetema 
falute eflent prorfus exclufae. Quod (i verum efle 
conftaret, fine dubio efiet ab iis quam primum 
difcedendum, ut ei foli adhaererent, qui (e Qiri- 
ftianos haberi volunt, quae vere aliis talia objice- 
ret. Ageretur enim non de hac brevi vita, innu- 
meris malis & incommodis, quomodocumque aga- 
tur, obnoxia; fed de fuppliciis, quae Deus lis, 
qui Euangelio non crederent, minatus eft ; deque 
beatitudine comparanda, cui nihil deerit, nec ullus 
finis erit. 

Sunt tamen homines, non quidem eruditi, & 
qui feriae leftioni Scripturamm addifti fuerint, ut 
diffidia Chriftianorum cognofcerent, atque unde 
ftet Veritas fcirent; nihil enimminus, quamtalia 
curarunt ; qui ita de hifce diffidiis fentiunt, ut per- 
inde cenfeant effe, quamcumque fcntentiam, & 
quemcumque cultum fequantur. Putant rem effe, 
quae media eft atque indifferens, quamcumque 
Sedtam Religionis Chriftianae ampledlamur, aut 
certe nos ampledli profiteamur. Ne« de vulgo 

loqui* 



R E L' I cr I N ifM^ E rBT E R. 297 

loquimur, funt Regna, in quibus, non Plebs tan- 
tum, fed & Proceres & Summates nunc a Ro- 
mana Sede feceflionem fecerint; mox ad obfe- 
quium ei prsbendum,. mutato Rege, redierint; 
denique fummae Poteftati, ei Sedi adverfanti, ad- 
jutores fuerint. Sub Henrico VIII. Angli» Rege, 
multa fadla funt Decreta non Regis tantunij fei 
Procerum Regni aucStoritate, contra Romanam 
Sedem; cui Henricus iratus erat, ob rationem,. 
quam pauci probaverint. Eo mortuo, cum E- 
duardus VI. ejus filius, conceffifret in eorum par- 
tes, qui non tantum Romanae Sedis au£toritati; 
nuncium remiferant, quod Pater eju§ fecerat ; fedi 
& dogmata alia, quae ab ea Sede damnabantur,. 
amplexus eflet, fe id quoque probare palam teftati* 
funt. Mox fato fundo Eduardo, cum Maria* 
Regina, Romano Pontifici addiftiiEma,.fratri fuc- 
cefliflet ; iidem Proceres eam Reginam adjuverunt,, 
ad opprimendas partes eorum, qui, fpreta Ponti- 
ficis auftoritate, Eduardo Rege, flomerant. Mor- 
tuae pofteaMariae fucceffit Elifabethaj quae fratris; 
Eduardi Sedam fequuta. eft & longo regno penitus • 
confirmavit, ut fundamentis, quae illaolim. jece— 
rat, etiamnum hodie innitatur. 

Qui legent Hiftoriam eorum temporumj depre- 
hendenttantam inconftantiamProcerumejus regni,. 
ut vix ac ne vix quidem fibi perfuafuri fint eos non* 
fuifTe in fententia eorum, qui credunt perinde efle 
ad falutem confequendam, quamcumque Sedlam 
Chriftianam ampleftamur. Eas mutationes qui^ 
tribuerit partim metui^ me adfenticntem quidem 
habebit ; fed cum reputo gentis Anglicae conftan- 
tiam, fortitudinem^ & contemtum mortis, quem 
non raro oftendit; mihi etiam ;ion aegre perfuadeo 
vitae praefenti^ amorem atque indifferentiam Reli- 
N 5 gionis,> 

i 



IqS J. Clerici Contra Indiffhr^ 

gionis, ii> Proccribus pnefcrtim, fuiflc mutatio- 
num tam frcqucntlum caufas potiilimas. 

^ III. Indifferentiam Religionis ejfe natura fua illi' 
citam^ Tegibus divinis vetari atque ab omnihus 
Chrijiianorum Se^is damnari, 

*TIeligiokem habere numero earum rerum, 

auae mediae funt naturae, ita ut cam mutarc, in- 
ar vcftium, aut certe profiteri & mox negare, 
prout tempora pofcunt, liceat, graviflimum er- 
rorum effe multae rationes oftcndunt ; quarum ali- 
quot c praecipuis profercmus, dcdudtas e natura 
rei, e legibus divinis, eque omnium Gentium 
Chriftianarum confenfu. 

Primum turpe eft mcntiri, in re praefertim tanti 
momenri, cum ne in levioribus quidem liccat,. 
nifi fortc mendacio plus profimus, quam veritate. 
Sed in hoc negorio non. poffunt homines mentiri 
aut etiam diflimulare, fme gravi noxa; cum> 
quoad eft in illis fitum, Mendacium in re maxima 
confirment & Veritatem ei contrariam opprimant 
atque aeternis tenebris damnent. Pcflimi efl ex- 
cmpli, praefertim in viris ad aliquam dignitatem 
evedlis, quos inferioris fortis homines nimis facilc 
imitantur; quo modo fit ut non folum ipfi pec- 
cent, kdi etiam alios ad peccandum adducant ex- 
emplo, quo nihil eft apud hominum vulgus effi- 
cacius ; quia multo magis id quod faciunt ii, quos 
lummo honore profequuntur, quam quod dicunt, 
adtendant. 

Turpe etiam eft & viro forti prorfus indignum, 
propter brevem hancce vitam, mentiri, & malle 
Deo, quam hominibus difplicere. Ideoque prae- 
ftantiores Philofophi maluerunt certae morti fefe 
cxponere, quam quod Numini, wt putabant, dif- 

plice* 



Religionum Lirer. 299. 

plicebat, facere ;/ ut oftendit exemplum 3 Socra- 
tis, qui maluit cicutam bibere, quam defmere 
philofophari, prout folebat, & fuperftitem effe. 
Alii etiam Philofophi maluerunt * folum vertere, 
quam dogmata, quae cceperant tueri & vera cre-. 
debant, prodere. Fuerunt & viri fortes, apud 
Ethnicos, qui redis moribus, faeculo fuo convi- 
cium fecerunt, & fatius multo habuerunt mori, 
quam Tyrannis blandiri, & re<£lo vitae inftituto 
valedicere; quales fuere ^ Thrafea Paetus & * Hel- 
vidius Prifcus, qui maluerunt mori, quam vitia 
& male fadla Caefarum probare, aut diflimulare. 
Quod cum fa6lum fit ab hominibus, quibus non 
erat, nifi dubia fpes alterius viae beatioris, poft- 
quam hanc amififfent ; tanto magis debet fieri ab 
iis, quibus fpes multo clarior & certior «temae 
felicitatis facSa eft. 

Omnia faecula viderunt & laudarunt eos, qui, 
patriae terreftris caufa, mortem intrepido animo 
tulcrunt. Quod cum ita fit, quis non laudet eos,» 
qui patriam terreftrem ccelefti, &t vitam hanc 
mortalem aeternae illij quam facrae Ltttcrae nobis 
revelarunt, poftpofuere ? Quis non vituperet viles 
animas, quae. vitam, quam cum brutis commu- 
nem habemus, malunt retinere, .brevi tempore 

3 Socratis.] Vide quae de eo periit. Vide ^rachtm Annal. 

congeflimus-Silvarum [Philolo- Lib. xvi. 24. ^ fcqq» 
gicarum Lib. i, c. 3. 6 Hel-viJius Prifcus.l Thra- 

^.Solumvertere.'] Galcnus L\b, feae gener, qui eodem temporc 

adfeclus animi fequi tcmperamen' Italia exire juflus, ut ait Tacitut 

tum corporis Cap. u!timo_, fub Ibid. deinde occifus . a Vefpa- , 

finem: ubi de Stoicis: IxeTvot fiano, ui hihc%. Suetmius, ir 

^£y e-zcrEtrttv alrnq rhv «Tttl^t^a hujus vita, C.pc^y. quod {ili^ 

lA,a\>.ov, h Ti ^oyfjuctla.Tr^oiSvan.; revcrenter novunri Dominuij| 

illi Jibi perfuafirunt potius patriam non habuifTet. Ejus etiam fiUd 

(rclinquere) quam dogmata prO' a Domitiano occifus feft, ViJ 

dere, Suetonium, in hwjus vita,. Taci 

5 Thrafea Patus.'] Qui fub fi/m in vjta Agricolac c, xlv. 
Ncrone, quod ei adulari noller, 

N 6 ' amit^ 



300 J. Cl£rici contra Indiffer. 

amittendam; quam eam, quse amitti nequit, prim^ 
data occafione, adipifci. . Milites videmus, qui, 
ilon tam patriae cauia, quam ut gratiam Regum 
& Principum fibi aut familiae fuperfHti parent, 
ihaxima pericula impavide adeunt, & fibimet ipfi 
gratulantur, quod iis parentes vulneribus funt ad- 
fe6H, quibus ientiunt fe mox interituros. Imo 
mercenarii ipfi fordflime pro iis, a quibus exiguo 
ftipendio condudH funt, pugnantac vitam profun- 
dunt; & funt qui nolint, ut Veritatem tueantur, 
tcm aetemam & Numini longe gratilBmam, ma- 
ximifque praemiis conjunfbm, fe periculo, non 
dicam vitae, fed ne amittendarum quidem fecul- 
tatum, aut dignitatum caducarum, objicerc ! Ergo 
rfes ipfa clamat oportere, Veritatis & Virtutis 
caufa, quidvis potius perferre, quam ut, iis 
omiffis, indignam viris vitam, aut fragiHa bona 
confervemus. 

Itaque hoc nobis praecepit Chriflus, cujus haec 
funt verba : 7 Omnis qui confitebitur me^ coram ho^ 
minihut^ confitehor tff ego eum, coram patre meo^ qui 
in coelis ejf. ^i autem negaverit me^ coram homi- 
nihus^ negaho & ego eum^ coram Patre meo^ qui in 
coelis eji\ quibus verbis fignificat fe cum agnitu- 
rum pro Difcipulo fuo, & vita seterna, in Ultimo 
Judicio, donaturum, qui do6irinam ipfius fa<Sis 
ijc di£Hs numquam diflimularit. Frudenter quidcm 
alibi ipfe teflatus efl debere hoc fieri, cum dixit 
• Margaritas non ejfe forcis ohjiciendas, Scd ea 
prudcntia co non fpeflat, ut pcr totam vitam, fi 
opus fit, ad vitandam hominum iram atque invi- 
diam, difTimulemus, nedum ut mcndamur; ve- 
rum ut ne, alieno tempore & loco, homincs per- 
vicaciter errantes ad faniorem mentcm revocare 
fruflra adgrcdiamur, Aperte monct, pofl vcrba 

7 OnmiSf &c.] Matth, x, ra. S Margantas,} Matth. vii.6. 

J adlata 



Religionum Liber. 301 

adlata de confeffione Religionis, fore interdum ut 
faciendum hoc fit, cum maximo odio propinquo- 
rum noftrorum, atque imminente certae mortis 
periculo : 9 ^7// amatj inquit, patrem aut matrem^ 
plus quam me^ non ejl me dignus \ (ff qui amat filiumy 
aut filiamy fuper me^ non efi me dignus; qualis eft, 
qui dogmata & praecepta, a Chrifto accepta, dif- 
fimulat, in gratiam familiae. Nec omifit Chriftus 
monere, propter conftantiam ejufmodi, mortem 
oportere exfpeftari, neque eo fecius in inftituta- 
pergendum, & qui propterea vitam hanc amitte- 
ret, eum beatam immortalitatem, in altera vita, 
confequuturum : ' ^«/ non accipit crucemfuam^ & 
fequitur me^ non eji me dignus. ^i invenerit 
vitamfuam (in hoc faeculo) perdet illam (in futuro) 
& qui perdiderit (in terris) vitam fuam^ propter 
mey inveniet eam^ in coelo, eamque longe feli- 
ciorem atque aeternam. 

Quae doiftrina ita perfpicua eft, ut nulla Chri- 
ftianorum, hoc tempore, familia, circa eam diffi- 
<3eat. Qui Romano Pontifici parent, & qui defie- 
runt parere, quicumque fint, omnes uno ore con- 
tendunt nefas efle diffimulare quod fentimus de 
Religione ; ubi aguntur dogmata majoris mo- 
menti, & cum res fine feditione & tumultu fieri 
poteft. Nam reftius eft, in iis, fme quibus fides 
Deo debita, & fan<Elitas morum incolumes funt, 
diffimulare quid fentiamus : ne contentiones per- 
petuae, inter Chriftianos, excitenturj cum per- 
pauci fint Viri Eruditi, qui de omnibus pariter 
fentiant. Dijfimulare. autem dicimus, non fimu* 
lare \ nam tacere quid fentias non eft mentiriy fed 
dicere te credere id quod non credas, id demum 

9 ^i amat,] Matth. x. 37, l ^/ fto» fi€fipit.J] Ibid. x. 
38> 39. 

mcn- 



302 J. Clerici contra Indiffer, 

mendacium eft. Ad quod accedit, fi dogma quod- 
piam palam lege faiiciatur, quod falfum putes, 
licitum efle oportere modefte diflenfum fuum tef- 
tari, fine contentione, & tumultu. Alioqui pra 
manfueto rcgimine Chriftianarum Ecclefiarum, 
qupd non excTudit omnem difl^enfum, cum caritate 
conjun<9:um; incideremus in meram tyrannidem, 
a qua ne minimum quidem diflintire liceret. In- 
numerae funt quseftiones Theorcticae obfcurae,. 
praefertim iis qui ejufmodi ftudiis operam num- 
<mam dederunt ; in quibus quaeftionibus, libertas 
Chriftiana illaefk maneat oportet ; qua in re, etiam 
omnes Chriftiani confentiunt ; cum fmt innumera 
ScripturjE loca, & opiniones Theologicae ingenti 
numero, in quibus impuiise Viri do<Sti femper dif- 
fenferunt & diflentiunt ; etiam apud eos, qui con- 
fenfum in aliis rigidius aequo exigunt. 

§ IV. Nonfacile dijjintientes damnandos^ quaji reos 
erroris^ aut eultus illiciti^ cum quihus falus istema 
conftjiere non poffit\ adeo ut nemo eorum^ qui eos- 
admittuntj mtfericordiam a Deo confequi poffint\ 
nec tamen fas effe profiteri nos credere quod non 
credifnus^ aut facere quod damnamus. 

Qui ab Ecclcfia Romana fecefl!erunt, non con- 
fentiunt quidem per omnia inter fe, ut nec ii, qui 
in ca manferunt ; fcd ex Eruditiflimorum quorum- 
que Virorum fcntentia, in nulla re diflident, quie 
cum fide Deo debita, obfequioque ei pnijbendo, 
confiftere non poflit. Sed varia ab iis Ecclefiae 
Romanas exprobrantur, cum in dogmatibus, tum 
in cultu, quae. plarTe falfa atque illicita putant. 
Verumne fit hoc judicium, an fecus, hic non in- 
quirimus. Sed hoc conftat^ ctiam ex ejus Ecclc- 



Religionum Liber. 303 

fiae fententia, non licere iis profiteri fe ea adpro- 
bare, quae improbant ; nec quemquam admittit in 
communionem fuam, qui profiteatur fe ab ea, in 
illis, diflentire. 

Sunt tamen, inter diffentientes, * Viri Celebres 
atque Eruditi, qui dum prorfus fibi illicitum efle 
putant ad eam accedere, ob dogmata & cultum,, 
in quibus diverfi ab ea abierunt ; non cenfent ta- 
men fas efle omnes, qui in ea Ecclefia vivunt & 
moriuntur, indo<Sos & do£los, falute aeterna ex- 
cludere. Sane qui putant quidpiam in iis efle,. 
quod adverfatur fundamentis ipfis Chriftianifmi, 
nbi nullatenus licere exiftimant iis adfentiri, nec 
fme graviffimo delifto fimulare fe probare quoJ 
damnant; quo delifto fe a falute exclufum iri, fi. 
in id inciderent, atque ad mortem ufque perfeve- 
rarent, judicant. Sed qui bona fide talia amplec- 
tuntur, quod credant efle confentanea Revelationi 
Divinae, aut certe cum ea non ita pugnare, ut 
fidem ac fanftitatem Chriftianam evertant; five 
ob genus ftudiorum, cui ab adolefcentia operam* 
dedere, five defe<ftu cognitionis & judicii, ejuf- 
modi, inquam, homines falute exclufos pronun- 
ciare non fuftinent; quia quo ufque porrigatur 
Mifericordia Divina, erga id genus homines non 
fatis norunt. Innumerae funt circumftantiae loco- 
rum & temporum, atque animorum adfediones 
nobis ignotae; quae miferorum mortalium deIi(Sta, 
apud Deum, elevant, faciuntque ut condonari 
nonnullis ab eo poflwit, quae in aliis docStioribus 
damnarentur. Itaque aequitatis & prudentise Chri- 
ftianae effe ftatuunt, dum dogmata & cultum im- 

A Viri Cdebres,'] Intcr alios gio Proteftantitm tuta Yia ad 
Gulielmus ChillingwortJsiuSy in falutem; ubi 8c alios fecure 
Libro AngUco infcripto ; Reli" fentientes memorat. 

probant^ 



304 J- Clerici contra Ini>iff£r. 

probant, hofnines Divina^ fapientise ic. Bonitati 
dijudicandos permittere ; dum iis opinionibus ad- 
fentiri, aut cultui adefle fibi non licere pro certo 
habent. 

Hinc certe nemo colligat homini, in contraria 
fententia educato, *ac legendis facris libris, morc 
eorum qui feceflerunt, exercitato; fi contra con- 
fcientiam fuam ea faciat, aut dicat, quae putat 
efle illicita & falfa, dumtaxat ob hujus vitae com- 
moda, licere veniam a Deo fperare; fi moriatur 
in habitu faciendi & dlcendi, quod ipfe improbat; 
fafturus etiam ac di(5lurus, fi diutius viveret 
Nullaeft, necerit, ut fperare licet, familia, quse 
de Chrifti nomine cenfeatur, a qua vir ejufinodi 
falutem confequi pofle cenfeatur. 

Videant ergo funulatores quid agant, cum ita 
fe gerunt, ut Rationis, Revelationifque lumina 
tam turpiter fptrnant; ut iis repugnare fuftineant, 
utque Chriflianorum omnium, quicumque fint, 
judicium nihil faciant» Nec putandum eft ejuf- 
modi homines efle eruditos, remque probe eis &, 
mature expenfam fuifle. Sunt fpretores eruditio- 
nis omnis Theologicae, nec eam umquam adti- 
gerunt, fine qua nullum re<9:um judicium de re 

?'ufcemodi ferri poteft. Non ininus nobilem illam 
hilofophiam, quam tanti fecerunt Romani olim 
Proceres, hauftam quippe e lumine Naturae, fper- 
nunt ; quia adfe6libus indulgere, quod ne Philo- 
fophiae quidem Ethnicae probatur, cupiunt. De 
praeteritorum faeculorum' judiciis fecuri, hodierna 
omnia fpernentes, deque futuro aevo non admo- 
dum anxii, fimiliores funt pecudibus, quam ho- 
minibus Ratione praeditis, qua non utuntur. Qui 
ita fingunt ac mentiuntur, ut faciunt, nullo nu- 
mero, locoque haberi pofTunt; atque indigni funt 

quibus 



Religionum Liber. 305 

K quibus ullus fidem habeat, in rebus hujus aevi, 
^ quandoquidem Deo atque Hominibus, in re ma- 
^ ximi momenti, illudere audent. Sunt inter eos, 
qui dicere fuftineant in Religione fentiendum fem- 
tiendum femper cum fumma Poteftate; quae fi 
mutetur, mutandam etiam cum illa fidem ; quos 
tam male fentire de Chriftiana Fide non eft mirum, 
cum ne Religione quidem uUa Naturali fmt im- 
buti, nec re£lae Rationis aut Virtutis rationem 
^ ullam habeant. Infelices Reges, aut Poteftates, 
talibus hominibus fidentes, qui nec Religioni 
Naturali, nec Revelatae fidem fervant ! Profeao 
qui, omni flndio Litterarum deftituti, nullis Vi- 
rorum Doftorum, quicumque fint, judiciis cre- 
dunt, nec Veritatem ulla ratione curant, atque 
in perpetua firtiulatione vivunt, indigni funt pror- 
fus auibus uUa fides habeatur, in iis quae ad Rem- 
pubiicam fpedtant. 

Attamen ejufmodi homines, Veritatis licet & 
Virtutis fpretores, fibi boni Cives atque ingeniofi 
homines, prae ceteris videntur^ cum neutrum 
fint, nec efle poffint, qui Verum & Falfum, Vir- 
tutem & Vitium fufque deque habent, omnia 
dicere & facere parati quod fibi utile putabunt» 
Tales vero homines & bonae menti & refte fa<5Us 
nuncium remiferunt, dignique funt qui ab omni- 
bus fpernaritur, & fugiantur. 

§ V. Deo gratum ejfe poffe errantem^ atque ex 
errore deiinquentem^ Jmulatorem non pojje. 

£a eft humanae naturae conditio, ut multi fint 
homines, ceteroque non mali, quibus, aut prava 
educatione, aut quod defint dodores & libri, qui- 
bus ab errore revocentur, aut etiam ingenium, 

quo- 



310 Testimonia 

ChrilVmni Orhis^ ft non major^ fanior cerU jamm 
a^ncfdt. Tu Ucm tlh^ cujus fe Fidei ac Defenfioni 
ipUi fe Fliles Chrijiiana non invita fuhjecit\ citju 
plt'tj]imum in regnis^ is facrarum litterarum inttV 
itiTltts^ ij Divini Numinis cultus^ /j, /// exerctnk \ 
nimia illa difputandi de arcanis fidei dogmatihi 
liccntia recepta^ efl modus^ quibujcum convenire ft 
auftor idem ^ parens meus jam pridem tefiatus C? 
puhlicc Scriptis his profejfus eji. 

Nunc iprum audi //. Grotium fua verba loquen- 
tem, fuos ita exprimentem fcnfus, in Epiftola 
Parifiis anno mdcxxxviii. ad Joan. Corvirm 
data, noii Anglum, fed Batavum alius Ecclefue 
Thcologum & itidem Jurifconfultum, adeoquc 
rerum divinarum humanarumque fcientem, dc 
Reformatione Religionis, apud noftros, fuperiorc 
ffeculo fadla: In Anglia vides quam bene procejferit 
dogmatum ncxiorum repurgatio^ hac maxime de caufa^ 
qn:d qui id ftm6iiffimumnegotiumprocurandum fufce- 
pere^ nihil admiferint noviy nihil fui^ fed ad meliora 
ftecula intenfam hahuere oculorum aciem, Tunc illa 
ctiamnum florebat, nondum coorto bello civili, 
ncc Rege dcbellato, aut captivo, nedum damnato 
& fecuri percufTo. Ea demum, contra fpem om- 
nem humanam, redudlo in folium avitum Filio, 
obftupefccnte Europa, denuo refloruit bc quafi 
renata eft; ac deinde poft varios cafus, minas, 
metufque adhuc illaefa & fecura manet, vigetque. 

Neque tantum fentiebat ipfe benedeEcclefia An- 
glicana, fed etiam amicis praecepit, qui a fuis par- 
tibus erant in Batavia, &, quod non minimum, pe- 
riculorum, damnorumquc communione conjunfti, 
ut ordines facros ab Epifcopis noftris fufciperent ; 
quos ccrte non eo nomine Schifmaticos, non Hse- 
reticos efle credidit, aut ab aliis credi voluit. His 
igitur vcrbis Fratrcm compellat: Suadfrm iis (fci- 

licct, 



DE H. Grotio. 311 

licct, Remonftrantibus) ut conjlituereni inter fe 
quofdam in eminentiori gradu^ ut Epifcoposy & ut ii 
X£i^o9e(rtav fumerent ab jirchiepifcopo Hiberno^ qui 
iii ejiy & ita ordinati ordinarent deinde Pajhres 
ceteros-y & hoc incunte anno mdcxlv. qui illi 
fatalis erat, adeoque & litteris ipfis admodum in- 
felix. Epifcopus, de quo loquitur, erat, ni fal- 
lor, Joannes Bramhallus tunc temporis, apud Hi- 
bernos, Epifcopus Derrenfis & reftituto in regna 
Carolo II. Archiepifcopus Armachanus ac proxi- 
mus eruditiffimo UJferio Hiberniae Primati ; quique 
poftea, iifdem in terris, Ecclefiae noftrae vindicias 
in Mileterium edidit. Vide etiam quid de publico 
Dei apud nos cultu, 8. Aprilis anno mdcxlv. 
eidem dixerit: Liturgia AngUcana^ ab erudiiis o?n-' 
nibus^ habita femper eji optima. 

Videtur admodum probabile hunc virum, qui 
Reformationem Anglicanam fanSfiJfvnum negotium 
vocat, qui datos, fufceptofque ab Epifcopis cjuf- 
dem Ecclefiae facros ordines & in Anglia ftatos 
facrorum ritus, praeceptafque publice fummum 
Numen adorandi formulas cundtis ccterarum iii 
orbe Chriftiano Ecclefiarum prasftare credidit, vo« 
luifle fe ei Ecclefiac adjungere, ut animi fcnfu, 
ita & externo cultu, & fic demum, ut voto antea, 
fic re ipfa, membrum fieri Ecclefiae Catholicoe. 
Verum rem efixi6l:am dare non potuit, quia paullo 
poft venit ei fumma dies. Eodem quippe anno, 
e Gallia Holmiam delatus eft, legationem renun- 
ciaturus, atque inde domum rediens & naufragium 
paflus, 28. Augufti vita Roftochii exceflit; num- 
quam fatis deflendus, cum quod vitae ejus decefllit, 
deceflTerit etiam ftudiis, litterifque ; ncc umquam 
fatis laudandus, ob ea quae, in omni littcrarum 
genere, inccpitperfecitque: pacis, illgefa Veritate, 
habita temporum & diflidiorum ratione, vcterifque 

in 



312 Testimonia 

in Ecclcfia regiminis, quod apud Anglos ab ii 
&, fi Ecdefufticis Annalibus fides, ab ipfo 
ftolorum aevo obtinuit, abufibus ubique ful 
amantiflimus; Imperiorum denJque, Ecclefia 
que concordix, qua fermonibus, qua exei 
qua fcriptis, fcmper ftudens confulenfque. Sit 
Deum, Dominum communem, ei fua mc 
Sit & cjus grata femper apud pofteros men 
Valc. Florentia xii. Kal. Maias mdccvi 

II. 

HEN19.ICUS DE VfLLA N O Vii 

JOANNI CLERI( 

s. 

EN novum ampliffimumque tibi, do£) 
Cliricey de Hug$ne Grotio teft i m o n i u m a 
atque priore, fi dignitas in Republica, aut i 
in Audore notitia fpeftetur, five etiam 
Grotio adhuc fupcrftite, fcriptum fuerit, gr 
Defumitum eft e litteris ad maximum Prae 
GuUelmum Laudiumj tunc Archiepifcopum 
tuartenfem, quocum etiam litterarum comme 
fiepius habuir, Paridis 24. 06^obris ftylo G 
riaoo anno mdcxxxiii. fcriptis; quarum 
Oiihi nuper faSa cft ex Angha, beneficio III 
fimi viri D. y$annis Sommeri, fummi olim fl 
tifimt regni Cancellarii, tunc Legum, * 
ftudiorum Praeiidis. In iis litteris, fequent 
Grotio habet Illuftrif&mus Vicecomes Scudai 
€0 tcfnpore in Galliis noftrse gentis legatus. 

• Ht mm 1709. Cmdiii Privati Strtnijf, Regime 



D E H. G R O T I O. 313; 

j ' . ■ 

r^.^ Cum primum legatum Grotium vidbbo, noir 
^' praetermittam id facere quod mihi de illo man*^ 
^jdafti. Sane, Domine, pefrfuafum mihi eft eum 
9|'ex animo & vehementer amare & levereri te 
1 & rationem qua te geris. Profitetur fe eorpore 
"^' & animo' favere Eceleilae Anglicanae, & hoc 
l'fert de ea* judicium: videri illam omnium Ec*^ 
'^clefiarum) quae hodie funt, maxime perenna* 
Fturam^ 
'A Cum vero ex Scriptis tuis abunde conftbt, non^ 
^pne noftra quidem laude, neque maximo Extero- 
fcim emolumento^ te optime quoque Anglicunr 
■lllere fermonem, ipfa nunc Scudamori verba, ad* 
Hbem Epiftolae lubens fubjiciam. Vale. Genua 
Bvii. Kal. Febr. mdccvii. 
I Tbe next time I fee EmbaJJachr GnoTius, f 
" nll not faik to perform your commandements con- 
\ing binu Certainly^ Af^lordy I am perfuaded: 
' be dotb unfeignedly and highly love and reverenct 
' perfon and proceedingsi Body and foul he pro^ 
^ffeth himfelf t^he for the Ghurch ofEngknd^ and 
fsves this jugenunt ofity that it is tbe likeliejl tv laji: 
Jtfany Cburcb this day in being.. 



m. 

ALFXANDRO F O R R E^S T E.R O^ 

S> D.. 

rRANCISC. CHOLMOhrUELEIUS^. 

Bx' AttgUcmLiHgua verfa.. 

^^UOD? cupis fcire de H. Grotioy m|iximo 
1|J^' propemodum viro omnium, quos umquam 
ullnulerit setas, fic habet. Contigit me Lutetiam. 
O venire^. 



314 Testimohia- 

vcnire, paullo poft rem tran&dam. Cum ?ero 
notiffimus eflem D. Crvwdtfy faepe mihi confi- 
denter dizit, fuiflib hoc ultimum monitum, quod 
magnus ille vir uxori dedit, licut fui officii eflc 
credidit; ut eum mori in communione Ecckiic 
Anglicanae declararet, in qua Ecdefia optabat & 
ipfam vivere. Hoc ipfa aperuit, cum data open 
venifTet ad noftram Ecdefiam (quse erat in aedibui 
Ricardi Brownii^ qui tunc in Gallia erat Jioiiiioe 
Regis Anglise) ubi e manu D. Cr&wderiy Cappel- 
lani eo tempore Ducis Eboracenfis, Ccenae Domi- 
mox Sacramentum accepit. Fa^um hoc eft fta- 
Jm poft mortem ejus viri, quam primum per ip- 
fius rationes licuit. Archiepifcopus BramhaUuSy 
Hiberniae primas, in defenfione fui ipfius & Epif- 
copalis Cleri, eontra Ricardi Baxteri I*reft)yterani 
accufationem Papifmi, ita de Grotii Religione 
loquitur p. 21. Ilk adfeSfu erat amicus^ ^ defu 
derio verus filius Ecclefia Jnglicana^ (Juam uxori fua 
y aliis amicis laudaverati au^orque ut ei firmiter 
adharerentj quatenus eis opportunum effet, Ego ipfi 
i*f alii multi vidimus ejus uxorem mandatis viri pa- 
rentemy quod palam illa tefiahatur^ fape ad prects 
noflras 6f facramentorum celehrationcm venientem, 
Cum Matthias TurneruSj Grotii amicus, cuperet 
fcire cur ipfe non adiret communionem Ecclefiae 
Anglicanae ; refpondit fe libenter id fadlurum fuiffe, 
nifi ratio muneris Legati Sueciae obftaret. Cete- 
roqui vehementer probabat dodrinam & difcfpli- 
nam noftram, & in noftra Communione optabat 
vivere & mori. Si quis putet fe melius noffe men- 
tem Grotiiy ex conjeflura, & confecftariis, quam 
ipfum, aut diflimulafre eum, apud uxorem& libe- 
(os, fruatur fua ipfius opinione, fed non multos 
habebit fibi 'adfentientes. Valc. E ValU Regia^ 
23. Junii Mi>€cvii. 

Ex 



n E 



ir. 

ejufdem 



G K cr T T e. 315 

litieris datis 6. OSfobr* 



£x aiiis 
itoccvii. 

' Nuper tibi narravi plenius quod noram de vidua 
nagni illius viri Hugonis Gr&tii. Deihde in me- 
QQoriam revocavi pium illum & bonum prprfus 
rirum Spencerum Comptonium Equitem, Cmitis 
Vrortbamponiig filium, mihi narrafle fe prdefentem 
idfuifle, cuqi vidua Grotii hoc profeffa cft & Sa- 
Tamenttun accepit. 



F I N I S. 




O % 









^lft PaOftTAST TSSALES 

ProftHit waaia apod JoHAvnM Nocui. 1 

LIBRI LATIKL 
«y T KAIXH' ^AeffKiL NoramTcfbm- 

ia quo tMi ideai lafiali 1900, qaSma onias 1 
Nori T rfljn i fiai voces uwtfH i nM T, ^fl— ■^^■^ a»- 
taoczr; txnn OBm & fingube toocs fiEmcI fd 
£rpius oLcmcme s, prciiliari nota diftii^u untt; 
AutDie Johaiixic I^rfem^ protcflQfc. Editio nofi 
accunn£n:c rccognita. i^mo, iZ^'* 

AyTX-Luc&£Tics, Ctc dc Deo & Natnn, 
L&ri DOfrem. Emincntiffiau S. R. £. Cardicalis 
Jllckiuons dc Polignac opus poftfaumum, illuf- 
tn£nu abbaris Caroli d'Or!eans de Rodidin cuii 
& ftudio cditicni maRdatunL. 2 rcL i2mo. ££- 
tio nova, *75C- Pricc 4S. 

T. LiTii Patatini hiftonanim ab urbe 
coiidita libri qui fupcrfunt, XXXV. Recenfuit 
& nods ad ufum icholanun accommodatis illuf- - 
travit J. B. L. Crevier, Emcritus rfaetoricse pio- 
kttor in collegio Donnano-BeUovaco Univexiia-*% 
tis Parifienfis. 7 vol. izmo, 1750. 

CoMP£N'DirM HlSTORIiE UnITERSALIS 

ab initio mundi ad tempora Caroli raagni impe- 
xatoris, confcriptum a J<^ianne Clerico. Editio 
flova prioribus corrcdior, i2mo. 

Jacobi Vanieeii e fbcietate Jefu (acerdotis 
Prjbdium Rusticum. Edirio nova, au^ior 
lc emendador, i2mo. 

Q. HoratiiFlacci Opera, excafligado- 
j^ nibus, obfervationibufque Bentleii, Cuningamii 
^ k Sanadonis cmendata, i2mo. 

L Lam- 



APUD JoHANNBM NoURSE. 3x7 

Lamberti Boss Ellipses GR^ciE, five 
de vocibus quae in fermone Grseco fupprimuntur. 
Sextaeditio, Chriftiani Schottgenii. V.C. Obfer- 
vationibus clariir. Bernholdii & fuas adjecit & 
praefiatus eft M. J. R. F. Leifnerus. i2mo. 

Marci Hieronymi Vid-« Cremonenfis 
Albi epifcopi poemata quse extaht omnia. Qui- 
bus nunc primum adjiciuntur ejufdem dialogi de 
rei-publicse dignitate. £x coilatione optimo- 
rum exemplarium emendata: Additis indicibus 
accuratis. 2 vol. i2mo. 

D. JuN. JuvENALis & A. Persii Flacci 
• Satyrje, ex optimis codicibus recenfuit notif- 
que felediffimis illuftravit Thomas Marfhall, 
A. M. Editio tertia caeteris emendatior, cui ac- 
ceflerunt nova argumenta, necnon differtatio 
dc origine, progreffu & regulis fatyrae, i2mo. 

LUSUS WESTMQNASTERIENSES, fivc CpL- 

grammatum & poematum minorum deledus ; 
quibus adjicitur folltudo regia.. Editio tertia, 
iimo, 1750. 

CoNSULTATiONES Medic^ : fivc fyllogc 
epiftolarum' cum refponfis Hermanni Boerhaave» 
i2mo. 

Pharmacopoeia Collegii Regalis 
Medicorum Londinensis, 4tOy 1746* 

— -Idem in Duodecimo, I747. 

De Morbis Infantum Dissertatio, 
quam anno 1729, Lugduni Batavorum, edidit 

fro gradu do£toratus R. Conyers, in 8vo, 1748. 
^rice is. 
ExERCiTATio Geometrica de defcrip- 
tione linearum curvarum. Auftore Gulielmo 
Br^enridge, £.. A. P. ^to. 



LI- 



320 Prostant venalbs, &c. 

larly from the leanied Mr. Weft, in his obfen a- 
tions on the hiflory and evidences of the refur- 
re£lion of Jefus Cbrift; likewife from the inge- 
nious author of the obfervations on the conver- 
flon of St. Paul, &c. 

A Treatise on Miracles, wherein their 
nature, conditions, chara<£teriftics and true im- 
mediate caufe are clearly ftated; and all the ob- 
jcdions and difficutties which have been hitherto 
raifed againft their credibilitv, or the evidence 
arifing from them, efpecially ia Mr. Chubb's 
difcourfes upon that fubjeA, are fiilly confidered 
and anfwcFed ; with a poftianpt containing fome 
rcmarks on Dr. Middleton'8 ihtrodudtory dif- 
courfe to a larger work, &c. by Abraham Le- 
moine, reftor of Eycrly^ Wilts, and chaplaiiv 
to his Grace the Duke of Portland. 8vo, 1747. 

The Spirit gf Laws, tranflated from the 
French of M. de Secondat, Baron de Montef- 
quieu, with corre£):ions and additions, commu- 
nicated by the author, 2 vol. 8vo, 1750. 

The Principles OF Natural ani>Po- 
LlTic Lav/; by J. J. Burlamaqui, counfellor 
of ftate, and late profeflbr of patural and cI^tI 
law at Geneva. Tranflated into Englifli by Mr. 
Nugent. 2 Vol. 8vo, 1748. 

Critical Reflections on Poetry, 
Painting, and Musick. With an enquirjr 
into the rifc and progrefs of the theatrical enter« 
talnmcnts of the ancienis. Written in French 
by the Abbe du Bos, member and principal fecre- 
tary of the French academy. Tranflated into 
Englifh by Thomas Nugent, Gent. from thc 
fifth edition, revifed, correded, and enlarged by 
the author. 3 vol. 8vo, 1748. 

F I N I S. ^^ 



'^A